تفاوت استامینوفن و ایبوپروفن؛ کدام برای درد و تب کودکان بهتر است؟

سرتان درد می‌کند یا بچه تب کرده و جلوی جعبه‌ی دارو مانده‌اید که استامینوفن بدهید یا ایبوپروفن؟ هر دو مسکن بدون نسخه‌اند و هر دو تب را پایین می‌آورند [1][2]، ولی ایبوپروفن ضدالتهاب است و استامینوفن نه [2][18]. خطرهای این دو دارو هم یکی نیست: خطر اصلی استامینوفن برای کبد است و خطر ایبوپروفن برای معده، کلیه و قلب [9][10].

خلاصه در یک نگاه

• فرق اصلی: ایبوپروفن یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) است. استامینوفن (پاراستامول) مسکن و تب‌بر است، ولی اثر ضدالتهابی قابل‌توجهی ندارد و NSAID حساب نمی‌شود [2][18].
• کدام بهتر است؟ پاسخ به نوع درد و بیماری‌های شما بستگی دارد. NHS توصیه می‌کند اگر می‌توانید استامینوفن مصرف کنید، اول آن را امتحان کنید، چون عوارض ایبوپروفن بیشتر است [2]. برای درد قاعدگی و دردهای التهابی، شواهد به نفع داروهای NSAID مثل ایبوپروفن است [20][8].
• تب کودکان: هر دو دارو برای کودکی که به خاطر تب بی‌قرار است مناسب‌اند. همزمان داده نشوند. اگر یکی کمک نکرد، دارو را عوض کنید. یکی در میان دادن فقط با توصیه‌ی پزشک یا پرستار است [5][6].
• سن کودک: استامینوفن نه برای زیر ۲ ماه [5]. ایبوپروفن نه برای زیر ۳ ماه یا وزن کمتر از ۵ کیلوگرم و نه برای کودک آبله‌مرغانی یا کم‌آب [5]. آکادمی اطفال آمریکا ایبوپروفن را زیر ۶ ماه فقط با نظر پزشک می‌داند [16].
• بزرگسالان: طبق NHS، بزرگسالان در صورت نیاز می‌توانند هر دو را همزمان مصرف کنند، ولی بهتر است اول هر کدام را جداگانه امتحان کنند [1][2].
• مصرف بیش از حد هر کدام اورژانس است، حتی اگر حالتان خوب است [9]. در ایران با ۱۱۵ تماس بگیرید [34].

تفاوت استامینوفن و ایبوپروفن در یک جدول

مکانیسم اثر: هر کدام چطور درد را کم می‌کنند؟

مکانیسم اثر استامینوفن

سازوکار دقیق اثر استامینوفن با وجود بیش از یک قرن مصرف هنوز کاملاً روشن نیست [19]. قدیمی‌ترین نظریه این است که استامینوفن آنزیم سیکلواکسیژناز (COX) را در دستگاه عصبی مرکزی مهار می‌کند [19]. پژوهش‌های تازه‌تر نشان می‌دهند بخش مهمی از اثر ضددرد آن از راه یک متابولیت به نام AM404 است که روی گیرنده‌های TRPV1 و گیرنده‌های کانابینوئیدی در مغز و نخاع اثر می‌گذارد [18][19]. MedlinePlus به زبان ساده می‌گوید استامینوفن نحوه‌ی حس‌کردن درد را تغییر می‌دهد و بدن را خنک می‌کند [9].

مکانیسم اثر ایبوپروفن

ایبوپروفن جلوی ساخت ماده‌ای را می‌گیرد که باعث درد، تب و التهاب می‌شود [10]. این مواد پروستاگلاندین‌ها هستند. داروهای NSAID آنزیم COX را که پروستاگلاندین می‌سازد مهار می‌کنند. NSAIDهای قدیمی مثل ایبوپروفن «غیرانتخابی»اند، یعنی هر دو شکل COX-1 و COX-2 را مهار می‌کنند [20]. همین مهار پروستاگلاندین‌ها هم اثر ضدالتهاب را می‌سازد و هم بخشی از عوارض معده را توضیح می‌دهد [10][20].

آیا استامینوفن NSAID یا ضدالتهاب است؟

نه. استامینوفن جزو داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نیست. چون مهار COX در آن ضعیف است، معمولاً اثر ضدالتهابی برای آن قائل نمی‌شوند [18]. به همین دلیل وقتی درد با تورم و التهاب همراه است، مثلاً در پیچ‌خوردگی، NHS برای کم‌کردن تورم ایبوپروفن (موضعی یا خوراکی) را پیشنهاد می‌کند [31]. برای آشنایی بیشتر با این گروه دارویی، راهنمای داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) را بخوانید.

ایبوپروفن یا استامینوفن برای درد؛ کدام برای چه دردی؟

سردرد و میگرن

NHS هر دو دارو را برای سردرد مناسب می‌داند و ایبوپروفن را برای میگرن هم نام می‌برد [1][2]. در سردرد تنشی، مرورهای کاکرین نشان داده‌اند که هر دو دارو فقط برای بخشی از بیماران سود دارند و در مقایسه‌های محدود، تفاوت روشنی بین این دو دیده نشده است [24][25]. اگر سردرد شما مکرر است یا با علائم هشدار همراه است، راهنمای سردرد و نشانه‌های هشداردهنده و مطلب میگرن را ببینید.

دندان‌درد

NHS برای تسکین دندان‌درد تا زمان مراجعه به دندان‌پزشک، ایبوپروفن یا پاراستامول را پیشنهاد می‌کند [33]. مرور کاکرین روی دردهای حاد پس از جراحی، که بیشتر آن‌ها درد بعد از کشیدن دندان عقل بوده‌اند، نشان داد ترکیب ایبوپروفن و پاراستامول بهترین نتیجه را داشته است. شکل‌های سریع‌اثر ایبوپروفن هم از پاراستامول تنها مؤثرتر بوده‌اند [23]. در هر صورت علت دندان‌درد را باید دندان‌پزشک بررسی کند [33].

درد قاعدگی

NHS هر دو دارو را برای درد قاعدگی نام می‌برد [32]. مرور کاکرین نشان داد داروهای NSAID برای درد قاعدگی از پاراستامول مؤثرتر به نظر می‌رسند، هرچند کیفیت شواهد پایین بود. این مرور یادآوری می‌کند که NSAIDها عوارض بیشتری از دارونما دارند [20].

پیچ‌خوردگی، کشیدگی عضله و دردهای التهابی

NHS برای پیچ‌خوردگی و کشیدگی پیشنهاد می‌کند ابتدا پاراستامول برای درد و ایبوپروفن موضعی (ژل، اسپری) برای کم‌کردن تورم امتحان شود و در صورت نیاز ایبوپروفن خوراکی مصرف شود [31]. ایبوپروفن برای درد عضله و مفصل و درد بعد از آسیب هم کاربرد دارد [2].

آرتروز (ساییدگی مفصل)

راهنمای NICE برای آرتروز، داروی NSAID موضعی را خط اول برای آرتروز زانو می‌داند. اگر موضعی کافی نبود، NSAID خوراکی با توجه به خطرهای معده، کلیه، کبد و قلب در نظر گرفته می‌شود [8]. NICE تأکید می‌کند که پاراستامول به‌طور معمول برای آرتروز تجویز نشود، چون شواهد قوی برای سودمندی آن نیست [8]. مرور کاکرین هم بهبود درد و عملکرد با پاراستامول در آرتروز زانو و لگن را بسیار کم و فاقد اهمیت بالینی دانست [22].

کمردرد

راهنمای NICE برای کمردرد می‌گوید پاراستامول به‌تنهایی برای کمردرد پیشنهاد نشود. به‌جای آن، داروی NSAID خوراکی با در نظر گرفتن خطرهای گوارشی، کبدی، قلبی و کلیوی و عوامل خطر فرد، مثل سن، در نظر گرفته می‌شود [7]. مرور کاکرین هم نشان داد پاراستامول در کمردرد حاد نتیجه‌ای بهتر از دارونما نداشته است [21]. برای علل کمردرد و زمان مراجعه به متخصص، مطلب کمردرد را ببینید.

گلودرد، سرماخوردگی و آنفلوانزا

NHS پاراستامول را برای گلودرد و علائم سرماخوردگی و آنفلوانزا، مثل تب، نام می‌برد [1]. نکته‌ی مهم این است که بسیاری از داروهای سرماخوردگی خودشان پاراستامول دارند. اگر همزمان قرص استامینوفن هم بخورید، ممکن است بیش از حد مصرف کنید [1]. درباره‌ی این بیماری‌ها سرماخوردگی و تفاوت آن با آنفلوانزا، آنفلوانزا و داروهای سرماخوردگی را بخوانید.

ایبوپروفن یا استامینوفن برای تب؟

بله، ایبوپروفن تب‌بر است. NHS می‌گوید ایبوپروفن تب را هم پایین می‌آورد و استامینوفن را برای تب ناشی از سرماخوردگی و آنفلوانزا به کار می‌برد [1][2]. در بزرگسالان، یک متاآنالیز به دلیل کمبود داده نتوانست درباره‌ی برتری یکی از دو دارو در پایین آوردن تب نتیجه بگیرد [28]. در کودکان، شواهد کمی به نفع ایبوپروفن است (بخش کودکان را ببینید) [26][28].

ایبوپروفن قوی‌تر است یا استامینوفن؟

پاسخ صادقانه این است: به نوع درد بستگی دارد.

• در دردهای حاد مثل درد بعد از کشیدن دندان، شکل‌های سریع‌اثر ایبوپروفن از پاراستامول مؤثرتر بوده‌اند و ترکیب این دو بهترین نتیجه را داشته است [23].
• یک متاآنالیز قدیمی‌تر نتیجه گرفت که ایبوپروفن در درد و تب، در بزرگسالان و کودکان، به همان اندازه یا بیشتر از استامینوفن مؤثر است و ایمنی مشابهی دارد [28].
• در درد قاعدگی هم شواهد به نفع NSAIDهاست [20]. در کمردرد و آرتروز، پاراستامول به‌تنهایی سود قابل‌توجهی نشان نداده است [21][22][7][8].
• در سردرد تنشی، مقایسه‌های محدود تفاوت روشنی بین دو دارو نشان نداده‌اند [24].

«قوی‌تر» به معنای «بهتر برای همه» نیست. NHS یادآوری می‌کند که ایبوپروفن عوارض بیشتری از پاراستامول دارد و اگر می‌توانید پاراستامول بخورید، بهتر است اول آن را امتحان کنید [2]. اگر زخم معده، بیماری کلیه یا قلب دارید، ممکن است ایبوپروفن اصلاً برای شما مناسب نباشد [2].

تب و درد کودکان: استامینوفن یا ایبوپروفن؟

بیشترین سؤال والدین این است: «برای تب بچه شربت استامینوفن بهتر است یا ایبوپروفن؟» اول باید دانست که تب، پاسخ طبیعی بدن به عفونت است [5]. راهنمای NICE می‌گوید داروی تب‌بر را فقط برای پایین آوردن عدد دماسنج ندهید. وقتی کودک به خاطر تب بی‌قرار و ناراحت است، می‌توان استامینوفن یا ایبوپروفن داد [6]. داروی تب‌بر از تشنج ناشی از تب پیشگیری نمی‌کند [6]. برای مراقبت کامل در خانه، راهنمای تب در کودکان را ببینید.

از چه سنی می‌توان استامینوفن یا ایبوپروفن داد؟

• استامینوفن: NHS می‌گوید به نوزاد زیر ۲ ماه پاراستامول ندهید [5]. نوزاد ۲ تا ۳ ماهه فقط در صورتی که بیش از ۴ کیلوگرم وزن داشته باشد و بعد از هفته‌ی ۳۷ بارداری به دنیا آمده باشد، با رعایت دستور بروشور می‌تواند پاراستامول بگیرد [3]. آکادمی اطفال آمریکا (AAP) سخت‌گیرتر است و می‌گوید استامینوفن را بدون راهنمایی پزشک به کودک زیر ۲ سال ندهید [17]. به گفته‌ی AAP، تب در ۱۲ هفته‌ی اول زندگی ممکن است نشانه‌ی عفونت جدی باشد و فوراً بررسی پزشکی لازم دارد. در این سن پیش از دادن استامینوفن با پزشک تماس بگیرید [17].
• ایبوپروفن: NHS می‌گوید به کودک زیر ۳ ماه یا کمتر از ۵ کیلوگرم ایبوپروفن ندهید [5]. AAP سخت‌گیرتر است و می‌گوید زیر ۶ ماه ایبوپروفن ندهید، مگر پزشک کودک بگوید [16]. اگر نوزادتان زیر ۶ ماه است، پیش از دادن ایبوپروفن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

برای تب کودک کدام بهتر است؟

NICE هر دو دارو را گزینه‌ی مناسب می‌داند [6]. یک مرور سیستماتیک روی کودکان زیر ۲ سال نشان داد ایبوپروفن در ۲۴ ساعت اول، تب و درد را کمی بیشتر کاهش داده و عوارض جدی دو دارو مشابه بوده است [26]. با این حال انتخاب دارو برای هر کودک به سن، وزن و بیماری‌های او بستگی دارد. NHS می‌گوید اگر یکی از دو دارو کمکی نکرد، می‌توانید به‌جای آن داروی دیگر را امتحان کنید، به شرط اینکه برای کودک مناسب باشد [3][4].

آیا می‌توان استامینوفن و ایبوپروفن را همزمان به کودکان داد؟

نه به‌طور معمول. NICE و NHS هر دو می‌گویند این دو دارو را همزمان به کودک ندهید [4][6]. NICE پیشنهاد می‌کند:

• دارو فقط تا وقتی داده شود که کودک بی‌قرار و ناراحت به نظر می‌رسد [6].
• اگر بی‌قراری کودک با یک دارو برطرف نشد، داروی دیگر را جایگزین کنید [6].
• دادن یکی در میان دو دارو فقط وقتی در نظر گرفته شود که بی‌قراری کودک پیش از رسیدن نوبت بعدی دارو ادامه پیدا کند یا برگردد [6].

NHS اضافه می‌کند که یکی در میان دادن دارو را فقط با توصیه‌ی پزشک یا پرستار انجام دهید. در این صورت ساعت دادن هر دارو را یادداشت کنید تا فاصله‌ها درست بماند و دارو بیش از حد داده نشود [4]. مرور کاکرین نشان داد رژیم ترکیبی یا یکی در میان، دما را کمی بیشتر پایین می‌آورد، ولی شواهد درباره‌ی بهترشدن حال و راحتی کودک قطعی نبود [27].

چه کودکانی نباید ایبوپروفن بگیرند؟

• کودک کم‌آب: NHS می‌گوید به کودک کم‌آب ایبوپروفن ندهید [5]. اگر کودک هنگام مصرف ایبوپروفن استفراغ یا اسهال یا تب داشته باشد، در خطر کم‌آبی است و باید با داروساز یا پزشک مشورت کرد [4]. نشانه‌های کم‌آبی شامل پوشک کم‌خیس، چشم‌های گود افتاده و گریه‌ی بی‌اشک است [5].
• آبله‌مرغان: NHS می‌گوید در آبله‌مرغان ایبوپروفن ندهید، مگر پزشک بگوید، چون ممکن است عفونت‌های جدی پوستی ایجاد کند [30][5]. در این بیماری پاراستامول برای درد و ناراحتی پیشنهاد می‌شود [30]. مطلب آبله‌مرغان در کودکان را هم ببینید.
• آسم: NHS می‌گوید به کودک مبتلا به آسم ایبوپروفن ندهید، مگر پزشک توصیه کرده باشد [5]. یک متاآنالیز کارآزمایی‌ها تفاوتی در حمله‌ی آسم بین دو دارو پیدا نکرد، ولی نویسندگان آن نتیجه‌ی قطعی نگرفتند [35]. پس در کودک آسمی تصمیم با پزشک است.
• بیماری کلیه یا کبد، یا سابقه‌ی حساسیت به ایبوپروفن یا NSAID دیگر [4].
• آسپرین را به زیر ۱۶ سال ندهید [5].

مقدار دارو برای کودک را از کجا بدانیم؟

مقدار و فاصله‌ی مصرف استامینوفن و ایبوپروفن در کودکان بر اساس سن و وزن تعیین می‌شود و بین محصولات مختلف فرق دارد [4][9]. آن را از بروشور داخل جعبه بخوانید یا از داروساز بپرسید. با سرنگ یا پیمانه‌ای که همراه دارو است اندازه بگیرید، نه قاشق آشپزخانه [3][17]. داروی بزرگسالان را به کودک ندهید [9]. AAP پیشنهاد می‌کند به کودک زیر ۶ سال داروی چندجزئی (ترکیبی) ندهید [17].

علائم هشدار تب در کودک

NHS و NICE می‌گویند در این موارد فوراً کمک پزشکی بگیرید [5][6]:

• نوزاد زیر ۳ ماه با دمای ۳۸ درجه یا بیشتر، یا ۳ تا ۶ ماهه با دمای ۳۹ درجه یا بیشتر [5]
• تب ۵ روز یا بیشتر [5][6]
• بثورات پوستی که با فشار لیوان رنگش نمی‌رود، گردن خشک یا حساسیت به نور [5]
• تشنج [5][6]
• خواب‌آلودگی شدید، بی‌حالی یا بی‌قراری شدید [5]
• تنفس سخت یا تند، کبودی یا رنگ‌پریدگی پوست و لب‌ها [5]
• نشانه‌های کم‌آبی [5]
• هر وقت حال کودک بدتر شد یا نگرانی شما بیشتر شد [6]

مصرف همزمان استامینوفن و ایبوپروفن در بزرگسالان

طبق NHS، بزرگسالان در صورت نیاز می‌توانند استامینوفن و ایبوپروفن را همزمان مصرف کنند [1][2]. ولی بهتر است اول هر کدام را جداگانه امتحان کنید، کمترین مقداری را که اثر دارد مصرف کنید و با رفع درد دارو را قطع کنید [1]. محصولاتی هم هست که هر دو ماده را در یک قرص دارند. اگر چنین قرص ترکیبی می‌خورید، داروی دیگری که استامینوفن یا NSAID دارد روی آن اضافه نکنید و پیش از مصرف از داروساز بپرسید [1][2].

دو قانون مهم:

• ایبوپروفن را با NSAID دیگر مثل ناپروکسن یا آسپرین همزمان نخورید. این کار خطر عوارض جدی مثل زخم معده را بالا می‌برد [2].
• استامینوفن را با داروی دیگری که استامینوفن دارد همزمان نخورید، مثل بسیاری از داروهای سرماخوردگی [1].

عوارض و خطرات

استامینوفن: کبد، مصرف بیش از حد و استامینوفن پنهان

• کبد: مصرف بیش از حد استامینوفن می‌تواند به کبد آسیب بزند. این آسیب گاهی به حدی است که پیوند کبد لازم شود یا به مرگ برسد [9]. در آمریکا، مسمومیت با استامینوفن عامل بیش از نیمی از موارد نارسایی حاد کبد ناشی از مصرف بیش از حد دارو است [29].
• استامینوفن پنهان: استامینوفن در بسیاری از داروهای ترکیبی با نام‌های اختصاری مثل APAP آمده است. برچسب همه‌ی داروهایی را که مصرف می‌کنید بخوانید تا ناخواسته دو داروی حاوی استامینوفن نخورید [9].
• الکل: MedlinePlus می‌گوید اگر هر روز سه نوشیدنی الکلی یا بیشتر می‌نوشید، استامینوفن مصرف نکنید [9]. NHS هم می‌گوید این دارو ممکن است برای کسی که به الکل وابسته است یا زیاد می‌نوشد مناسب نباشد [1].
• بیماری کبد یا کلیه: اگر بیماری کبد یا کلیه دارید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید [1][9]. اگر کبد چرب دارید، مطلب کبد چرب را هم ببینید.
• عوارض جدی ولی نادر: واکنش آلرژیک، زردی پوست یا سفیدی چشم، و واکنش‌های شدید پوستی مثل قرمزی، تاول یا پوسته‌ریزی. اگر این علائم را دیدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید [1][9].

ایبوپروفن: معده، کلیه، قلب، آسم و فشار خون

• معده و روده: ایبوپروفن می‌تواند زخم، خونریزی یا سوراخ‌شدگی در دستگاه گوارش ایجاد کند [10]. این خطر در مصرف طولانی‌مدت، در سالمندان، افراد با سلامت عمومی ضعیف، افراد سیگاری و کسانی که هنگام مصرف ایبوپروفن زیاد الکل می‌نوشند بیشتر است [10]. اگر داروی ضدانعقاد، کورتون یا برخی داروهای ضدافسردگی (SSRI) مصرف می‌کنید، پیش از مصرف ایبوپروفن به پزشک بگویید [10]. نشانه‌های خونریزی معده: دل‌درد، تنگی نفس، رنگ‌پریدگی، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه، چسبنده و قیرمانند [2]. NHS توصیه می‌کند قرص ایبوپروفن ترجیحاً همراه یا بعد از غذا خورده شود [2]. اگر سابقه‌ی زخم معده دارید، مطلب زخم معده را ببینید.
• قلب و سکته: کسانی که NSAIDها (به‌جز آسپرین) مثل ایبوپروفن مصرف می‌کنند ممکن است در خطر بیشتر حمله‌ی قلبی یا سکته‌ی مغزی باشند. این اتفاق ممکن است بی‌هشدار رخ دهد و با مصرف طولانی‌تر یا مقدار بیشتر، خطر بیشتر می‌شود [10]. افراد با بیماری قلبی، کلسترول بالا، فشار خون بالا یا دیابت در خطر بیشتری‌اند [10].
• کلیه: ایبوپروفن ممکن است به کلیه آسیب بزند. نشانه‌ها شامل تنگی نفس، خون در ادرار یا ورم مچ پا، پا یا دست است [2]. اگر بیماری مزمن کلیه دارید، بدون مشورت پزشک ایبوپروفن نخورید [2][10]. مطلب بیماری مزمن کلیه را هم ببینید.
• فشار خون و نارسایی قلب: فشار خون بالا جزو عوامل خطر عوارض قلبی NSAIDهاست [10]. اگر نارسایی قلبی، ورم دست و پا یا بیماری کبد و کلیه دارید، پیش از مصرف به پزشک بگویید [10]. ایبوپروفن ممکن است با داروهای فشار خون تداخل داشته باشد [2].
• آسم و حساسیت: اگر آسم یا آلرژی (مثل تب یونجه) دارید، یا قبلاً به ایبوپروفن، آسپرین یا NSAID دیگری حساسیت داشته‌اید، ایبوپروفن ممکن است برای شما مناسب نباشد [2].
• عوارض شایع: سوءهاضمه و دل‌درد، تهوع و استفراغ، سردرد، سرگیجه، بثورات پوستی، اسهال یا یبوست [2].

چه کسانی باید در مصرف کدام دارو احتیاط کنند؟

بارداری

• ایبوپروفن: NHS می‌گوید در بارداری ایبوپروفن مصرف نکنید، مگر پزشک یا داروساز توصیه کند [2]. FDA در سال ۲۰۲۰ توصیه کرد که داروهای NSAID از هفته‌ی ۲۰ بارداری به بعد مصرف نشوند. دلیل این است که ممکن است به کلیه‌ی جنین آسیب بزنند و مایع آمنیوتیک دور جنین را کم کنند [12]. آسپرین با مقدار کم که پزشک برای برخی مشکلات بارداری تجویز می‌کند از این توصیه مستثناست [12].
• استامینوفن: NHS می‌گوید در بارداری استامینوفن معمولاً بهترین مسکن است و به جنین آسیبی نمی‌زند [1]. آژانس دارویی بریتانیا (MHRA) و آژانس دارویی اروپا (EMA) هم توصیه می‌کنند که در صورت نیاز، با کمترین مقدار مؤثر و کوتاه‌ترین مدت مصرف شود [14][15].
• بحث اوتیسم در سال ۲۰۲۵: در سپتامبر ۲۰۲۵، FDA آمریکا روند تغییر برچسب استامینوفن را آغاز کرد تا به مطالعاتی اشاره کند که ارتباطی (هم‌زمانی آماری) بین مصرف آن در بارداری و اوتیسم یا ADHD در کودک گزارش کرده‌اند. خود FDA در همان اطلاعیه نوشت که رابطه‌ی علت و معلولی ثابت نشده و مطالعات مخالف هم وجود دارد. FDA همچنین تأکید کرد که تب بالای مادر برای جنین خطر دارد و آسپرین و ایبوپروفن عوارض شناخته‌شده‌ای روی جنین دارند [13]. در همان روزها MHRA اعلام کرد شواهدی وجود ندارد که مصرف استامینوفن در بارداری باعث اوتیسم شود و درد و تب درمان‌نشده می‌تواند برای جنین خطرناک باشد [14]. EMA هم گفت شواهد تازه‌ای که تغییر توصیه‌های اروپا را لازم کند وجود ندارد [15]. MedlinePlus این هشدار FDA را آورده و توصیه می‌کند درباره‌ی خطر و فایده با پزشک صحبت کنید [9].

پیش از مصرف هر دارویی در بارداری با پزشک یا داروساز مشورت کنید و داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید. اصول کلی را در مطلب مصرف دارو در بارداری بخوانید.

شیردهی

NHS می‌گوید در دوران شیردهی استامینوفن معمولاً بهترین مسکن است. ایبوپروفن هم اغلب در صورت نیاز قابل مصرف است، ولی پیش از مصرف با داروساز یا پزشک مشورت کنید [1][2].

سالمندان

خطر زخم و خونریزی گوارشی با ایبوپروفن در سالمندان بیشتر است. MedlinePlus توصیه می‌کند افراد ۷۵ سال و بالاتر پیش از مصرف ایبوپروفن درباره‌ی خطر و فایده‌ی آن با پزشک صحبت کنند [10]. راهنماهای NICE هنگام تجویز NSAID خوراکی برای کمردرد یا آرتروز، سن و عوامل خطر فرد را در نظر می‌گیرند. برای آرتروز، همراه NSAID داروی محافظ معده تجویز می‌شود [7][8].

بیماری کلیه، کبد، زخم معده و قلب

علامت «—» یعنی منابع بازشده برای استامینوفن در این وضعیت منع خاصی ذکر نکرده‌اند. این به معنای بی‌خطر بودن نیست. اگر بیماری زمینه‌ای دارید، پیش از مصرف هر مسکنی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

داروهای رقیق‌کننده‌ی خون و داروهای دیگر

ایبوپروفن ممکن است با داروهای ضدانعقاد (مثل وارفارین)، کورتون‌ها، برخی ضدافسردگی‌ها و داروهای فشار خون تداخل داشته باشد [2]. استامینوفن هم ممکن است با داروهای ضدانعقاد مثل وارفارین تداخل داشته باشد [1]. فهرست کامل داروهایتان را به داروساز نشان دهید. برای اصول مصرف ایمن داروهای بدون نسخه، راهنمای داروهای بدون نسخه (OTC) را بخوانید.

ناپروکسن یا استامینوفن؛ کدام بهتر است؟

ناپروکسن هم مثل ایبوپروفن یک NSAID است. برای درد مفاصل و آرتروز، درد قاعدگی، سردرد، درد عضله، دندان‌درد، کمردرد و تب به کار می‌رود [11]. هشدارهای آن هم شبیه ایبوپروفن است: خطر حمله‌ی قلبی و سکته، زخم و خونریزی گوارشی، و پرهیز در حدود هفته‌ی ۲۰ بارداری و بعد از آن [11]. پس مقایسه‌ی ناپروکسن با استامینوفن تقریباً همان مقایسه‌ی ایبوپروفن با استامینوفن است: ناپروکسن ضدالتهاب است ولی خطرهای معده، کلیه و قلب را دارد. ناپروکسن و ایبوپروفن را با هم نخورید، چون هر دو NSAID هستند [2].

داروهای ترکیبی و نام‌های تجاری

در داروخانه محصولات زیادی با نام‌های تجاری مختلف هست. بعضی فقط استامینوفن یا فقط ایبوپروفن دارند و بعضی ترکیبی‌اند، مثلاً استامینوفن همراه با ایبوپروفن یا همراه با داروهای سرماخوردگی [1][9]. فرق یک نام تجاری با دیگری اغلب در ماده‌ی مؤثر یا مقدار آن است. همیشه نام ماده‌ی مؤثر (ژنریک) را روی جعبه بخوانید یا از داروساز بپرسید که هر دارو چه ماده‌ای دارد. به این ترتیب ناخواسته دو داروی حاوی یک ماده را با هم نمی‌خورید [1][9].

مصرف بیش از حد: اورژانس

• استامینوفن: اگر بیش از مقدار نوشته‌شده روی جعبه یا بروشور خورده‌اید یا به کودک داده‌اید، فوراً کمک پزشکی بگیرید، حتی اگر هیچ علامتی ندارید [1][3][9]. مصرف بیش از حد می‌تواند به کبد آسیب بزند [1].
• ایبوپروفن: اگر بیش از مقدار مجاز خورده‌اید یا به کودک داده‌اید، با اورژانس یا مرکز مسمومیت تماس بگیرید [2][4][10].
• شماره‌ی اورژانس در ایران: ۱۱۵ [34]. جعبه یا بروشور دارو را همراه ببرید [2].

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• اگر استامینوفن را بیش از ۳ روز یا قرص ایبوپروفن را بیش از ۱۰ روز لازم داشتید، پیش از ادامه با پزشک مشورت کنید [1][2].
• اگر به کودک ۶ ماه یا بزرگ‌تر بیش از ۳ روز ایبوپروفن یا پاراستامول داده‌اید و حالش بهتر نشده، با پزشک یا داروساز صحبت کنید [3][4].
• اگر استفراغ خونی، مدفوع سیاه و قیرمانند، ورم گلو یا زبان، تنگی نفس یا زردی پوست و چشم دیدید، فوری کمک پزشکی بگیرید [1][2].
• اگر درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، ضعف یک طرف بدن یا اختلال در گفتار پیدا کردید، فوری به اورژانس بروید. این‌ها می‌توانند نشانه‌ی حمله‌ی قلبی یا سکته باشند [10].
• اگر کودک هر یک از علائم هشدار تب را دارد (بخش کودکان) [5].
• اگر باردار هستید، شیر می‌دهید یا بیماری کبد، کلیه، قلب یا زخم معده دارید، پیش از مصرف مشورت کنید [1][2].

مشاوره با طبیب‌یاب: اگر درد یا تب بهتر نمی‌شود، مدام برمی‌گردد یا بیماری‌ای دارید که مصرف مسکن را برایتان پرخطر می‌کند، به پزشک مراجعه کنید. برای پیدا کردن پزشک و گرفتن نوبت، فهرست پزشکان عمومی در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

کدام یک بهتر است، استامینوفن یا ایبوپروفن؟

هیچ‌کدام برای همه بهتر نیست. NHS پیشنهاد می‌کند اگر می‌توانید، اول استامینوفن را امتحان کنید، چون عوارض ایبوپروفن بیشتر است [2]. ولی برای درد قاعدگی و دردهای التهابی، شواهد به نفع NSAIDهاست [20][8]. برای کمردرد، استامینوفن به‌تنهایی توصیه نمی‌شود [7]. در بارداری و شیردهی، استامینوفن معمولاً انتخاب اول است [1].

کدام یک بهتر است، ناپروکسن یا استامینوفن؟

ناپروکسن یک NSAID مثل ایبوپروفن است. اثر ضدالتهابی دارد، ولی خطرهای گوارشی، قلبی و بارداری NSAIDها را هم دارد [11]. استامینوفن ضدالتهاب نیست، ولی این خطرها را ندارد و خطر اصلی آن برای کبد است [9][18]. انتخاب به نوع درد و بیماری‌های شما بستگی دارد و بهتر است با داروساز یا پزشک تصمیم بگیرید.

آیا می توان استامینوفن و ایبوپروفن را همزمان به کودکان داد؟

نه. NICE و NHS می‌گویند این دو دارو را همزمان به کودک ندهید [4][6]. اگر یکی کمک نکرد، دارو را عوض کنید. دادن یکی در میان فقط وقتی است که پزشک یا پرستار توصیه کند و بی‌قراری کودک پیش از نوبت بعدی دارو برگردد [4][6].

آیا ایبوپروفن تب‌بر است؟

بله. ایبوپروفن هم درد را کم می‌کند و هم تب را پایین می‌آورد [2][10]. در کودکان، به کودک کم‌آب یا مبتلا به آبله‌مرغان ایبوپروفن ندهید [5].

آیا استامینوفن ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) است؟

نه. استامینوفن مسکن و تب‌بر است، ولی چون مهار آنزیم COX در آن ضعیف است، اثر ضدالتهابی قابل‌توجهی ندارد و جزو NSAIDها نیست [18][19].

برای تب کودک شربت استامینوفن بهتر است یا ایبوپروفن؟

هر دو گزینه‌ی مناسبی برای کودکی هستند که به خاطر تب بی‌قرار است [6]. یک مرور سیستماتیک در کودکان زیر ۲ سال نشان داد ایبوپروفن تب و درد را در ۲۴ ساعت اول کمی بیشتر پایین آورده و ایمنی دو دارو مشابه بوده است [26]. ایبوپروفن برای کودک زیر ۳ ماه، کمتر از ۵ کیلوگرم، کم‌آب یا مبتلا به آبله‌مرغان مناسب نیست [5]. AAP آن را زیر ۶ ماه فقط با نظر پزشک می‌داند [16].

فاصله‌ی مصرف استامینوفن و ایبوپروفن در کودکان چقدر است؟

فاصله و مقدار مصرف هر دارو در بروشور آن و بر اساس سن و وزن کودک نوشته شده است [3][4]. دو دارو را همزمان ندهید. یکی در میان دادن را فقط با توصیه‌ی پزشک یا پرستار انجام دهید و ساعت دادن هر دارو را یادداشت کنید تا فاصله‌ها درست بماند [4]. اگر مطمئن نیستید، از داروساز بپرسید.

ایبوپروفن قوی‌تر است یا استامینوفن؟

در دردهای حاد مثل درد بعد از کشیدن دندان و درد قاعدگی، ایبوپروفن و NSAIDها مؤثرتر بوده‌اند [20][23]. در سردرد تنشی تفاوت روشنی دیده نشده است [24]. ولی ایبوپروفن عوارض بیشتری دارد [2]. پس «قوی‌تر» به معنای «مناسب‌تر برای همه» نیست.

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه و توصیه‌ی پزشک یا داروساز نیست. مقدار و فاصله‌ی مصرف دارو را از بروشور دارو یا داروساز بپرسید و پیش از شروع، تغییر یا قطع هر دارویی، به‌خصوص در بارداری، شیردهی، کودکان و بیماری‌های زمینه‌ای، با پزشک مشورت کنید.

منابع

1. NHS. Paracetamol for adults. https://www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-adults/
2. NHS. Ibuprofen for adults. https://www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-adults/
3. NHS. Paracetamol for children. https://www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-children/
4. NHS. Ibuprofen for children. https://www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-children/
5. NHS. High temperature (fever) in children. https://www.nhs.uk/symptoms/fever-in-children/
6. NICE. Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143) – Recommendations. https://www.nice.org.uk/guidance/ng143/chapter/Recommendations
7. NICE. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59) – Recommendations. https://www.nice.org.uk/guidance/ng59/chapter/Recommendations
8. NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226) – Recommendations. https://www.nice.org.uk/guidance/ng226/chapter/Recommendations
9. MedlinePlus. Acetaminophen. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a681004.html
10. MedlinePlus. Ibuprofen. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682159.html
11. MedlinePlus. Naproxen. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a681029.html
12. U.S. FDA. FDA recommends avoiding use of NSAIDs in pregnancy at 20 weeks or later because they can result in low amniotic fluid (2020, updated 2022). https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-recommends-avoiding-use-nsaids-pregnancy-20-weeks-or-later-because-they-can-result-low-amniotic
13. U.S. FDA. FDA responds to evidence of possible association between autism and acetaminophen use during pregnancy (22 September 2025). https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-responds-evidence-possible-association-between-autism-and-acetaminophen-use-during-pregnancy
14. MHRA (GOV.UK). MHRA confirms taking paracetamol during pregnancy remains safe and there is no evidence it causes autism in children (22 September 2025). https://www.gov.uk/government/news/mhra-confirms-taking-paracetamol-during-pregnancy-remains-safe-and-there-is-no-evidence-it-causes-autism-in-children
15. European Medicines Agency. Use of paracetamol during pregnancy unchanged in the EU (23 September 2025, updated 20 January 2026). https://www.ema.europa.eu/en/news/use-paracetamol-during-pregnancy-unchanged-eu
16. American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). Ibuprofen Dosing Table for Fever and Pain. https://www.healthychildren.org/English/safety-prevention/at-home/medication-safety/Pages/Ibuprofen-for-Fever-and-Pain.aspx
17. American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org). Acetaminophen Dosing Tables for Fever and Pain in Children. https://www.healthychildren.org/English/safety-prevention/at-home/medication-safety/Pages/Acetaminophen-for-Fever-and-Pain.aspx
18. Ohashi N, Kohno T. Analgesic Effect of Acetaminophen: A Review of Known and Novel Mechanisms of Action. Front Pharmacol. 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7734311/
19. Ayoub SS. Paracetamol (acetaminophen): A familiar drug with an unexplained mechanism of action. Temperature (Austin). 2021. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8654482/
20. Marjoribanks J, et al. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs for dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev. 2015. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6953236/
21. Saragiotto BT, et al. Paracetamol for low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6353046/
22. Leopoldino AO, et al. Paracetamol versus placebo for knee and hip osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6388567/
23. Moore RA, et al. Non-prescription (OTC) oral analgesics for acute pain – an overview of Cochrane reviews. Cochrane Database Syst Rev. 2015. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6485506/
24. Stephens G, et al. Paracetamol (acetaminophen) for acute treatment of episodic tension-type headache in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6457822/
25. Derry S, et al. Ibuprofen for acute treatment of episodic tension-type headache in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2015. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6457940/
26. Tan E, et al. Comparison of Acetaminophen (Paracetamol) With Ibuprofen for Treatment of Fever or Pain in Children Younger Than 2 Years: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Netw Open. 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7599455/
27. Wong T, et al. Combined and alternating paracetamol and ibuprofen therapy for febrile children. Cochrane Database Syst Rev. 2013. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6532735/
28. Pierce CA, Voss B. Efficacy and safety of ibuprofen and acetaminophen in children and adults: a meta-analysis and qualitative review. Ann Pharmacother. 2010. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20150507/
29. Yoon E, et al. Acetaminophen-Induced Hepatotoxicity: a Comprehensive Update. J Clin Transl Hepatol. 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4913076/
30. NHS. Chickenpox. https://www.nhs.uk/conditions/chickenpox/
31. NHS. Sprains and strains. https://www.nhs.uk/conditions/sprains-and-strains/
32. NHS. Period pain. https://www.nhs.uk/symptoms/period-pain/
33. NHS. Toothache. https://www.nhs.uk/symptoms/toothache/
34. GOV.UK. Iran travel advice – Getting help (emergency numbers). https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iran/getting-help
35. Sherbash M, et al. Risk of wheezing and asthma exacerbation in children treated with paracetamol versus ibuprofen: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMC Pulm Med. 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7087361/