سونوگرافی NT (شفافیت پشت گردن جنین، Nuchal Translucency) یکی از اجزای غربالگری سه‌ماهه اول بارداری است. نکتهٔ مهم از همان ابتدا این است: این آزمایش غربالگری است، نه تشخیص قطعی. نتیجهٔ آن فقط میزان شانس برخی مشکلات ژنتیکی یا قلبی را برآورد می‌کند و نشان نمی‌دهد جنین قطعاً بیماری دارد یا ندارد (MedlinePlus؛ NHS).
سونوگرافی NT چیست؟
در این سونوگرافی، ناحیهٔ پر از مایع در پشت گردن جنین (چین پشت گردنی، Nuchal Fold) اندازه‌گیری می‌شود. همهٔ جنین‌ها مقداری مایع در این ناحیه دارند؛ مایع بیشتر از حد معمول می‌تواند با خطر بالاتر سندرم داون و برخی اختلالات ژنتیکی دیگر همراه باشد (MedlinePlus).
سونوگرافی NT چه زمانی انجام می‌شود؟
این سونوگرافی معمولاً بین هفتهٔ ۱۱ تا ۱۴ بارداری انجام می‌شود و از آمنیوسنتز زودتر است (MedlinePlus). در سامانهٔ NHS نیز اسکن NT در همان بازهٔ ۱۱ تا ۱۴ هفته و همراه با اسکن هفتهٔ ۱۲ توصیف شده است (NHS). بازهٔ دقیق ممکن است بین مراکز اندکی فرق کند؛ زمان مناسب را پزشک یا مامای شما بر اساس سن بارداری تعیین می‌کند.
سونوگرافی NT چگونه انجام می‌شود و چه آمادگی لازم است؟
پزشک از راه شکم یا از راه واژن (بسته به شرایط) ناحیهٔ پشت گردن جنین را اندازه می‌گیرد و معمولاً یک آزمایش خون از مادر هم انجام می‌شود (MedlinePlus).
سونوگرافی از راه شکم
طبق MedlinePlus ممکن است از شما خواسته شود حدود یک ساعت قبل ۲ تا ۳ لیوان مایعات بنوشید و ادرار نکنید، چون مثانهٔ پر تصویر واضح‌تری می‌دهد. ژل سونوگرافی ممکن است کمی سرد و خیس حس شود و فشار روی مثانه گاهی ناراحتی ایجاد می‌کند؛ امواج سونوگرافی حس نمی‌شوند (MedlinePlus).
سونوگرافی از راه واژن
در این روش مثانه باید خالی باشد (MedlinePlus). دستورالعمل مرکز انجام‌دهنده را مقدم بدانید.
مدت زمان انجام
اطلاعات کافی دربارهٔ مدت زمان استاندارد این سونوگرافی در منابع مجاز مرور‌شده یافت نشد؛ از مرکز انجام‌دهنده بپرسید.
آیا سونوگرافی NT برای مادر و جنین خطر دارد؟
MedlinePlus خطر شناخته‌شده‌ای برای سونوگرافی گزارش نکرده است و NHS نیز برای آزمایش‌های خون و اسکن‌های غربالگری خطر شناخته‌شده‌ای ذکر نمی‌کند (MedlinePlus؛ NHS).
NT به‌تنهایی تشخیص نیست: غربالگری و ترکیب با آزمایش خون
در «آزمایش ترکیبی» (Combined Test)، اندازهٔ NT و آزمایش خون مادر با هم بررسی می‌شوند تا شانس سندرم داون، سندرم ادواردز و سندرم پاتو برآورد شود. NHS تأکید می‌کند که غربالگری فقط شانس را برآورد می‌کند و تشخیص نمی‌دهد؛ نتیجهٔ «شانس بالاتر» به‌معنای قطعیت بیماری نیست و بیشتر افراد با این نتیجه نوزاد بدون این سه بیماری دارند (NHS). انجام آزمایش‌های پیش از تولد انتخابی است و تصمیم آن با خود فرد است (MedlinePlus).
|
نوع آزمایش |
ماهیت (غربالگری / تشخیص) | نکتهٔ کلیدی و سطح اطمینان |
|---|---|---|
|
سونوگرافی NT + آزمایش خون
(آزمایش ترکیبی سه ماهه اول) |
غربالگری |
تنها شانس و احتمال ابتلای جنین به اختلالات کروموزومی را برآورد می‌کند و به هیچ وجه تشخیص قطعی نمی‌دهد. (NHS) |
|
NIPT
بررسی DNA آزاد جنین در خون مادر (Cell-Free DNA) |
غربالگری |
دقت بسیار بالایی دارد اما نمی‌تواند وجود بیماری را قطعی کند و همواره احتمال گزارش نتیجهٔ مثبت یا منفی کاذب وجود دارد. (MedlinePlus Genetics) |
|
نمونه‌برداری پرزهای جفتی (CVS) یا آمنیوسنتز
CVS / Amniocentesis |
تشخیصی (قطعی) |
با بررسی مستقیم سلول‌های جنین، با قطعیت مشخص می‌کند که آیا جنین به ناهنجاری ژنتیکی یا کروموزومی مبتلا است یا خیر. (NHS) |
برای مشاهده کامل در صفحه‌نمایش‌های کوچک، جدول را به طرفین بکشید.
NIPT در اینجا فقط به‌اختصار معرفی می‌شود. سهم DNA جنین در خون مادر برای انجام این آزمایش باید به حد کافی برسد که معمولاً حدود هفتهٔ ۱۰ بارداری رخ می‌دهد؛ انجام آزمایش در زمان خیلی زود یکی از علت‌های ناکافی بودن این سهم است (MedlinePlus Genetics).
تفسیر نتیجه: NT بالا یعنی چه؟
اندازهٔ NT با افزایش سن بارداری بیشتر می‌شود؛ بنابراین نتیجه با جنین‌های هم‌سن مقایسه می‌شود، نه با یک عدد ثابت برای همه (MedlinePlus). MedlinePlus اندازهٔ تا ۳ میلی‌متر را از نظر اختلالات ژنتیکی کم‌خطر معرفی می‌کند، با این توضیح که مراکز مختلف ممکن است بر اساس تجربهٔ خود عددهای کمی متفاوت به کار ببرند. یک مقالهٔ مروری سال ۲۰۲۴ نیز می‌گوید مقدار بالاتر از صدک ۹۵ یا ۹۹، یا برابر/بیشتر از ۲٫۵ یا ۳٫۵ میلی‌متر، «بالاتر از حد طبیعی» تلقی می‌شود و برش‌های پیشنهادی برای غربالگری ناهنجاری‌های قلبی تفاوت زیادی با هم دارند (PMC). پس پاسخ به پرسش «NT نرمال چقدر است؟» یک عدد واحد نیست و باید پزشک آن را همراه با سن بارداری، سایر یافته‌ها و آزمایش خون تفسیر کند.
مایع بیشتر پشت گردن می‌تواند با خطر بالاتر سندرم داون، تریزومی ۱۸، تریزومی ۱۳، سندرم ترنر یا بیماری مادرزادی قلب همراه باشد، اما وجود بیماری را اثبات نمی‌کند (MedlinePlus).
اگر نتیجه پرخطر بود، قدم بعدی چیست؟
طبق MedlinePlus، چون NT آزمون غربالگری است، نتیجهٔ غیرطبیعی باید با آزمایش‌های بیشتر مانند آمنیوسنتز یا NIPT پیگیری شود (MedlinePlus). توجه داشته باشید که NIPT خود غربالگری است و قطعیت نمی‌دهد؛ فقط CVS یا آمنیوسنتز می‌توانند وجود بیماری را قطعی کنند (MedlinePlus Genetics؛ NHS).
طبق NHS، در صورت نتیجهٔ «شانس بالاتر»، ظرف یک هفته پس از انجام غربالگری به‌صورت تلفنی یا حضوری با شما تماس گرفته می‌شود. گزینه‌ها شامل NIPT (آزمایش خون غربالگری دقیق‌تر)، CVS یا آمنیوسنتز (که می‌توانند قطعیت بدهند) یا عدم انجام آزمایش بیشتر است (NHS). این توضیح مربوط به نظام درمانی بریتانیاست و روند مراکز ایران ممکن است متفاوت باشد.
برای درک معنای نتیجه و تصمیم‌گیری دربارهٔ گزینه‌ها، با پزشک یا مشاور ژنتیک صحبت کنید. دربارهٔ این خدمت در مقالهٔ مشاورهٔ ژنتیک و دربارهٔ خود بیماری در مقالهٔ سندرم داون بیشتر بخوانید.
تفاوت سونوگرافی NT و سونوگرافی آنومالی
|
ویژگی |
سونوگرافی NT
Nuchal Translucency |
سونوگرافی آنومالی
Anomaly Scan (هفته ۲۰) |
|---|---|---|
| زمان انجام | حدود هفتهٔ ۱۱ تا ۱۴ بارداری (MedlinePlus) |
معمولاً هفتهٔ ۱۸ تا ۲۱ و در برخی موارد تا ۲۳ هفته (NHS) |
| هدف اصلی | برآورد شانس سندرم داون، ناهنجاری‌های کروموزومی و برخی اختلالات ژنتیکی یا ساختاری قلب (MedlinePlus) |
بررسی جامع ساختار آناتومیک بدن جنین (قلب، مغز، ستون فقرات، کلیه‌ها، اندام‌ها و لب و کام)، روند رشد، وضعیت جفت و جریان خون رحم (NHS) |
| محدودیت‌ها | تنها یک آزمایش غربالگری برای محاسبهٔ ریسک است و تشخیص قطعی بیماری به حساب نمی‌آید. (MedlinePlus) |
همهٔ بیماری‌ها، اختلالات ژنتیکی ریز یا نقایص خفیف ساختاری با این اسکن قابل تشخیص نیستند. (NHS) |
برای مشاهده کامل در نمایشگرهای کوچک، جدول را به طرفین بکشید.
منبع جدول: MedlinePlus و NHS. همان‌طور که جدول نشان می‌دهد، زمان و هدف این دو سونوگرافی با هم متفاوت است.
چه زمانی با پزشک تماس بگیریم؟
- اگر نتیجهٔ غربالگری «پرخطر» یا «شانس بالاتر» اعلام شد و دربارهٔ معنای آن سؤال دارید.
- اگر در سونوگرافی NT بزرگ‌شده یا یافتهٔ غیرعادی گزارش شد.
- اگر پیش از سونوگرافی یا پس از آن نگرانی یا علامت تازه‌ای دارید، آن را با پزشک یا مامای خود در میان بگذارید.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
دکتر مریم روانبد شیرازی
تأییدیه علمی مقاله
متخصص زنان و زایمان
نوبت‌دهی اینترنتی
این مقاله به‌منظور اطمینان از صحت و انطباق با یافته‌های معتبر بالینی، توسط دکتر مریم روانبد شیرازی (متخصص زنان و زایمان) بررسی و تأیید علمی شده است. جهت دریافت نوبت ویزیت یا مشاوره تخصصی در زمینه‌های بارداری، سلامت زنان و مشکلات قاعدگی، می‌توانید از طریق سامانه طبیب‌یاب اقدام کنید.
سؤالات پرتکرار
سونوگرافی NT در چه هفته‌ای انجام می‌شود؟
معمولاً بین هفتهٔ ۱۱ تا ۱۴ بارداری (MedlinePlus).
آیا NT برای مادر و جنین خطر دارد؟
خطر شناخته‌شده‌ای برای سونوگرافی گزارش نشده است (MedlinePlus).
NT نرمال چقدر است؟
MedlinePlus تا ۳ میلی‌متر را از نظر اختلالات ژنتیکی کم‌خطر می‌داند، اما مراکز برش‌های متفاوتی دارند و اندازه با سن بارداری تغییر می‌کند؛ تفسیر با پزشک است (MedlinePlus؛ PMC).
اگر NT بالا بود چه باید کرد؟
NT بالا به‌معنای بیماری قطعی نیست و باید با آزمایش‌های بیشتر پیگیری شود؛ NIPT غربالگری دقیق‌تری است و CVS یا آمنیوسنتز می‌توانند قطعیت بدهند. دربارهٔ گزینه‌ها با پزشک یا مشاور ژنتیک صحبت کنید (MedlinePlus؛ NHS).
تفاوت NT و آنومالی چیست؟
NT در سه‌ماهه اول شانس مشکلات ژنتیکی را برآورد می‌کند؛ سونوگرافی آنومالی معمولاً در هفتهٔ ۱۸ تا ۲۱ ساختار بدن جنین را بررسی می‌کند (MedlinePlus؛ NHS).
آیا با NT می‌توان جنسیت را تشخیص داد؟
طبق MedlinePlus، هدف این آزمون اندازه‌گیری مایع پشت گردن برای برآورد شانس مشکلات ژنتیکی و قلبی است و این منبع به تعیین جنسیت در آن اشاره‌ای نمی‌کند (MedlinePlus). دربارهٔ اعتبار تعیین جنسیت در این سونوگرافی، اطلاعات کافی در منابع مجاز یافت نشد.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
پیشنهاد مطالعه در مجله سلامت طبیب‌یاب
علائم اولیهٔ بارداری؛ از اولین نشانه‌ها قبل از پریود تا زمان مناسب انجام تست
منابع
- MedlinePlus: Nuchal translucency test
- NHS: Screening for Down’s, Edwards’ and Patau’s syndromes
- NHS: 20-week scan
- MedlinePlus: Prenatal Testing
- MedlinePlus Genetics: Noninvasive prenatal testing (NIPT)
- Sofia-Gonçalves A, Guedes-Martins L. Nuchal Translucency and Congenital Heart Defects. Curr Cardiol Rev. 2024 (PMID: 38275068)
