امآرآی پستان (Breast MRI) آزمونی تصویربرداری است که از میدان مغناطیسی قوی، امواج رادیویی و رایانه استفاده میکند. بر پایهٔ RadiologyInfo، این روش ابزاری مکمل است و جایگزین ماموگرافی یا سونوگرافی نمیشود. در این مقاله میخوانید این آزمون برای چه کسانی و چرا درخواست میشود، چگونه انجام میشود، گادولینیوم چیست و نتیجه چه معنایی دارد.
امآرآی پستان چیست؟
امآرآی (Magnetic Resonance Imaging) از میدان مغناطیسی، امواج رادیویی و رایانه بهره میبرد و از پرتو ایکس استفاده نمیکند. در امآرآی پستان، تصاویر دقیقی از پستان تهیه میشود (RadiologyInfo).
در بیشتر امآرآیهای پستان، رگگیری در ساعد یا دست انجام میشود و ماده حاجب (کنتراست) در حین اسکن تزریق میشود. به گفتهٔ RadiologyInfo، ماده حاجب برای تشخیص سرطان یا ارزیابی پاسخ به درمان لازم است و اگر فقط وضعیت ایمپلنت از نظر پارگی بررسی شود، معمولاً لازم نیست.
امآرآی پستان برای چه کسانی و چرا انجام میشود؟
غربالگری در افراد پرخطر
انجمن سرطان آمریکا (American Cancer Society) توصیه میکند زنان پرخطر هر سال هم امآرآی پستان و هم ماموگرافی انجام دهند و معمولاً از سن ۳۰ سالگی شروع کنند. بر پایهٔ همین منبع، این توصیه شامل زنانی است که:
- خطر ابتلا به سرطان پستان در طول عمرشان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد یا بیشتر برآورد میشود (بر اساس ابزارهای ارزیابی خطر که عمدتاً بر سابقهٔ خانوادگی تکیه دارند)
- تغییر شناختهشده در ژن BRCA1 یا BRCA2 دارند (بر پایهٔ آزمایش ژنتیک)
- خویشاوند درجه یک آنها (والد، خواهر یا برادر، یا فرزند) تغییر BRCA1 یا BRCA2 دارد و خودشان آزمایش ژنتیک ندادهاند
- پیش از ۳۰ سالگی پرتودرمانی ناحیهٔ قفسه سینه داشتهاند
- سندرم لی-فراومنی (Li-Fraumeni)، کاودن (Cowden) یا بانایان-رایلی-روواکالبا (Bannayan-Riley-Ruvalcaba) دارند، یا خویشاوند درجه یک آنها چنین سندرمی دارد
همین منبع امآرآی غربالگری را برای زنانی که خطر طول عمرشان کمتر از ۱۵ درصد است توصیه نمیکند. به گفتهٔ آن، شواهد کافی برای توصیه به نفع یا برضد امآرآی سالانه در این گروهها وجود ندارد: خطر طول عمر ۱۵ تا ۲۰ درصد؛ سابقهٔ فردی سرطان پستان، کارسینوم مجرای درجا (DCIS)، کارسینوم لوبولار درجا (LCIS)، هیپرپلازی آتیپیک مجرایی (ADH) یا لوبولار (ALH)؛ و پستان بسیار متراکم یا ناهمگن متراکم در ماموگرافی. امآرآی غربالگری باید علاوه بر ماموگرافی باشد، نه بهجای آن، و تصمیم دربارهٔ آن با پزشک گرفته میشود.
پس از تشخیص سرطان پستان
RadiologyInfo کاربردهای زیر را پس از تشخیص تازهٔ سرطان ذکر میکند: ارزیابی اندازهٔ تومور، درگیری عضلهٔ زیرین، وجود سرطان دیگر در همان پستان یا پستان مقابل، و بزرگی غیرطبیعی غدد لنفاوی زیر بغل. انجمن سرطان آمریکا نیز از کاربرد آن برای تعیین اندازه و محل سرطان شناختهشده، یافتن تومورهای دیگر در همان پستان و بررسی پستان مقابل نام میبرد.
یافتهٔ نامشخص در ماموگرافی یا سونوگرافی
RadiologyInfo میگوید این روش میتواند در مواردی که یافتهٔ ماموگرافی نامشخص است، به تصمیم دربارهٔ لزوم نمونهبرداری کمک کند. MedlinePlus نیز پیگیری نتیجهٔ غیرطبیعی ماموگرافی یا سونوگرافی پستان را از دلایل انجام آن میداند. انجمن سرطان آمریکا مثال دیگری هم میآورد: علامتی مانند ترشح مشکوک از نوک پستان یا یافتهٔ معاینه در شرایطی که نتیجهٔ ماموگرافی یا سونوگرافی نامشخص است.
پیگیری پس از جراحی و شیمیدرمانی
- محل لامپکتومی: برای تفکیک بلوغ طبیعی اسکار از عود سرطان، چون هر دو در ماموگرافی و سونوگرافی میتوانند مشابه به نظر برسند (RadiologyInfo)
- شیمیدرمانی پیش از جراحی (نئوادجوانت): برای پایش پاسخ به درمان و ارزیابی دوبارهٔ مقدار تومور باقیمانده پیش از جراحی (RadiologyInfo)
- یافتن سرطان باقیمانده پس از جراحی یا شیمیدرمانی (MedlinePlus)
ایمپلنت پستان
RadiologyInfo امآرآی را بهترین آزمون برای تشخیص پارگی ایمپلنت سیلیکونی معرفی میکند. انجمن سرطان آمریکا میگوید از آن برای بررسی نشت ایمپلنت سیلیکونی استفاده میشود و برای ایمپلنت سالین به کار نمیرود.
بافت متراکم پستان
MedlinePlus غربالگری با امآرآی پس از ماموگرافی را برای زنان بسیار پرخطر یا دارای بافت بسیار متراکم پستان ذکر میکند و کلیولند کلینیک (Cleveland Clinic) نیز بافت متراکم را از دلایل انجام آن میآورد. در مقابل، انجمن سرطان آمریکا شواهد را برای توصیه به نفع یا برضد امآرآی سالانه در این گروه کافی نمیداند و در خلاصهٔ شواهد مؤسسهٔ ملی سرطان آمریکا (NCI) آمده است که دادهٔ نشاندهندهٔ کاهش مرگومیر ناشی از سرطان پستان با غربالگری مکمل (امآرآی یا سونوگرافی) در زنان با پستان متراکم وجود ندارد. تصمیم دربارهٔ این گروه با پزشک و بر اساس خطر فردی گرفته میشود.

تفاوت امآرآی با ماموگرافی و سونوگرافی
امآرآی جایگزین ماموگرافی نیست. انجمن سرطان آمریکا میگوید امآرآی بهتنهایی آزمون غربالگری توصیهشده نیست، زیرا ممکن است برخی سرطانهایی را که ماموگرافی پیدا میکند از دست بدهد. از سوی دیگر امآرآی میتواند بعضی سرطانهایی را که ماموگرافی نمیبیند پیدا کند. RadiologyInfo نیز امآرآی را عمدتاً ابزاری مکمل در کنار غربالگری با ماموگرافی یا سونوگرافی میداند. جزئیات هر روش را در مقالهٔ ماموگرافی و سونوگرافی پستان بخوانید.
| ویژگی | امآرآی پستان | ماموگرافی | سونوگرافی پستان |
|---|---|---|---|
| نقش در غربالگری | مکمل؛ در زنان پرخطر همراه با ماموگرافی سالانه | به گفتهٔ RadiologyInfo، تنها ابزار غربالگری که کاهش مرگومیر با آن شناخته شده است | جایگزین ماموگرافی سالانه نیست |
| پرتو ایکس | ندارد | دارد (دوز پایین) | ندارد |
| فشردهسازی پستان | ندارد | دارد | — |
| بافت متراکم | میتواند این بافت را تصویر کند | تصویربرداری از آن دشوارتر است | میتواند به یافتن ضایعه در پستان متراکم کمک کند |
| ایمپلنت | میتواند آن را تصویر کند | تصویربرداری از آن دشوارتر است | — |
| تزریق ماده حاجب | در بیشتر موارد با تزریق وریدی | ندارد | — |
| یافتهٔ غیرسرطانی و بررسی اضافه | بیشتر احتمال دارد مواردی را نشان دهند که سرطان نیستند | — | — |
| هزینه | معمولاً بیش از سایر روشهای تصویربرداری | — | — |
منبع جدول: RadiologyInfo (صفحههای امآرآی پستان، ماموگرافی و سونوگرافی پستان)، انجمن سرطان آمریکا و کلیولند کلینیک. خانههای «—» یعنی در این منابع دادهای برای مقایسه یافت نشد.
آمادگی پیش از امآرآی پستان
اطلاعاتی که باید به پزشک و تکنسین بگویید
- بیماریها، جراحیهای اخیر، آلرژیها و هرگونه احتمال بارداری (RadiologyInfo)
- هر وسیله یا فلز در بدن؛ به گفتهٔ RadiologyInfo اغلب ایمپلنتهای ارتوپدی خطری ندارند. MedlinePlus از جمله این موارد را نام میبرد: کلیپ آنوریسم مغزی، برخی انواع دریچهٔ مصنوعی قلب، دفیبریلاتور یا ضربانساز، ایمپلنت حلزون گوش، مفصل مصنوعی تازهکاشتهشده و برخی انواع استنت عروقی. انجمن سرطان آمریکا میگوید با دفیبریلاتور یا ضربانساز کاشتهشده، نباید وارد محدودهٔ دستگاه شوید مگر آنکه رادیولوژیست یا تکنسین خلاف آن را بگوید
- نارسایی کلیه یا دیالیز (RadiologyInfo و MedlinePlus)
- سابقهٔ آلرژی یا واکنش به ماده حاجب یا رنگ (انجمن سرطان آمریکا)
- ترس از فضای بسته؛ ممکن است داروی آرامبخش یا امآرآی «باز» پیشنهاد شود (MedlinePlus)
لباس و وسایل
جواهرات را در خانه بگذارید و لباس گشاد و راحت بپوشید؛ ممکن است از شما بخواهند گان بپوشید (RadiologyInfo). به دلیل وجود آهنربای قوی، اشیای فلزی اجازهٔ ورود به اتاق دستگاه را ندارند و وسایل دندانی متحرک باید پیش از اسکن خارج شود (MedlinePlus).
خوردن، آشامیدن و داروها
RadiologyInfo میگوید دستورالعمل خوردن و آشامیدن بین مراکز متفاوت است و داروهای معمول را، مگر پزشک چیز دیگری بگوید، مصرف کنید. MedlinePlus نیز میگوید معمولاً لازم نیست برای آزمون کار خاصی انجام دهید و توصیه میکند دربارهٔ خوردن و آشامیدن از پزشک بپرسید.
زمانبندی نسبت به چرخهٔ قاعدگی
RadiologyInfo، MedlinePlus، انجمن سرطان آمریکا و کلیولند کلینیک در صفحههای مورد استفاده دربارهٔ این موضوع مطلبی ندارند. دو سند انجمن اروپایی تصویربرداری پستان (EUSOBI) بازههای متفاوتی ذکر میکنند:
- رهنمود سال ۲۰۰۸: زمان بهینه در زنان پیش از یائسگی بین روز پنجم تا دوازدهم پس از شروع چرخه است.
- توصیههای سال ۲۰۱۵ برای اطلاعرسانی به زنان: در زنان پیش از یائسگی، امآرآی با ماده حاجب ترجیحاً بین روز هفتم تا چهاردهم چرخه انجام میشود، چون جذب ماده حاجب در بافت طبیعی پستان در این بازه کمتر است. در صورت لزوم میتوان آن را در هفتهٔ سوم هم انجام داد، با این ملاحظه که نتیجه ممکن است بهینه نباشد.
- همان توصیههای ۲۰۱۵: زنان پس از یائسگی و نیز زنان پیش از یائسگی که فقط برای بررسی سلامت ایمپلنت امآرآی بدون ماده حاجب انجام میدهند، در هر زمانی میتوانند آزمون را انجام دهند.
زمان دقیق را مرکز تصویربرداری و پزشک شما تعیین میکنند.
مراحل انجام و مدت زمان
- رگگیری در بازو انجام میشود (انجمن سرطان آمریکا).
- بهصورت دمر روی تخت باریک دراز میکشید و پستانها از بازشدگی تخت آویزان میشوند (MedlinePlus و انجمن سرطان آمریکا)؛ به این ترتیب بدون فشرده شدن تصویربرداری میشوند (انجمن سرطان آمریکا).
- تخت داخل دستگاه لولهایشکل میرود. تکنسین از اتاق دیگر نظارت میکند و با اینترکام میتوانید در هر زمان با کارکنان صحبت کنید (MedlinePlus).
- آزمون بدون درد است، اما باید بیحرکت بمانید چون حرکت وضوح تصویر را کم میکند (MedlinePlus، انجمن سرطان آمریکا و RadiologyInfo). دستگاه صدای بلند دارد؛ MedlinePlus میگوید معمولاً گوشگیر داده میشود و بسیاری از مراکز هدفون موسیقی دارند.
- در صورت تزریق ماده حاجب، آن در حین اسکن از طریق رگ داده میشود (RadiologyInfo).
مدت زمان بسته به منبع متفاوت بیان شده است. انجمن سرطان آمریکا مدت کل آزمون را حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه، MedlinePlus ۳۰ تا ۶۰ دقیقه و گاهی بیشتر ذکر میکند. کلیولند کلینیک میگوید خود اسکن حدود ۲۰ دقیقه است و مراکز تا ۶۰ دقیقه برای آمادهسازی از جمله رگگیری و وضعیتدهی زمان میگذارند. در امآرآی کوتاهشده (Abbreviated MRI) تعداد تصاویر کمتر است و معمولاً حدود ۱۰ دقیقه طول میکشد (انجمن سرطان آمریکا). پس از آزمون، اگر آرامبخش نگرفته باشید، دورهٔ نقاهت لازم نیست و میتوانید به رژیم، فعالیت و داروهای معمول برگردید؛ اگر آرامبخش گرفتهاید، باید کسی شما را به خانه برساند (MedlinePlus).
ماده حاجب گادولینیوم
رایجترین ماده حاجب در این آزمون، گادولینیوم (Gadolinium) است که از طریق رگ تزریق میشود (MedlinePlus). رهنمود سال ۲۰۰۸ انجمن EUSOBI با استناد به مطالعات اولیه میگوید امآرآی پستان بدون ماده حاجب ارزش تشخیصی ندارد. توصیههای سال ۲۰۱۵ همین انجمن این را دقیقتر بیان میکند: بدون ماده حاجب نمیتوان به پرسشهای بالینی پاسخ داد، بهجز ارزیابی سلامت ایمپلنت که به تزریق نیاز ندارد. RadiologyInfo نیز میگوید برای بررسی صرفاً پارگی ایمپلنت معمولاً نیازی به ماده حاجب نیست.
- خطر واکنش آلرژیک به ماده حاجب بسیار کم است و این واکنشها معمولاً خفیفاند و با دارو کنترل میشوند. به گفتهٔ RadiologyInfo، گادولینیوم کمتر از مواد حاجب یددار واکنش آلرژیک ایجاد میکند.
- مقادیر بسیار اندکی از گادولینیوم، بهویژه پس از امآرآیهای متعدد، ممکن است در بدن (بهویژه مغز) باقی بماند؛ RadiologyInfo میگوید اثر سلامتی شناختهشدهای وجود ندارد.
- برای افرادی که مشکل کلیوی دارند و نیازمند دیالیز هستند، گادولینیوم میتواند زیانآور باشد؛ حتماً پیش از اسکن آن را اطلاع دهید (MedlinePlus).
امآرآی پستان در بارداری و شیردهی
- بر پایهٔ RadiologyInfo، دادهٔ فعلی شاهدی بر آسیب امآرآی بدون ماده حاجب به جنین نشان نمیدهد. اگر آزمون فوری نباشد، پزشک ممکن است آن را تا پس از زایمان به تأخیر بیندازد.
- گادولینیوم در بارداری، جز در شرایط بسیار خاص، بهطور کلی پرهیز میشود (RadiologyInfo). توصیههای ۲۰۱۵ انجمن EUSOBI نیز امآرآی با ماده حاجب را در بارداری بهطور کلی منعشده میداند و میگوید این وضعیت باید مورد به مورد ارزیابی شود.
- سازندگان ماده حاجب توصیه میکنند تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از تزریق شیر داده نشود؛ کالج رادیولوژی آمریکا (ACR) مقدار جذبشده توسط نوزاد را بسیار کم گزارش میکند (RadiologyInfo).
بارداری یا شیردهی را پیش از آزمون به رادیولوژیست یا تکنسین اطلاع دهید (کلیولند کلینیک).
محدودیتها و مثبت کاذب
- انجمن سرطان آمریکا میگوید امآرآی بیشتر احتمال دارد مواردی را پیدا کند که سرطان نیستند و این میتواند به آزمونها یا نمونهبرداریهای غیرضروری منجر شود.
- RadiologyInfo توضیح میدهد بافت خوشخیم میتواند ماده حاجب را جذب کند و بهصورت نقطهٔ روشن دیده شود؛ گاهی برای روشن شدن، سونوگرافی یا نمونهبرداری لازم میشود و اگر سرطانی نشان داده نشود، به آن نتیجهٔ مثبت کاذب میگویند.
- در رهنمود سال ۲۰۰۸ انجمن EUSOBI آمده است حدود ۲۰ درصد کانونهای اضافیِ یافتشده با امآرآی خوشخیماند و پیش از تغییر برنامهٔ جراحی، تأیید بافتشناسی باید انجام شود.
- در خلاصهٔ NCI آمده است غربالگری مکمل در زنان با پستان متراکم احتمال مثبت کاذب بیشتر و در پی آن تصویربرداری و نمونهبرداری اضافه، همراه با اضطراب و هزینه را دارد، و ممکن است تشخیص بیشازحد سرطان پستان و در نتیجه درمان بیشازحد را افزایش دهد.
- کیفیت تصویر به بیحرکت ماندن بستگی دارد؛ اضطراب، ترس از فضای بسته یا درد شدید ممکن است بیحرکت ماندن را دشوار کند. ایمپلنت، فلز و حرکت نیز میتواند وضوح تصویر را کم کند (RadiologyInfo).
- افراد بسیار درشتاندام ممکن است بهدلیل محدودیت وزن در برخی دستگاهها جا نشوند (RadiologyInfo).
اگر نمونهبرداری هدایتشده با امآرآی لازم شود، انجمن سرطان آمریکا توصیه میکند مرکزی را انتخاب کنید که آن را انجام میدهد یا با مرکز دارای این خدمت همکاری دارد.

نتیجهٔ امآرآی پستان چه معنایی دارد؟
رادیولوژیست تصاویر را تفسیر میکند و گزارش امضاشده را برای پزشک ارجاعدهنده میفرستد تا نتیجه را با شما در میان بگذارد (RadiologyInfo). به گفتهٔ کلیولند کلینیک، نتایج معمولاً ظرف چند روز کاری در پرونده الکترونیک ظاهر میشود و در صورت غیرطبیعی بودن، پزشک تصویربرداری بیشتر یا نمونهبرداری توصیه میکند. نتایج با نظام BI-RADS از ۰ تا ۶ دستهبندی میشوند (کلیولند کلینیک و انجمن سرطان آمریکا).
MedlinePlus دلایل یافتهٔ غیرطبیعی را سرطان پستان، کیست، نشت یا پارگی ایمپلنت، بافت پستان غیرسرطانی غیرطبیعی یا بافت اسکار میداند؛ یعنی یافتهٔ غیرطبیعی لزوماً سرطان نیست. تفسیر نتیجه برای هر فرد با پزشک معالج است. گاهی برای روشنتر شدن یک یافته، پیگیری تغییر در طول زمان یا بررسی پاسخ به درمان، آزمون تکمیلی لازم میشود (RadiologyInfo).
تأییدیه علمی مقاله
دکتر محمد زارع
متخصص تصویربرداری (رادیولوژی) | فلوشیپ تصویربرداری زنان (بیماریهای زنان، پستان، آنومالی و سلامت جنین، NT پیشرفته)
نوبتدهی آنلاین
این مقاله از نظر علمی و بالینی توسط دکتر محمد زارع، متخصص رادیولوژی و فلوشیپ تصویربرداری زنان، بازبینی و تأیید شده است. جهت انجام انواع سونوگرافیهای تخصصی بارداری، غربالگری جنین، تصویربرداری پستان و دریافت نوبت حضوری یا مشاوره، میتوانید از طریق طبیبیاب اقدام کنید.
سؤالات پرتکرار
آیا امآرآی پستان جایگزین ماموگرافی است؟
خیر. RadiologyInfo آن را ابزار مکمل میداند و انجمن سرطان آمریکا میگوید امآرآی غربالگری باید علاوه بر ماموگرافی باشد، نه بهجای آن.
آیا امآرآی پستان به ماده حاجب نیاز دارد؟
در بیشتر موارد بله؛ برای تشخیص سرطان یا ارزیابی پاسخ به درمان ماده حاجب لازم است، اما در بررسی صرفاً پارگی ایمپلنت معمولاً لازم نیست (RadiologyInfo).
امآرآی پستان چقدر طول میکشد؟
بسته به منبع، حدود ۲۰ دقیقه برای خود اسکن تا ۳۰ تا ۶۰ دقیقه برای کل آزمون؛ نسخهٔ کوتاهشده حدود ۱۰ دقیقه است. جزئیات در بخش مراحل آمده است.
آیا با ایمپلنت میتوان امآرآی پستان انجام داد؟
بله؛ امآرآی بهترین آزمون برای بررسی پارگی ایمپلنت سیلیکونی است (RadiologyInfo). برای ایمپلنت سالین به کار نمیرود (انجمن سرطان آمریکا). وجود هرگونه ایمپلنت یا فلز در بدن را به تکنسین اطلاع دهید (RadiologyInfo).
در بارداری امآرآی پستان انجام میشود؟
امآرآی بدون ماده حاجب شاهدی بر آسیب به جنین ندارد و اگر فوری نباشد ممکن است تا پس از زایمان به تأخیر بیفتد؛ گادولینیوم در بارداری بهطور کلی پرهیز میشود (RadiologyInfo). تصمیم با پزشک است.
زمان مناسب امآرآی نسبت به قاعدگی چه موقع است؟
توصیههای سال ۲۰۱۵ انجمن EUSOBI برای زنان پیش از یائسگی روز هفتم تا چهاردهم چرخه را ترجیح میدهد و رهنمود سال ۲۰۰۸ همین انجمن روز پنجم تا دوازدهم را بهینه میدانست. زمان نهایی را مرکز و پزشک تعیین میکنند.
مطالعهٔ تکمیلی
رادیولوژی، سیتی و امآرآی در بارداری و شیردهی؛ کدام روشها ایمنترند؟
طبیبیاببرای آگاهی از میزان ایمنی روشهای مختلف تصویربرداری پزشکی اعم از رادیولوژی، سیتیاسکن و امآرآی در دوران بارداری و شیردهی، پیشنهاد میکنیم این مقالهٔ تخصصی را مطالعه کنید.
جمعبندی
امآرآی پستان ابزاری مکمل برای گروههای مشخص است: زنان پرخطر، ارزیابی پس از تشخیص سرطان، یافتههای نامشخص و بررسی ایمپلنت. این روش بدون پرتو ایکس انجام میشود، ولی ممکن است مثبت کاذب بدهد و جایگزین ماموگرافی نیست. اینکه آیا شما نیاز دارید یا نه، به خطر فردیتان بستگی دارد و باید با پزشک در میان گذاشته شود.
مطالب مرتبط: معنی BI-RADS در گزارش پستان، تصویربرداری در بارداری و شیردهی
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
منابع
- RadiologyInfo.org، MRI of the Breast
- RadiologyInfo.org، Mammography
- RadiologyInfo.org، Ultrasound – Breast
- American Cancer Society، Breast MRI Scans
- American Cancer Society، Recommendations for the Early Detection of Breast Cancer
- MedlinePlus، Breast MRI scan
- Cleveland Clinic، Breast MRI
- National Cancer Institute، Breast Cancer Screening (PDQ)
- Mann RM, et al. Breast MRI: guidelines from the European Society of Breast Imaging. Eur Radiol. 2008
- Mann RM, et al. Breast MRI: EUSOBI recommendations for women’s information. Eur Radiol. 2015







