اگزمای دست؛ عکس و علائم انواع، علت و درمان

اگر بعد از ظرف شستن یا شستن پشت‌سرهم دست‌ها، پوست دستتان خشک و زبر می‌شود و نوک انگشتان ترک برمی‌دارد، یا یک‌باره تاول‌های ریز و پرخارشی کنار انگشتانتان پیدا شده، ممکن است با یکی از شکل‌های اگزمای دست روبه‌رو باشید [1][4]. اگزمای دست بسیار شایع است و بیشتر وقت‌ها با شناختن محرک، محافظت از پوست و درمان به‌موقع کنترل می‌شود [1][2].

خلاصه در یک نگاه

• اگزمای دست (درماتیت دست) التهاب حاد یا مزمن پوست کف دست، پشت دست یا انگشتان است [1].
• علت‌های اصلی: تماس مکرر با آب و شوینده‌ها (درماتیت تحریکی)، حساسیت به موادی مثل نیکل، عطر و ترکیبات لاستیک (درماتیت آلرژیک) و زمینه‌ی اگزمای آتوپیک؛ اغلب چند عامل با هم نقش دارند [1].
• ظاهر: از خشکی و ترک نوک انگشت تا تاول‌های ریز پرخارش کف دست و کناره‌ی انگشتان (پومفولیکس) و پوست ضخیم و چرمی در نوع مزمن (لیکنیفیکاسیون) [1][4][10].
• پایه‌ی درمان: دوری از محرک، مرطوب‌کننده‌ی مکرر، دستکش مناسب و در صورت نیاز داروی موضعی با تجویز پزشک [1][3].
• هشدار: چرک، دلمه‌ی زرد، درد شدید، تورم یا تب ممکن است نشانه‌ی عفونت باشد و باید زود به پزشک مراجعه کنید [4][12].

اگزمای دست چیست و چقدر شایع است؟

اگزمای دست یا درماتیت دست یک بیماری التهابی شایع پوست است که می‌تواند ناگهانی (حاد) یا طولانی‌مدت (مزمن) باشد و پشت دست، کف دست یا هر دو را درگیر کند [1]. علت آن اغلب چندعاملی است: زمینه‌ی ارثی و پوستی، آسیب ناشی از مواد محرک و واکنش‌های آلرژیک می‌توانند هم‌زمان نقش داشته باشند [1].

طبق یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز از ۶۶ مطالعه در جمعیت عمومی، حدود ۱۴٫۵ درصد افراد در طول زندگی و حدود ۹٫۱ درصد در یک سال گذشته اگزمای دست را تجربه کرده‌اند [8]. در همین بررسی، اگزمای دست در زنان ۱٫۵ تا ۲ برابر مردان بود، حدود یک‌سوم بیماران سابقه‌ی اگزمای آتوپیک داشتند و میانگین سن شروع، اوایل تا اواسط دهه‌ی بیست زندگی بود [8]. DermNet هم اگزمای دست را ۲۰ تا ۳۵ درصد کل موارد درماتیت می‌داند و می‌گوید نوع مزمن آن حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد جمعیت را درگیر می‌کند [1].

اگر اگزمای دست بیش از ۳ ماه طول بکشد یا دست‌کم دو بار در سال عود کند، «اگزمای مزمن دست» نامیده می‌شود [10]. هرچه بیماری طولانی‌تر شود، احتمال مزمن شدنش بیشتر است؛ حتی اگر عامل اولیه کنار گذاشته شود [10]. به همین دلیل راهنمای انجمن اروپایی درماتیت تماسی (ESCD) برای تشخیص، پیشگیری و درمان اگزمای دست تأکید دارد که بیماری زود و درست مدیریت شود [9][10].

عکس اگزمای دست: هر نوع چه شکلی دارد؟

اگزمای دست یک ظاهر ثابت ندارد و شکل آن به نوع، مرحله و محل درگیری بستگی دارد [1][10]. توصیف‌های زیر کمک می‌کند تصویری را که در دست خودتان یا در عکس‌ها می‌بینید بهتر بشناسید، اما تشخیص قطعی فقط با معاینه‌ی پزشک ممکن است؛ چون عفونت قارچی و پسوریازیس هم می‌توانند ظاهر مشابهی داشته باشند [4].

فاز حاد و فاز مزمن

در فاز حاد، لکه‌ها و برجستگی‌های قرمز، تورم، تاول، ترشح، دلمه و ترک دیده می‌شود و پوست معمولاً می‌خارد و می‌سوزد و گاهی درد دارد [1]. در فاز مزمن، خشکی، پوسته‌ریزی و ضخیم شدن پوست غالب است [1][10]. شایع‌ترین محل درگیری در اگزمای مزمن دست، کف دست و فاصله‌ی بین انگشتان است، اما پشت دست و مچ هم درگیر می‌شوند [10].

اگزمای دست روی پوست تیره چه شکلی است؟

قرمزی روی همه‌ی رنگ‌های پوست یکسان دیده نمی‌شود. در درماتیت تماسی، پوست روشن ممکن است قرمز شود، اما پوست تیره‌تر ممکن است قهوه‌ای تیره، بنفش یا خاکستری به نظر برسد [3]. AAD هم لکه‌های قرمز یا قهوه‌ای تیره را از نشانه‌های اگزمای دست می‌داند [2]. در پومفولیکس، تاول‌ها روی پوست تیره ممکن است تیره‌تر دیده شوند [4] و بعد از بهبود تاول‌ها لکه‌های تیره‌ای باقی بماند [6]. در پوستی که بر اثر خاراندن مزمن ضخیم شده، روی پوست تیره قرمزی کمتر به چشم می‌آید و تغییر رنگ (تیره‌تر یا روشن‌تر شدن) برجسته‌تر است [11].

لیکنیفیکاسیون پوست چیست؟

لیکنیفیکاسیون یعنی ضخیم و چرمی شدن پوست در اثر خارش و خاراندن طولانی‌مدت [11]. در این حالت، خطوط طبیعی پوست پررنگ‌تر و عمیق‌تر می‌شوند و نمایی شبیه «شطرنجی» یا خطوط متقاطع پیدا می‌کنند [11]. چرخه‌ی «خارش، خاراندن، خارش بیشتر» این تغییر را ایجاد می‌کند و می‌تواند به دنبال بیماری‌هایی مثل اگزما یا محرک‌های شیمیایی رخ دهد [11]. لیکنیفیکاسیون یکی از نشانه‌های فاز مزمن اگزمای دست است [1][10] و در پومفولیکس هم با عودهای مکرر، پوست ممکن است همیشه ضخیم و خارش‌دار شود [6]. شکستن چرخه‌ی خارش، کوتاه نگه داشتن ناخن‌ها، مرطوب‌کننده و درمان بیماری زمینه‌ای از اصول مدیریت آن است [11].

علت اگزمای دست و انگشتان

راهنمای اروپایی اگزمای دست، علت‌ها را در چهار گروه اصلی دسته‌بندی می‌کند: درماتیت تماسی تحریکی، درماتیت تماسی آلرژیک، اگزمای آتوپیک دست و کهیر تماسی/درماتیت تماسی پروتئینی [10]. در یک فرد ممکن است دو یا چند علت هم‌زمان وجود داشته باشد و نوع بیماری با گذشت زمان تغییر کند [10].

درماتیت تماسی تحریکی (کار با آب و شوینده)

درماتیت تحریکی شایع‌ترین نوع درماتیت تماسی است [3]. صابون، مواد شوینده، حلال‌ها و تماس مکرر با آب لایه‌ی بیرونی پوست را آسیب می‌زنند [3]. DermNet آب، شوینده‌ها، حلال‌ها، اسیدها، قلیاها، سرما، گرما، اصطکاک و گردوغبار خشک‌کننده را از محرک‌ها می‌داند [1]. AAD هم سیمان را در این فهرست آورده است [2]. اصطکاک و فشار مکرر می‌تواند در بعضی افراد به ضخیم شدن موضعی پوست منجر شود؛ برای این حالت مطلب پینه دست؛ علت و روش‌های مراقبت را ببینید.

درماتیت تماسی آلرژیک (نیکل، لاستیک، نگهدارنده و عطر)

در این نوع، سیستم ایمنی به یک ماده‌ی خاص واکنش نشان می‌دهد [3]. آلرژن‌های شایع دست شامل نیکل، مواد معطر، ترکیبات شتاب‌دهنده‌ی لاستیک، کرومات (در برخی دستکش‌ها) و پارافنیلن‌دیامین (در رنگ مو) هستند [1]. NHS لوازم آرایشی، فلزاتی مثل نیکل و دست زدن به میوه و سبزی خام را هم از نمونه‌ها می‌داند [3]. بعضی کارکنان درمانی به دستکش لاتکس واکنش نشان می‌دهند [2].

آکریلات‌ها، ماده‌ی اصلی ناخن مصنوعی، ژل و لاک ژل، از علت‌های شایع درماتیت تماسی آلرژیک هستند و می‌توانند نوک انگشتان را ترک‌خورده و ملتهب کنند و به چین ناخن آسیب بزنند [17]. این حساسیت ممکن است پیامدهای مادام‌العمر داشته باشد، چون آکریلات در برخی مواد دندان‌پزشکی و پزشکی هم به کار می‌رود [17]. بیشتر در این باره: عوارض کاشت ناخن؛ از حساسیت پوستی تا عفونت.

اگزمای آتوپیک دست

کسانی که در کودکی اگزمای آتوپیک داشته‌اند، بیشتر در معرض اگزمای دست هستند [2]. در اگزمای آتوپیک، کمبود پروتئینی به نام فیلاگرین سد دفاعی پوست را ضعیف می‌کند [1]. در متاآنالیز جمعیتی، حدود یک‌سوم افراد مبتلا به اگزمای دست سابقه‌ی اگزمای آتوپیک داشتند [8].

پومفولیکس یا اگزمای دیس‌هیدروتیک چیست؟

پومفولیکس نوعی اگزما است که با تاول‌های ریز، پر از مایع و بسیار خارش‌دار روی دست‌ها یا پاها مشخص می‌شود و می‌آید و می‌رود [4][5]. معمولاً انگشتان و کف دست را درگیر می‌کند و گاهی انگشتان و کف پا را [4]. پیش از ظاهر شدن تاول‌ها ممکن است خارش، سوزش یا احساس سوزن‌سوزن شدن شروع شود [4][6]. بعد از خشک شدن تاول‌ها پوست پوسته می‌دهد و ممکن است خشک، ترک‌خورده و دردناک شود [4][6]. با عودهای مکرر ممکن است ناخن‌ها هم دچار فرورفتگی، شیار، ضخیم شدن یا تغییر رنگ شوند [6].

علت دقیق پومفولیکس روشن نیست [4][7]. محرک‌های احتمالی شامل صابون و شوینده‌های قوی، حساسیت به فلزاتی مثل نیکل یا کبالت، خیس ماندن طولانی دست‌ها، تعریق، گرما و استرس است [4][5]. Cleveland Clinic عفونت قارچی پا و آلرژی‌های فصلی را هم از محرک‌ها می‌داند و می‌گوید پومفولیکس در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال و در زنان شایع‌تر است و ۵ تا ۲۰ درصد افراد مبتلا به اگزمای دست این نوع را دارند [7]. پومفولیکس واگیر نیست [5][7].

کهیر تماسی و درماتیت پروتئینی

بعضی واکنش‌ها، مثل کهیر تماسی با دستکش لاتکس، با قرمزی، خارش و تورمی همراه‌اند که در کمتر از یک ساعت برطرف می‌شود؛ درماتیت تماسی پروتئینی بیشتر در کسانی دیده می‌شود که با مواد غذایی کار می‌کنند [1].

مشاغل پرخطر و اگزمای دست در خانم‌ها

اگزمای دست در کارهای نظافت، آشپزی و پذیرایی، فلزکاری، آرایشگری، کادر درمان، کارهای خانه، ساخت‌وساز، نقاشی و مکانیکی شایع‌تر است و عامل مشترک آن‌ها «کار مرطوب» و تماس با محرک‌هاست [1]. AAD پرستاران، آرایشگران، لوله‌کش‌ها، کارگران ساختمانی و ماشین‌کاران را هم از گروه‌های در معرض خطر می‌داند [2].

اگزمای دست در زنان شایع‌تر است [1][8]. یک مرور علمی بروز بالاتر در زنان را احتمالاً ناشی از مواجهه‌ی شغلی می‌داند [10]. شستن مکرر ظرف و لباس و کار با شوینده‌ها همان «کار مرطوب» است که در فهرست محرک‌ها آمده [1][3].

استرس و «اگزمای عصبی»

استرس در فهرست محرک‌های پومفولیکس [4][5][7] و عوامل تشدیدکننده‌ی اگزمای آتوپیک [12] آمده است و DermNet می‌گوید نوع تاولی اگزمای دست با تعریق، هوای گرم و مرطوب و استرس بدتر می‌شود [1]. در منابع این مطلب، نوع جداگانه‌ای از اگزمای دست با نام «اگزمای عصبی» تعریف نشده است؛ استرس بیشتر به‌عنوان عامل شعله‌ور کننده مطرح است، نه تنها علت.

علائم اگزمای دست

AAD نشانه‌های اگزمای دست را این‌طور فهرست می‌کند [2]:

• خشکی و ترک خوردن پوست، که اغلب اولین نشانه است
• لکه‌های قرمز یا قهوه‌ای تیره و ملتهب
• پوسته‌ریزی و خارش
• سوزش
• تاول‌های خارش‌دار
• ترک‌های عمیق و دردناک
• خون‌ریزی یا ترشح از پوست
• دلمه، چرک و درد؛ جوش چرکی، دلمه و درد می‌تواند نشانه‌ی عفونت باکتریایی باشد [1]

AAD تأکید می‌کند اگزمای دست را می‌توان با خشکی ساده‌ی پوست اشتباه گرفت، اما برخلاف خشکی ساده معمولاً فقط با مرطوب‌کننده خوب نمی‌شود [2]. خارش شایع‌ترین علامت همه‌ی انواع اگزمای مزمن دست است و سوزش و گزگز هم می‌تواند درد قابل توجهی ایجاد کند [10]. اگر بیشتر پوسته شدن و کنده شدن پوست کنار ناخن را دارید، مطلب پوسته‌پوسته شدن پوست اطراف ناخن را هم ببینید.

تشخیص اگزمای دست

تشخیص معمولاً بالینی است: پزشک سیر بیماری، سابقه‌ی بیماری پوستی، درگیری جاهای دیگر بدن، شغل و سرگرمی‌ها را می‌پرسد و دست‌ها را معاینه می‌کند [1]. در AAD هم پرسیدن جزئیات کار روزانه و نحوه‌ی استفاده از دستکش بخشی از پیدا کردن علت است [2].

• تست پچ (Patch test): در موارد مزمن برای پیدا کردن آلرژن‌های تماسی انجام می‌شود [1]. اگر محرک پیدا نشود یا علائم به درمان جواب ندهد، پزشک عمومی ممکن است بیمار را برای آزمایش‌های بیشتر به متخصص پوست ارجاع دهد [3][17].
• رد عفونت قارچی: با تراشیدن پوسته و بررسی قارچ‌شناسی؛ قارچ دست (تینه‌آ مانوم) معمولاً یک‌طرفه یا نامتقارن است و پوسته در حاشیه‌ی ضایعه دارد [1]. بیشتر بخوانید: عفونت قارچی پوست (کچلی) چیست؟
• رد پسوریازیس: پسوریازیس دست معمولاً قرینه است و پلاک‌های قرمز، پوسته‌دار و با مرز مشخص دارد [1]. بیشتر بخوانید: پسوریازیس؛ علائم، محرک‌ها و درمان
• نمونه‌برداری (بیوپسی): گاهی برای رد علت‌های دیگر لازم است [1].

درمان اگزمای دست

انتخاب درمان به ظاهر، علت، محل و شدت اگزما بستگی دارد؛ اگزمای حاد باید زود درمان شود تا مزمن نشود و پیدا کردن و دوری از عامل محرک یا آلرژن ضروری است [10]. AAD می‌گوید با پیشگیری و درمان، بیشتر افراد مبتلا به اگزمای دست کاملاً بهبود می‌یابند [2] و DermNet هم با مدیریت دقیق، بهبود کامل را معمول می‌داند [1]. با این حال پومفولیکس درمان قطعی ندارد و هدف، کم کردن دفعات عود است [5].

درمان خانگی اگزمای دست: مراقبت‌های روزانه‌ی مبتنی بر شواهد

• مرطوب‌کننده (اِمولینت) زیاد و مکرر: یک مرطوب‌کننده‌ی غلیظ را پیش از کار یا مدرسه بزنید و بعد از هر بار شستن یا هر وقت پوست خشک شد تکرار کنید؛ این کار ممکن است روزی ۱۰ تا ۲۰ بار لازم شود [1]. شواهد پژوهشی درباره‌ی مرطوب‌کننده‌ها محدود است، اما مطالعاتی نشان داده‌اند ممکن است خارش و شدت بیماری را کم کنند [10].
• شستن درست دست‌ها: با آب ولرم (نه داغ و نه سرد) و به‌جای صابون معمولی از جایگزین صابون نرم‌کننده استفاده کنید [4]. دست‌ها را خوب آب بکشید و کامل خشک کنید [1]. پاک‌کننده‌های کرمی ضدمیکروب نیستند؛ هر جا از بین بردن میکروب لازم است، صابون و آب یا ضدعفونی‌کننده‌ی دست لازم است [1].
• دستکش مناسب: هنگام کار با مواد شیمیایی از دستکش محافظ با آستر نخی استفاده کنید [4]. دستکش وینیل کمتر از دستکش لاستیکی واکنش آلرژیک ایجاد می‌کند، اما باید تمیز و سالم باشد و مدت طولانی پوشیده نشود؛ عرق زیر دستکش اگزما را بدتر می‌کند [1]. گاهی دستکش را دربیاورید و دستکش نخی زیر دستکش لاستیکی بپوشید [3]. برای کارهای خشک و تحریک‌کننده‌ای که دستکش ضدآب لازم ندارند، دستکش نخی مناسب است [1].
• دوری از محرک‌ها: محرک‌ها و آلرژن‌های شناخته‌شده را کنار بگذارید [3]؛ آلرژنی که در تست پچ مشخص شده باید کاملاً کنار گذاشته شود [1]. برچسب محصولاتی مثل صابون و لوازم آرایشی را بخوانید و محصولی را که پوستتان را تحریک می‌کند عوض کنید [3].
• تاول‌ها را نترکانید [4].
• اگر خارش خواب را به هم می‌زند، با داروساز درباره‌ی داروی ضدخارش مناسب شب مشورت کنید [4].

در AAD نمونه‌ای آمده است که تعویض روزانه‌ی دستکش و یادگرفتن روش درست پوشیدن و درآوردن آن، اگزمای دست یک کارگر چاپخانه را ظرف حدود یک ماه تقریباً برطرف کرد؛ گاهی چند روز دوری از کار هم کمک می‌کند [2].

پماد اگزمای دست: داروهای موضعی (فقط با تجویز پزشک)

• کورتیکواستروئیدهای موضعی: سال‌هاست پایه‌ی درمان دارویی اگزمای مزمن دست هستند [10]. پزشک قدرت دارو را بر اساس محل انتخاب می‌کند (مثلاً پوست ضخیم کف دست معمولاً داروی قوی‌تری لازم دارد) و برای نوع تاولی معمولاً کرم و برای نوع مزمن پماد را ترجیح می‌دهد؛ دارو معمولاً چند هفته مصرف و بعد کم‌کم کم می‌شود [1]. مصرف مداوم و طولانی می‌تواند به نازک شدن پوست و افزایش خطر عفونت منجر شود [10]؛ پس خودسرانه مصرف نکنید و خودسرانه هم قطع نکنید. بیشتر بخوانید: پمادهای کورتیکواستروئید موضعی؛ کاربرد، قدرت و عوارض
• مهارکننده‌های کلسی‌نورین موضعی (تاکرولیموس، پیمکرولیموس): شواهدی از اثربخشی دارند و می‌توانند مصرف کورتون را کم کنند [1]؛ این داروها برای اگزمای آتوپیک تأیید شده‌اند و برای سایر انواع اگزمای مزمن دست مجوز رسمی ندارند [10].
• کرم دلگوسیتینیب: یک مهارکننده‌ی موضعی آنزیم‌های JAK است [1][10]. اتحادیه‌ی اروپا در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۴ آن را برای اگزمای مزمن دست متوسط تا شدید تأیید کرد و فقط با نسخه عرضه می‌شود [14]. FDA آمریکا هم در ۲۳ ژوئیه‌ی ۲۰۲۵ آن را برای اگزمای مزمن دست متوسط تا شدید، وقتی کورتون موضعی مناسب نیست یا پاسخ کافی نداده، تأیید کرد [15].

درمان اگزمای شدید یا مقاوم دست

اگر اگزما با درمان‌های موضعی کنترل نشود، متخصص پوست ممکن است این گزینه‌ها را بررسی کند:

• نوردرمانی (فتوتراپی): از درمان‌های خط دوم اگزمای مزمن دست است [1][10].
• آلیتره‌تینوئین خوراکی: در برخی کشورها برای اگزمای مزمن دست مقاوم به درمان موضعی تأیید شده است [1][10] و NHS آن را از گزینه‌های متخصص برای پومفولیکس شدید با پایش دقیق می‌داند [4].
• کورتون خوراکی کوتاه‌مدت: برای شعله‌ور شدن شدید و حاد [1][3][4].
• داروهای سیستمیک تعدیل‌کننده‌ی ایمنی: مثل آزاتیوپرین، متوترکسات و سیکلوسپورین به‌عنوان خط دوم در بیماری مزمن و مقاوم [1]؛ در پومفولیکس دشوار، داروی بیولوژیک دوپیلوماب هم از گزینه‌هاست [5][7].

همه‌ی این درمان‌ها عوارض و ملاحظات خاص خود را دارند و فقط پزشک متخصص، پس از ارزیابی، درباره‌ی شروع و ادامه‌ی آن‌ها تصمیم می‌گیرد [4].

عفونت اگزمای دست و علائم هشدار

خاراندن می‌تواند تاول‌ها را باز کند و راه ورود میکروب را باز کند [6]. عفونت باکتریایی (استافیلوکوک یا استرپتوکوک) می‌تواند جوش‌های چرکی، دلمه و درد ایجاد کند [1] و در صورت پیشرفت به سلولیت برسد [6]. این نشانه‌ها را جدی بگیرید:

• تاول‌های خیلی دردناک، ترشح زرد یا سبز (چرک) یا دلمه‌ی زرد-قهوه‌ای [4]
• تورم، قرمزی و دلمه‌ی زرد در محل تاول‌ها [6]
• دردناک، متورم یا گرم شدن پوست، یا بدتر شدن و پخش شدن ناگهانی اگزما [12]
• تب یا احساس ناخوشی عمومی همراه با اگزما [12]

اگزمای هرپتیکوم یک عفونت ویروسی گسترده (معمولاً با ویروس هرپس سیمپلکس) است که بیشتر در افراد مبتلا به اگزمای آتوپیک دیده می‌شود و با تب و دسته‌های تاول خارش‌دار یا زخم‌های کوچک «سوراخ‌مانند» ظاهر می‌شود؛ یکی از معدود اورژانس‌های پوست است و درمان ضدویروسی سریع لازم دارد [13]. اگر چنین علائمی دیدید، همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید [12][13].

اگر قرمزی، تورم و درد به‌خصوص دور ناخن متمرکز است، مطلب عفونت اطراف ناخن (پارونیشیا) را هم بخوانید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• اگر فکر می‌کنید پومفولیکس یا اگزمای دست دارید و تشخیص قطعی ندارید [4]
• اگر علائم ماندگار، عودکننده یا شدید است [3]
• اگر علت را پیدا نمی‌کنید یا علائم با درمان بهتر نمی‌شود [3]
• اگر مرطوب‌کننده دست‌های دردناک و خشک را آرام نمی‌کند [2]
• اگر نشانه‌های عفونت یا علائم هشدار بالا را دارید [4][12]
• اگر اگزما کار یا زندگی روزمره را مختل کرده است؛ اگزمای دست از علت‌های شایع غیبت از کار است و گاهی متخصص به حفظ شغل همراه با دوری از محرک کمک می‌کند [1][2]

مشاوره با طبیب‌یاب: اگر اگزمای دستتان با مراقبت‌های خانگی بهتر نمی‌شود، مدام برمی‌گردد، در کارتان اختلال ایجاد کرده یا نشانه‌های عفونت دارد، به متخصص پوست مراجعه کنید. برای پیدا کردن متخصص و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان پوست در طبیب‌یاب را ببینید.

پرسش‌های متداول

کمبود چه ویتامینی باعث اگزمای دست می‌شود؟

در منابع معتبری که برای این مطلب بررسی شد، کمبود هیچ ویتامینی به‌عنوان علت اگزمای دست ذکر نشده است؛ علت‌های اصلی، محرک‌ها، آلرژن‌ها و زمینه‌ی آتوپیک هستند [1]. درباره‌ی مکمل‌ها در اگزمای آتوپیک (نه اختصاصاً اگزمای دست)، یک مرور کاکرین در سال ۲۰۱۲ شواهد قانع‌کننده‌ای از فایده‌ی مکمل‌های غذایی پیدا نکرد؛ یک متاآنالیز ۲۰۱۹ بهبود بالینی با مکمل ویتامین D گزارش کرد، اما پژوهش بیشتری لازم است [16]. پیش از مصرف هر مکمل با پزشک مشورت کنید و آزمایش و درمان کمبود را به پزشک بسپارید.

درمان اگزمای شدید دست چیست؟

اگزمای شدید یا مقاوم دست باید زیر نظر متخصص پوست درمان شود. گزینه‌ها شامل کورتون موضعی قوی، کرم دلگوسیتینیب، نوردرمانی، آلیتره‌تینوئین خوراکی، دوره‌ی کوتاه کورتون خوراکی و داروهای سیستمیک تعدیل‌کننده‌ی ایمنی است [1][4][10][14][15]. پیدا کردن و حذف محرک در کنار این درمان‌ها ضروری است [10].

درمان اگزما چقدر طول می‌کشد؟

مدت ثابتی ندارد. هر دوره‌ی پومفولیکس معمولاً ۲ تا ۳ هفته (NHS) [4] یا ۳ تا ۴ هفته (AAD و Cleveland Clinic) [5][7] طول می‌کشد. کورتون موضعی معمولاً چند هفته مصرف و سپس کم می‌شود [1]. اگر اگزما بیش از ۳ ماه بماند یا سالی دو بار یا بیشتر عود کند، مزمن محسوب می‌شود [10] و مدیریت طولانی‌تری لازم دارد. AAD می‌گوید پیدا کردن علت اغلب زمان می‌برد و اگزمای دست بدون درمان معمولاً بدتر می‌شود [2].

چه میوه‌هایی برای اگزما خوب است؟

در منابع معتبر این مطلب، هیچ میوه‌ای به‌عنوان درمان اگزما معرفی نشده است. NHS توصیه می‌کند بدون نظر پزشک رژیم غذایی را تغییر ندهید [12]. نکته‌ی مهم برای اگزمای دست این است که دست زدن به میوه و سبزی خام خودش می‌تواند در بعضی افراد درماتیت تماسی آلرژیک ایجاد کند [3]؛ پس اگر هنگام پوست کندن یا خرد کردن میوه و سبزی دستتان بدتر می‌شود، دستکش بپوشید و به پزشک بگویید.

آیا اگزمای دست درمان قطعی دارد؟

بستگی به نوع دارد. با پیشگیری، دوری از محرک و درمان درست، بیشتر افراد مبتلا به اگزمای دست کاملاً بهبود پیدا می‌کنند [1][2]. اما اگزمای آتوپیک درمان قطعی ندارد و فقط کنترل می‌شود [12] و پومفولیکس هم درمان قطعی ندارد؛ هدف کم کردن دفعات عود است [5]. هیچ درمان خانگی‌ای در منابع معتبر به‌عنوان «درمان قطعی» معرفی نشده است.

درمان خانگی اگزمای دست چیست؟

مؤثرترین اقدامات خانگی: مرطوب‌کننده‌ی غلیظ و مکرر، شستن با آب ولرم و جایگزین صابون، خشک کردن کامل، دستکش با آستر نخی هنگام کار با آب و شوینده و دوری از محرک‌ها [1][3][4]. اگر با این کارها بهتر نشدید، مراجعه به پزشک لازم است [2][3].

بهترین پماد برای اگزمای دست چیست؟

«بهترین پماد» برای همه وجود ندارد. داروهای نسخه‌ای اگزمای دست شامل کورتیکواستروئیدهای موضعی با قدرت‌های مختلف، مهارکننده‌های کلسی‌نورین موضعی و کرم دلگوسیتینیب است و انتخاب نوع، قدرت و مدت مصرف با پزشک است [1][10][14].

آیا تاول‌های پومفولیکس واگیر دارند؟

خیر. پومفولیکس با تماس به دیگران منتقل نمی‌شود [5][7].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. هیچ دارو یا پمادی را بدون تجویز پزشک شروع، قطع یا تغییر ندهید.

منابع

1. DermNet. Hand dermatitis. https://dermnetnz.org/topics/hand-dermatitis
2. American Academy of Dermatology. Hand eczema. https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/hand-eczema
3. NHS. Contact dermatitis. https://www.nhs.uk/conditions/contact-dermatitis/
4. NHS. Pompholyx (dyshidrotic eczema). https://www.nhs.uk/conditions/pompholyx/
5. American Academy of Dermatology. Dyshidrotic eczema. https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/dyshidrotic-eczema
6. American Academy of Dermatology. Dyshidrotic eczema: Symptoms. https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/dyshidrotic-eczema/symptoms
7. Cleveland Clinic. Dyshidrotic Eczema (Dyshidrosis). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17728-dyshidrotic-eczema
8. Quaade AS, et al. Prevalence, incidence, and severity of hand eczema in the general population – A systematic review and meta-analysis. Contact Dermatitis. 2021;84(6):361-374. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33548072/
9. Thyssen JP, et al. Guidelines for diagnosis, prevention, and treatment of hand eczema (ESCD). Contact Dermatitis. 2022;86(5):357-378. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34971008/
10. Ghezzi G, et al. Chronic Hand Eczema (CHE): A Narrative Review. Dermatol Ther (Heidelb). 2025;15(4):771-795. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11971080/
11. DermNet. Lichen simplex. https://dermnetnz.org/topics/lichen-simplex
12. NHS. Atopic eczema. https://www.nhs.uk/conditions/atopic-eczema/
13. DermNet. Eczema herpeticum. https://dermnetnz.org/topics/eczema-herpeticum
14. European Medicines Agency. Delgocitinib cream – EPAR (EU marketing authorisation, 19 September 2024). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/anzupgo
15. U.S. Food and Drug Administration. Novel Drug Approvals for 2025. https://www.fda.gov/drugs/novel-drug-approvals-fda/novel-drug-approvals-2025
16. NCCIH. Skin Conditions and Complementary Health Approaches: What the Science Says. https://www.nccih.nih.gov/health/providers/digest/skin-conditions-and-complementary-health-approaches-science
17. National Eczema Society. Nail allergy and eczema. https://www.eczema.org.uk/support/nail-allergy-and-eczema