علائم اولیهٔ بارداری؛ از اولین نشانه‌ها قبل از پریود تا زمان مناسب انجام تست

بسیاری از زنان در روزهای نزدیک به قاعدگی با پرسش «آیا باردار هستم؟» روبه‌رو می‌شوند. در این مقاله شایع‌ترین علائم اولیهٔ بارداری (Early Pregnancy Symptoms)، تفاوت آن‌ها با علائم پیش از قاعدگی (PMS)، زمان مناسب انجام تست بارداری و نشانه‌هایی که نیاز به مراجعهٔ فوری دارند را به‌صورت عمومی و بر پایهٔ منابع معتبر مرور می‌کنیم. این متن تشخیص فردی نمی‌دهد؛ NHS می‌گوید اگر فکر می‌کنید ممکن است باردار باشید، می‌توانید با انجام تست بارداری از آن مطمئن شوید [1] و برای ارزیابی بیشتر باید با پزشک یا ماما مشورت کرد.

علائم بارداری از چه زمانی شروع می‌شود؟

طبق اعلام سرویس سلامت بریتانیا (NHS)، علائم اولیه معمولاً از حدود هفتهٔ ۴ تا ۶ بارداری شروع می‌شوند و هر فرد همهٔ این علائم را تجربه نمی‌کند [1]. کلینیک کلیولند نیز تأکید می‌کند که نشانه‌های بارداری در افراد مختلف و حتی در بارداری‌های مختلف یک فرد متفاوت است [2]. بنابراین نبود یک علامت خاص به‌تنهایی نشان‌دهندهٔ باردار نبودن نیست و وجود آن هم به‌تنهایی بارداری را ثابت نمی‌کند.

شایع‌ترین علائم اولیهٔ بارداری

NHS فهرست زیر را برای علائم بارداری ذکر کرده است: تأخیر قاعدگی، خونریزی یا لکه‌بینی خفیف در حوالی موعد قاعدگی، تهوع یا استفراغ، خستگی بیش از حد پس از فعالیت‌های معمول روزانه، دردناک و بزرگ‌شدن پستان‌ها، تکرر ادرار بدون درد یا ناراحتی، یبوست، افزایش ترشح واژینال بدون درد یا تحریک، مزهٔ فلزی در دهان، حساسیت به برخی بوها، ولع به غذاهای تازه یا بی‌میلی به غذاهای همیشگی و تغییرات خلق [1].

تأخیر قاعدگی (Missed Period)

کلینیک کلیولند تأخیر قاعدگی را «شایع‌ترین و آشکارترین نشانهٔ بارداری» می‌نامد، اما یادآوری می‌کند که نیامدن پریود همیشه نشانهٔ بارداری نیست و مواردی مانند استرس، ورزش بیش از حد و عدم تعادل هورمونی نیز می‌توانند باعث آن شوند [2]. NHS نیز تأخیر قاعدگی را نخستین مورد فهرست علائم بارداری آورده است [1].

لکه‌بینی لانه‌گزینی (Implantation Bleeding)

لکه‌بینی لانه‌گزینی خونریزی بسیار سبکی است که NHS آن را «شبیه یک پریود خیلی خفیف» با کمی لکه یا مقدار اندکی خون توصیف می‌کند که در حوالی موعد قاعدگی رخ می‌دهد [1]. بر اساس کلینیک کلیولند:

• زمان: معمولاً طی ۱۰ تا ۱۴ روز پس از تخمک‌گذاری؛ در بیشتر موارد فرد هنوز تست بارداری نداده و قاعدگی‌اش هم عقب نیفتاده است [3].
• مدت: از چند ساعت تا چند روز؛ معمولاً حدود دو روز بعد خودبه‌خود متوقف می‌شود [3].
• ظاهر: صورتی، قهوه‌ای یا قهوه‌ای تیره و بسیار کم؛ جریان آن بیشتر به ترشح معمول واژن شباهت دارد تا جریان پریود. خون قرمز روشن یا تیره، پرحجم یا همراه لخته معمولاً لکه‌بینی لانه‌گزینی نیست [3].
• درد: گرفتگی در صورت وجود باید بسیار خفیف و ضعیف‌تر از دردهای قاعدگی باشد [3].
• فراوانی: کلینیک کلیولند اعلام می‌کند حدود ۱ نفر از هر ۴ زن باردار آن را تجربه می‌کند [3].

حساسیت و درد پستان

NHS می‌گوید پستان‌ها ممکن است بزرگ‌تر و حساس شوند، همان‌طور که پیش از قاعدگی هم چنین حالتی رخ می‌دهد [1]. کلینیک کلیولند نیز تیره‌شدن و بزرگ‌شدن هالهٔ پستان را از نشانه‌های ممکن ذکر می‌کند [2].

خستگی و تغییرات خلق

کلینیک کلیولند خستگی اوایل بارداری را به افزایش هورمون پروژسترون (Progesterone) مرتبط می‌داند [2]. NHS خستگی بیش از حد پس از فعالیت‌های معمول روزانه و تغییرات خلق را در فهرست علائم آورده است [1].

تهوع و استفراغ

NHS تأکید می‌کند تهوع و استفراغ بارداری فقط صبح‌ها نیست و در هر ساعت از شبانه‌روز رخ می‌دهد [1]. به گفتهٔ NHS این حالت معمولاً تا هفته‌های ۱۶ تا ۲۰ بارداری برطرف می‌شود و خطر بیشتری برای نوزاد ایجاد نمی‌کند [4]. برای آشنایی بیشتر، مقالهٔ تهوع و استفراغ بارداری را ببینید.

تکرر ادرار

نیاز به دفع ادرار بیش از حد معمول، بدون درد و ناراحتی، از علائم فهرست‌شده توسط NHS است [1]. کلینیک کلیولند علت آن را افزایش حجم خون در بارداری ذکر می‌کند [2].

سایر نشانه‌های اولیه

کلینیک کلیولند در کنار علائم شایع، از نشانه‌های اولیهٔ دیگری مانند سردرد، سرگیجه، نفخ، احتقان بینی، ولع یا بیزاری غذایی، مزهٔ فلزی و تغییرات پوستی نام می‌برد [2].

آیا بدون هیچ علامتی هم می‌شود باردار بود؟

بله. کلینیک کلیولند صراحتاً می‌گوید ممکن است فرد هیچ نشانه‌ای از بارداری نداشته باشد [2]. MedlinePlus نیز دربارهٔ بارداری نابجا (Ectopic Pregnancy) یادآوری می‌کند که فرد ممکن است در ابتدا متوجه هیچ علامتی نشود [5]. به همین دلیل، در صورت تأخیر قاعدگی یا هر شک دیگری، انجام تست بارداری راه فهمیدن بارداری است [1] و نمی‌توان تنها به علائم تکیه کرد.

تفاوت علائم بارداری با علائم پیش از قاعدگی (PMS)

بسیاری از علائم اولیهٔ بارداری با سندرم پیش از قاعدگی (Premenstrual Syndrome) هم‌پوشانی دارند. NHS دربارهٔ PMS علائمی مانند نوسانات خلق، خستگی یا مشکلات خواب، نفخ یا گرفتگی، حساسیت پستان، سردرد و تغییر اشتها یا ولع غذایی را در «هفته‌های پیش از پریود» فهرست می‌کند [6]. جدول زیر مقایسهٔ این دو فهرست NHS است.

توجه: در ستون PMS، عبارت «در فهرست NHS نیامده» فقط یعنی این علامت در فهرست علائم PMS صفحهٔ NHS ذکر نشده است؛ این جدول ادعا نمی‌کند که آن علامت در PMS هرگز رخ نمی‌دهد و ابزار تشخیص نیست.

همان‌طور که جدول نشان می‌دهد، تأخیر قاعدگی در فهرست علائم بارداری NHS هست ولی در فهرست علائم PMS آن نیامده است [1][6]؛ اما چون استرس، ورزش شدید و عدم تعادل هورمونی هم می‌توانند پریود را به تأخیر بیندازند [2]، برای فهمیدن بارداری باید تست بارداری انجام داد [1].

چه زمانی تست بارداری انجام دهیم؟

تست‌های بارداری هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) را اندازه‌گیری می‌کنند [8]. NHS می‌گوید این هورمون حدود ۶ روز پس از لقاح شروع به ساخته‌شدن می‌کند [7]. نکات کاربردی از منابع معتبر:

• اغلب تست‌ها را می‌توان از روز اول تأخیر قاعدگی انجام داد؛ برخی تست‌های بسیار حساس حتی پیش از تأخیر قابل استفاده‌اند [7]. کلینیک کلیولند هم می‌گوید می‌توان به‌محض نیامدن پریود تست زد و تست زودهنگام می‌تواند نتیجهٔ منفی کاذب بدهد [2].
• اگر زمان دقیق پریود را نمی‌دانید، NHS توصیه می‌کند دست‌کم ۲۱ روز پس از آخرین رابطهٔ محافظت‌نشده تست بزنید [7].
• ساعت انجام تست: MedlinePlus صبح پس از بیدار شدن را زمان خوبی می‌داند، چون در ادرار غلیظ‌تر سطح hCG بالاتر است [8]؛ NHS می‌گوید لزومی ندارد تست حتماً صبح انجام شود [7].
• دستورالعمل سازنده را دقیق اجرا کنید. بر اساس NHS نتیجهٔ مثبت تقریباً همیشه درست است، اما نتیجهٔ منفی (به‌ویژه در تست زودهنگام یا اجرای نادرست) قابلیت اطمینان کمتری دارد و برخی داروها هم بر نتیجه اثر می‌گذارند [7].
• اگر نتیجه منفی بود ولی همچنان فکر می‌کنید باردار هستید، چند روز بعد تست را تکرار کنید؛ در صورت دومین نتیجهٔ منفی و نیامدن پریود، به پزشک مراجعه کنید [7]. MedlinePlus هم توصیه می‌کند در صورت گمان بارداری، تست در خانه یا مطب تکرار شود [8].
• آزمایش خونی که پزشک درخواست می‌کند نیز گزینهٔ دیگری است [2]؛ جزئیات آن در مقالهٔ جداگانهٔ آزمایش بتا آمده است.

پس از مثبت‌شدن تست چه کنیم؟

کلینیک کلیولند توصیه می‌کند پس از تأخیر قاعدگی و تست مثبت، با ارائه‌دهندهٔ مراقبت‌های بارداری تماس بگیرید؛ نخستین ویزیت پیش از تولد معمولاً بین هفتهٔ ششم تا هشتم بارداری انجام می‌شود [2]. دربارهٔ برنامهٔ این ویزیت‌ها در مقالهٔ مراقبت‌های دوران بارداری بیشتر بخوانید. این منبع همچنین توصیه می‌کند اگر مکمل دوران بارداری (Prenatal Vitamin) حاوی فولیک اسید مصرف نمی‌کنید، از زمان آگاهی از بارداری مصرف آن را شروع کنید [2]؛ نوع و مقدار مصرف را باید پزشک یا ماما تعیین کند.

باورهای رایج دربارهٔ تشخیص جنسیت جنین از روی علائم

در بسیاری از محتواهای فارسی ادعا می‌شود که شدت تهوع، شکل شکم یا ولع غذایی جنسیت جنین را نشان می‌دهد. در پژوهشی منتشرشده در مجلهٔ Birth روی ۱۰۴ زن باردار که جنسیت جنین خود را نمی‌دانستند، جنسیت جنین به شکل شکم، تهوع صبحگاهی یا مقایسه با بارداری‌های قبلی ارتباط نظام‌مند نداشت و نویسندگان نتیجه گرفتند زنان در مجموع پیش‌بینی‌کنندهٔ ضعیفی برای جنسیت جنین هستند [9]. بنابراین علائم اولیهٔ بارداری مبنای معتبری برای حدس جنسیت جنین نیستند.

علائم هشدار؛ چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کرد؟

NHS اعلام می‌کند خونریزی واژینال، درد شکم و درد لگن می‌توانند نشانهٔ مشکلی جدی‌تر باشند [1]. MedlinePlus می‌گوید بارداری نابجا می‌تواند یک فوریت پزشکی باشد و در صورت وجود نشانه‌های زیر باید بی‌درنگ مراقبت پزشکی دریافت کرد [5]:

• درد شکم
• درد شانه
• خونریزی واژینال
• سرگیجه یا احساس ضعف و غش

کلینیک کلیولند نیز توصیه می‌کند در صورت گرفتگی شدید یا یک‌طرفه با ارائه‌دهندهٔ خدمات سلامت تماس بگیرید [2].

در مورد تهوع و استفراغ، NHS می‌گوید اگر استفراغ دارید و ۲۴ ساعت قادر به نگه داشتن غذا یا مایعات نیستید، ادرار بسیار تیره دارید یا بیش از ۸ ساعت ادرار نکرده‌اید، هنگام ایستادن احساس ضعف شدید، سرگیجه یا غش دارید، درد شکم یا تب بالا دارید، خون استفراغ می‌کنید یا وزن کم کرده‌اید، باید با ماما یا پزشک تماس بگیرید [4].

سؤالات پرتکرار

اولین علائم بارداری قبل از پریود چیست؟

لکه‌بینی خفیف لانه‌گزینی در حوالی موعد قاعدگی، حساسیت پستان، خستگی، تهوع، تکرر ادرار و مزهٔ فلزی در دهان از علائم فهرست‌شده توسط NHS هستند [1]؛ اما برخی از این علائم با PMS هم‌پوشانی دارند [6] و برای فهمیدن بارداری باید تست بارداری انجام داد [1].

آیا بدون علامت هم می‌شود باردار بود؟

بله؛ کلینیک کلیولند می‌گوید ممکن است فرد هیچ نشانه‌ای از بارداری نداشته باشد [2]. در صورت تأخیر قاعدگی تست بزنید [7].

لکهٔ لانه‌گزینی چیست و چند روز طول می‌کشد؟

خونریزی بسیار سبک صورتی یا قهوه‌ای که معمولاً طی ۱۰ تا ۱۴ روز پس از تخمک‌گذاری رخ می‌دهد، از چند ساعت تا چند روز طول می‌کشد و معمولاً حدود دو روز بعد خودبه‌خود متوقف می‌شود [3]. خون قرمز روشن یا تیره، پرحجم یا همراه لخته معمولاً لکه‌بینی لانه‌گزینی نیست [3] و باید با پزشک مشورت کرد [1].

بهترین زمان انجام تست بارداری خانگی چه موقع است؟

اغلب تست‌ها را می‌توان از روز اول تأخیر قاعدگی انجام داد [7]. تست زودتر از موعد ممکن است نتیجهٔ نادرست یا منفی کاذب بدهد [2][8]. اگر نتیجه منفی بود و همچنان شک دارید، چند روز بعد تکرار کنید [7].

علائم بارداری چه تفاوتی با PMS دارد؟

درد یا حساسیت پستان، خستگی، تغییر خلق و تغییر اشتها در هر دو فهرست NHS دیده می‌شود [1][6]. تأخیر قاعدگی، تهوع و استفراغ و تکرر ادرار در فهرست علائم بارداری NHS آمده‌اند ولی در فهرست علائم PMS آن ذکر نشده‌اند [1][6]. برای فهمیدن بارداری باید تست بارداری انجام داد [1].

آیا از روی علائم می‌توان جنسیت جنین را فهمید؟

خیر؛ پژوهش منتشرشده در Birth ارتباط نظام‌مندی میان جنسیت جنین و تهوع صبحگاهی یا شکل شکم نیافت [9].

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

منابع

• [1] NHS: Signs and symptoms that might mean you’re pregnant
• [2] Cleveland Clinic: Am I Pregnant? Early Pregnancy Symptoms and When to Test
• [3] Cleveland Clinic: Implantation Bleeding
• [4] NHS: Vomiting and morning sickness
• [5] MedlinePlus: Ectopic Pregnancy
• [6] NHS: PMS (premenstrual syndrome)
• [7] NHS: Doing a pregnancy test
• [8] MedlinePlus: Pregnancy test
• [9] PubMed: Perry DF, DiPietro J, Costigan K. Are women carrying “basketballs” really having boys? Testing pregnancy folklore. Birth. 1999;26(3):172-177