انواع قرص ضد بارداری؛ اسامی، تفاوت‌ها و عوارض

جلوی پیشخوان داروخانه ایستاده‌اید یا تازه از مطب بیرون آمده‌اید و روی بسته‌ها اسم‌هایی مثل LD، تری‌فازیک، مینی‌پیل یا چند نام هورمونی ناآشنا می‌بینید؛ طبیعی است گیج شوید. در واقع بیشتر این قرص‌ها در دو گروه اصلی جا می‌گیرند: قرص ترکیبی که استروژن و پروژستوژن دارد و قرص فقط‌پروژستوژنی یا «مینی‌پیل» [1][7]. هیچ‌کدام برای همه مناسب نیست و انتخاب باید با پزشک، ماما یا داروساز انجام شود [4][10].

خلاصه در یک نگاه

• دو گروه اصلی: قرص ترکیبی (استروژن + پروژستوژن) و قرص فقط‌پروژستوژنی یا مینی‌پیل [1][7]. قرص اورژانسی دسته‌ی جداگانه‌ای است و روش همیشگی نیست [13][23].
• اسامی را با نام ژنریک بشناسید: در قرص ترکیبی معمولاً اتینیل‌استرادیول همراه یکی از پروژستوژن‌ها مثل لوونورژسترل، نورتیسترون، دزوژسترل، ژستودن یا دروسپیرنون است [18][22]. مینی‌پیل‌ها هم نوع سنتی، دزوژسترل یا دروسپیرنون هستند [8].
• اثربخشی: با مصرف کاملاً درست بیش از ۹۹٪ و با مصرف معمول (که فراموشی هم در آن هست) حدود ۹۱٪ [2][8].
• عوارض شایع: لکه‌بینی، سردرد، تهوع، حساسیت پستان و تغییر خلق. این عوارض معمولاً طی حدود ۳ ماه بهتر می‌شوند [3][12].
• خطر مهم: لخته‌ی خون با قرص ترکیبی کم است ولی واقعی است و به نوع پروژستوژن بستگی دارد [3][18].
• «بهترین قرص» واحدی وجود ندارد: انتخاب به سن، سیگار، فشار خون، میگرن، شیردهی و داروهای دیگر شما بستگی دارد [4][20].
• قرص از بیماری‌های آمیزشی محافظت نمی‌کند [1][24].

قرص ضد بارداری (OCP) چیست و چطور کار می‌کند؟

OCP کوتاه‌شده‌ی Oral Contraceptive Pill یعنی «قرص خوراکی پیشگیری از بارداری» است. COC هم کوتاه‌شده‌ی Combined Oral Contraceptive یعنی «قرص ترکیبی» است. POP هم برای Progestogen-Only Pill یعنی «قرص فقط‌پروژستوژنی» به کار می‌رود.

• قرص ترکیبی دو هورمون استروژن و پروژستوژن دارد و جلوی آزاد شدن ماهانه‌ی تخمک از تخمدان را می‌گیرد [1].
• قرص فقط‌پروژستوژنی (مینی‌پیل) استروژن ندارد. NHS سازوکار آن را هم جلوگیری از آزاد شدن تخمک توصیف می‌کند [7].
• پروژستین‌ها علاوه بر این، مخاط اطراف دهانه‌ی رحم را غلیظ و چسبنده می‌کنند [25].

انواع قرص ضد بارداری: ترکیبی در برابر مینی‌پیل

قرص ترکیبی (COC)

این پرمصرف‌ترین نوع قرص ضد بارداری است. علاوه بر پیشگیری، معمولاً قاعدگی را منظم‌تر، سبک‌تر و کم‌دردتر می‌کند [4]. در عوض، به دلیل استروژن، برای افراد با سابقه‌ی لخته، سیگاری‌های ۳۵ سال به بالا یا میگرن با اورا مناسب نیست (جزئیات در ادامه) [4].

قرص فقط‌پروژستوژنی یا مینی‌پیل (قرص پروژستینی)

مینی‌پیل استروژن ندارد و برای بسیاری از کسانی که نمی‌توانند استروژن مصرف کنند گزینه‌ی مناسبی است. بلافاصله پس از زایمان می‌توان شروعش کرد و در شیردهی ایمن است [10]. ۲۸ قرص هر بسته را باید بدون فاصله و تقریباً هر روز در یک ساعت ثابت خورد [8]. ممکن است به درد یا خونریزی زیاد قاعدگی و آندومتریوز هم کمک کند [7].

اسامی قرص‌های ضد بارداری (بر اساس نام ژنریک)

روی هر بسته، جدا از نام تجاری، نام ماده‌ی مؤثر (ژنریک) هم نوشته شده است. نام ژنریک دقیق‌ترین راه برای فهمیدن نوع قرص است. در این بخش به جای نام تجاری، اسامی ژنریک را دسته‌بندی کرده‌ایم.

اسامی ماده‌ی مؤثر در قرص‌های ترکیبی

جزء استروژنی: در بیشتر قرص‌های ترکیبی اتینیل‌استرادیول (Ethinylestradiol) است [18][26]. بعضی فراورده‌های جدیدتر به جای آن استرادیول (به شکل استرادیول والرات) دارند که با دینوژست ترکیب شده است (داروخانه‌ی ۱۳ آبان دانشگاه علوم پزشکی تهران [26]).

جزء پروژستوژنی: یکی از این‌هاست:

• لوونورژسترل (Levonorgestrel) و نورتیسترون/نورتیندرون (Norethisterone/Norethindrone) که در مطالعات بزرگ «نسل دوم» نامیده می‌شوند [22]
• نورژسترل (Norgestrel) [26]
• نورژستیمات (Norgestimate) [18]
• دزوژسترل (Desogestrel) و ژستودن (Gestodene) [18]
• دروسپیرنون (Drospirenone) [18]
• دینوژست (Dienogest)، نومژسترول (Nomegestrol) و کلرمادینون (Chlormadinone) [18]
• سیپروترون استات (Cyproterone acetate) [22]؛ طبق منبع ۱۳ آبان، فراورده‌ی ترکیبی سیپروترون‌دار موجود در بازار ایران به‌عنوان قرص ضد بارداری اندیکاسیون ندارد و برای درمان آکنه‌ی مقاوم تأیید شده است [26]

اسامی ماده‌ی مؤثر در قرص‌های فقط‌پروژستوژنی (مینی‌پیل)

NHS سه نوع مینی‌پیل را نام می‌برد: مینی‌پیل سنتی، قرص دزوژسترل و قرص دروسپیرنون [8]. CDC در آمریکا قرص‌های فقط‌پروژستینی موجود را نورتیندرون، نورژسترل و دروسپیرنون می‌نویسد [21]. نوع ماده‌ی مؤثر مهم است، چون فاصله‌ی مجاز دیرکرد در هر کدام فرق دارد [8][21].

LD، HD و «تری‌فازیک» یعنی چه؟

این‌ها برچسب‌هایی‌اند که در داروخانه‌های ایران زیاد شنیده می‌شوند. طبق جدول فراورده‌های بازار دارویی کشور در مطلب داروخانه‌ی ۱۳ آبان دانشگاه علوم پزشکی تهران [26]:

• LD (مخفف Low Dose) و HD (مخفف High Dose) هر دو قرص ترکیبی لوونورژسترل + اتینیل‌استرادیول هستند. نوع HD مقدار بیشتری از هر دو هورمون دارد. همین منبع می‌گوید قرص‌های ترکیبی با این سطح بالای استروژن نباید برای پیشگیری از بارداری استفاده شوند و برای درمان خونریزی حاد رحمی در دسترس‌اند [26].
• تری‌فازیک (سه‌مرحله‌ای) هم ترکیب لوونورژسترل + اتینیل‌استرادیول است، ولی مقدار هورمون آن در سه مرحله‌ی بسته تغییر می‌کند [26].

پس «LD» نام یک دسته‌ی جدا نیست. یک قرص ترکیبی لوونورژسترلی با دوز پایین‌تر است.

قرص ضد بارداری خارجی و ایرانی چه فرقی دارند؟

قرص‌های وارداتی («خارجی») و تولید داخل هم با همان منطق نام ژنریک دسته‌بندی می‌شوند. یعنی یک قرص خارجی هم در نهایت ترکیبی از همین هورمون‌هاست. همان مطلب ۱۳ آبان می‌گوید شواهدی وجود ندارد که داروی ژنریک اثربخشی کمتری از داروی برند داشته باشد [26]. اگر قرصی (ایرانی یا خارجی) به شما پیشنهاد شد، نام ژنریک آن را با پزشک یا داروساز مقایسه کنید: نوع استروژن، نوع پروژستوژن و الگوی بسته. همین سه مورد تفاوت اصلی را می‌سازند، نه کشور سازنده.

«نسل» پروژستوژن‌ها و تفاوت خطر لخته

پروژستوژن‌ها را گاهی بر اساس ترتیب ساخت «نسل» بندی می‌کنند. لوونورژسترل و نورتیسترون معمولاً «نسل دوم» نامیده می‌شوند [22]. EMA پروژستوژن‌هایی مثل دزوژسترل، ژستودن، دروسپیرنون، دینوژست و نومژسترول را از جمله پروژستوژن‌هایی می‌شمارد که گاهی «نسل سوم» یا «نسل چهارم» خوانده می‌شوند [18]. مهم‌ترین تفاوت عملی این گروه‌ها خطر لخته‌ی وریدی (VTE) است:

منبع جدول: بازبینی ۲۰۱۳ آژانس دارویی اروپا (EMA) [18] و اطلاعیه‌ی ایمنی MHRA انگلستان [19]. یک مطالعه‌ی بزرگ در انگلستان هم نشان داد خطر لخته در قرص‌های حاوی دزوژسترل، ژستودن، دروسپیرنون و سیپروترون بیشتر از قرص‌های لوونورژسترل و نورتیسترون است [22]. با این حال EMA تأکید می‌کند خطر لخته در همه‌ی قرص‌های ترکیبی کم است و فایده‌ی آن‌ها بیشتر از خطرشان است [18]. همچنین شواهدی از تفاوت خطر لخته‌ی شریانی (سکته‌ی قلبی یا مغزی) بین پروژستوژن‌ها پیدا نکرده است [18].

انواع بسته‌ها: تک‌فازی، چندفازی، ۲۱ روزه، ۲۸ روزه و مصرف مداوم

• تک‌فازی (مونوفازیک): همه‌ی قرص‌های فعال بسته مقدار یکسانی هورمون دارند [26].
• چندفازی (دوفازی و سه‌فازی): مقدار هورمون در طول بسته تغییر می‌کند. طبق منبع ۱۳ آبان، شواهد محکمی برای برتری آن‌ها نیست و به دلیل سهولت مصرف، تک‌فازی‌ها ترجیح داده می‌شوند [26].
• بسته‌ی ۲۱ روزه (۲۱/۷): ۲۱ روز قرص و ۷ روز بدون قرص [2].
• بسته‌ی هرروزه (ED): هر روز یک قرص، که چند تا از آن‌ها (۷، ۴ یا ۲ عدد بسته به نوع) قرص بدون هورمون و رنگ‌متفاوت‌اند [2]. الگوی ۲۴/۴ یعنی ۲۴ قرص فعال و ۴ قرص بدون هورمون [26].
• رژیم تنظیم‌شده یا مداوم: بعضی افراد به توصیه‌ی پزشک فاصله‌ی بین بسته‌ها را کوتاه‌تر یا حذف می‌کنند. این کار می‌تواند سردرد و خونریزی دوره‌ی فاصله را کم کند [2]. در رژیم‌های مداوم یا طولانی، به‌خصوص در ماه‌های اول، لکه‌بینی برنامه‌ریزی‌نشده بیشتر دیده می‌شود [26].

در دوره‌ی بدون قرص یا قرص‌های بدون هورمون، معمولاً خونریزی‌ای شبیه قاعدگی رخ می‌دهد [2].

قرص اورژانسی؛ یک دسته‌ی جدا، نه روش همیشگی

قرص اورژانسی (پس از نزدیکی) برای وقتی است که رابطه بدون محافظت بوده یا روش پیشگیری شکست خورده است. دو نوع اصلی دارد: لوونورژسترل که باید ظرف ۳ روز مصرف شود، و اولیپریستال استات که تا ۵ روز فرصت دارد. هرچه زودتر مصرف شود مؤثرتر است. مؤثرترین روش اورژانسی، آی‌یو‌دی مسی است [13][14]. WHO توصیه می‌کند کسانی که مکرراً از قرص اورژانسی استفاده می‌کنند، درباره‌ی روش‌های منظم و مؤثرتر مشاوره بگیرند [23]. قرص اورژانسی هم در برابر عفونت‌های آمیزشی محافظت نمی‌کند [14].

اثربخشی قرص ضد بارداری: مصرف کامل در برابر مصرف معمول

• مصرف کامل (هر روز، سر وقت، بدون فراموشی): قرص ترکیبی و مینی‌پیل هر دو بیش از ۹۹٪ مؤثرند [2][8].
• مصرف معمول (با فراموشی یا دیر خوردن): حدود ۹۱٪. یعنی تقریباً ۹ نفر از هر ۱۰۰ زن در یک سال باردار می‌شوند [2][8].

برای مقایسه، ایمپلنت، آی‌یو‌اس (آی‌یو‌دی هورمونی) و آی‌یو‌دی مسی حتی در مصرف معمول هم بیش از ۹۹٪ مؤثرند [11].

نحوه‌ی مصرف قرص ضد بارداری (به زبان کلی)

• قرص ترکیبی معمولاً در هر زمانی از چرخه قابل شروع است. اگر در ۵ روز اول قاعدگی شروع شود، محافظت از همان ابتدا برقرار است. اگر دیرتر شروع شود، تا ۷ روز به روش کمکی مثل کاندوم نیاز است [2].
• هر نوع قرص دستورالعمل خودش را دارد. بروشور داخل بسته را بخوانید و اگر مطمئن نیستید از پزشک، ماما یا داروساز بپرسید [2][8].
• استفراغ زودهنگام پس از خوردن قرص یا اسهال طولانی ممکن است محافظت را کم کند. در این حالت هم طبق بروشور یا با مشورت داروساز عمل کنید [6].

اگر قرص را فراموش کردم چه کنم؟

کار درست به نوع قرص، تعداد قرص‌های جاافتاده و جای آن‌ها در بسته بستگی دارد. پس بروشور را بخوانید یا با داروساز صحبت کنید. گاهی به پیشگیری اورژانسی نیاز می‌شود. قرص ضد بارداری‌ای که مصرف می‌کنید ممکن است روی اثر بعضی روش‌های اورژانسی تأثیر بگذارد، پس انتخاب روش اورژانسی را هم به داروساز یا پزشک بسپارید [5].

در مینی‌پیل، اگر در این بازه‌ها قرص را خورده باشید هنوز محافظت دارید: مینی‌پیل سنتی تا ۳ ساعت، قرص دزوژسترل تا ۱۲ ساعت و قرص دروسپیرنون تا ۲۴ ساعت بعد از ساعت همیشگی [8].

فواید قرص ضد بارداری غیر از پیشگیری از بارداری

طبق NHS، قرص ترکیبی:

• معمولاً قاعدگی را منظم‌تر، سبک‌تر و کم‌دردتر می‌کند. برای همین گاهی در خونریزی شدید قاعدگی به کار می‌رود [4].
• ممکن است علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS)، آندومتریوز و آکنه‌ی شدید را کم کند [4]. درباره‌ی ریشه‌های آکنه، مطلب جوش هورمونی را ببینید.
• خطر سرطان تخمدان، سرطان رحم و سرطان روده را کاهش می‌دهد [3].

آیا قرص ضد بارداری برای تنظیم پریود خوب است؟

قرص «درمان» بی‌نظمی قاعدگی نیست. قاعدگی نامنظم علت‌های مختلفی دارد، از بارداری و استرس تا مشکلات تیروئید و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک. درمان هم به علت بستگی دارد [17]. NHS می‌گوید اگر علت، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک باشد (که حالا PMOS هم نامیده می‌شود)، قرص ترکیبی ممکن است قاعدگی را منظم‌تر کند [17]. برای آشنایی بیشتر، مطلب تنبلی تخمدان را بخوانید. اگر قاعدگی نامنظم است یا الگویش عوض شده، اول باید علت را پزشک بررسی کند [17].

عوارض قرص‌های ضد بارداری

قرص ترکیبی: خونریزی بین قاعدگی‌ها یا تغییر الگوی قاعدگی در چند ماه اول شایع است. بعضی افراد سردرد، تغییر خلق، حالت تهوع یا سرگیجه و درد پستان را گزارش می‌کنند [3]. NHS می‌گوید شواهدی وجود ندارد که قرص ترکیبی وزن را زیاد کند یا میل جنسی را تغییر دهد [3].

مینی‌پیل: عوارض کمی دارد، ولی ممکن است الگوی قاعدگی را عوض کند: سبک‌تر، بیشتر یا قطع شود، یا لکه‌بینی بین قاعدگی‌ها بدهد. آکنه، نوسان خلق، افزایش وزن یا تغییر میل جنسی هم گزارش شده، ولی شواهد کافی نیست که این‌ها از خود قرص باشند. گاهی کیست‌های بی‌خطر تخمدان ایجاد می‌شود که معمولاً خودبه‌خود از بین می‌روند [9].

قرص ضد بارداری بدون تهوع یا بدون عارضه وجود دارد؟

قرصی که برای همه بدون عارضه باشد وجود ندارد. ولی عوارضی مثل تهوع، سردرد و درد پستان معمولاً طی حدود ۳ ماه بهتر می‌شوند [12]. اگر بعد از ۳ ماه هنوز آزاردهنده بودند، با داروساز یا پزشک صحبت کنید. ممکن است تغییر نوع قرص یا تغییر الگوی مصرف کمک کند [3]. قرص را خودسرانه قطع یا عوض نکنید، چون ممکن است در فاصله‌ی تغییر محافظت نداشته باشید [5].

خطرهای مهم قرص ضد بارداری

لخته‌ی خون (ترومبوز وریدی)

خطر لخته با قرص ترکیبی خیلی کم است و تا حدود ۱ نفر از هر ۱,۰۰۰ مصرف‌کننده‌ی روش‌های ترکیبی هورمونی را درگیر می‌کند [3]. ولی می‌تواند به لخته در پا یا ریه، یا لخته‌ای که به سکته‌ی قلبی یا مغزی منجر می‌شود، بینجامد [3]. مصرف قرص ترکیبی یکی از عوامل خطر شناخته‌شده‌ی ترومبوز ورید عمقی (DVT) است [15]. چاقی شدید، بالا رفتن سن، سابقه‌ی لخته در خانواده در سنین نسبتاً پایین، میگرن و بی‌حرکتی طولانی هم خطر را بیشتر می‌کنند. خطر در سال اول مصرف بالاتر است [18]. تفاوت خطر بین پروژستوژن‌ها در جدول بخش «نسل» آمده است [18][19].

سکته‌ی قلبی و مغزی در سیگاری‌های بالای ۳۵ سال

طبق معیارهای US MEC 2024، کسی که ۳۵ سال یا بیشتر دارد و روزی ۱۵ نخ سیگار یا بیشتر می‌کشد، به دلیل خطر سکته‌ی قلبی و سکته‌ی مغزی نباید قرص ترکیبی مصرف کند (طبقه‌ی ۴). برای کمتر از ۱۵ نخ هم معمولاً توصیه نمی‌شود (طبقه‌ی ۳) [20].

فشار خون

قرص ترکیبی در تعداد کمی از افراد فشار خون را بالا می‌برد [3]. فشار خون شدید (سیستولیک ۱۶۰ یا بیشتر، یا دیاستولیک ۱۰۰ یا بیشتر) در US MEC برای قرص ترکیبی طبقه‌ی ۴ است [20].

سرطان پستان

قرص ترکیبی ممکن است خطر سرطان پستان و دهانه‌ی رحم را کمی بالا ببرد. این خطر حدود ۱۰ سال پس از قطع قرص به حالت عادی برمی‌گردد [3]. برای مینی‌پیل شواهد محدود است و اگر افزایش خطری باشد، بسیار کوچک است [9].

چه کسانی نباید قرص ترکیبی مصرف کنند؟

US MEC «طبقه‌ی ۴» را وضعیتی می‌داند که استفاده از آن روش در آن «خطر سلامتی غیرقابل‌قبول» دارد [20]. نمونه‌های طبقه‌ی ۴ برای قرص ترکیبی [20]:

• سن ۳۵ سال یا بیشتر همراه با کشیدن ۱۵ نخ سیگار یا بیشتر در روز
• سابقه‌ی لخته‌ی وریدی عمقی یا آمبولی ریه، یا جهش‌های ژنتیکی شناخته‌شده‌ی مستعدکننده‌ی لخته
• بیماری ایسکمیک قلب، سابقه‌ی سکته‌ی مغزی، بیماری پیچیده‌ی دریچه‌ی قلب
• فشار خون شدید
• میگرن با اورا
• سرطان پستان فعلی
• سیروز شدید جبران‌نشده، آدنوم کبدی یا سرطان کبد
• دیابت همراه با درگیری عروقی
• کمتر از ۲۱ روز پس از زایمان

NHS هم چاقی، بیماری کیسه‌ی صفرا و مجاری صفراوی، و سابقه‌ی لخته در یکی از اعضای خانواده زیر ۴۵ سال را از مواردی می‌داند که ممکن است قرص ترکیبی را نامناسب کند [4]. اگر هر کدام از این موارد را دارید، پیش از مصرف با پزشک صحبت کنید [4].

مینی‌پیل هم برای همه نیست. اگر سابقه‌ی بیماری قلب و عروق، سکته‌ی مغزی، بیماری کبد مثل سیروز، سرطان پستان یا بیماری کلیه دارید، مناسب بودن آن را با پزشک بررسی کنید [10].

تداخل‌های دارویی قرص ضد بارداری

بعضی داروها و فراورده‌های گیاهی ممکن است اثر قرص را کم کنند [2][8]:

• داروهای درمان سل (مانند ریفامپین/ریفامپیسین و ریفابوتین) [2][20]
• برخی داروهای ضدصرع مثل فنی‌توئین، کاربامازپین، باربیتورات‌ها، پریمیدون، توپیرامات و اکس‌کاربازپین [20]
• برخی داروهای HIV، گریزئوفولوین (ضدقارچ)، لاموتریژین [2][8]
• گیاه علف چای (St John’s wort) [2][20]

قرص دروسپیرنونی فقط‌پروژستوژنی ممکن است با بعضی ادرارآورها یا مکمل‌های پتاسیم مناسب نباشد [8]. همیشه همه‌ی داروها و مکمل‌هایتان را به پزشک یا داروساز بگویید.

قرص ضد بارداری از بیماری‌های آمیزشی محافظت نمی‌کند

نه قرص ترکیبی، نه مینی‌پیل و نه قرص اورژانسی در برابر عفونت‌های آمیزشی مثل HIV محافظت نمی‌کنند [1][7][14]. طبق WHO، کاندوم تنها روشی است که هم از بارداری و هم از انتقال عفونت‌های آمیزشی پیشگیری می‌کند [24].

بهترین یا کم‌عارضه‌ترین قرص ضد بارداری کدام است؟

پاسخ صادقانه این است که یک «بهترین قرص» برای همه وجود ندارد. حتی وقتی یک روش برای کسی هیچ منع پزشکی ندارد (طبقه‌ی ۱ در US MEC)، معنایش این نیست که مناسب‌ترین انتخاب برای اوست [20]. طبق منبع ۱۳ آبان، همه‌ی قرص‌های ترکیبی اگر درست مصرف شوند مؤثرند و مزایا و معایب مشابهی دارند. انتخاب به سابقه‌ی قبلی فرد با قرص، ترجیح او و ویژگی‌های بالینی‌اش بستگی دارد [26]. عواملی که پزشک بررسی می‌کند:

• سن، سیگار، فشار خون، میگرن (به‌خصوص با اورا) و سابقه‌ی لخته [4][20]
• شیردهی یا زایمان اخیر [4][10]
• داروهای دیگر [2]
• نیاز به اثرهای جانبی مفید، مثل قاعدگی سبک‌تر یا کمک به آکنه [4]
• عوارضی که با قرص قبلی داشته‌اید [3]

روش‌های دیگر پیشگیری از بارداری

اگر یادتان می‌رود قرص را هر روز بخورید یا قرص ترکیبی برایتان مناسب نیست، روش‌های دیگری هم هست. ایمپلنت، آی‌یو‌اس (آی‌یو‌دی هورمونی)، آی‌یو‌دی مسی، آمپول، چسب و حلقه‌ی واژینال از جمله‌ی آن‌هاست [11][12]. سه روش اول حتی در مصرف معمول هم بیش از ۹۹٪ مؤثرند [11]. مقایسه‌ی روش‌ها را با پزشک یا ماما انجام دهید.

چه زمانی فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟

اگر هنگام مصرف قرص ضد بارداری هر کدام از این نشانه‌ها را داشتید، فوراً کمک پزشکی بگیرید [18][15][16]:

• درد شدید یا تورم در یک پا (معمولاً ساق یا ران)، گاهی با قرمزی یا تیرگی پوست [15][18]
• تنگی نفس ناگهانی، تنفس سریع یا سرفه‌ی بی‌دلیل [18]
• درد قفسه‌ی سینه [15][18]
• ضعف یا بی‌حسی صورت، دست یا پا، به‌خصوص در یک طرف بدن [16][18]
• اختلال ناگهانی در گفتار، تاری دید یا از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم [16]
• سردرد شدید و ناگهانی [16]

اگر علائم لخته در پا با تنگی نفس یا درد قفسه‌ی سینه همراه است، یا نشانه‌های سکته‌ی مغزی دارید، با اورژانس ۱۱۵ [27] تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید [15][16].

مشاوره با طبیب‌یاب: برای انتخاب قرص یا روش پیشگیری مناسب، یا اگر با قرص فعلی عارضه دارید یا عامل خطری مثل سیگار، میگرن، فشار خون یا سابقه‌ی لخته دارید، به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید. برای پیدا کردن متخصص و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان زنان و زایمان در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

انواع قرص OCP چیست؟

OCP یعنی قرص خوراکی پیشگیری از بارداری. دو نوع اصلی دارد: قرص ترکیبی (COC) که استروژن و پروژستوژن دارد، و قرص فقط‌پروژستوژنی یا مینی‌پیل (POP) [1][7]. قرص‌های ترکیبی خودشان از نظر الگوی بسته (۲۱ روزه، هرروزه، تک‌فازی یا چندفازی) و نوع پروژستوژن با هم فرق دارند [2][26].

چه قرص‌هایی باعث جلوگیری از بارداری می‌شود؟

برای پیشگیری منظم، قرص‌های ترکیبی و مینی‌پیل‌ها به کار می‌روند و هر دو با مصرف درست بیش از ۹۹٪ مؤثرند [2][8]. قرص اورژانسی (لوونورژسترل یا اولیپریستال) فقط برای بعد از رابطه‌ی محافظت‌نشده است و جای روش منظم را نمی‌گیرد [13][23].

قرص‌های ضد بارداری ایرانی چه نام دارند؟

به جای نام تجاری، به نام ژنریک روی بسته نگاه کنید. در جدول فراورده‌های بازار دارویی کشور در منبع ۱۳ آبان، قرص‌هایی که با برچسب LD، HD یا تری‌فازیک شناخته می‌شوند ترکیب لوونورژسترل و اتینیل‌استرادیول دارند. فراورده‌های ترکیبی دیگری هم با دروسپیرنون یا دزوژسترل فهرست شده‌اند [26]. پزشک یا داروساز می‌تواند بگوید کدام ترکیب برای شما مناسب است.

قرص‌های ضد بارداری چه عوارضی دارند؟

عوارض شایع شامل لکه‌بینی یا تغییر قاعدگی، سردرد، تهوع، درد پستان و تغییر خلق است که معمولاً طی ۳ ماه بهتر می‌شود [3][12]. عارضه‌ی نادر ولی جدی، لخته‌ی خون است [3]. قرص ترکیبی ممکن است در عده‌ی کمی فشار خون را بالا ببرد [3].

کم‌عارضه‌ترین قرص ضد بارداری کدام است؟

قرصی که برای همه کم‌عارضه‌ترین باشد وجود ندارد. از نظر خطر لخته، قرص‌های ترکیبی حاوی لوونورژسترل، نورتیسترون یا نورژستیمات کمترین خطر را در میان قرص‌های ترکیبی دارند [18]. ولی انتخاب نهایی به وضعیت سلامت شما بستگی دارد و باید با پزشک انجام شود [4][20].

آیا مینی‌پیل در شیردهی بی‌خطر است؟

بله. طبق NHS، مینی‌پیل را می‌توان بلافاصله پس از زایمان شروع کرد و در شیردهی ایمن است [10]. قرص ترکیبی در شیردهی معمولاً تا ۶ هفته پس از زایمان شروع نمی‌شود [4].

آیا قرص ضد بارداری چاقی می‌آورد؟

NHS می‌گوید شواهدی نیست که قرص ترکیبی وزن را زیاد کند [3]. درباره‌ی مینی‌پیل هم افزایش وزن گزارش شده، ولی شواهد کافی برای ربط دادنش به قرص وجود ندارد [9].

بعد از قطع قرص، چقدر طول می‌کشد تا باروری برگردد؟

طبق NHS، پس از قطع قرص ترکیبی یا مینی‌پیل، باروری معمولاً حدود یک ماه بعد به حالت قبل برمی‌گردد [1][7].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و مشاوره با پزشک، ماما یا داروساز را نمی‌گیرد. شروع، قطع یا تغییر هر قرص ضد بارداری باید با نظر پزشک انجام شود. در صورت بروز علائم هشدار، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

منابع

1. NHS. What is the combined pill? — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/what-is-it/
2. NHS. How to take the combined pill — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/how-to-take-it/
3. NHS. Side effects and risks of the combined pill — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/side-effects/
4. NHS. Who can take the combined pill — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/who-can-take-it/
5. NHS. What to do if you miss a combined pill or take an extra one — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/missed-or-extra-pill/
6. NHS. Combined pill: what to do if you’re sick or have diarrhoea — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/sickness-or-diarrhoea/
7. NHS. What is the progestogen-only pill? — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/progestogen-only-pill/what-is-it/
8. NHS. How to take the progestogen-only pill — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/progestogen-only-pill/how-to-take-it/
9. NHS. Side effects and risks of the progestogen-only pill — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/progestogen-only-pill/side-effects-and-risks/
10. NHS. Who can take the progestogen-only pill — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/progestogen-only-pill/who-can-take-it/
11. NHS. How well contraception works at preventing pregnancy — https://www.nhs.uk/contraception/choosing-contraception/how-well-it-works-at-preventing-pregnancy/
12. NHS. Side effects and risks of hormonal contraception — https://www.nhs.uk/contraception/choosing-contraception/side-effects-and-risks-of-hormonal-contraception/
13. NHS. Emergency contraception — https://www.nhs.uk/contraception/emergency-contraception/
14. NHS. What is the emergency contraceptive pill? — https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/emergency-contraceptive-pill-morning-after-pill/what-is-it/
15. NHS. DVT (deep vein thrombosis) — https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/
16. NHS. Symptoms of a stroke — https://www.nhs.uk/conditions/stroke/symptoms/
17. NHS. Irregular periods — https://www.nhs.uk/symptoms/irregular-periods/
18. European Medicines Agency (EMA). Combined hormonal contraceptives — referral (review completed 2013; EC decision 16 January 2014) — https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/referrals/combined-hormonal-contraceptives
19. MHRA. Combined hormonal contraceptives and venous thromboembolism: review confirms risk is small. Drug Safety Update — https://www.gov.uk/drug-safety-update/combined-hormonal-contraceptives-and-venous-thromboembolism-review-confirms-risk-is-small
20. Nguyen AT, et al. U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2024. MMWR Recomm Rep 2024;73(4). CDC — https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/73/rr/rr7304a1.htm
21. CDC. U.S. SPR: Progestin-Only Pills — https://www.cdc.gov/contraception/hcp/usspr/progestin-only-pills.html
22. Vinogradova Y, Coupland C, Hippisley-Cox J. Use of combined oral contraceptives and risk of venous thromboembolism: nested case-control studies using the QResearch and CPRD databases. BMJ 2015;350:h2135 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4444976/
23. WHO. Emergency contraception (fact sheet, 9 November 2021) — https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/emergency-contraception
24. WHO. Family planning/contraception methods (fact sheet, 3 July 2025) — https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/family-planning-contraception
25. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Birth control pills — https://medlineplus.gov/ency/article/007460.htm
26. مجموعه داروخانه‌های ۱۳ آبان، دانشگاه علوم پزشکی تهران. «مروری بر داروهای ضد بارداری خوراکی ترکیبی»، ۱۲ بهمن ۱۳۹۹.
27. GOV.UK. Iran travel advice – Getting help (emergency numbers) — https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iran/getting-help