بسیاری از زنان باردار یا شیرده وقتی پزشک رادیوگرافی، سی‌تی اسکن یا ام‌آرآی درخواست می‌کند نگران می‌شوند. در این مقاله، بر پایهٔ منابع معتبر، توضیح داده شده که روش‌های مختلف تصویربرداری از نظر پرتو یونیزان چه تفاوتی دارند، دربارهٔ ماده حاجب (Contrast Media) چه گفته شده و پس از تصویربرداری، شیردهی در منابع مختلف چگونه توصیه شده است. اگر باردارید یا ممکن است باردار باشید، آن را اطلاع دهید؛ تصمیم دربارهٔ انجام یا انجام‌ندادن هر تصویربرداری با پزشک معالج است و این مقاله جایگزین آن نیست.
اصول کلی: تصویربرداری در بارداری چه زمانی انجام می‌شود؟
صفحهٔ بیمارانِ RadiologyInfo.org می‌گوید تصویربرداری پزشکی در بارداری «به‌طور کلی ایمن» است و پزشک ممکن است وقتی برای مراقبت از شما لازم باشد آن را توصیه کند. همین منبع توضیح می‌دهد که باید به پزشک اطلاع دهید باردارید تا بهترین معاینه انتخاب شود و پرتوگیری «تا حد معقول ممکن پایین» (ALARA) بماند.
چکیدهٔ نظریهٔ کمیتهٔ شمارهٔ ۷۲۳ کالج متخصصان زنان و مامایی آمریکا (ACOG، ۲۰۱۷) می‌گوید نگرانی دربارهٔ ایمنی این روش‌ها اغلب باعث می‌شود آزمون‌های مفید انجام نشود یا شیردهی بی‌دلیل قطع شود. پارامتر عملکرد ACR–SPR نیز هشدار می‌دهد که نگرانی بیش از حد ممکن است باعث صرف‌نظر از تصویربرداری لازم شود و مادر و جنین را در معرض خطر بگذارد، و می‌نویسد خطر پرتو همیشه باید در برابر خطر انجام‌ندادن معاینه و سود آن سنجیده شود.
دو گروه اصلی روش‌ها: بدون پرتو یونیزان و با پرتو یونیزان
بر اساس RadiologyInfo.org، سونوگرافی (Ultrasound) و ام‌آرآی (MRI) از پرتو غیریونیزان استفاده می‌کنند. رادیوگرافی (X-ray)، فلوروسکوپی (Fluoroscopy)، سی‌تی (CT) و پزشکی هسته‌ای (Nuclear Medicine) از پرتو یونیزان بهره می‌گیرند. همین منبع می‌نویسد این نوع پرتو در مقدارهای بالا می‌تواند زیان‌بار باشد، اما چنین مقدارهایی به‌ندرت در تصویربرداری پزشکی به دست می‌آید.
سونوگرافی و ام‌آرآی در بارداری
چکیدهٔ ACOG 723 سونوگرافی و ام‌آرآی را بدون خطر شناخته‌شده و روش‌های ترجیحی در بارداری می‌داند، اما می‌گوید فقط وقتی به کار روند که به یک پرسش بالینی مرتبط پاسخ دهند یا سود روشنی برای بیمار داشته باشند.
سونوگرافی
RadiologyInfo.org می‌گوید سونوگرافی در بارداری رایج است و «هیچ مورد شناخته‌شده‌ای از آسیب به جنین» گزارش نشده است. مرور ماتسون و همکاران (Mattsson، Radiation Protection Dosimetry، ۲۰۲۱) نیز می‌نویسد سونوگرافی تشخیصی سال‌هاست در بارداری استفاده می‌شود و اثر مستندی بر جنین ندارد و هنگامی که درست به کار رود به‌طور کلی ایمن به شمار می‌آید.
ام‌آرآی
RadiologyInfo.org دربارهٔ ام‌آرآی نیز همین را می‌گوید: کمتر از سونوگرافی در بارداری به کار می‌رود، اما آسیبی به جنین گزارش نشده است. مرور ماتسون و همکاران می‌نویسد پیش‌تر توصیه می‌شد در سه‌ماههٔ اول از ام‌آرآی پرهیز شود، اما امروزه «خطر شناخته‌شده‌ای برای جنین» برای آن در نظر گرفته نمی‌شود؛ با این حال احتیاط توصیه می‌شود و خطر و سود باید پیش از بررسی بیمار باردار سنجیده شود. توضیح روش در مقالهٔ ام‌آرآی مغز آمده است.
روش‌های دارای پرتو یونیزان در بارداری
چکیدهٔ ACOG 723 می‌گوید جز چند استثنا، پرتوگیری از رادیوگرافی، سی‌تی یا پزشکی هسته‌ای بسیار کمتر از مقداری است که با آسیب جنین مرتبط دانسته شده، و اگر این آزمون‌ها در کنار سونوگرافی یا ام‌آرآی لازم باشند یا برای پرسش تشخیصی مناسب‌تر باشند، نباید از بیمار باردار دریغ شوند.
رادیوگرافی ساده
مرور ماتسون و همکاران می‌نویسد رادیوگرافی متعارف دوز جنینی «کم تا بسیار کم» می‌دهد. RadiologyInfo.org می‌گوید معاینه‌هایی که ناحیهٔ لگن را شامل نمی‌شوند، پرتوی بسیار اندک، کمتر از پرتوی زمینهٔ طبیعی، به جنین می‌رسانند. توضیح عمومی روش در مقالهٔ رادیوگرافی (اشعه ایکس) آمده است.
سی‌تی اسکن بر اساس ناحیه
شکم و لگن: مرور ماتسون و همکاران می‌گوید در سی‌تی شکم و لگن نمی‌توان از پرتوگیری قابل‌توجه جنین پرهیز کرد و در صورت امکان باید از آن اجتناب شود. RadiologyInfo.org نیز می‌نویسد خطر با تکرار سی‌تی ناحیهٔ لگن بالا می‌رود.
نواحی دیگر: همان مرور، سی‌تی بخش‌های دیگر بدن را دارای خطر ناچیز می‌داند. پارامتر عملکرد ACR–SPR می‌نویسد در معاینه‌های خارج از شکم و لگن، جنین فقط در معرض پرتو پراکنده با دوز بسیار کم است و با رعایت احتیاط‌های استاندارد، این دوز خطر قابل‌توجهی برای او ندارد. دربارهٔ خود روش، سی‌تی اسکن را ببینید.
پزشکی هسته‌ای
مرور ماتسون و همکاران می‌نویسد دوز جنینی در تصویربرداری مسطح (Planar) با ترکیبات نشان‌دار با تکنسیوم-۹۹m کم است و بیشترین دوز جنینی از اسپکت (SPECT) و پت (PET) می‌آید. همین مرور مشکل اصلی را ید رادیواکتیو و داروهای حاوی آن می‌داند و بارداری را منع مطلق درمان با ید-۱۳۱ ذکر می‌کند. این روش‌ها دربارهٔ شیردهی ملاحظه‌های جداگانه دارند که در بخش شیردهی آمده است.
جدول مقایسه
| روش | پرتو یونیزان | توضیح منبع |
|---|---|---|
| سونوگرافی | ندارد | RadiologyInfo.org: هیچ مورد شناخته‌شدهٔ آسیب به جنین گزارش نشده است. ماتسون و همکاران: اثر مستندی بر جنین ندارد. |
| ام‌آرآی بدون ماده حاجب | ندارد | RadiologyInfo.org: همین وضعیت دربارهٔ ام‌آرآی نیز صادق است. ماتسون و همکاران: خطر شناخته‌شده‌ای برای جنین ندارد، اما احتیاط و سنجش خطر و سود لازم است. |
| ام‌آرآی با گادولینیوم | ندارد | RadiologyInfo.org: معمولاً به‌دلیل خطر ناشناخته برای جنین پرهیز می‌شود، اما اگر اطلاعات حیاتی فقط با آن به دست آید ممکن است به کار رود. راهنمای ACR: فقط اگر حیاتی دانسته شود و سود بالقوه خطر ناشناختهٔ بالقوه را توجیه کند. |
| رادیوگرافی ساده | دارد | ماتسون و همکاران: دوز جنینی کم تا بسیار کم. RadiologyInfo.org: معاینه‌های بدون ناحیهٔ لگن پرتوی بسیار اندک می‌دهند. |
| سی‌تی شکم و لگن | دارد | ماتسون و همکاران: پرتوگیری قابل‌توجه جنین قابل پرهیز نیست و در صورت امکان باید اجتناب شود. |
| سی‌تی نواحی دیگر | دارد | ماتسون و همکاران: خطر ناچیز. ACR–SPR: جنین فقط در معرض پرتو پراکنده با دوز بسیار کم است. |
| سی‌تی با ماده حاجب یددار | دارد | RadiologyInfo.org: ماده حاجب یددار خطر مهمی برای مادر یا کودک شناخته نشده است. ماتسون و همکاران: به‌طور کلی ایمن، فقط با نیاز بالینی روشن. راهنمای ACR: در صورت نیاز تشخیصی، توصیه به خودداری از آن نمی‌کند. |
| پزشکی هسته‌ای | دارد | ماتسون و همکاران: دوز کم در تصویربرداری مسطح با تکنسیوم-۹۹m؛ بیشترین دوز از اسپکت و پت. ACR–SPR: برآورد پرتوگیری جنین در بیشتر معاینه‌های تشخیصی این گروه بسیار کمتر از ۲۰ میلی‌گری است. |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
آستانه‌های پرتو برای جنین (به میلی‌گری)
عددهای زیر از سه سند با زمینه‌های متفاوت آمده‌اند و هیچ‌کدام برای برآورد خطر یک معاینهٔ مشخص بدون محاسبهٔ تخصصی به کار نمی‌روند. این بازه‌ها مربوط به دوز رسیده به جنین است، نه دوز کلی معاینه.
| دوز جنینی | منبع و زمینه | آنچه منبع می‌گوید |
|---|---|---|
| کمتر از ۵۰ میلی‌گری | جدول ۱ پارامتر عملکرد ACR–SPR (اثرهای قطعی پرتو در رحم) | در همهٔ دوره‌های بارداری «هیچ» ثبت شده است. |
| ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌گری | همان جدول | در هفته‌های ۵ تا ۱۷ بارداری، اثرهای بالقوه از نظر علمی نامطمئن‌اند و ظریف‌تر از آن دانسته شده‌اند که از نظر بالینی تشخیص داده شوند؛ در هفته‌های ۳ و ۴ «به‌احتمال زیاد هیچ» و در بقیهٔ دوره‌ها «هیچ» ثبت شده است. |
| کمتر از ۱۰۰ میلی‌گری | مرور ماتسون و همکاران (اثرهای قطعی کوتاه‌مدت مانند ناهنجاری و تأخیر رشد)؛ CDC (اثرهای غیرسرطانی، حدود ۰٫۱۰ گری) | ماتسون: این اثرها انتظار نمی‌رود رخ دهند. CDC: اثرهای غیرسرطانی ناشی از پرتو قابل‌تشخیص نیستند. |
| ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌گری | مرور ماتسون و همکاران به استناد ICRP 84؛ ACR–SPR برای بالاتر از ۱۰۰ میلی‌گری در هفته‌های ۳ تا ۱۵ پس از لقاح | ماتسون: تصمیم‌گیری بر پایهٔ شرایط فردی و پس از مشاوره. ACR–SPR: خطر اندک نقص تکاملی، و خطر بیشتر در سطوح بالاتر از ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌گری. |
| بیش از ۵۰۰ میلی‌گری | مرور ماتسون و همکاران به استناد ICRP 84؛ CDC (بیش از ۰٫۵ گری) | ماتسون: بسته به مقدار دوز و مرحلهٔ بارداری، آسیب قابل‌توجه جنین ممکن است. CDC: پیامدها می‌تواند شدید باشد، حتی اگر دوز برای ایجاد اثر فوری در مادر کم باشد. |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
زمینهٔ عددها: سه بازهٔ ماتسون در بخشی از آن مرور با عنوان «ختم بارداری» (Termination of Pregnancy) آمده‌اند و به‌صورت حد مجاز یک معاینه نوشته نشده‌اند. این مقاله هیچ توصیه‌ای در این زمینه نمی‌کند؛ ارزیابی هر پرتوگیری و هر تصمیم مرتبط با آن فقط با پزشک معالج است. صفحهٔ CDC برای پزشکان در بخش رویدادهای پرتوی (Radiation Emergencies) آن سازمان منتشر شده و دوزها را بر حسب گری بیان می‌کند (۱ گری برابر ۱۰۰۰ میلی‌گری است).
دوز معاینه‌های معمول: پارامتر عملکرد ACR–SPR می‌نویسد بیشتر مطالعات تشخیصی معمول، از جمله پزشکی هسته‌ای، دوزی بسیار کمتر از ۲۰ میلی‌گری به رحم می‌رسانند؛ سی‌تی تک‌فازی شکم و لگن در شرایط کنترل‌شده کمتر از ۳۵ میلی‌گری و معمولاً حدود ۱۰ تا ۲۵ میلی‌گری دوز به جنین می‌دهد؛ و برخی روش‌ها، مانند مداخله‌های لگنی با هدایت فلوروسکوپی، ممکن است از حدود ۱۰۰ میلی‌گری بگذرند. صفحهٔ CDC نیز بیشتر مسیرهای پرتوگیری زن باردار، از جمله «یک معاینهٔ تشخیصی پزشکی»، را بعید می‌داند که برای جنین اثر سلامتی ایجاد کنند و دوزهای بالاتر از ۰٫۱ گری را بسیار بیشتر از دوزهای معمول رادیولوژی تشخیصی می‌خواند.
سرطان، موضوعی جدا از این آستانه‌ها: ردیف‌های جدول بالا دربارهٔ اثرهای قطعی و غیرسرطانی است و نبود خطر سرطان را نشان نمی‌دهد. مرور ماتسون و همکاران سطح ۱۰ میلی‌گری را جایی می‌داند که باید افزایش خطر سرطان را در نظر گرفت. ACR–SPR می‌نویسد خطرهای تصادفی (Stochastic) مطرح‌اند اما داده‌ها یکدست نیستند و خطر سرطان پس از معاینه‌های معمول شکم و لگن را بسیار کوچک می‌خواند. CDC می‌گوید پرتوگیری پیش از تولد ممکن است خطر سرطان را در فرزند بالا ببرد، به‌ویژه در دوزهای بیش از ۰٫۱ گری.
برآورد دوز جنینی هر معاینه کار تخصصی است: CDC فیزیکدانان پزشکی و فیزیکدانان بهداشت بیمارستان را منبع خوبی برای این برآورد می‌داند، جدول خود را «فقط یک راهنما» می‌نامد و دوزها و زمان‌های آن را تقریبی می‌خواند.
ماده حاجب در بارداری
ماده حاجب یددار (در سی‌تی)
RadiologyInfo.org می‌گوید برای سی‌تی، ماده حاجب یددار خطر مهمی برای مادر یا کودک شناخته نشده است. دفترچهٔ ماده حاجب کالج رادیولوژی آمریکا (ACR، نسخهٔ ۲۰۲۶) می‌نویسد این مواد از جفت می‌گذرند، مطالعهٔ کنترل‌شدهٔ خوبی در زنان باردار دربارهٔ اثر ناهنجاری‌زایی آن‌ها انجام نشده است، و با این حال خودداری از مصرف آن‌ها را هنگام نیاز تشخیصی توصیه نمی‌کند. مرور ماتسون و همکاران می‌نویسد استفاده از آن در بارداری «به‌طور کلی ایمن» است، اما فقط باید با احتیاط و در نیاز بالینی روشن به کار رود.
دربارهٔ تیروئید نوزاد این دو متن یکسان نیستند: ماتسون و همکاران می‌نویسند پس از تزریق به مادر در بارداری، عملکرد تیروئید نوزاد باید در هفتهٔ اول پایش شود. دفترچهٔ ACR می‌نویسد موردی مستند از کم‌کاری تیروئید نوزاد پس از تزریق داخل‌عروقی مادر گزارش نشده است و با توجه به داده‌های موجود و بررسی معمول همهٔ نوزادان از نظر کم‌کاری مادرزادی تیروئید هنگام تولد، توجه اضافی لازم دانسته نمی‌شود.
گادولینیوم (در ام‌آرآی)
مرور ماتسون و همکاران می‌گوید هنگام بررسی بیمار باردار باید از گادولینیوم پرهیز شود و فقط وقتی به کار رود که حیاتی دانسته شود و سود بالقوه خطر ناشناخته برای جنین را توجیه کند. دفترچهٔ ACR (نسخهٔ ۲۰۲۶) نیز همین معیار را می‌آورد و می‌نویسد هر مورد باید با دقت بررسی شود و این ماده فقط وقتی تجویز شود که سود قابل‌توجه بالقوه برای بیمار یا جنین از خطر ممکن اما ناشناخته بیشتر باشد.
دفترچهٔ ACR یک مرور گذشته‌نگر بر پایگاه داده‌های تولد در کانادا را گزارش می‌کند: خطر ناهنجاری مادرزادی میان زنان در معرض گادولینیوم و زنانی که ام‌آرآی نداشتند تفاوتی نداشت، اما مواجهه با افزایش خطر برخی بیماری‌های روماتولوژیک، التهابی یا ارتشاحی پوست در کودک و مرده‌زایی یا مرگ نوزاد همراه بود. ACR می‌افزاید این مطالعه محدودیت‌های مهمی داشت: شمار مرگ‌ها در گروه مواجهه کم بود و گروه مقایسه زنانی بودند که اصلاً ام‌آرآی نداشتند، نه کسانی که ام‌آرآی بدون گادولینیوم داشتند.
مرور Cureus (الغامدی، ۲۰۲۳؛ منبع ثانویه) می‌نویسد گادولینیوم از جفت عبور می‌کند، دربارهٔ ایمنی جنینی نتیجه‌گیری قطعی وجود ندارد و مطالعه‌های بررسی‌شده یافته‌های ناهمسانی داشته‌اند. به نقل از همین مرور، کمیتهٔ ACR «شواهد کافی برای ارتباط روشن» میان مواجهه با گادولینیوم در سه‌ماههٔ اول و ناهنجاری مادرزادی نیافته است.
اگر پیش از آگاهی از بارداری رادیوگرافی یا سی‌تی انجام داده‌ام؟
RadiologyInfo.org می‌نویسد رادیوگرافی یا سی‌تی پس از لقاح و پیش از آگاهی از بارداری نباید دلیل نگرانی باشد؛ معاینه‌های بدون ناحیهٔ لگن پرتوی بسیار اندک به جنین می‌رسانند. در مورد سی‌تی لگن پیش از آگاهی از بارداری، همان منبع می‌گوید باید با پزشک صحبت شود و ممکن است تحلیل دوز و خطر درخواست شود. این منبع توصیه می‌کند توصیهٔ متخصص زنان و زایمان خود را دنبال کنید. پارامتر عملکرد ACR–SPR نیز برای این موقعیت مشاوره را توصیه می‌کند و می‌نویسد ارزیابی خطر به سن جنین در زمان معاینه و برآورد معقولی از دوز جذب‌شده نیاز دارد.
شیردهی پس از تصویربرداری
پس از رادیوگرافی، سی‌تی و ام‌آرآی بدون ماده حاجب
دربارهٔ شیردهی پس از این روش‌ها اطلاعات کافی در منابع بررسی‌شده یافت نشد؛ موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
پس از ماده حاجب (یددار یا گادولینیوم): اختلاف منابع
- RadiologyInfo.org: سازندگان ماده حاجب توصیه می‌کنند مادر پس از تزریق وریدی ۲۴ تا ۴۸ ساعت شیر ندهد.
- همین منبع: ACR و انجمن اروپایی رادیولوژی دستگاه ادراری‌تناسلی (ESUR) می‌گویند داده‌های موجود نشان می‌دهد شیردهی پس از ماده حاجب وریدی می‌تواند بی‌خطر ادامه یابد.
- همین منبع: مادری که نگران است می‌تواند ۲۴ ساعت شیردهی را متوقف کند و در آن مدت شیر را بدوشد و دور بریزد؛ می‌تواند پیش از تصویربرداری هم شیر بدوشد و برای نوزاد نگه دارد.
- دفترچهٔ ACR (نسخهٔ ۲۰۲۶): برای هر دو گروه یددار و گادولینیوم می‌نویسد داده‌های موجود نشان می‌دهد ادامهٔ شیردهی برای مادر و نوزاد ایمن است و توقف ۲۴ساعته لازم نیست، و قدرت این شواهد را «محدود» ثبت می‌کند.
- همین دفترچه: تصمیم آگاهانه دربارهٔ توقف موقت با مادر است. مادری که نگران است می‌تواند ۱۲ تا ۲۴ ساعت شیر ندهد و در این مدت شیر را بدوشد و دور بریزد؛ توقف بیش از ۲۴ ساعت ارزش چندانی ندارد.
- مرور ماتسون و همکاران: شیردهی را می‌توان پس از ماده حاجب یددار یا گادولینیوم بدون وقفه ادامه داد.
- چکیدهٔ ACOG 723: شیردهی پس از تزریق گادولینیوم نباید قطع شود. این چکیده دربارهٔ ماده حاجب یددار چیزی نمی‌گوید.
بنابراین توصیه‌های سازندگان و انجمن‌های تخصصی یکسان نیستند. این مقاله میان آن‌ها داوری نمی‌کند؛ تصمیم دربارهٔ ادامه یا توقف موقت شیردهی را پیش از تصویربرداری با پزشک و مرکز تصویربرداری مطرح کنید.
پس از پزشکی هسته‌ای
مرور ماتسون و همکاران هدف را پایین نگه‌داشتن دوز مؤثر نوزاد «زیر ۱ میلی‌سیورت» (mSv) بیان می‌کند. بر اساس همین مرور:
- پس از درمان با هر رادیوداروی (Radiopharmaceutical)، شیردهی باید به‌طور دائم متوقف شود.
- زنانی که ید رادیواکتیو برای درمان می‌گیرند باید ۲ تا ۳ هفته پیش از آن شیردهی را قطع کنند.
- برخی داروهای تشخیصی توقف مدت‌دار می‌طلبند: برای نمونه ۳ هفته برای بیشتر ترکیبات ید-۱۳۱، ید-۱۲۵ و ید-۱۲۳ و نیز ترکیبات سلنیوم-۷۵، گالیوم-۶۷ و سدیم-۲۲؛ ۴۸ ساعت برای تالیوم-۲۰۱ کلراید؛ و ۱۲ ساعت برای برخی ترکیبات، از جمله برخی ترکیبات تکنسیوم-۹۹m.
- برای بیشتر ترکیبات نشان‌دار با تکنسیوم-۹۹m قطع شیردهی لازم نیست.
این فهرست نمونه است؛ مدت لازم برای داروی خود را از مرکز پزشکی هسته‌ای بپرسید.
پیش از اسکن چه بگوییم؟
- RadiologyInfo.org: اگر امکان بارداری وجود دارد، پیش از هر تصویربرداری به پزشک یا تکنسین بگویید.
- همین منبع: اطلاع‌رسانی به پزشک کمک می‌کند بهترین معاینه انتخاب شود و پرتوگیری «تا حد معقول ممکن پایین» (ALARA) بماند.
- اگر شیر می‌دهید، این را پیش از تزریق ماده حاجب یا ماده رادیواکتیو با پزشک یا مرکز تصویربرداری مطرح کنید تا بتوانید تصمیم آگاهانه‌ای بگیرید.
- تصویربرداری لازم را خودسرانه رد نکنید و تصمیم را با پزشک بگیرید؛ ACR–SPR و ACOG 723 هر دو نسبت به صرف‌نظر از معاینهٔ لازم به‌دلیل نگرانی هشدار داده‌اند.
برای مراقبت‌های کلی دوران بارداری، مراقبت‌های دوران بارداری و داروها در بارداری را ببینید.
عکس رحم (هیستروسالپنگوگرافی یا HSG)؛ آمادگی، درد و زمان مناسب انجام
سؤالات پرتکرار
آیا رادیوگرافی در بارداری خطر دارد؟
مرور ماتسون و همکاران می‌نویسد رادیوگرافی متعارف دوز جنینی کم تا بسیار کم می‌دهد. RadiologyInfo.org می‌گوید معاینه‌های بدون ناحیهٔ لگن پرتوی بسیار اندک به جنین می‌رسانند. تصمیم برای هر مورد با پزشک است.
سی‌تی اسکن در بارداری چطور؟
مرور ماتسون و همکاران می‌گوید در سی‌تی شکم و لگن نمی‌توان از پرتوگیری قابل‌توجه جنین پرهیز کرد و در صورت امکان باید از آن اجتناب شود، اما سی‌تی بخش‌های دیگر بدن را دارای خطر ناچیز می‌داند. چکیدهٔ ACOG 723 می‌گوید در صورت نیاز، این آزمون نباید از بیمار باردار دریغ شود. تصمیم با پزشک است.
آیا ام‌آرآی در بارداری مجاز است؟
RadiologyInfo.org، مرور ماتسون و همکاران و چکیدهٔ ACOG 723 آسیب یا خطر شناخته‌شده‌ای برای جنین از ام‌آرآی گزارش نمی‌کنند، اما انجام آن باید سنجیده و با پرسش بالینی مشخص باشد. تزریق گادولینیوم موضوع جداگانه‌ای است که در بخش ماده حاجب آمده است.
ماده حاجب در بارداری ایمن است؟
برای ماده حاجب یددار، RadiologyInfo.org خطر مهمی را گزارش نمی‌کند و دفترچهٔ ACR خودداری از آن را هنگام نیاز تشخیصی توصیه نمی‌کند. برای گادولینیوم، منابع بررسی‌شده توصیه می‌کنند فقط در صورت ضرورت و با ارزیابی سود و زیان استفاده شود.
پس از ماده حاجب باید شیر را دور بریزم؟
منابع اختلاف دارند: سازندگان ۲۴ تا ۴۸ ساعت قطع را توصیه می‌کنند، در حالی که ACR و ESUR ادامهٔ شیردهی را بی‌خطر می‌دانند و ACR تصمیم نهایی را پس از اطلاع‌رسانی با مادر می‌داند. به بخش «شیردهی پس از تصویربرداری» مراجعه کنید و با پزشک مشورت کنید.
تأییدیه علمی مقاله
دکتر محمد زارع
متخصص تصویربرداری (رادیولوژی) | فلوشیپ تصویربرداری زنان (بیماری‌های زنان، پستان، آنومالی و سلامت جنین، NT پیشرفته)
نوبت‌دهی آنلاین
این مقاله از نظر علمی و بالینی توسط دکتر محمد زارع، متخصص رادیولوژی و فلوشیپ تصویربرداری زنان، بازبینی و تأیید شده است. جهت انجام انواع سونوگرافی‌های تخصصی بارداری، غربالگری جنین، تصویربرداری پستان و دریافت نوبت حضوری یا مشاوره، می‌توانید از طریق طبیب‌یاب اقدام کنید.
اگر پیش از فهمیدن بارداری عکس‌برداری کرده‌ام؟
RadiologyInfo.org می‌گوید رادیوگرافی یا سی‌تی پس از لقاح و پیش از آگاهی از بارداری نباید دلیل نگرانی باشد؛ برای سی‌تی لگن با پزشک مشورت کنید.
سلب‌مسئولیت
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
منابع
- RadiologyInfo.org: Can the exams hurt the baby of a pregnant woman? (Medical imaging and pregnancy)
- RadiologyInfo.org: Contrast materials (Pregnancy and Breastfeeding)
- Mattsson S, Leide-Svegborn S, Andersson M. X-ray and molecular imaging during pregnancy and breastfeeding: when should we be worried? Radiation Protection Dosimetry. 2021;195(3-4):339-348
- CDC: Radiation and Pregnancy: Information for Clinicians
- ACOG Committee Opinion No. 723: Guidelines for Diagnostic Imaging During Pregnancy and Lactation. Obstet Gynecol. 2017;130(4):e210-e216 (چکیده)
- ACR Committee on Drugs and Contrast Media. ACR Manual on Contrast Media, 2026
- ACR–SPR Practice Parameter for Imaging Pregnant or Potentially Pregnant Patients With Ionizing Radiation
- Alghamdi SA. Gadolinium-Based Contrast Agents in Pregnant Women: A Literature Review of MRI Safety. Cureus. 2023;15(5):e38493
