غربالگری شنوایی نوزادان (Newborn Hearing Screening) آزمونی کوتاه و بدون درد است که نشان می‌دهد نوزاد به بررسی بیشتر شنوایی نیاز دارد یا نه. نتیجهٔ غربالگری «تشخیص» نیست؛ فقط مشخص می‌کند چه کسانی باید آزمون کامل‌تر شنوایی‌شناسی (ادیولوژی) بدهند. در این مقاله با روش‌های OAE و ABR، زمان‌بندی توصیه‌شده، معنای «رد شدن» در غربالگری، گام بعدی، عوامل خطر و علائم کم‌شنوایی در شیرخوار آشنا می‌شوید.
چرا شنوایی نوزاد باید زود بررسی شود؟
طبق صفحهٔ مؤسسهٔ ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD)، تشخیص کم‌شنوایی در سریع‌ترین زمان ممکن اهمیت دارد؛ زیرا سه سال نخست مهم‌ترین دورهٔ یادگیری زبان (گفتاری یا اشاره‌ای) است و کودکانی با شنوایی طبیعی یادگیری گفتار و زبان را از شش ماه نخست زندگی آغاز می‌کنند. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) نیز می‌گوید کم‌شنوایی می‌تواند بر توانایی کودک در رشد گفتار، زبان و مهارت‌های اجتماعی اثر بگذارد و هرچه کودک مبتلا زودتر خدمات دریافت کند، احتمال بیشتری دارد که به توان کامل خود برسد.
غربالگری چیست و چه تفاوتی با آزمون تشخیصی دارد؟
CDC غربالگری شنوایی را آزمونی توصیف می‌کند که نشان می‌دهد فرد ممکن است کم‌شنوایی داشته باشد. این آزمون ساده و بدون درد است و معمولاً فقط چند دقیقه طول می‌کشد. آزمون کامل شنوایی (ارزیابی تشخیصی) را شنوایی‌شناس (Audiologist) انجام می‌دهد و مشخص می‌کند کم‌شنوایی وجود دارد یا نه، میزان آن چقدر است و از چه نوعی است.
| ویژگی | غربالگری | ارزیابی تشخیصی |
|---|---|---|
| هدف | مشخص کردن اینکه آیا ممکن است کم‌شنوایی وجود داشته باشد | تعیین وجود، میزان و نوع کم‌شنوایی |
| انجام‌دهنده | تیم غربالگری (ترجیحاً پیش از ترخیص از بیمارستان) | شنوایی‌شناس |
| زمان توصیه‌شده (CDC) | پیش از ۱ ماهگی | پیش از ۳ ماهگی، برای نوزادی که غربالگری را قبول نشده است |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
تست OAE (گسیل‌های صوتی گوش) چگونه انجام می‌شود؟
روش انجام
طبق NIDCD، در آزمون OAE (Otoacoustic Emissions) یک گوشی نرم داخل مجرای گوش نوزاد قرار می‌گیرد، صداهایی پخش می‌شود و پاسخی شبیه «پژواک» اندازه‌گیری می‌شود که در گوش‌های با شنوایی طبیعی ایجاد می‌شود. CDC نیز این آزمون را بررسی پاسخ گوش داخلی به صدا می‌داند که با قرار دادن یک میکروفون بسیار حساس در مجرای گوش سنجیده می‌شود.
مدت و بی‌دردی
NIDCD می‌گوید نوزاد در جریان هر دو آزمون OAE و ABR می‌تواند استراحت کند یا بخوابد. خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS) نیز دربارهٔ غربالگری شنوایی نوزادان می‌نویسد این آزمون برای نوزاد ناراحت‌کننده نیست، خطر شناخته‌شده‌ای ندارد، چند دقیقه طول می‌کشد و نتیجه بلافاصله اعلام می‌شود.
تست ABR (پاسخ شنوایی ساقهٔ مغز) چگونه انجام می‌شود؟
روش انجام
در آزمون ABR (Auditory Brainstem Response) طبق NIDCD نوزاد گوشی‌های کوچک می‌گذارد و الکترودهایی بدون درد روی سرش قرار می‌گیرد. این آزمون پاسخ عصب شنوایی و ساقهٔ مغز به صدا را می‌سنجد. CDC توضیح می‌دهد چون این آزمون به واکنش رفتاری فرد وابسته نیست، فرد می‌تواند خواب باشد. دربارهٔ نسخهٔ خودکار (AABR) و جزئیات فنی آن در منابع بررسی‌شده توضیح کافی یافت نشد و در این مقاله ادعایی دربارهٔ آن نوشته نشده است.
تفاوت OAE و ABR در یک نگاه
| ویژگی | OAE | ABR |
|---|---|---|
| چه چیزی سنجیده می‌شود؟ | پاسخ گوش داخلی به صدا | پاسخ عصب شنوایی و ساقهٔ مغز به صدا |
| وسیله | گوشی نرم یا میکروفون حساس در مجرای گوش | گوشی کوچک و الکترود روی سر |
| خواب نوزاد | نوزاد می‌تواند بخوابد | نوزاد می‌تواند بخوابد |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
غربالگری شنوایی نوزاد چه زمانی انجام می‌شود؟
طبق CDC، معیارهای توصیه‌شدهٔ تشخیص و مداخلهٔ زودهنگام شنوایی (EHDI) به «۱-۳-۶» معروف است:
- تا ۱ ماهگی: غربالگری کم‌شنوایی پیش از ۱ ماهگی انجام شود؛ به گفتهٔ CDC بهتر است نوزاد پیش از ترخیص از بیمارستان غربالگری شود. NIDCD هم می‌گوید اگر غربالگری در بیمارستان انجام نشده باشد، آزمون باید در ماه نخست زندگی انجام شود.
- تا ۳ ماهگی: نوزادی که غربالگری را قبول نشده باید در سریع‌ترین زمان ممکن آزمون کامل شنوایی بدهد؛ معیار CDC انجام ارزیابی تشخیصی پیش از ۳ ماهگی است.
- تا ۶ ماهگی: اگر کم‌شنوایی تشخیص داده شود، خدمات مداخلهٔ زودهنگام باید در سریع‌ترین زمان ممکن و حداکثر تا ۶ ماهگی آغاز شود.
نکتهٔ تکمیلی: NHS در برنامهٔ غربالگری بریتانیا می‌گوید اگر غربالگری پاسخ روشنی از یک یا هر دو گوش نشان ندهد، برای آزمون دوم در کلینیک شنوایی‌شناسی نوبت داده می‌شود و این نوبت باید ظرف ۴ هفته از غربالگری باشد. این بازه مربوط به برنامهٔ بریتانیاست. برای زمان‌بندی غربالگری و پیگیری نوزاد خود، با پزشک کودک و مرکز درمانی محل تولد هماهنگ کنید.
اگر نوزاد «رد شد» چه معنایی دارد؟
CDC در راهنمای پزشکان توصیه می‌کند برای همهٔ نتایج «ارجاع» (Refer)، که «رد» (Fail) و «قبول نشد» (Did Not Pass) را هم دربر می‌گیرد، ارزیابی تشخیصی شنوایی برنامه‌ریزی شود. طبق CDC، غربالگری فقط نشان می‌دهد فرد ممکن است کم‌شنوایی داشته باشد و وجود، میزان و نوع کم‌شنوایی را آزمون کامل شنوایی مشخص می‌کند؛ بنابراین نتیجهٔ ارجاع به‌تنهایی تشخیص کم‌شنوایی نیست، بلکه یعنی نوزاد باید هرچه زودتر ارزیابی تشخیصی شود. NHS هم می‌گوید اگر غربالگری نتیجهٔ روشنی ندهد، آزمون تکرار می‌شود یا آزمون دوم متفاوتی پیشنهاد می‌شود و اگر پاسخ یک یا هر دو گوش روشن نباشد، نوبت متخصص شنوایی داده می‌شود. اطلاعات کافی دربارهٔ علل دقیق «رد شدن» (مثلاً نقش مایع یا مواد داخل گوش) در منابع بررسی‌شده یافت نشد و اینجا نوشته نشده است.
گام بعدی پس از ارجاع چیست؟
- طبق NIDCD، اگر نوزاد غربالگری را قبول نشده، بلافاصله با یک شنوایی‌شناس کودکان نوبت پیگیری بگیرید؛ این معاینه می‌تواند از ۲ ماهگی انجام شود و دیرتر از ۳ ماهگی نباید باشد.
- شنوایی‌شناس دربارهٔ سابقهٔ تولد، عفونت‌های گوش و سابقهٔ خانوادگی کم‌شنوایی می‌پرسد و از میان آزمون‌های گوناگون شنوایی‌شناسی، آزمون‌های لازم را انجام می‌دهد (CDC).
- با اجازهٔ والدین، شنوایی‌شناس نتایج را با پزشک مراقبت‌های اولیهٔ کودک و در صورت نیاز با متخصصانی مانند متخصص گوش، حلق و بینی، چشم‌پزشک و متخصص ژنتیک بالینی یا مشاور ژنتیک در میان می‌گذارد (CDC).
- اگر کم‌شنوایی تأیید شود، با پزشک یا شنوایی‌شناس دربارهٔ درمان و خدمات مداخلهٔ زودهنگام صحبت کنید. طبق CDC، دستگاه کمک‌شنوایی (سمعک) را افراد در هر سنی، از جمله نوزادان، می‌توانند استفاده کنند و کاشت حلزون (Cochlear Implant) ممکن است به بسیاری از کودکان با کم‌شنوایی شدید تا عمیق، وقتی سمعک کافی نیست، کمک کند. اگر خواستید دربارهٔ انواع کم‌شنوایی بیشتر بدانید، مقالهٔ کم‌شنوایی (Hearing Loss) را ببینید.
عوامل خطر کم‌شنوایی در نوزادان و کودکان
غربالگری زمان تولد همهٔ موارد را نشان نمی‌دهد. NIDCD می‌گوید برخی انواع ارثی کم‌شنوایی تا وقتی کودک بزرگ‌تر شود ظاهر نمی‌شوند و نوزادانی که پیش از تولد در معرض برخی عفونت‌ها بوده‌اند، بیشتر در معرض کم‌شنوایی تدریجی در دوران کودکی‌اند. NHS نیز تأکید می‌کند آزمون شنوایی نوزادان همهٔ انواع کم‌شنوایی را نشان نمی‌دهد و کودکان ممکن است بعدها هم دچار کم‌شنوایی شوند؛ پس بررسی شنوایی در طول رشد کودک اهمیت دارد. طبق NIDCD، والدین کودکان دارای عامل خطر باید با شنوایی‌شناس دربارهٔ فاصلهٔ زمانی پایش شنوایی صحبت کنند.
| عامل | توضیح منبع |
|---|---|
| علل ژنتیکی | طبق CDC، ژن‌ها در ۵۰ تا ۶۰ درصد کودکان مبتلا به کم‌شنوایی نقش دارند؛ حدود ۲۰ درصد از نوزادان مبتلا به کم‌شنوایی ژنتیکی یک «سندرم» دارند. |
| عفونت دوران بارداری | طبق CDC، عفونت مادرزادی سیتومگالوویروس (CMV) عامل خطر قابل پیشگیری است و ۱۴ درصد از افرادی که در دوران بارداری در معرض CMV بوده‌اند دچار نوعی کم‌شنوایی حسی‌عصبی می‌شوند. |
| وزن کم هنگام تولد | طبق CDC، از هر چهار کودک مبتلا به کم‌شنوایی، حدود یک نفر با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم متولد شده است. |
| بستری در بخش مراقبت ویژهٔ نوزادان (NICU) | طبق CDC، اقامت ۵ روز یا بیشتر در NICU یا بروز عارضه در مدت بستری در NICU. |
| سایر موارد | طبق CDC: مواجهه با عفونت پیش از تولد؛ نیاز به اقدام ویژه‌ای مانند انتقال خون برای درمان یرقان شدید؛ شکل یا ساختار متفاوت سر، صورت یا گوش؛ بیماری‌هایی مانند اختلال عصبی که ممکن است با کم‌شنوایی همراه باشد؛ مننژیت؛ آسیب شدید سر که به بستری در بیمارستان نیاز داشته است. |
| بعد از تولد | طبق NIDCD: بیماری‌های دوران کودکی، عفونت گوش، آسیب سر، برخی داروها و صدای بلند با کم‌شنوایی در کودکان مرتبط‌اند. |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
CDC می‌گوید کودکانی که در معرض کم‌شنوایی اکتسابی، پیشرونده یا دیررس هستند باید دست‌کم یک بار تا ۲ تا ۲.۵ سالگی آزمون شنوایی بدهند. NIDCD عفونت گوش را از عوامل مرتبط با کم‌شنوایی در کودکان می‌داند؛ دربارهٔ عفونت گوش میانی در مقالهٔ عفونت گوش میانی (Otitis Media) بخوانید.
علائم کم‌شنوایی در شیرخوار و کودک
حتی اگر کودک پیش‌تر غربالگری شنوایی را قبول شده باشد، باید به نشانه‌های زیر توجه کرد و در صورت نگرانی هرچه زودتر از پزشک کودک آزمون شنوایی خواست (CDC). نشانه‌های ذکرشده در CDC:
| گروه | نشانه‌ها |
|---|---|
| شیرخوار | از صداهای بلند یکه نمی‌خورد؛ پس از ۶ ماهگی به‌سوی منبع صدا برنمی‌گردد؛ تا ۱ سالگی واژه‌های ساده‌ای مانند «دادا» یا «ماما» نمی‌گوید؛ وقتی شما را می‌بیند سرش را برمی‌گرداند، اما وقتی فقط نامش را صدا می‌زنید نه؛ به نظر می‌رسد برخی صداها را می‌شنود و برخی را نه |
| کودک | گفتار دیرآمده یا نامفهوم؛ اجرا نکردن دستورها؛ تکرار «هان؟»؛ زیاد بلند کردن صدای تلویزیون یا رادیو |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
- توجه: برخی از این نشانه‌ها گاهی با بی‌توجهی یا نادیده گرفتن اشتباه گرفته می‌شوند، اما می‌توانند نتیجهٔ کم‌شنوایی نسبی یا کامل باشند (CDC).
- در صورت هر نگرانی، به پزشک کودک یا شنوایی‌شناس مراجعه کنید.
مسیر کلی: غربالگری، تکرار، آزمون تشخیصی
- گام ۱: غربالگری، ترجیحاً پیش از ترخیص و حداکثر تا ۱ ماهگی (CDC).
- گام ۲: اگر نتیجه روشن نبود، آزمون تکرار می‌شود یا آزمون دوم متفاوتی انجام می‌شود (NHS).
- گام ۳: ارزیابی تشخیصی نزد شنوایی‌شناس، در سریع‌ترین زمان و حداکثر تا ۳ ماهگی (CDC و NIDCD).
- گام ۴: در صورت تشخیص کم‌شنوایی، آغاز مداخلهٔ زودهنگام حداکثر تا ۶ ماهگی (CDC).
تأییدیه علمی مقاله
معصومه مهبودی
کارشناس شنوایی‌شناسی (ادیولوژی)
نوبت‌دهی آنلاین
این محتوا توسط معصومه مهبودی (کارشناس شنوایی‌شناسی) بازبینی و تأیید علمی شده است. جهت ارزیابی‌های شنوایی، مشاوره سمعک و دریافت خدمات تخصصی ادیولوژی، می‌توانید از طریق سامانه طبیب‌یاب نوبت خود را ثبت کنید.
سؤالات پرتکرار
آیا تست شنوایی نوزاد دردناک است؟
خیر. CDC غربالگری شنوایی را ساده و بدون درد می‌داند و NHS می‌گوید برای نوزاد ناراحت‌کننده نیست.
تست چقدر طول می‌کشد؟
غربالگری معمولاً چند دقیقه طول می‌کشد (CDC و NHS).
آیا نوزاد برای تست نیاز به بیهوشی دارد؟
اطلاعات کافی یافت نشد. منابع بررسی‌شده فقط می‌گویند نوزاد می‌تواند در جریان آزمون OAE و ABR بخوابد یا استراحت کند (NIDCD).
ABR چقدر دقیق است؟
اطلاعات کافی یافت نشد.
نتیجهٔ مشکوک یا ارجاع یعنی چه؟
یعنی نوزاد به ارزیابی تشخیصی شنوایی نیاز دارد؛ غربالگری فقط نشان می‌دهد ممکن است کم‌شنوایی وجود داشته باشد و تشخیص با آزمون کامل شنوایی انجام می‌شود (CDC).
چه زمانی باید آزمون تکرار شود؟
در صورت ارجاع، ارزیابی تشخیصی باید در سریع‌ترین زمان و حداکثر تا ۳ ماهگی انجام شود (CDC). CDC همچنین تکرار غربالگری شنوایی پیش از ترخیص را برای همهٔ نوزادانی توصیه می‌کند که در ماه نخست زندگی به دلیل شرایط مرتبط با احتمال کم‌شنوایی دوباره در بیمارستان بستری می‌شوند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- اگر غربالگری انجام نشده یا نتیجهٔ آن را نمی‌دانید.
- اگر نوزاد ارجاع داده شده است.
- اگر نشانه‌های بالا را در شیرخوار یا کودک می‌بینید.
- اگر کودک عامل خطر دارد و دربارهٔ فاصلهٔ بررسی‌های شنوایی سؤال دارید.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
منابع
- CDC: Hearing Screening and Testing for Children
- CDC: Hearing Loss in Children, Overview for Healthcare Providers (1-3-6)
- CDC: Data and Statistics on Hearing Loss in Children
- CDC: About Hearing Loss in Children
- CDC: Treatment and Intervention Services for Hearing Loss in Children
- NIDCD: Your Baby’s Hearing Screening and Next Steps
- NHS: Newborn hearing test
