اگر این روزها زیاد اسم فستینگ یا روزه‌داری متناوب را شنیده‌اید، شاید فکر کنید با روزه‌داری رمضان یکی است. اما واقعیت این است که تفاوت فستینگ و روزه داری از نظر پزشکی، نوشیدن آب، زمان‌بندی و اثر روی بدن مهم است. در این مقاله ساده و علمی همه چیز را کامل بررسی کرده‌ایم.

فستینگ چیست؟ (Intermittent Fasting)

فستینگ (Fasting) ، یک سبک غذایی است که در آن فرد در بازه‌های زمانی مشخصی غذا نمی‌خورد و خوردن را به یک دوره محدود در روز یا هفته منتقل می‌کند. نکته مهم این است که در فستینگ معمولاً نوشیدنی‌های بدون کالری مانند آب، چای ساده، قهوه تلخ و دمنوش بدون شکر مجاز هستند. فستینگ به معنای محدود کردن نوع غذا نیست، بلکه بیشتر یک الگوی زمانی برای غذا خوردن محسوب می‌شود.

رژیم روزه‌داری چیست؟

منظور از روزه‌داری در این مقاله، شکل رایج آن در سبک زندگی یا باورهای مذهبی (مانند ماه رمضان) است که عموماً شامل قطع کامل غذا، نوشیدنی (حتی آب) و محدودیت از طلوع تا غروب آفتاب می‌باشد. اگرچه هدف اصلی از چنین روزه‌داری معمولاً سلامتی نیست، اما اغلب می‌تواند اثرات متابولیکی مثبت یا منفی متفاوتی را در افراد مختلف به همراه داشته باشد.

شباهت‌های رژیم روزه‌داری و فستینگ

از نظر علمی، هر دو سبک باعث می‌شوند بدن برای چند ساعت وارد فاز کمبود انرژی شود و از ذخایر خود استفاده کند. به همین دلیل، شباهت‌های زیادی بین آن‌ها وجود دارد:

مهم‌ترین شباهت‌ها

این دو رویکرد تغذیه‌ای (یا روزه‌داری) هر دو با تعیین بازه‌های زمانی مشخص برای صرف غذا، معمولاً منجر به دریافت کالری کمتر و کاهش وزن در افراد می‌شوند. همچنین، هر دو احتمال دارد به بهبود حساسیت بدن به انسولین و در برخی موارد به بهبود چربی خون کمک کنند و پس از مدتی ممکن است باعث کاهش احساس گرسنگی شوند. با این حال، در صورت اجرای نادرست، هر دو رویکرد می‌توانند با عوارضی چون ضعف، سردرد، افت فشار خون و پرخوری پس از اتمام دوره همراه باشند.

تفاوت فستینگ و رژیم روزه‌داری از نگاه پزشکی

در ادامه مهم‌ترین تفاوت‌ها را به‌صورت دقیق بررسی می‌کنیم:

1) تفاوت در هدف اصلی

روزه‌داری:اغلب با هدف مذهبی، معنوی یا سبک زندگی انجام می‌شود.

فستینگ:هدف اصلی معمولاً یکی از موارد زیر است:

• کاهش وزن
• کنترل قند خون
• کاهش چربی شکمی
• بهبود عملکرد متابولیسم
• کاهش التهاب

2) تفاوت در نوشیدن آب و مایعات

این مهم‌ترین تفاوت پزشکی بین این دو است.

در روزه‌داری:معمولاً آب و نوشیدنی ممنوع است.

در فستینگ:آب و نوشیدنی‌های بدون کالری مجاز است.

نتیجه پزشکی: در روزه‌داری، احتمال کم‌آبی بدن، افت فشار و سردرد بیشتر است.

3) تفاوت در زمان‌بندی

روزه‌داری: زمان ثابت دارد (طلوع تا غروب) و به فصل وابسته است.

فستینگ: مدل‌های مختلف دارد و می‌توان آن را شخصی‌سازی کرد.

انواع رایج فستینگ

مدل‌های رایج فستینگ به‌صورت خلاصه

4) تفاوت در انعطاف‌پذیری

روزه‌داری:انعطاف بسیار کم و وابسته به زمان شرعی یا سبک زندگی.

فستینگ:انعطاف زیاد (می‌توان ساعت‌ها را جابه‌جا کرد)

5) تفاوت در کیفیت تغذیه و رفتار غذایی

در بسیاری از افراد، روزه‌داری سنتی به‌خصوص در ماه رمضان اغلب با پرخوری هنگام افطار، مصرف غذاهای سنگین و چرب، و نوشیدنی‌های شیرین همراه می‌شود. در مقابل، در رویکرد فستینگ (روزه داری متناوب)، معمولاً فرد سعی در کنترل وعده‌های غذایی، انتخاب غذاهای سالم‌تر، و دریافت کافی پروتئین و سبزیجات دارد. در نتیجه، فستینگ اگر به صورت اصولی انجام شود، از نظر پزشکی کنترل‌پذیرتر در نظر گرفته می‌شود.

فستینگ بهتر است یا روزه‌داری؟

پاسخ دقیق به شرایط بدن شما بستگی دارد. اما از نظر علمی:

• فستینگ به دلیل امکان نوشیدن آب و تنظیم ساعات، معمولاً ایمن‌تر و قابل مدیریت‌تر است.
• روزه‌داری اگر همراه با تغذیه صحیح باشد می‌تواند اثرات مثبت داشته باشد، اما خطر کم‌آبی و افت انرژی در آن بیشتر است.

فستینگ و روزه‌داری برای چه کسانی مناسب نیست؟

این بخش بسیار مهم است، چون بسیاری از افراد بدون بررسی شرایط بدن خود فستینگ یا روزه‌داری را شروع می‌کنند.

افراد پرخطر یا نیازمند مشورت پزشکی

• زنان باردار یا شیرده
• افراد مبتلا به دیابت (به‌خصوص مصرف‌کنندگان انسولین)
• افراد با سابقه افت فشار یا غش
• افراد مبتلا به زخم معده یا رفلاکس شدید
• نوجوانان در سن رشد
• افراد با اختلالات خوردن (مثل پرخوری عصبی یا بی‌اشتهایی)
• افراد مبتلا به بیماری کلیوی
• افراد دارای بیماری قلبی کنترل نشده

نکته پزشکی مهم:
اگر دارو مصرف می‌کنید، مخصوصاً داروهای فشار خون، قند خون یا تیروئید، حتماً قبل از شروع فستینگ با پزشک مشورت کنید.

نکات مهم برای انجام صحیح فستینگ یا روزه‌داری

اگر قصد دارید فستینگ را به شکل سالم اجرا کنید، این نکات طلایی را رعایت کنید:

نکات کلیدی

• در زمان غذا خوردن، پرخوری نکنید
• پروتئین کافی مصرف کنید (مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات)
• سبزیجات و فیبر را افزایش دهید
• مصرف قندهای ساده را کاهش دهید
• نوشیدن آب را جدی بگیرید
• خواب کافی داشته باشید
• ورزش سنگین را در ساعات ناشتا انجام ندهید (مگر بدن عادت کرده باشد)

تفاوت فستینگ و روزه

آیا فستینگ واقعاً باعث لاغری می‌شود؟

فستینگ (روزه داری متناوب) به طور جادویی باعث کاهش وزن نمی‌شود، بلکه معمولاً از دو طریق اصلی به این امر کمک می‌کند: اول، کاهش کلی کالری دریافتی؛ و دوم، کاهش سطح انسولین و افزایش استفاده بدن از چربی ذخیره شده. با این حال، اگر فرد در بازه زمانی مجاز برای غذا خوردن دچار پرخوری شود، ممکن است نه تنها وزن کم نکند، بلکه حتی وزن اضافه نیز بکند.

عوارض احتمالی فستینگ یا روزه‌داری

در روزهای اول، برخی افراد ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:

• سردرد
• ضعف
• بی‌حوصلگی
• کاهش تمرکز
• بوی بد دهان
• یبوست
• افت فشار
• بی‌خوابی

این علائم معمولاً با عادت بدن طی چند روز تا دو هفته کاهش پیدا می‌کند.

جمع‌بندی نهایی

سوالات پرتکرار درباره فستینگ و روزه‌داری (FAQ)