لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

معنی BI-RADS در گزارش ماموگرافی، سونوگرافی و ام‌آرآی پستان


معنی BI-RADS در گزارش ماموگرافی، سونوگرافی و ام‌آرآی پستان

در بخش جمع‌بندی گزارش تصویربرداری پستان معمولاً دسته‌ای با عنوان BI-RADS دیده می‌شود. این عدد راهی است برای آنکه رادیولوژیست برداشت خود از یافته‌ها و گام پیشنهادی بعدی را منتقل کند: ادامهٔ غربالگری، تصویربرداری تکمیلی، پیگیری کوتاه‌مدت یا بیوپسی (RadiologyInfo). در این مقاله معنی هر دسته، زیرگروه‌های ۴A تا ۴C، بخش «تراکم پستان» و سؤال‌هایی که می‌توان از پزشک پرسید توضیح داده می‌شود. برای آشنایی با خود آزمون ماموگرافی، مقالهٔ ماموگرافی و برای سونوگرافی پستان مقالهٔ سونوگرافی پستان را ببینید.

BI-RADS چیست و چه کسی آن را می‌نویسد؟

BI-RADS مخفف سامانهٔ گزارش‌دهی و دادهٔ تصویربرداری پستان (Breast Imaging Reporting and Data System) است. به نوشتهٔ کالج رادیولوژی آمریکا (ACR)، راهنمای BI-RADS اصطلاحات استاندارد، ساختار گزارش و ساختار ارزیابی را همراه با «یک سامانهٔ طبقه‌بندی برای ماموگرافی، سونوگرافی و ام‌آرآی پستان» فراهم می‌کند تا رادیولوژیست بتواند نتیجه را روشن و هماهنگ به پزشک ارجاع‌دهنده منتقل کند. صفحهٔ ACR راهنمای مصور BI-RADS نسخهٔ v2025 را ادامهٔ ویرایش پنجم اطلس BI-RADS معرفی می‌کند. گزارش را رادیولوژیست، یعنی پزشکی که تصاویر را تفسیر می‌کند، برای پزشک شما می‌نویسد. به نوشتهٔ RadiologyInfo فهم این گزارش می‌تواند دشوار باشد و برخی اصطلاحات نگران‌کننده به نظر می‌رسند، اما لزوماً جدی نیستند.

بخش‌های گزارش تصویربرداری پستان

بر اساس دو راهنمای RadiologyInfo (وب‌سایت اطلاع‌رسانی به بیماران با حمایت RSNA و ACR)، گزارش پستان معمولاً این بخش‌ها را دارد:

  • دلیل انجام و روش: نوع و تاریخ آزمون، علائم و دلیلی که پزشک برای درخواست آن ذکر کرده است.
  • مقایسه با تصویربرداری‌های قبلی: آزمون‌های پیشینی که با آزمون جدید مقایسه شده‌اند. RadiologyInfo توصیه می‌کند نسخهٔ آزمون‌های قبلی را از مراکز دیگر تهیه کنید.
  • تراکم پستان: نسبت بافت چربی، غده‌ای و فیبری پستان.
  • یافته‌ها: یافته‌های نگران‌کننده، مشکوک یا جدید؛ توده‌ها با اندازه، شکل، محل، پراکندگی و ویژگی‌هایشان توصیف می‌شوند.
  • ارزیابی (BI-RADS) و توصیهٔ بعدی: دستهٔ BI-RADS و گام پیشنهادی.

بخش‌های گزارش تصویربرداری پستان

معنی دسته‌های BI-RADS از ۰ تا ۶

جدول زیر معنی و پیگیری هر دسته را با ذکر نام منبع خلاصه می‌کند. موارد منسوب به ACR از فرم واژگان ماموگرافی نسخهٔ v2025 است. عبارت منابع همه‌جا یکسان نیست و اختلاف آن‌ها حفظ شده است. پیگیری نهایی را همیشه رادیولوژیست و پزشک معالج تعیین می‌کنند.

رده معنا پیگیری طبق منبع
۰ ارزیابی ناقص NCI: پیش از تعیین دسته، تصویربرداری بیشتر لازم است. ACR: فراخوان برای تصویربرداری بیشتر، یا نیاز به مقایسه با بررسی‌های قبلی. StatPearls نمونه‌هایی مانند نماهای بیشتر ماموگرافی، فشار موضعی، بزرگ‌نمایی و یا سونوگرافی را نام می‌برد.
۱ منفی (طبیعی) NCI: ادامهٔ غربالگری منظم. ACR: غربالگری معمول ماموگرافی.
۲ یافتهٔ خوش‌خیم NCI: ادامهٔ غربالگری منظم. ACR: غربالگری معمول ماموگرافی.
۳ احتمال خوش‌خیم بودن بالا (Probably benign) NCI: ماموگرافی پیگیری ۶ ماهه. RadiologyInfo: پزشک اسکن پیگیری در ۶ ماه را توصیه می‌کند. ACR: پیگیری کوتاه‌مدت (۶ ماهه) یا ادامهٔ ماموگرافی مراقبتی.
۴ یافتهٔ مشکوک (۴A، ۴B و ۴C) RadiologyInfo: «بیوپسی توصیه می‌شود». NCI: «ممکن است بیوپسی لازم شود». ACR: تشخیص بافتی (Tissue diagnosis).
۵ به‌شدت مطرح‌کنندهٔ بدخیمی NCI: «بیوپسی لازم است». RadiologyInfo: «بیوپسی اکیداً توصیه می‌شود». ACR: تشخیص بافتی. StatPearls: اگر پاتولوژی خوش‌خیم گزارش شود، توصیه همچنان مشاورهٔ جراحی است.
۶ بدخیمی اثبات‌شده با بیوپسی NCI: بیوپسی پیش از آغاز درمان وجود سرطان را تأیید می‌کند. RadiologyInfo: تصاویر پاسخ سرطان به درمان را نشان می‌دهند. ACR: پیگیری بالینی با جراح و/یا انکولوژیست و درمان موضعی قطعی (معمولاً جراحی) در صورت مناسب بودن از نظر بالینی.

دسته‌های ۰ تا ۲

دستهٔ ۰ یعنی ارزیابی کامل نشده است؛ فرم ACR دو حالت را جدا می‌کند: نیاز به تصویربرداری بیشتر، یا نیاز به ماموگرافی‌های قبلی برای مقایسه. برای دسته‌های ۱ و ۲ توصیهٔ NCI و ACR ادامهٔ غربالگری منظم است. StatPearls برای دستهٔ ۲ نمونه‌هایی از یافته‌های خوش‌خیم مانند کیست ساده، فیبروآدنوم کلسیفیه، ایمپلنت و غدد لنفاوی داخل پستانی را نام می‌برد.

دستهٔ ۳؛ احتمال خوش‌خیم بودن بالا

به نوشتهٔ StatPearls، در دستهٔ ۳ پیگیری با فاصلهٔ کوتاه‌تر انجام می‌شود تا پایداری یافته مشخص شود. همین منبع سه حالت را برای این دسته نام می‌برد و می‌نویسد یافته‌های دیگر نمی‌توانند در دستهٔ ۳ قرار گیرند: تودهٔ لمس‌نشدنی با مرز مشخص در ماموگرافی پایه، آسیمتری کانونی که با فشار موضعی کم‌تراکم‌تر می‌شود، و یک گروه منفرد از کلسیفیکاسیون‌های نقطه‌ای.

دستهٔ ۴ و زیرگروه‌های ۴A، ۴B و ۴C

دستهٔ ۴ بر اساس میزان سوءظن به سه زیرگروه تقسیم می‌شود. جدول زیر احتمال بدخیمی را برای دسته‌ها با عبارت هر منبع نشان می‌دهد:

رده سطح سوءظن ACR (فرم ماموگرافی v2025) StatPearls (ویرایش پنجم) RadiologyInfo
۱ و ۲ — تقریباً ۰٪ درصدی ذکر نشده درصدی ذکر نشده
۳ احتمال خوش‌خیم بیش از ۰٪ و حداکثر ۲٪ کمتر از ۲٪ ۲٪
۴A کم بیش از ۲٪ و حداکثر ۱۰٪ ۲٪ تا ۱۰٪ ۲٪ تا ۱۰٪
۴B متوسط بیش از ۱۰٪ و حداکثر ۵۰٪ ۱۰٪ تا ۵۰٪ ۱۰٪ تا ۵۰٪
۴C بالا ۵۰٪ تا کمتر از ۹۵٪ ۵۰٪ تا ۹۵٪ ۵۰٪ تا ۹۵٪
۵ بسیار بالا ۹۵٪ یا بیشتر بیش از ۹۵٪ ۹۵٪
۰ و ۶ — کاربرد ندارد (N/A) درصدی ذکر نشده درصدی ذکر نشده

نسخهٔ مبنای درصدها یکسان نیست: ستون ACR از فرم واژگان ماموگرافی راهنمای v2025 است. StatPearls صفحه‌ای بایگانی‌شده با آخرین به‌روزرسانی ۲۸ اوت ۲۰۲۳ است، ویرایش پنجم (۲۰۱۳) را مبنا می‌گیرد و خودش تذکر می‌دهد که برای مرجع تاریخی ارائه شده و ممکن است قدیمی باشد. آخرین بازبینی صفحهٔ RadiologyInfo نیز ۹ سپتامبر ۲۰۲۴ ثبت شده است.

دسته‌های ۵ و ۶

دستهٔ ۵ یعنی یافته به‌شدت مطرح‌کنندهٔ بدخیمی است. StatPearls می‌نویسد اگر پاتولوژی این دسته خوش‌خیم گزارش شود، توصیه همچنان مشاورهٔ جراحی است، چون پاتولوژی با یافتهٔ تصویربرداری هم‌خوان نیست. به نوشتهٔ RadiologyInfo، دستهٔ ۶ مخصوص کسانی است که سرطان پستان آن‌ها پیش‌تر با بیوپسی تشخیص داده شده است.

تراکم پستان در گزارش یعنی چه؟

تراکم پستان در ماموگرافی سنجیده می‌شود و به حس لمسی یا ظاهر بیرونی پستان مربوط نیست (CDC). ACR و NCI چهار دستهٔ تراکم را با حرف A تا D نشان می‌دهند:

دسته توصیف (ACR v2025 و NCI) سهم تقریبی زنان (NCI و CDC)
A تقریباً کاملاً چربی حدود ۱۰٪
B نواحی پراکندهٔ بافت فیبروگلاندولار حدود ۴۰٪
C ناهمگن متراکم؛ ممکن است توده‌های کوچک را بپوشاند حدود ۴۰٪
D بسیار متراکم؛ حساسیت ماموگرافی را کاهش می‌دهد حدود ۱۰٪

CDC حرف‌های A تا D را به کار نمی‌برد و همین چهار سطح را با توصیف عمومی نام می‌برد. به نوشتهٔ NCI، دسته‌های C و D «متراکم» به حساب می‌آیند و تقریباً نیمی از زنان ۴۰ سال به بالا که ماموگرافی می‌کنند بافت متراکم دارند. CDC توضیح می‌دهد بافت فیبری و غده‌ای و تومور احتمالی هر دو در ماموگرافی سفید دیده می‌شوند و به همین دلیل بافت متراکم می‌تواند تومورهای کوچک را بپوشاند؛ همچنین زنان با پستان متراکم شانس بالاتری برای سرطان پستان دارند. با این حال، راهنمای «خواندن گزارش ماموگرافی» در RadiologyInfo تصریح می‌کند بافت متراکم بسیار شایع است و به این معنا نیست که سرطان دارید.

به نوشتهٔ NCI، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) مراکز ماموگرافی را ملزم می‌کند به زنان اطلاع دهند که بافت پستانشان متراکم است یا نه. این متن اشاره می‌کند که در برخی افراد با بافت متراکم، آزمون‌های تصویربرداری دیگر علاوه بر ماموگرافی ممکن است به یافتن سرطان کمک کنند. NCI ام‌آرآی، ماموگرافی با کنتراست و سونوگرافی را آزمون‌هایی می‌داند که ممکن است در کنار ماموگرافی به کار روند و می‌نویسد توصیه‌ها میان سازمان‌های تخصصی متفاوت است. کارگروه خدمات پیشگیرانهٔ آمریکا (USPSTF) در توصیه‌نامهٔ ۳۰ آوریل ۲۰۲۴ نوشته است شواهد فعلی برای سنجش توازن منافع و زیان‌های غربالگری تکمیلی با سونوگرافی یا ام‌آرآی، در زنانی که با وجود ماموگرافی غربالگری منفی پستان متراکم دارند، کافی نیست. CDC هشدار می‌دهد نتایج مثبت کاذب این آزمون‌ها ممکن است به آزمون‌های غیرضروری مانند بیوپسی بینجامد.

BI-RADS فقط ماموگرافی نیست: سونوگرافی و ام‌آرآی

ACR و RadiologyInfo هر دو می‌نویسند BI-RADS برای ماموگرافی، سونوگرافی پستان و ام‌آرآی پستان به کار می‌رود؛ صفحهٔ ACR برای ماموگرافی با کنتراست (Contrast-enhanced mammography) هم خلاصهٔ واژگان آورده است. به نوشتهٔ StatPearls، واژگان سونوگرافی در سال ۲۰۰۳ و واژگان ام‌آرآی در سال ۲۰۰۶ به BI-RADS افزوده شد. تفاوت‌های دقیق تفسیر هر روش: اطلاعات کافی یافت نشد.

RadiologyInfo اشاره می‌کند که رادیولوژیست به هر ضایعه عدد جداگانه می‌دهد؛ بنابراین یک گزارش می‌تواند بیش از یک عدد BI-RADS داشته باشد، چون ممکن است برخی یافته‌ها سرطانی و برخی غیرسرطانی در نظر گرفته شوند. اگر چند عدد دیدید، از پزشک بپرسید کدام یافته به کدام عدد مربوط است. دربارهٔ سونوگرافی پستان به مقالهٔ سونوگرافی پستان مراجعه کنید.

معنی چند اصطلاح رایج در گزارش

اصطلاح معنا طبق منبع
توده (Mass) ساختاری سه‌بعدی که فضا اشغال می‌کند و در دو نمای مختلف ماموگرافی یا در برش‌های متوالی توموسنتز دیده می‌شود؛ مرز آن کاملاً یا تا حدی رو به بیرون محدب است (فرم واژگان ماموگرافی ACR).
آسیمتری (Asymmetry) طیفی از یافته‌های ماموگرافی که رسوب یک‌طرفهٔ بافت فیبروگلاندولار را نشان می‌دهند و با تعریف تودهٔ پرتوچگال (Radiodense mass) هم‌خوان نیستند. نوع Asymmetry فقط در یک نما دیده می‌شود و اغلب از روی هم افتادن ساختارهای طبیعی پستان است. آسیمتری کانونی (Focal asymmetry) در بیش از یک نما دیده می‌شود و اگر جدید یا برجسته‌تر باشد باید با سوءظن بررسی شود (ACR).
اعوجاج ساختاری (Architectural distortion) بافت پارانشیم پستان به هم ریخته است، بدون آنکه تودهٔ مشخصی دیده شود (ACR).
کلسیفیکاسیون (Calcification) رسوبات ریز کلسیم؛ اغلب خوش‌خیم‌اند، اما برخی الگوها به تصویربرداری بیشتر نیاز دارند (RadiologyInfo).
خوش‌خیم (Benign) غیرسرطانی (RadiologyInfo)
مقایسه با تصاویر قبلی (Priors) ماموگرافی‌های پیشین که رادیولوژیست با آزمون جدید مقایسه کرده است (RadiologyInfo).
تراکم پستان (Breast density) مقدار نسبی بافت متراکم و بافت چربی پستان که روی ماموگرافی دیده می‌شود (NCI).
پیگیری کوتاه‌مدت (Short-interval follow-up) پیگیری با فاصلهٔ کوتاه‌تر برای تعیین پایداری یافته (StatPearls)؛ فرم ACR و NCI برای دستهٔ ۳ فاصلهٔ ۶ ماه را ذکر می‌کنند.

BI-RADS فقط ماموگرافی نیست: سونوگرافی و ام‌آرآی

پس از دریافت گزارش چه می‌شود؟

NCI می‌نویسد گزارش ماموگرافی غربالگری ظرف حدود ۲ هفته از راه پست یا در پروندهٔ الکترونیک پزشکی می‌رسد و اگر تا ۲ هفته نتیجه‌ای نگرفتید باید با پزشک تماس بگیرید. گزارش معمولاً شامل دستهٔ BI-RADS و اطلاعات تراکم است. بسته به نتیجه ممکن است برای تصویربرداری بیشتر یا بیوپسی فراخوان شوید و در بیشتر کسانی که فراخوان می‌شوند سرطان پستان یافت نمی‌شود (NCI). راهنمای خواندن گزارش ماموگرافی در RadiologyInfo نیز می‌نویسد بیشتر این یافته‌ها سرطان نیستند و بیشتر بیوپسی‌های پستان سرطان نشان نمی‌دهند.

BI-RADS تشخیص نیست

راهنمای «خواندن گزارش تصویربرداری پستان با BI-RADS» در RadiologyInfo صریحاً می‌نویسد: «نمرهٔ BI-RADS تشخیص نیست.» نمرهٔ بالاتر عموماً به توصیهٔ بیوپسی می‌انجامد و نتیجهٔ بیوپسی است که تعیین می‌کند سرطان وجود دارد یا نه. این مقاله فقط معنی عمومی دسته‌ها را توضیح می‌دهد و نمی‌تواند نتیجهٔ فردی شما را تفسیر کند.

چه سؤالی از پزشک یا رادیولوژیست بپرسیم؟

RadiologyInfo توصیه می‌کند سؤال‌هایتان را بنویسید، اصطلاحاتی را که نمی‌فهمید علامت بزنید، گزارش را با پزشک مرور کنید و از مرکز تصویربرداری بپرسید آیا امکان گفت‌وگو با رادیولوژیست هست. سه پرسش زیر را NCI پیشنهاد می‌کند:

  • آیا بر اساس آخرین ماموگرافی بافت پستان من متراکم است؟
  • عوامل خطر و عوامل محافظ من برای سرطان پستان چیست؟
  • آیا غربالگری بیشتری برای من توصیه می‌کنید؟

پرسش‌های زیر پیشنهاد منابع نیستند و بر پایهٔ بخش‌های گزارش تنظیم شده‌اند:

  • دستهٔ BI-RADS من چیست و برای من چه معنایی دارد؟
  • گام بعدی چیست: غربالگری معمول، پیگیری کوتاه‌مدت، تصویربرداری تکمیلی یا بیوپسی؟
  • آیا تصاویر قبلی من مقایسه شد؟
  • اگر بیوپسی توصیه شده، روند آن چگونه است؟

اگر سرطان تأیید شود، RadiologyInfo پیشنهاد می‌کند از پزشک بپرسید آیا آزمایش ژن BRCA برای شما مناسب است.

تأییدیه علمی مقاله

دکتر مهرناز قائدیان

متخصص تصویربرداری (رادیولوژی)

نوبت‌دهی آنلاین

این مقاله از نظر علمی و بالینی توسط دکتر مهرناز قائدیان، متخصص رادیولوژی، بازبینی و تأیید شده است. برای دریافت نوبت حضوری یا مشاوره تخصصی در زمینه تصویربرداری، می‌توانید از طریق طبیب‌یاب اقدام نمایید.

سؤالات پرتکرار

BI-RADS 3 یعنی چه؟

یعنی یافته احتمال خوش‌خیم بودن بالایی دارد. StatPearls خطر بدخیمی را کمتر از ۲٪، RadiologyInfo آن را ۲٪ و فرم ACR بیش از ۰٪ و حداکثر ۲٪ ذکر می‌کند. NCI و RadiologyInfo پیگیری ۶ ماهه را می‌نویسند.

BI-RADS 4 یعنی سرطان دارم؟

دستهٔ BI-RADS تشخیص نیست. دستهٔ ۴ یافتهٔ مشکوک را نشان می‌دهد و نتیجهٔ بیوپسی تعیین می‌کند سرطان هست یا نه (RadiologyInfo).

فرق ۴A، ۴B و ۴C چیست؟

این زیرگروه‌ها سطح سوءظن را نشان می‌دهند. StatPearls و RadiologyInfo احتمال بدخیمی را این‌گونه می‌نویسند: ۴A بین ۲٪ تا ۱۰٪، ۴B بین ۱۰٪ تا ۵۰٪ و ۴C بین ۵۰٪ تا ۹۵٪. مرزهای دقیق ACR در جدول بالا آمده است.

بعد از BI-RADS 4 چه می‌شود؟

RadiologyInfo می‌نویسد «بیوپسی توصیه می‌شود»، NCI می‌نویسد «ممکن است بیوپسی لازم شود» و فرم ACR اقدام را تشخیص بافتی ذکر می‌کند. تصمیم نهایی با پزشک معالج است.

BI-RADS 0 چرا نوشته می‌شود؟

یعنی ارزیابی ناقص بوده و پیش از نتیجهٔ نهایی به تصویربرداری بیشتر نیاز است (RadiologyInfo و NCI)؛ فرم ACR نیاز به مقایسه با ماموگرافی‌های قبلی را هم ذکر می‌کند.

تراکم پستان A تا D یعنی چه؟

این حروف میزان بافت متراکم را نشان می‌دهند: A تقریباً کاملاً چربی، B پراکنده، C ناهمگن متراکم و D بسیار متراکم. به نوشتهٔ NCI، C و D متراکم محسوب می‌شوند.

اگر گزارش بیش از یک عدد BI-RADS دارد، نگران باشم؟

RadiologyInfo می‌گوید رادیولوژیست به هر ضایعه عدد جداگانه می‌دهد و داشتن بیش از یک عدد ممکن است. معنای هر عدد را باید با پزشک بررسی کنید.

مطالعهٔ تکمیلی

سونوگرافی واژینال (Transvaginal ultrasound): آمادگی، نحوهٔ انجام و ایمنی

طبیب‌یاببرای آشنایی با جزئیات کامل، نحوهٔ آمادگی پیش از انجام، روند کار و نکات ایمنی مربوط به سونوگرافی واژینال، پیشنهاد می‌کنیم مقالهٔ تخصصی ما را مطالعه کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر معنی گزارش را متوجه نمی‌شوید یا گزارش شما توصیه به پیگیری، تصویربرداری بیشتر یا بیوپسی دارد، آن را با پزشک خود مرور کنید. اگر تا ۲ هفته پس از ماموگرافی غربالگری نتیجه‌ای دریافت نکردید، با پزشک تماس بگیرید (NCI). NCI همچنین تأکید می‌کند که اگر هر تغییری در پستان خود دیدید، تماس با پزشک مهم است. برنامهٔ پیگیری هر دسته را رادیولوژیست و پزشک معالج بر اساس شرایط فردی تعیین می‌کنند.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

منابع

پژمان ویسی

پژمان ویسی

من پژمان ویسی، متولد ۱۳۷۳ و دارای مدرک کارشناسی ارشد پزشکی عمومی هستم و در زمینه شناخت، پیشگیری و بررسی بیماری‌ها فعالیت تخصصی دارم. با علاقه به ارتقای آگاهی عمومی در حوزه سلامت، به نگارش مطالب و مقالات علمی درباره بیماری‌ها، علائم، روش‌های درمان و مراقبت‌های پزشکی می‌پردازم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *