شاید شنیده باشید که فستینگ همان روزه است، یا کسی گفته باشد با روزه گرفتن عملاً فستینگ هم می‌کنید. تفاوت فستینگ و روزه‌داری بیشتر از چیزی است که به نظر می‌رسد و از هدف، آب و ساعت غذا خوردن شروع می‌شود. اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا دارو مصرف می‌کنید، می‌توانید پیش از تصمیم‌گیری در طبیب‌یاب پزشک یا کارشناس تغذیه‌ی مناسب خود را پیدا کنید.
پاسخ کوتاه: فرق فستینگ با روزه‌داری چیست؟
روزه‌داری رمضان یک عمل دینی یک‌ماهه است که از سپیده‌دم تا غروب، خوردن و آشامیدن، از جمله آب، را کنار می‌گذارد [14][15]. فستینگ یا روزه‌داری متناوب یک الگوی زمان‌بندی غذاست که معمولاً برای مدیریت وزن یا اهداف متابولیک انجام می‌شود و در ساعت‌های ناشتایی آب و نوشیدنی‌های بدون کالری در آن مجاز است [1].
جدول تفاوت فستینگ و روزه‌داری در یک نگاه
| معیار | فستینگ (روزه‌داری متناوب) | روزه‌داری رمضان |
|---|---|---|
| هدف اصلی | معمولاً مدیریت وزن یا اهداف سلامتی [1][3] | عمل دینی و معنوی [14][15] |
| آب و مایعات | آب و نوشیدنی بدون کالری مجاز است [1] | در ساعت‌های روزه هیچ نوشیدنی‌ای نوشیده نمی‌شود [14] |
| زمان‌بندی | ساعت‌ها یا روزهای انتخابی، مانند ۱۶/۸ یا ۵:۲ [1] | از سپیده‌دم تا غروب؛ در مطالعات حدود ۱۰ تا ۱۷ ساعت [6][14] |
| مدت | مدت ثابتی ندارد؛ اثر بلندمدت آن هنوز روشن نیست [2] | ۲۹ تا ۳۰ روز [15] |
| انعطاف‌پذیری | زمان‌بندی را خود فرد انتخاب می‌کند [2] | ساعت‌ها به طلوع و غروب همان منطقه بسته است [22] |
| کیفیت غذا | نوع غذا را تعیین نمی‌کند، ولی پرخوری نتیجه را از بین می‌برد [1] | به عادت غذایی سحر و افطار بستگی دارد [9][12] |
فستینگ چیست؟ (Intermittent Fasting)
فستینگ یک الگوی غذایی است که بیشتر به این می‌پردازد که چه زمانی غذا بخورید، نه اینکه چه چیزی بخورید [1]. در این الگو، خوردن به چند ساعت از روز یا چند روز از هفته محدود می‌شود و در بقیه‌ی زمان کالری بسیار کمی دریافت می‌شود یا اصلاً دریافت نمی‌شود [1][2].
فارسی‌زبان‌ها به فستینگ «روزه‌داری متناوب» هم می‌گویند. همین نام مشترک یکی از دلایل اشتباه گرفتن فستینگ با روزه است، در حالی که این دو از نظر آب، هدف و قواعد یکی نیستند.
روزه‌داری چیست؟
در این مطلب، منظور از روزه‌داری، روزه‌ی ماه رمضان است: پرهیز کامل از خوردن، آشامیدن و سیگار از سپیده‌دم تا غروب در طول ماه [14]. این ماه ۲۹ تا ۳۰ روز است [15] و سال قمری حدود ۱۱ روز کوتاه‌تر از سال خورشیدی است؛ به همین دلیل زمان رمضان در فصل‌های مختلف می‌چرخد و طول روزه هم تغییر می‌کند [22].
این مقایسه فقط از نگاه پزشکی است. روزه‌داری برای روزه‌داران بیش از یک برنامه‌ی غذایی است و همراه با عبادت، تأمل و پیوندهای خانوادگی و اجتماعی معنا پیدا می‌کند [15].
شباهت‌های فستینگ و روزه‌داری
- ساعت‌های طولانی بدون غذا: پس از چند ساعت ناشتایی، بدن ذخیره‌ی قند را مصرف می‌کند و به سوزاندن چربی روی می‌آورد [1][16].
- کاهش وزن معمولاً کوچک: هر دو می‌توانند وزن را در کوتاه‌مدت پایین بیاورند، ولی اندازه‌ی آن زیاد نیست [4][6].
- اهمیت کیفیت غذا: پرخوری و غذای پرکالری در ساعت‌های خوردن می‌تواند نتیجه را از بین ببرد [1][11].
- عوارض مشترک: خستگی، سرگیجه، سردرد و یبوست در هر دو گزارش شده است [2][13][16].
- نیاز به بررسی پزشکی در برخی افراد: بیماری زمینه‌ای، بارداری و شیردهی در هر دو حالت نیاز به مشورت دارند [1][11].
تفاوت فستینگ و روزه‌داری از نگاه پزشکی
تفاوت در هدف
فستینگ معمولاً برای مدیریت وزن یا بیماری‌های مزمن انجام می‌شود [1]. روزه‌داری رمضان عملی دینی است و تغییرات احتمالی وزن یا قند خون هدف اصلی آن نیستند [14][15].
تفاوت در آب و مایعات
از نظر پزشکی، روشن‌ترین تفاوت همین است. در فستینگ می‌توان در ساعت‌های ناشتایی آب و نوشیدنی بدون کالری نوشید [1]، ولی در روزه‌داری مایعات فقط بین افطار و سحر مصرف می‌شوند [14]. مرور مطالعات کاهش آب بدن را در رمضان نشان داده است [7][8].
برای فرد سالم، اگر در ساعت‌های غیرروزه آب کافی بنوشد، طبق یک راهنمای NHS شواهدی از آسیب روزه وجود ندارد [15]. اما روزهای بلند و گرم خطر کم‌آبی را بیشتر می‌کند، به‌ویژه در دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی یا ریوی، بارداری و سالمندی [15].
تفاوت در زمان‌بندی و ساعت بدن
در فستینگ می‌توان پنجره‌ی غذا را زودتر یا دیرتر در روز گذاشت [2]. در رمضان، خوردن به شب و پیش از سپیده‌دم منتقل می‌شود و بدن با الگوی خواب و غذای متفاوتی روبه‌رو است [22].
یک متاآنالیز نشان داد خواب شبانه از حدود ۷.۲ ساعت پیش از رمضان به حدود ۶.۴ ساعت در رمضان می‌رسد [10]. پژوهشگران بررسی می‌کنند که آیا غذا خوردن در شب نسبت به غذا خوردن در روز اثر متفاوتی بر ساعت بدن دارد یا نه، اما این سؤال هنوز پاسخ قطعی ندارد [38].
تفاوت در انعطاف‌پذیری
زمان‌بندی فستینگ را خود فرد انتخاب می‌کند و برخی زودتر و برخی دیرتر در روز غذا می‌خورند [2]؛ اگر وعده‌ای که حذف می‌شود بخش مهمی از زندگی اجتماعی شماست، شاید این الگو مناسب شما نباشد [2]. ساعت‌های روزه‌داری به طلوع و غروب بسته است و طول آن به موقعیت جغرافیایی و فصل بستگی دارد [22].
تفاوت در کیفیت غذا و رفتار غذایی
هیچ‌کدام از این دو به‌خودی‌خود کیفیت غذا را تضمین نمی‌کنند. در فستینگ، پر کردن ساعت‌های خوردن با غذای پرکالری یا حجم زیاد به لاغری کمک نمی‌کند [1]. محرومیت طولانی هم می‌تواند خطر پرخوری یا مشغولیت ذهنی با غذا را بیشتر کند [3].
درباره‌ی رمضان، سازمان جهانی بهداشت به افطارهای پرکالری اشاره می‌کند [12]، ولی این به معنای پرخوری همه‌ی روزه‌داران نیست. یک متاآنالیز ۸۵ مطالعه‌ای نشان داد میانگین دریافت انرژی در رمضان حدود ۱۴۲ کیلوکالری کمتر می‌شود [9]. وزن هم بسته به این که خوردن در ساعت‌های غیرروزه چقدر کمبود را جبران کند، ممکن است کم یا زیاد شود [6].
انواع رایج فستینگ
رایج‌ترین مدل‌ها یا ساعت‌های خوردن در روز را محدود می‌کنند، یا در دو روز هفته کالری را به‌شدت پایین می‌آورند [1][30].
| مدل فستینگ | مدت زمان ناشتایی | مدت زمان غذا خوردن / توضیح |
|---|---|---|
| فستینگ 16/8 | 16 ساعت ناشتا | 8 ساعت بازه غذا خوردن |
| فستینگ 18/6 | 18 ساعت ناشتا | 6 ساعت غذا خوردن |
| فستینگ 20/4 | 20 ساعت ناشتا | 4 ساعت غذا خوردن (مدل سخت‌تر) |
| فستینگ 5:2 | 2 روز محدودیت کالری | 5 روز تغذیه معمولی + 2 روز محدود به یک وعده‌ی حدود 500 تا 600 کالری |
طولانی‌تر بودن ناشتایی لزوماً بهتر نیست و دوره‌های ۲۴ تا ۷۲ ساعته می‌توانند خطرناک باشند [1]. این جدول فقط معرفی مدل‌هاست؛ پیش از شروع، به‌ویژه اگر بیماری زمینه‌ای دارید، با پزشک مشورت کنید [1].
فستینگ بهتر است یا روزه‌داری؟
برنده‌ای وجود ندارد، چون این دو هدف یکسانی ندارند. روزه‌داری برای روزه‌دار یک عمل دینی است و نمی‌توان آن را مثل یک رژیم غذایی رتبه‌بندی کرد؛ پرسش پزشکی این است که هر کدام برای بدن شما چه معنایی دارد.
از نظر وزن، یک متاآنالیز هر دو را مؤثر دانست و نویسندگان فستینگ غیررمضانی را در ترکیب بدنی مؤثرتر ارزیابی کردند [8]. با این حال، این یافته از مطالعات متفاوت به دست آمده و کارآزمایی مستقیمی در منابع بررسی‌شده پیدا نشد.
از نظر نشانگرهای قلبی‌متابولیک، در افراد سالم بهبود کوتاه‌مدت و گذرا در رمضان دیده شده است [36] و فشار خون به‌طور میانگین اندکی پایین‌تر گزارش شده است [37]. برای فستینگ هم بهبود برخی نشانگرها گزارش شده، اما اثر بلندمدت آن روشن نیست [2]. انتخاب مناسب به بیماری‌ها، داروها، سبک زندگی و توان ادامه دادن شما بستگی دارد [4].
فستینگ در ماه رمضان
روزه‌داری رمضان از نظر الگو شبیه نوعی محدودیت زمانی در غذا خوردن است و پژوهشگران آن را نوع خاصی از روزه‌داری متناوب می‌دانند [8][26]. پس برای استفاده از این الگو در رمضان، معمولاً نیازی به اضافه کردن برنامه‌ی جداگانه نیست. در منابع بررسی‌شده، توصیه‌ای برای طولانی‌تر کردن ناشتایی یا حذف سحر برای لاغری بیشتر پیدا نشد؛ برعکس، توصیه می‌شود سحر حذف نشود [12].
اگر می‌خواهید در این ماه وزن را مدیریت کنید، این نکات منطقی‌تر از رژیم‌های فشرده‌اند:
- افطار را با مایعات شروع کنید: آب بهترین انتخاب است و نوشیدنی‌های پرشکر را محدود کنید [11].
- سوپ و سبزی را جدی بگیرید: سوپ‌های سبزیجات، گوجه یا عدس به‌جای سوپ‌های خامه‌ای، همراه با سبزی در هر وعده [11].
- کربوهیدرات پیچیده و پروتئین کم‌چرب انتخاب کنید: مانند نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، بلغور، تخم‌مرغ، ماهی، مرغ و لبنیات [11].
- سحر را نزدیک سپیده‌دم بخورید: این کار انرژی را یکنواخت‌تر پخش می‌کند [15].
- آرام غذا بخورید: خوردن حجم زیاد در زمان کوتاه می‌تواند سوءهاضمه و ناراحتی معده ایجاد کند [11].
- غذای سرخ‌کرده، پرنمک و پرشکر را کم کنید: به‌جای سرخ کردن، بخارپز، کبابی یا تنوری را انتخاب کنید [11].
اگر می‌خواهید برنامه‌ی کاهش وزن مشخصی در رمضان داشته باشید، آن را با پزشک یا کارشناس تغذیه تنظیم کنید.
آیا فستینگ و روزه‌داری باعث لاغری می‌شود؟
فستینگ: می‌تواند به کاهش وزن کمک کند، ولی شواهد نشان نمی‌دهد از رژیم معمولی برتری روشنی دارد. مرور کاکرین در سال ۲۰۲۶ با ۲۲ مطالعه و ۱۹۹۵ نفر نتیجه گرفت که فستینگ در مقایسه با توصیه‌های رایج غذایی احتمالاً تفاوت کمی در کاهش وزن ایجاد می‌کند یا اصلاً تفاوتی ندارد؛ قطعیت این نتیجه پایین است و مطالعات تا ۱۲ ماه را پوشش داده‌اند [4].
یک مرور بزرگ در BMJ با ۹۹ کارآزمایی نشان داد همه‌ی مدل‌ها نسبت به رژیم آزاد وزن را کم می‌کنند، ولی در مقایسه با محدودیت کالری پیوسته، فقط روزه‌ی یک‌روز‌درمیان حدود ۱.۳ کیلوگرم برتری داشت و این برتری در مطالعات ۲۴ هفته و بیشتر دیده نشد [5]. کاکرین در مقایسه با گروه بدون مداخله هم نتیجه‌ی متفاوتی گزارش کرده است، پس شواهد کاملاً یک‌دست نیستند [4].
روزه‌داری رمضان: کاهش وزن معمولاً کوچک و گذراست. در یک متاآنالیز با ۷۰ مقاله و ۲۹۴۷ نفر، وزن در پایان رمضان حدود ۱.۳ کیلوگرم کمتر بود و ۲ تا ۵ هفته بعد به مقدار قبلی نزدیک شد یا برگشت [6]. افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی بیشتر کاهش چربی داشتند [6].
متاآنالیز دیگری هم الگوی مشابهی نشان داد: حدود ۱.۱ کیلوگرم کاهش بلافاصله پس از رمضان که مدتی بعد دیگر معنادار نبود، و بخشی از آن به کاهش آب بدن مربوط می‌شد [7]. پس اگر پس از ماه رمضان بخشی از وزن برگشت، این الگو در مطالعات هم دیده شده است.
چه کسانی نباید فستینگ کنند یا پیش از روزه‌داری باید با پزشک مشورت کنند؟
توصیه‌های زیر پزشکی است و حکم دینی نیست. اگر مایل بودید، در کنار پزشک با یک مرجع دینی مورد اعتماد هم مشورت کنید [22].
دیابت
فستینگ برای افراد دیابتی به‌ویژه افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ که انسولین مصرف می‌کنند توصیه نمی‌شود، چون خطر افت خطرناک قند وجود دارد [1][3]. مایو هم می‌گوید فستینگ ممکن است کنترل دیابت را تحت تأثیر قرار دهد [2].
برای روزه‌داری، فدراسیون جهانی دیابت و اتحاد دیابت و رمضان (IDF-DAR) راهنمای ویژه دارند تا افراد پیش از رمضان ارزیابی و آموزش ببینند [18][19]. به زبان ساده، خطر فرد کم، متوسط یا زیاد برآورد می‌شود [23]. در چارچوب خطرسنجی برگرفته از این راهنما، در خطر کم تا متوسط معمولاً منع روشنی نیست، ولی راهنمایی لازم است؛ در خطر زیاد و بسیار زیاد توصیه‌ی پزشکی نگرفتن روزه است و همچنان گفت‌وگو با پزشک ارزش دارد [22].
راهنماهای بریتانیا دیابت نوع ۱، دیابت کنترل‌نشده و دیابت نوع ۲ تحت درمان با انسولین یا همراه با عارضه‌ی کلیوی یا قلبی را پرخطر می‌دانند [15][16]. آموزش پیش از رمضان می‌تواند دفعات افت قند را کم کند [19]. برای آشنایی بیشتر، راهنمای جامع دیابت را هم ببینید.
بارداری و شیردهی
فستینگ در بارداری و شیردهی توصیه نمی‌شود [1][2][3]. برای روزه‌داری هم سازمان جهانی بهداشت مشورت با پزشک را توصیه می‌کند [11]. یک متاآنالیز تأثیری بر وزن هنگام تولد نیافت، اما شواهد درباره‌ی سایر پیامدها را ناکافی دانست [24].
بیماری کلیوی
شواهد درباره‌ی اثر روزه‌داری بر عملکرد کلیه یک‌دست نیست و مطالعات محدودیت جدی دارند [25]. راهنمای NHS افراد دارای بیماری کلیوی پیشرفته، دیالیز یا پیوند کلیه را در گروه پرخطر قرار می‌دهد [15]. درباره‌ی فستینگ هم پیش از شروع با پزشک یا متخصص کلیه صحبت کنید [1].
اختلال خوردن
افراد با سابقه‌ی اختلال خوردن نباید فستینگ را امتحان کنند، چون می‌تواند رفتارهای محدودکننده و وسواسی را شروع یا بدتر کند [1][3]. در روزه‌داری هم اختلال خوردن فعال خطر بسیار بالایی دارد [22] و این دوره می‌تواند از نظر جسمی و روانی بسیار سخت باشد [17].
کودکان، نوجوانان و سالمندان
فستینگ برای افراد زیر ۱۸ سال و دوران رشد توصیه نمی‌شود [1][3]. کودکان و سالمندان بیشتر در معرض کم‌آبی هستند [13]. سالمندانی که خطر پوکی استخوان یا زمین خوردن دارند هم باید پیش از فستینگ مشورت کنند [2]. برای روزه‌داری، سن، ضعف و سابقه‌ی روزه‌های قبلی در ارزیابی خطر مهم است [15].
زخم معده و ریفلاکس
شواهد درباره‌ی روزه‌داری و زخم معده یکسان نیست؛ برخی مطالعات مشکل مهمی ندیده‌اند و برخی افزایش عوارضی مانند سوراخ شدن زخم یا خونریزی را گزارش کرده‌اند [26]. زخم پایدار در راهنمای بریتانیا در گروه خطر کم تا متوسط است [15][16]، ولی زخم فعال، خونریزی یا درد تازه نیاز به ارزیابی پزشک دارد.
درباره‌ی ریفلاکس معده، یک مرور نتیجه گرفته است که روزه با ریفلاکس در مجموع بی‌خطر به نظر می‌رسد [26]، اما در یک مطالعه‌ی کوچک امتیاز علائم در رمضان بالاتر از پس از آن بود [27]. این شواهد محدودند و اگر علائم شما بدتر شد، با پزشک صحبت کنید. برای برخی افراد، نخوردن شب‌هنگام می‌تواند ریفلاکس شبانه را کم کند [3].
افرادی که دارو مصرف می‌کنند یا بیماری قلبی دارند
ساعت مصرف دارو را خودسرانه جابه‌جا نکنید و دارو را قطع نکنید [14][15]. بعضی داروها باید با غذا مصرف شوند و بعضی به فاصله‌ی منظم نیاز دارند، پس تنظیم آن‌ها را چند هفته قبل از رمضان با پزشک انجام دهید [3][15][22].
در بیماری قلبی، کم‌آبی می‌تواند به اختلال املاح و افت فشار منجر شود [22]. سازمان جهانی بهداشت مشورت پزشکی را برای بیماری قلبی، فشار خون بالا و دیابت لازم می‌داند [11].
عوارض احتمالی فستینگ و روزه‌داری
- فستینگ: خستگی زیاد، سرگیجه، سردرد، نوسان خلق، یبوست و اثر بر چرخه‌ی قاعدگی گزارش شده است [2]. اضطراب و تهوع غیرعادی هم نیاز به مشورت دارند [1]. عادت کردن بدن ممکن است دو تا چهار هفته طول بکشد [1].
- روزه‌داری: به‌جز گرسنگی و خستگی، کم‌آبی می‌تواند تشنگی، سردرد، سبکی سر و ادرار تیره ایجاد کند [13]. مصرف فیبر و تحرک ملایم به پیشگیری از یبوست کمک می‌کند [16]. کاهش خواب هم می‌تواند بر خستگی روزانه اثر بگذارد [10].
در کارآزمایی‌های بالینی، فستینگ نسبت به گروه مقایسه خستگی یا سردرد بیشتری نشان نداد [35]، هرچند کاکرین شواهد عوارض را بسیار نامطمئن می‌داند [4].
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
انجمن پزشکی اسلامی بریتانیا توصیه می‌کند اگر در رمضان ناخوش شدید، روزه را متوقف کنید و از پزشک کمک بگیرید [14]. در فستینگ هم اگر علائم غیرعادی داشتید، برنامه را متوقف کنید و با پزشک صحبت کنید [1].
برای این علائم فوری کمک بگیرید [13]:
- گیجی یا خواب‌آلودگی غیرعادی و سخت بیدار شدن
- تنفس دشوار یا بسیار تند
- پوست سرد یا کبود، خاکستری و لکه‌دار
- سرگیجه‌ی ایستادن که از بین نمی‌رود، ضربان تند یا ادرار بسیار کم
در دیابت: راهنماهای قطر و عربستان توصیه می‌کنند اگر قند خون زیر ۷۰ یا بالای ۳۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر بود یا علائم افت قند داشتید، روزه را بشکنید [20][21]. برخی راهنماها حد پایین بالاتری دارند [15]، پس حد مناسب خود را پیش از رمضان از پزشک بپرسید.
نکات انجام سالم‌تر فستینگ یا روزه‌داری
برای فستینگ:
- پیش از شروع با پزشک مشورت کنید [1].
- در ساعت‌های خوردن از غذای پرکالری و حجم زیاد پرهیز کنید [1].
- الگویی مانند رژیم مدیترانه‌ای با سبزی، چربی سالم، پروتئین کم‌چرب و غله‌ی کامل را انتخاب کنید [1].
- در ساعت‌های ناشتایی آب و نوشیدنی بدون کالری بنوشید [1].
برای روزه‌داری:
- مایعات را بین افطار و سحر پخش کنید، نه یکجا [16]. سوپ، خیار، گوجه و هندوانه هم کمک می‌کنند [12].
- غذای پرنمک مانند کالباس، ترشی و سس را کم کنید [12].
- چای، قهوه و نوشیدنی‌های شیرین را کمتر کنید [15].
- از ماندن طولانی زیر آفتاب بپرهیزید [15].
ورزش در هر دو حالت: فعالیت سنگین با شکم خالی می‌تواند قند را پایین بیاورد [16]. در رمضان، ورزش ملایم مانند پیاده‌روی تند پس از غروب یا پیش از سپیده‌دم مناسب‌تر است [11].
ایمنی بلندمدت فستینگ؛ شواهد چه می‌گویند؟
اثر بلندمدت فستینگ هنوز روشن نیست [2]. در سال ۲۰۲۴، گزارش اولیه‌ای در کنفرانس انجمن قلب آمریکا از بیش از ۲۰ هزار بزرگسال نشان داد غذا خوردن در کمتر از ۸ ساعت در روز با ۹۱ درصد خطر بیشتر مرگ قلبی‌عروقی همراه است [30]. مقاله‌ی منتشرشده‌ی همان پژوهشگران با داده‌های مشابه، خطر مرگ قلبی‌عروقی را بیش از دو برابر گروه مقایسه (۱۲ تا ۱۴ ساعت) برآورد کرد، ولی با مرگ به هر علت ارتباطی ندید [31].
این نتایج به این معنا نیست که فستینگ سبب مرگ قلبی می‌شود. این‌ها مطالعات مشاهده‌ای هستند، ساعت غذا فقط از گزارش دو روز به دست آمده، و کیفیت غذا و عوامل دیگر می‌توانند نتیجه را توضیح دهند [30][31]. مطالعه‌ی دیگری کمترین خطر را در پنجره‌ی حدود ۱۱ تا ۱۲ ساعت دید و خطر را هم در پنجره‌های خیلی کوتاه و هم خیلی بلند بیشتر گزارش کرد [32].
این مطالعات فستینگ عمدی یا روزه‌داری یک‌ماهه‌ی رمضان را بررسی نکرده‌اند. با این حال، اگر بیماری قلبی دارید، پیش از فستینگ طولانی‌مدت حتماً با پزشک صحبت کنید [2][30].
جمع‌بندی
تفاوت اصلی فستینگ و روزه‌داری در هدف، آب و زمان‌بندی است [1][14]. از نظر وزن، هیچ‌کدام راه میان‌بر نیستند: فستینگ برتری روشنی بر رژیم معمولی ندارد [4] و کاهش وزن رمضان معمولاً کوچک و گذراست [6]. اگر بیماری زمینه‌ای دارید، باردارید یا دارو مصرف می‌کنید، تصمیم را با پزشک بگیرید [1][11].
برای برنامه‌ی غذایی متناسب با شرایط خود، می‌توانید از طریق طبیب‌یاب با کارشناس تغذیه مشورت کنید.
کارشناسان ارشد تغذیه در طبیب‌یاب
می‌توانید کارشناسان ارشد تغذیه را همراه با آدرس و تلفن مطب ببینید و مقایسه کنید و به راحتی نوبت اینترنتی خود را ثبت کنید
پرسش‌های متداول
آیا فستینگ همان روزه است؟
خیر. هر دو شامل ساعت‌هایی بدون غذا هستند، اما روزه‌داری رمضان عملی دینی است که آب و نوشیدنی را هم شامل می‌شود [14]، در حالی که فستینگ الگوی غذایی است و آب و نوشیدنی بدون کالری در آن مجاز است [1].
فستینگ برای لاغری بهتر است یا رژیم کالری شماری؟
شواهد برتری روشنی نشان نمی‌دهد. مرور کاکرین تفاوت کمی با توصیه‌های رایج غذایی دید یا تفاوتی ندید [4]. در یک کارآزمایی ۱۲ ماهه هم افزودن محدودیت زمانی به رژیم کم‌کالری تفاوت معناداری ایجاد نکرد [34]. روشی بهتر است که بتوانید آن را ادامه دهید [4].
آیا در فستینگ می‌توان چای یا قهوه خورد؟
بله، قهوه‌ی تلخ و چای بدون کالری در ساعت‌های ناشتایی مجاز هستند [1]. افزودن شکر، شیر یا خامه به آن‌ها کالری اضافه می‌کند و دیگر نوشیدنی بدون کالری به حساب نمی‌آیند.
آیا فستینگ باعث کاهش عضله می‌شود؟
ممکن است، ولی شواهد یکسان نیست. یک کارآزمایی ۱۲ هفته‌ای با فستینگ ۱۶/۸ کاهش بیشتری در توده‌ی بدون چربی اندام‌ها نشان داد [33]، در حالی که کارآزمایی ۱۲ ماهه‌ی دیگری تفاوت مهمی با رژیم کم‌کالری ندید [34]. دریافت کافی پروتئین به حفظ عضله کمک می‌کند [11].
فستینگ برای همه مناسب است؟
خیر. کودکان و نوجوانان، زنان باردار یا شیرده، افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ که انسولین مصرف می‌کنند و افراد با سابقه‌ی اختلال خوردن نباید آن را امتحان کنند [1]. دیگران هم بهتر است پیش از شروع با پزشک مشورت کنند [1].
آیا روزه‌داری باعث لاغری می‌شود؟
معمولاً کمی، و اغلب موقتی. در متاآنالیزها وزن در پایان رمضان حدود ۱ تا ۱.۳ کیلوگرم کمتر بود و چند هفته بعد به مقدار قبلی نزدیک شد [6][7]. در صورت جبران بیشتر کالری در شب، حتی ممکن است وزن بالا برود [6].
فستینگ چیه؟
فستینگ یا روزه‌داری متناوب یعنی خوردن فقط در ساعت‌ها یا روزهای مشخص و دریافت کالری بسیار کم یا صفر در بقیه‌ی زمان [1][2].
فستینگ در ماه رمضان ممکن است؟
خود روزه‌داری رمضان نوعی محدودیت زمانی در غذا خوردن است [8][26]، پس برنامه‌ی جداگانه لازم نیست. مهم‌تر، کیفیت سحر و افطار و نوشیدن آب کافی در شب است [11][12]. حذف سحر توصیه نمی‌شود [12].
آیا در فستینگ می‌توان آب خورد؟
بله. آب در ساعت‌های ناشتایی مجاز است [1] و این یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های فستینگ با روزه‌داری رمضان است [14].
فستینگ ۱۶/۸ چیست؟
در این مدل، خوردن به یک پنجره‌ی ۸ ساعته محدود می‌شود و ۱۶ ساعت باقی‌مانده ناشتا می‌مانید [1]. یافته‌های مشاهده‌ای درباره‌ی پنجره‌ی کوتاه ۸ ساعته و سلامت قلب هنوز قطعی نیستند [2][31].
روزه‌داری برای بیماران دیابتی چه خطری دارد؟
مهم‌ترین خطرها افت قند، قند بسیار بالا و کم‌آبی است [15][16]. برخی افراد، به‌ویژه با دیابت نوع ۱ یا کنترل‌نشده، پرخطرند [15][16]. پیش از رمضان با پزشک ارزیابی شوید و دارو یا انسولین را خودسرانه تغییر ندهید [14][15].
سردرد روزه‌داری چرا ایجاد می‌شود؟
ترک ناگهانی کافئین از علت‌های مهم آن است. در مطالعه‌ای روی ۷۵۵ مصرف‌کننده‌ی کافئین، بیش از نیمی از آن‌ها در روز اول رمضان این سردرد را داشتند [28]. کم‌خوابی، افت قند و کم‌آبی هم می‌توانند نقش داشته باشند [29]. کم کردن کافئین از حدود یک هفته قبل می‌تواند کمک کند [16]. اگر سردرد شدید یا ماندگار بود، با پزشک صحبت کنید.
سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست و حکم دینی هم به شمار نمی‌آید. هیچ دارویی را بدون مشورت پزشک شروع، تغییر یا قطع نکنید.
منابع
- Johns Hopkins Medicine. Intermittent Fasting: What Is It, And How Does It Work? https://www.hopkinsmedicine.org/health/expert-qa/intermittent-fasting-what-is-it-and-how-does-it-work
- Mayo Clinic. Intermittent fasting: What are the benefits? https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/intermittent-fasting/faq-20441303
- Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source. Diet Review: Intermittent Fasting for Weight Loss. https://nutritionsource.hsph.harvard.edu/healthy-weight/diet-reviews/intermittent-fasting/
- Cochrane. Intermittent fasting, traditional dietary advice or no treatment: which works better to help adults living with overweight or obesity lose weight? (2026). https://www.cochrane.org/evidence/CD015610_intermittent-fasting-traditional-dietary-advice-or-no-treatment-which-works-better-help-adults
- Semnani-Azad Z, et al. Intermittent fasting strategies and their effects on body weight and other cardiometabolic risk factors. BMJ. 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12175170/
- Fernando HA, et al. Effect of Ramadan Fasting on Weight and Body Composition in Healthy Non-Athlete Adults. Nutrients. 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6412279/
- Al-Jafar R, et al. The impact of Ramadan intermittent fasting on anthropometric measurements and body composition. Front Nutr. 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9886683/
- Correia JM, et al. Effects of Ramadan and Non-ramadan Intermittent Fasting on Body Composition. Front Nutr. 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7870696/
- Abdelrahim DN, et al. Changes in energy and macronutrient intakes during Ramadan fasting. Nutr Rev. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37986623/
- Faris MAE, et al. Effect of diurnal fasting on sleep during Ramadan. Sleep Breath. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31832984/
- WHO Regional Office for the Eastern Mediterranean. World Obesity Day 2024: Fasting and obesity prevention. https://www.emro.who.int/media/news/world-obesity-day-2024-fasting-and-obesity-prevention.html
- WHO Bangladesh. Staying Healthy During Ramadan. https://www.who.int/bangladesh/news/detail/23-05-2018-staying-healthy-during-ramadan
- NHS. Dehydration. https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/
- NELFT NHS Foundation Trust. Staying healthy during Ramadan. https://www.nelft.nhs.uk/news-events/staying-healthy-during-ramadan-15955
- NHS North East London. Guidance for Safe Fasting During Ramadan (2023). https://primarycare.northeastlondon.icb.nhs.uk/wp-content/uploads/2023/11/NEL-Safe-Fasting-During-Ramadan-Guidance-v1_03.2023.pdf
- British Dietetic Association. Supporting colleagues and patients in Ramadan. https://www.bda.uk.com/resource/nutrition-and-ramadan.html
- British Dietetic Association. Ramadan and eating disorders. https://www.bda.uk.com/resource/ramadan-and-eating-disorders.html
- Hassanein M, et al. Diabetes and Ramadan: Practical guidelines 2021. Diabetes Res Clin Pract. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35016991/
- Diabetes and Ramadan International Alliance. IDF-DAR Practical Guidelines 2021 (archived copy, 2024). https://web.archive.org/web/20240623114715/https://www.daralliance.org/daralliance/idf-dar-practical-guidelines-2021/
- Hamad Medical Corporation. Diabetes and Safe Fasting in Ramadan. https://www.hamad.qa/EN/your%20health/Ramadan%20Health/Documents/Diabetes-and-Safe-Fasting-in-Ramadan-1.pdf
- Saudi Ministry of Health. High and low blood sugar in Ramadan. https://www.moh.gov.sa/en/healthawareness/educationalcontent/diseases/diabetic/pages/high-and-low-blood-sugar-in-ramadan.aspx
- Waqar S, et al. Chronic Disease Management During Ramadan. Am Fam Physician. 2023. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2023/0200/editorial-chronic-disease-management-during-ramadan.html
- Assessment of the IDF-DAR Fasting Risk Assessment Tool to Predict Type 1 Diabetes-Related Complications During Ramadan. Clin Med Insights Endocrinol Diabetes. 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12457753/
- Glazier JD, et al. The effect of Ramadan fasting during pregnancy on perinatal outcomes. BMC Pregnancy Childbirth. 2018. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6202808/
- Bello AK, et al. Impact of Ramadan fasting on kidney function and related outcomes in chronic kidney disease and kidney transplant recipients. BMJ Open. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11580238/
- Implications of Ramadan Fasting in the Setting of Gastrointestinal Disorders. Cureus. 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10151003/
- Impact of Ramadan Fasting on the Severity of Symptoms Among a Cohort of Patients With Gastroesophageal Reflux Disease. Cureus. 2023. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10140236/
- Magdy R, et al. Prevalence, characteristics, and factors associated with caffeine-withdrawal headache during the first day of Ramadan. Headache. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36942412/
- Awada A, al Jumah M. The first-of-Ramadan headache. Headache. 1999. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11279933/
- American Heart Association. 8-hour time-restricted eating linked to a 91% higher risk of cardiovascular death (2024). https://newsroom.heart.org/news/8-hour-time-restricted-eating-linked-to-a-91-higher-risk-of-cardiovascular-death
- Chen M, et al. Association of eating duration less than 8 h with all-cause, cardiovascular, and cancer mortality. Diabetes Metab Syndr. 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40849219/
- Mao Z, et al. Association of Eating Window With Mortality Among US Adults. Aging Cell. 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12610411/
- Lowe DA, et al. Effects of Time-Restricted Eating on Weight Loss and Other Metabolic Parameters. JAMA Intern Med. 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7522780/
- Liu D, et al. Calorie Restriction with or without Time-Restricted Eating in Weight Loss. N Engl J Med. 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35443107/
- Zhong F, et al. Adverse events profile associated with intermittent fasting in adults with overweight or obesity. Nutr J. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11234547/
- Jahrami HA, et al. Does four-week consecutive, dawn-to-sunset intermittent fasting during Ramadan affect cardiometabolic risk factors in healthy adults? Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34167865/
- Al-Jafar R, et al. Effect of Religious Fasting in Ramadan on Blood Pressure. J Am Heart Assoc. 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8751902/
- Daniel A, et al. Impact of diurnal versus nocturnal time-restricted eating on cardiometabolic health and circadian rhythm in healthy adults: protocol. Nutr Health. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41686734/
