MASLD چیست؟ کبد چرب (NAFLD) از معنی تا گرید و درمان

شاید در جواب سونوگرافی نوشته باشند «کبد چرب گرید ۱» یا پزشک کلمه‌ی MASLD را به کار برده و نمی‌دانید یعنی چه. MASLD همان بیماری‌ای است که تا سال ۲۰۲۳ «کبد چرب غیرالکلی» یا NAFLD نامیده می‌شد [1][4]. در بیشتر افراد هیچ علامتی ندارد و معمولاً وقتی آزمایش یا سونوگرافی برای دلیل دیگری انجام می‌شود پیدا می‌شود [6].

خلاصه در یک نگاه

• MASLD نام جدید NAFLD است و MASH نام جدید NASH (استئاتوهپاتیت، یعنی چربی کبد همراه با التهاب و آسیب سلولی) [1][4].
• برای تشخیص MASLD دو چیز لازم است: چربی در کبد، و دست‌کم یکی از ۵ عامل خطر کاردیومتابولیک (اضافه‌وزن یا دور کمر زیاد، قند بالا، فشار خون بالا، تری‌گلیسرید بالا، HDL پایین) [1][2].
• بیشتر مبتلایان فقط مرحله‌ی اول (چربی بدون آسیب کبد) را دارند و تعداد کمی به مراحل جدی‌تر می‌رسند [6].
• «گرید» در سونوگرافی شدت چربی را نشان می‌دهد، نه میزان زخم (فیبروز) کبد را. پیامد بلندمدت بیشتر به مرحله‌ی فیبروز بستگی دارد [3].
• کاهش وزن ۳ تا ۵ درصد چربی کبد را کم می‌کند و برای بهبود MASH و فیبروز معمولاً کاهش بیش از ۱۰ درصد لازم است [3].

MASLD و NAFLD چیست؟ اصطلاحات به زبان ساده

«Fatty liver» در انگلیسی یعنی همان «کبد چرب». در متون پزشکی به آن استئاتوز (steatosis) می‌گویند، یعنی جمع شدن چربی در سلول‌های کبد. در نمونه‌برداری (بیوپسی)، اگر کمتر از ۵ درصد سلول‌های کبد چربی داشته باشند طبیعی حساب می‌شود (S0) [12]. در MRI مخصوص اندازه‌گیری چربی (MRI-PDFF)، کسر چربی ۵ درصد یا بیشتر به نفع وجود استئاتوز است [3].

در سال ۲۰۲۳، انجمن‌های بزرگ کبدشناسی آمریکا، اروپا و آمریکای لاتین نام‌ها را عوض کردند [1]:

اگر «msld» جست‌وجو کرده‌اید: MSLD (Metabolic Steatotic Liver Disease) یکی از سه نام نهایی پیشنهادی بود، اما کمیته‌ی کارشناسان در نهایت MASLD را انتخاب کرد [1].

چرا نام NAFLD به MASLD تغییر کرد؟

• تعریف بر پایه‌ی «نبودن» علت: NAFLD با کنار گذاشتن علت‌های دیگر (مثل الکل) تعریف می‌شد، نه بر پایه‌ی آنچه واقعاً وجود دارد [1].
• انگ و برچسب: در فرایند اجماع، ۶۱ درصد شرکت‌کنندگان واژه‌ی «غیرالکلی» و ۶۶ درصد واژه‌ی «چرب» را انگ‌آور دانستند [1]. این واژه‌ها عوامل خطر و سازوکار بیماری را هم درست توصیف نمی‌کردند [8].
• روش تصمیم‌گیری: ۲۳۶ متخصص و نماینده‌ی بیماران از ۵۶ کشور در یک فرایند «دلفی» شرکت کردند و برای هر تصمیم موافقت دست‌کم ۶۷ درصد لازم بود [1].

نکته‌ی آرامش‌بخش: به گفته‌ی AASLD، نام جدید سیر طبیعی بیماری، نتایج کارآزمایی‌ها و آزمایش‌ها را تغییر نمی‌دهد و مرحله‌بندی شدت بیماری هم همان است [2]. پس اگر برگه‌ی قدیمی شما NAFLD نوشته و برگه‌ی جدید MASLD، در عمل همان بیماری را می‌گوید.

MetALD و ALD چه فرقی دارند؟

NASH و MASH مخفف چیست؟ استئاتوهپاتیت یعنی چه؟

NASH مخفف Nonalcoholic SteatoHepatitis و MASH مخفف Metabolic dysfunction-Associated SteatoHepatitis است [1]. «استئاتوهپاتیت» یعنی کبد علاوه بر چربی، التهاب و آسیب سلولی (در اصطلاح بافت‌شناسی «بالونینگ») هم دارد، با یا بدون فیبروز [3]. کارشناسان این واژه را مفهوم مهمی دانستند و آن را در نام‌گذاری جدید نگه داشتند [1].

تعریف MASLD: چربی کبد و دست‌کم یک عامل خطر کاردیومتابولیک

کاردیومتابولیک یعنی عواملی که هم به قلب و عروق («کاردیو») مربوط‌اند و هم به سوخت‌وساز بدن («متابولیک»). این ۵ عامل به این دلیل انتخاب شدند که با مقاومت به انسولین ارتباط دارند و قبلاً در بررسی خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی به‌خوبی سنجیده شده بودند [1].

اگر در کبد چربی دیده شود و دست‌کم یکی از این موارد وجود داشته باشد، و علت دیگری برای چربی کبد پیدا نشود، تشخیص MASLD است [1][2]:

اگر هیچ‌کدام از این عوامل نباشد و علت دیگری هم پیدا نشود، به آن «کبد چرب کریپتوژنیک» می‌گویند. اگر پزشک همچنان به اختلال متابولیک مشکوک باشد، ممکن است تا انجام آزمایش‌های بیشتر از اصطلاح «MASLD احتمالی» استفاده کند [1]. برای خواندن اعداد چربی خون، مطلب آزمایش چربی خون و خواندن پروفایل لیپیدی را ببینید.

مراحل بیماری: از کبد چرب ساده تا MASH، فیبروز و سیروز

طیف MASLD شامل استئاتوز، MASH، فیبروز، سیروز و سرطان کبد مرتبط با MASH است [4]. NHS این مسیر را در ۴ مرحله توضیح می‌دهد [6]:

بیشتر افراد فقط مرحله‌ی ۱ را دارند و تعداد کمی به مراحل بعدی می‌رسند. تغییر سبک زندگی می‌تواند جلوی این پیشرفت را بگیرد [6]. پیشرفت معمولاً کند است: در مطالعات با بیوپسی‌های پی‌درپی، فیبروز در افراد مبتلا به NASH به‌طور میانگین هر ۷ سال یک مرحله و در کبد چرب ساده هر ۱۴ سال یک مرحله جلو رفته است [3].

گرید کبد چرب با مرحله‌ی فیبروز یکی نیست

• گرید (مثلاً خفیف، متوسط، شدید در سونوگرافی یا S1 تا S3) مقدار چربی را نشان می‌دهد [3][12].
• مرحله‌ی فیبروز (از F0 تا F4) مقدار زخم کبد را نشان می‌دهد و F4 همان سیروز است [3].
• از نظر پیش‌بینی آینده، مرحله‌ی فیبروز بهترین شاخص است [3]. پس «گرید ۳» لزوماً از «گرید ۱» خطرناک‌تر نیست اگر فیبروز نداشته باشد، و برعکس.

کبد چرب چقدر شایع است؟

• در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جهانی (مطالعات ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۹)، شیوع NAFLD در بزرگسالان حدود ۳۰ درصد برآورد شد. این رقم از ۲۵.۳ درصد در ۱۹۹۰–۲۰۰۶ به ۳۸ درصد در ۲۰۱۶–۲۰۱۹ رسیده است [5].
• بیشترین شیوع در آمریکای لاتین (حدود ۴۴ درصد) و پس از آن در خاورمیانه و شمال آفریقا (حدود ۳۷ درصد) گزارش شد [5].
• کلیولند کلینیک هم شیوع جهانی را «بیش از ۳۰ درصد» می‌داند [7].

علائم کبد چرب و نشانه‌های هشدار

کبد چرب معمولاً هیچ علامتی ندارد و بسیاری از مبتلایان از آن خبر ندارند [6]. برخی افراد این علائم را دارند [6]:

• خستگی زیاد
• احساس کلی ناخوشی
• درد یا ناراحتی در ناحیه‌ی کبد، یعنی بالای شکم زیر دنده‌های سمت راست

در مراحل پیشرفته‌تر (MASH و بعد از آن) این‌ها هم ممکن است دیده شوند [7]:

• درد بالای سمت راست شکم
• خستگی شدید
• کم شدن اشتها
• کاهش وزن ناخواسته
• ورم شکم
• زرد شدن پوست و سفیدی چشم

نشانه‌های هشدار: زردی پوست یا سفیدی چشم، ورم و بزرگ شدن شکم و هر نوع خونریزی غیرعادی می‌توانند نشانه‌ی آسیب پیشرفته‌ی کبد باشند [6][7]. در این حالت‌ها فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

چه کسانی بیشتر در معرض کبد چرب هستند؟

طبق NHS، احتمال ابتلا در این افراد بیشتر است [6]:

• اضافه‌وزن، به‌خصوص چربی زیاد دور شکم و کمر
• رژیم غذایی ناسالم یا کم‌تحرکی
• دیابت نوع ۲
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
• فشار خون بالا یا کلسترول بالا
• سن بالای ۵۰ سال

عوامل دیگری که راهنمای AASLD ذکر کرده [3]:

• مقاومت به انسولین: محور اصلی اختلال متابولیک در این بیماری است [1].
• ژنتیک: برخی واریانت‌های ژنی (مثل PNPLA3) با بیماری شدیدتر همراه‌اند. بستگان درجه‌ی یک بیمارانی که به سیروز ناشی از NASH مبتلا هستند، حدود ۱۲ برابر بیشتر در معرض فیبروز پیشرفته‌اند [3].
• آپنه‌ی انسدادی خواب: با NAFLD و شکل‌های پیشرفته‌ترش ارتباط دارد [3].
• مصرف زیاد فروکتوز (قند میوه‌ای و شیرین‌کننده‌ها): مستقل از کالری، خطر NAFLD، NASH و فیبروز پیشرفته را بیشتر می‌کند [3].
• کم‌کاری تیروئید: ارتباط آن با کبد چرب هنوز محل بحث است [3].

کبد چرب چطور تشخیص داده می‌شود؟

کبد چرب معمولاً وقتی پیدا می‌شود که آزمایش خون یا سونوگرافی به دلیل دیگری انجام شده است. پزشک قد، وزن و دور کمر را اندازه می‌گیرد و درباره‌ی مصرف الکل می‌پرسد. سپس ممکن است آزمایش خون بیشتر یا سونوگرافی شکم درخواست کند تا چربی کبد را تأیید کند، علت‌های دیگر را کنار بگذارد، آسیب کبد را بسنجد و بیماری‌های همراه (مثل مشکلات کلیه) را بررسی کند [6].

آزمایش خون و آنزیم‌های کبدی

• افزایش خفیف تا متوسط آنزیم‌های کبدی (ALT و AST) شایع است، اما طبیعی بودن آن‌ها MASLD را رد نمی‌کند [8].
• قند، HbA1c و چربی خون برای بررسی عوامل خطر کاردیومتابولیک لازم‌اند [2][7].
• اگر آنزیم‌ها بیش از ۶ ماه بالا بمانند، بررسی علت‌های دیگر بیماری کبد و ارجاع به متخصص گوارش و کبد توصیه می‌شود [3].

برای آشنایی کلی با برگه‌ی آزمایش، مطلب تفسیر آزمایش‌های خون و برای یکی دیگر از یافته‌های شایع در آزمایش‌های کبدی، مطلب سندرم ژیلبرت را ببینید.

سونوگرافی و معنی «گرید» کبد چرب

• سونوگرافی شدت چربی کبد را به‌صورت نیمه‌کمی در سه سطح خفیف، متوسط و شدید توصیف می‌کند [3].
• رادیولوژیست برای این قضاوت به این نشانه‌ها نگاه می‌کند: روشنی کبد در مقایسه با کلیه، محو شدن دیواره‌ی رگ‌های کبد، کم شدن عبور امواج در عمق کبد و میزان دیده شدن دیافراگم [12].
• حساسیت سونوگرافی در چربی کم پایین است [3][12]. یعنی ممکن است چربی خفیف دیده نشود.
• چربی کبد در سونوگرافی ممکن است ظاهری شبیه فیبروز پیشرفته داشته باشد [3]. برای همین، سونوگرافی معمولی به‌تنهایی مرحله‌ی فیبروز را مشخص نمی‌کند.

استئاتوز S1، S2، S3 و «درصد استئاتوز» یعنی چه؟

در درجه‌بندی بافت‌شناسی (روی نمونه‌ی بیوپسی)، «درصد استئاتوز» یعنی چند درصد سلول‌های کبد چربی دارند [12]:

همین نام‌ها (S1 تا S3) در گزارش دستگاه‌هایی که چربی کبد را می‌سنجند هم دیده می‌شود. دو نکته را در نظر داشته باشید:

• عدد CAP (که با دستگاه الاستوگرافی گذرا اندازه گرفته می‌شود) برای تبدیل به S1 تا S3 آستانه‌ی یکسانی ندارد و آستانه‌ها در مطالعات مختلف متفاوت‌اند [13]. CAP ارزیابی سریع و نیمه‌کمی است و برای اندازه‌گیری دقیق چربی یا پیگیری تغییرات آن مناسب نیست [3].
• MRI-PDFF کسر چربی کبد را دقیق و تکرارپذیر اندازه می‌گیرد [3]. «درصد» در این آزمایش با «درصد سلول‌های چرب» در بیوپسی یکی نیست. پس عدد گزارش را فقط پزشک شما باید تفسیر کند.

FIB-4: یک امتیاز ساده برای سنجیدن خطر فیبروز

FIB-4 یک محاسبه‌ی ساده با سن، ALT، AST و تعداد پلاکت است و معتبرترین امتیاز از این نوع به شمار می‌رود. کاربرد اصلی‌اش این است که افرادی را که احتمال فیبروز پیشرفته در آن‌ها کم است جدا کند [3]. در راهنمای AASLD، عدد کمتر از ۱.۳ خطر کم، ۱.۳ تا ۲.۶۷ خطر متوسط و بیشتر از ۲.۶۷ خطر بالا حساب می‌شود [3]. افراد کم‌خطر را می‌توان در مراقبت‌های اولیه پیگیری کرد، و برای خطر متوسط یا بالا ارزیابی دوم (مثلاً الاستوگرافی) لازم است [3]. AASLD تأکید می‌کند که این آستانه‌ها نباید جدا از بقیه‌ی شرایط بیمار تفسیر شوند [3]. راهنمای اروپایی ۲۰۲۴ هم رویکرد مرحله‌به‌مرحله را توصیه می‌کند: اول امتیاز خونی مثل FIB-4، بعد تصویربرداری مثل الاستوگرافی گذرا [4].

الاستوگرافی (سنجش سفتی کبد)

در الاستوگرافی گذرا (VCTE) سفتی کبد اندازه گرفته می‌شود. سفتی کبد با بیشتر شدن فیبروز بالا می‌رود، اما التهاب شدید، احتقان و برخی بیماری‌های دیگر هم آن را بالا می‌برند [3]. این روش رایج‌ترین راه سنجش سفتی کبد است و معمولاً CAP (شاخص چربی) هم همراه آن گزارش می‌شود [3]. روش‌های دیگری مثل الاستوگرافی با MRI (MRE) هم وجود دارد [3].

بیوپسی کبد: فقط در موارد خاص

بیوپسی هنوز مرجع اصلی برای تعیین گرید و مرحله‌ی MASH است، اما خطر، هزینه و محدودیت دارد. برای همین فقط در موارد خاص انجام می‌شود، مثلاً وقتی نتیجه‌ی آزمون‌های غیرتهاجمی قطعی نیست، به بیماری دیگری شک وجود دارد یا آنزیم‌ها بیش از ۶ ماه بالا مانده‌اند [3].

درمان و مدیریت کبد چرب

پایه‌ی درمان برای بیشتر مبتلایان، رژیم غذایی سالم و ورزش منظم است [3]. راهنمای اروپایی ۲۰۲۴ هم کاهش وزن، اصلاح رژیم غذایی، فعالیت بدنی، پرهیز از الکل و کنترل خوب بیماری‌های همراه را توصیه می‌کند [4].

کاهش وزن

• حتی کاهش وزن کم هم اثر دارد: کاهش ۳ تا ۵ درصد وزن، چربی کبد را کم می‌کند. برای بهبود MASH و فیبروز معمولاً کاهش بیش از ۱۰ درصد لازم است [3]. کلیولند کلینیک هم هدف ۱۰ درصد یا بیشتر را توصیه می‌کند و می‌گوید ۳ تا ۵ درصد هم کمک می‌کند [7].
• در افراد لاغر یا با وزن طبیعی که کبد چرب دارند، توصیه به کاهش وزن ممکن است مناسب نباشد. در این افراد اصلاح رژیم غذایی و ورزش می‌تواند مفید باشد [3].
• کاهش وزن پایدار سخت است و پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند در برنامه‌ریزی کمک کند. برای شروع، مطلب پیاده‌روی برای کاهش وزن را ببینید.

رژیم غذایی

• رژیم غذایی پرکالری، به‌خصوص با چربی اشباع زیاد، کربوهیدرات تصفیه‌شده و نوشیدنی‌های شیرین، با چاقی و کبد چرب ارتباط دارد [3].
• رژیم مدیترانه‌ای به دلیل اثر خوبش بر سلامت قلب و کاهش چربی کبد زیاد توصیه می‌شود. برتری آن بر رژیم‌های دیگر در کارآزمایی‌های کوچک هنوز محل بحث است، اما رژیمی پایدار و مفید برای قلب است [3]. جزئیات را در مطلب رژیم مدیترانه‌ای بخوانید.
• الگوهای مختلف غذایی (کم‌کربوهیدرات، کم‌چرب، روزه‌داری متناوب، مدیترانه‌ای) و شدت‌های مختلف کم کردن کالری، در بهبود کبد چرب اثر قابل‌مقایسه‌ای داشته‌اند. AASLD توصیه می‌کند رژیم با فرهنگ و سلیقه‌ی هر فرد هماهنگ شود تا بتوان آن را طولانی‌مدت ادامه داد [3].
• AASLD نوشیدن قهوه (با کافئین یا بدون کافئین) را با بیماری کبدی کم‌پیشرفته‌تر مرتبط می‌داند، در صورتی که منع پزشکی نداشته باشید [3].

فعالیت بدنی

• دست‌کم ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته توصیه می‌شود [6].
• طبق AASLD، ورزش منظم با شدت متوسط، دست‌کم ۵ بار در هفته و در مجموع ۱۵۰ دقیقه، می‌تواند از کبد چرب پیشگیری کند یا آن را بهتر کند. در مطالعاتی که رژیم و ورزش با هم انجام شده، کاهش چربی کبد متناسب با شدت برنامه بوده است [3].

الکل و سیگار

• الکل می‌تواند پیشرفت بیماری کبد را تشدید کند. کسانی که فیبروز قابل‌توجه (مرحله‌ی F2 یا بالاتر) دارند باید الکل را کاملاً کنار بگذارند [3]. به گفته‌ی کلیولند کلینیک، در افراد مبتلا به MASLD که الکل می‌نوشند، سیروز می‌تواند خیلی سریع‌تر ایجاد شود [7].
• سیگار نکشید [6].

کنترل دیابت، چربی خون و فشار خون

• کنترل خوب بیماری‌های همراه بخشی از درمان است. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ یا چاقی، اگر پزشک لازم بداند، از داروهای گروه اینکرتین (مثل سماگلوتاید) استفاده می‌شود [4]. درباره‌ی کنترل قند، مطلب راهنمای جامع دیابت را ببینید.
• استاتین‌ها در همه‌ی مراحل کبد چرب، حتی بیماری پیشرفته‌ی کبد، بی‌خطر شمرده می‌شوند و ابتلا و مرگ ناشی از بیماری قلبی‌عروقی را کم می‌کنند. با این حال در عمل کمتر از حد لازم تجویز می‌شوند [3]. پس بالا بودن آنزیم کبد به‌تنهایی نباید دلیل قطع خودسرانه‌ی داروی چربی باشد. هر تصمیمی را با پزشک بگیرید.

«بهترین قرص برای کبد چرب» وجود دارد؟

داروی بدون نسخه یا مکملی که کبد چرب را «درمان کند» وجود ندارد. داروها فقط برای گروه‌های مشخصی از بیماران و با نظر متخصص استفاده می‌شوند:

• رسمتیروم (resmetirom): در ۱۴ مارس ۲۰۲۴ از سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید سریع (accelerated approval) گرفت. کاربرد آن برای بزرگسالان مبتلا به NASH بدون سیروز که فیبروز متوسط تا پیشرفته دارند، همراه با رژیم غذایی و ورزش است [9]. راهنمای اروپایی ۲۰۲۴ هم آن را برای MASH بدون سیروز با فیبروز مرحله‌ی ۲ یا بالاتر، در صورت تأیید در هر کشور، قابل بررسی می‌داند. برای مرحله‌ی سیروز فعلاً هیچ داروی اختصاصی MASH توصیه نمی‌شود [4].
• داروهای دیگر: NHS می‌گوید اگر کبد آسیب دیده باشد (فیبروز یا سیروز)، متخصص کبد ممکن است داروهایی مثل پیوگلیتازون یا ویتامین E را تجویز کند [6]. این تصمیم کاملاً به شرایط هر بیمار بستگی دارد و مصرف خودسرانه توصیه نمی‌شود.
• سیلیمارین (عصاره‌ی خار مریم): طبق مرور کاکرین ۲۰۲۵ (۱۷ کارآزمایی با ۲۰۶۹ شرکت‌کننده)، فواید و ضررهای سیلیمارین در بزرگسالان مبتلا به MASLD روشن نیست و قطعیت شواهد پایین تا بسیار پایین است [10]. AASLD هم اثر آن را «غیرقطعی» می‌داند و می‌گوید در کارآزمایی‌ها بافت‌شناسی NASH را بهتر نکرده است [3].
• جراحی چاقی (باریاتریک): برای افراد مبتلا به MASLD و چاقی یک گزینه است [4]. تصمیمش با تیم درمان است.

عوارض کبد چرب و «طول عمر»

• سیروز ممکن است به خونریزی داخلی، نارسایی کبد، سرطان کبد یا سپسیس منجر شود [6].
• کبد چرب با بیماری قلبی‌عروقی، بیماری مزمن کلیه، فشار خون بالا و دیابت نوع ۲ ارتباط دارد. تغییر سبک زندگی خطر این بیماری‌ها را هم کم می‌کند [6].
• شایع‌ترین علت‌های مرگ در مبتلایان به NAFLD بیماری قلبی‌عروقی و سرطان‌های غیرکبدی است و پس از آن بیماری کبد قرار دارد [3].

در جواب کسانی که درباره‌ی «طول عمر» می‌پرسند: برچسب «کبد چرب» به‌تنهایی آینده‌ی کسی را تعیین نمی‌کند. بیشتر افراد در مرحله‌ی اول می‌مانند [6]. مهم‌ترین شاخص پیامد کبدی، مرحله‌ی فیبروز است [3] و کنترل عوامل خطر قلبی و متابولیک اهمیت زیادی دارد [3][6].

کبد چرب در کودکان

• طبق موضع‌نامه‌ی انجمن اروپایی گوارش، کبد و تغذیه‌ی کودکان (ESPGHAN)، MASLD شایع‌ترین علت بالا بودن آنزیم‌های کبدی در کودکان اروپا است و بیش از ۵ درصد کودکان را درگیر می‌کند [11].
• در کودکان باید پیش از گذاشتن برچسب MASLD، علت‌های دیگر چربی کبد، از جمله اختلالات ژنتیکی نادر سوخت‌وساز، بررسی شوند [1][11].
• کودکانی که اضافه‌وزن ندارند، کمتر از ۸ سال سن دارند یا نشانه‌ی هشدار دارند، باید زود به متخصص گوارش و کبد کودکان ارجاع شوند [11].

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• اگر فکر می‌کنید ممکن است کبد چرب داشته باشید یا در گروه پرخطر هستید (مثلاً دیابت نوع ۲، اضافه‌وزن یا فشار خون بالا) [6].
• اگر در سونوگرافی یا آزمایش به‌طور اتفاقی کبد چرب یا آنزیم بالا پیدا شده است [6].
• اگر آنزیم‌های کبدی بیش از ۶ ماه بالا مانده‌اند یا FIB-4 بالا گزارش شده است. در این حالت ارجاع به متخصص گوارش و کبد توصیه می‌شود [3].
• فوری: زردی، ورم شکم یا خونریزی غیرعادی [6][7].

NHS برای کسی که فقط کبد چرب دارد، دست‌کم سالی یک بار معاینه و هر ۲ تا ۳ سال آزمایش‌های پیگیری را توصیه می‌کند [6].

سؤالاتی که می‌توانید از پزشک بپرسید:

• آیا فیبروز دارم؟ FIB-4 یا الاستوگرافی برای من لازم است؟
• کدام عامل خطر کاردیومتابولیک را دارم و هدف من برای کاهش وزن چقدر است؟
• داروهای فعلی‌ام برای کبدم مشکلی ندارند؟ کی باید دوباره آزمایش بدهم؟

مشاوره با طبیب‌یاب: اگر در سونوگرافی یا آزمایش خون کبد چرب گزارش شده، یا دیابت یا چاقی دارید و می‌خواهید وضعیت کبدتان بررسی شود، با متخصص گوارش و کبد مشورت کنید. برای پیدا کردن متخصص و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان گوارش و کبد در طبیب‌یاب را ببینید.

پرسش‌های متداول

MASLD چیست و با NAFLD چه فرقی دارد؟

MASLD نام جدیدی است که در سال ۲۰۲۳ جای NAFLD را گرفت. در تعریف جدید، وجود چربی در کبد همراه با دست‌کم یک عامل خطر کاردیومتابولیک لازم است، نه فقط «مصرف نکردن الکل» [1]. به گفته‌ی AASLD، سیر بیماری و مرحله‌بندی تغییری نکرده است [2].

MASH و NASH مخفف چیست؟

NASH یعنی استئاتوهپاتیت غیرالکلی و MASH یعنی استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک. هر دو یعنی کبد علاوه بر چربی، التهاب و آسیب سلولی هم دارد. MASH نام جدید NASH است [1][3].

کبد چرب گرید ۱ یا «mild fatty liver» خطرناک است؟

گرید خفیف یعنی سونوگرافی مقدار کمی چربی دیده است. گرید درباره‌ی فیبروز چیزی نمی‌گوید [3]. بیشتر افراد در مرحله‌ی اول (چربی بدون آسیب) می‌مانند و با تغییر سبک زندگی می‌توان چربی را کم کرد [6]. با این حال بهتر است پزشک عوامل خطر شما را بررسی کند و در صورت لزوم FIB-4 را محاسبه کند [3].

استئاتوز S1، S2 و S3 یعنی چه؟

در بیوپسی، S1 یعنی ۵ تا ۳۳ درصد سلول‌های کبد چربی دارند، S2 بیش از ۳۳ تا ۶۶ درصد و S3 ۶۶ درصد یا بیشتر [12]. اگر S در گزارش دستگاه CAP آمده، بدانید که آستانه‌های آن بین مطالعات یکسان نیست [13].

کاردیومتابولیک یعنی چه؟

یعنی عوامل خطری که هم به قلب و عروق مربوط‌اند و هم به سوخت‌وساز بدن: اضافه‌وزن یا دور کمر زیاد، قند بالا، فشار خون بالا، تری‌گلیسرید بالا و HDL پایین [1][2].

اگر آنزیم‌های کبدم طبیعی است، یعنی کبد چرب ندارم؟

نه لزوماً. طبیعی بودن آنزیم‌ها MASLD را رد نمی‌کند [8]. تشخیص با تصویربرداری و بررسی عوامل خطر انجام می‌شود [6].

بهترین قرص برای کبد چرب غیرالکلی چیست؟

قرص یا مکملی که برای همه مناسب باشد وجود ندارد. رسمتیروم فقط برای بزرگسالان مبتلا به MASH بدون سیروز با فیبروز متوسط تا پیشرفته و با نظر متخصص تأیید شده است [9][4]. شواهد سیلیمارین هم ضعیف و نامطمئن است [10]. پایه‌ی درمان کاهش وزن، رژیم سالم و ورزش است [3].

آیا کبد چرب برگشت‌پذیر است؟

تغییر سبک زندگی می‌تواند چربی کبد را کم کند، به ترمیم آسیب کمک کند یا جلوی بدتر شدن آن را بگیرد [6]. کاهش وزن ۳ تا ۵ درصد چربی کبد را کم می‌کند و کاهش بیش از ۱۰ درصد معمولاً برای بهبود MASH و فیبروز لازم است [3].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. هیچ دارو، مکمل یا رژیم درمانی را بدون مشورت با پزشک شروع، قطع یا تغییر ندهید.

منابع

1. Rinella ME, Lazarus JV, Ratziu V, et al. A multisociety Delphi consensus statement on new fatty liver disease nomenclature. Hepatology. 2023;78(6):1966-1986. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37363821/
2. American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD). New MASLD Nomenclature. https://www.aasld.org/new-masld-nomenclature
3. Rinella ME, Neuschwander-Tetri BA, Siddiqui MS, et al. AASLD Practice Guidance on the clinical assessment and management of nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology. 2023;77(5):1797-1835. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10735173/
4. EASL, EASD, EASO. EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). J Hepatol. 2024;81(3):492-542. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38851997/
5. Younossi ZM, Golabi P, Paik JM, et al. The global epidemiology of nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) and nonalcoholic steatohepatitis (NASH): a systematic review. Hepatology. 2023;77(4):1335-1347. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36626630/
6. NHS. Non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD). Page last reviewed 31 July 2025. https://www.nhs.uk/conditions/non-alcoholic-fatty-liver-disease/
7. Cleveland Clinic. Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22437-non-alcoholic-fatty-liver-disease
8. Shaikh A. Steatotic-What? Changes in Fatty Liver Nomenclature. AASLD Liver Fellow Network, 16 October 2023. https://www.aasld.org/liver-fellow-network/core-series/clinical-pearls/steatotic-what-changes-fatty-liver-nomenclature
9. U.S. Food and Drug Administration. FDA Approves First Treatment for Patients with Liver Scarring Due to Fatty Liver Disease. 14 March 2024. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-treatment-patients-liver-scarring-due-fatty-liver-disease
10. Wang C, Shang Y, Kanaan G, et al. Silymarin for adults with metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease. Cochrane Database Syst Rev. 2025;6:CD015524. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40552569/
11. Mann JP, et al. ESPGHAN steatotic liver disease special interest group position paper on screening, diagnosis and investigation of paediatric metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2026. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13539658/
12. Tan ZX, et al. Hepatic steatosis: Qualitative and quantitative sonographic assessment in comparison to histology. Australas J Ultrasound Med. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11423484/
13. Park J, et al. Quantitative Evaluation of Hepatic Steatosis Using Advanced Imaging Techniques: Focusing on New Quantitative Ultrasound Techniques. Korean J Radiol. 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8743150/