دسته بندی:
25 شهریور 1405 
7 بازدید
بیماری گریوز یک بیماری خودایمنی (Autoimmune Disease) است که در آن سیستم ایمنی بدن بهاشتباه به غدهٔ تیروئید حمله میکند و باعث تولید بیشازحد هورمونهای تیروئیدی میشود. بر اساس اطلاعات انجمن تیروئید آمریکا (American Thyroid Association) و مؤسسهٔ ملی دیابت و بیماریهای گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، بیماری گریوز شایعترین علت پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) است و بر اساس منبع StatPearls، حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد موارد پرکاری تیروئید را تشکیل میدهد.
این بیماری در زنان ۷ تا ۸ برابر شایعتر از مردان است و بیشتر در سنین ۲۰ تا ۵۰ سالگی بروز میکند. برای اطلاعات کلیتر دربارهٔ پرکاری تیروئید و سایر علل آن، میتوانید به مقالهٔ اختصاصی پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) در همین وبسایت مراجعه کنید.
مکانیسم بیماری؛ چرا گریوز رخ میدهد؟
در بیماری گریوز، سیستم ایمنی بدن آنتیبادیهایی به نام آنتیبادی گیرندهٔ تیروتروپین (TRAb) یا ایمونوگلوبولین تحریککنندهٔ تیروئید (TSI) میسازد. این آنتیبادیها به گیرندهٔ هورمون محرک تیروئید (TSH) روی سلولهای تیروئید متصل میشوند و بهجای تخریب سلول، آنها را به تولید بیشازحد هورمون تیروئید (T3 و T4) و بزرگشدن غده وادار میکنند. این مکانیسم توسط انجمن تیروئید آمریکا و StatPearls تأیید شده است.
علت دقیق شروع این واکنش خودایمنی هنوز بهطور کامل شناخته نشده، اما بر اساس NIDDK، ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محرکهای محیطی مانند عفونت ویروسی در بروز آن نقش دارند.
علائم بیماری گریوز
علائم بیماری گریوز به دو دسته تقسیم میشود: علائم عمومی ناشی از پرکاری تیروئید که در سایر علل پرکاری تیروئید نیز دیده میشود، و علائم اختصاصی که فقط یا عمدتاً در گریوز رخ میدهند.
علائم عمومی پرکاری تیروئید
- کاهش وزن با وجود افزایش اشتها
- ضربان قلب سریع یا نامنظم
- عصبانیت، تحریکپذیری و اختلال خواب
- خستگی و ضعف عضلانی
- لرزش دستها
- عدم تحمل گرما و تعریق زیاد
این فهرست بر اساس منابع انجمن تیروئید آمریکا و کلیولند کلینیک (Cleveland Clinic) تنظیم شده است.
علائم اختصاصی بیماری گریوز
برخلاف سایر علل پرکاری تیروئید، بیماری گریوز میتواند سه ویژگی بالینی مشخص ایجاد کند که به «تریاد گریوز» معروف است:
افتالموپاتی گریوز (چشم گریوز)
بر اساس انجمن تیروئید آمریکا، حدود یکسوم بیماران مبتلا به گریوز دچار درجاتی از افتالموپاتی گریوز (Graves’ Ophthalmopathy) میشوند که شامل بیرونزدگی چشمها (Proptosis)، احساس شن در چشم، قرمزی و التهاب، و در موارد نادر اختلال بینایی است. بر اساس همین منبع، تنها حدود ۵ درصد از بیماران دچار التهاب متوسط تا شدید چشمی میشوند.
درماتوپاتی گریوز (میکزدم پیشتیبیال)
بر اساس کلیولند کلینیک، حداکثر تا ۴ درصد از بیماران مبتلا به گریوز دچار میکزدم پیشتیبیال (Pretibial Myxedema) میشوند؛ ضخیمشدگی و برجستگی پوست، معمولاً روی ساق پا، که به آن درماتوپاتی گریوز نیز گفته میشود.
گواتر منتشر
بزرگشدن یکنواخت و منتشر غدهٔ تیروئید (Diffuse Goiter) یکی دیگر از یافتههای شایع در معاینهٔ بیماران مبتلا به گریوز است که گاهی با صدای خفیف عروقی (Bruit) روی غده همراه است؛ این یافته بر اساس StatPearls یکی از ویژگیهای بالینی اصلی بیماری محسوب میشود.
عوامل خطر
بر اساس اطلاعات کلیولند کلینیک و انجمن تیروئید آمریکا، عوامل زیر با افزایش احتمال ابتلا به بیماری گریوز مرتبط هستند:
- سابقهٔ خانوادگی بیماری گریوز یا هاشیموتو (Hashimoto’s Disease)
- ابتلا به سایر بیماریهای خودایمنی مانند دیابت نوع یک
- جنسیت مؤنث
- مصرف سیگار و نیکوتین
- استرس و دورهٔ پس از زایمان
- سن بالای ۳۰ سال
تشخیص بیماری گریوز
تشخیص بیماری گریوز معمولاً بر پایهٔ ترکیبی از آزمایشهای خون و تصویربرداری انجام میشود:
بر اساس انجمن تیروئید آمریکا، «اندازهگیری آنتیبادیهایی مانند TRAb یا TSI مقرونبهصرفه است و در صورت مثبتبودن، تشخیص بیماری گریوز را بدون نیاز به آزمایش بیشتر تأیید میکند». StatPearls نیز گزارش کرده که آزمایش نسل سوم TRAb حساسیت ۹۷ درصد و ویژگی ۹۹ درصد برای تشخیص بیماری گریوز دارد. در مواردی که آزمایش آنتیبادی در دسترس نباشد، اسکن جذب ید رادیواکتیو میتواند تشخیص را تأیید کند.
محدودهٔ مرجع دقیق آزمایشهای TSH، T3 و T4 بین آزمایشگاهها متفاوت است و تفسیر نهایی نتایج بر عهدهٔ پزشک معالج است؛ برای اطلاعات بیشتر میتوانید به مقالهٔ اختصاصی آزمایش تیروئید در همین وبسایت مراجعه کنید.
اصول کلی درمان بیماری گریوز
بر اساس انجمن تیروئید آمریکا و NIDDK، سه رویکرد اصلی درمانی برای کنترل بیماری گریوز وجود دارد که انتخاب هرکدام باید توسط پزشک متخصص غدد و بر اساس شرایط فردی بیمار انجام شود:
داروهای ضدتیروئید
داروهایی مانند متیمازول (Methimazole) و پروپیلتیواوراسیل (Propylthiouracil) با کاهش تولید هورمون تیروئید، پرکاری را کنترل میکنند. بر اساس انجمن تیروئید آمریکا، دورهٔ معمول این درمان ۱۲ تا ۱۸ ماه است. این مقاله هیچ دوز یا رژیم دارویی فردی توصیه نمیکند و تعیین نوع و مقدار دارو صرفاً بر عهدهٔ پزشک معالج است.
ید رادیواکتیو
در این روش، ید رادیواکتیو بهتدریج سلولهای تولیدکنندهٔ هورمون در تیروئید را از بین میبرد. بر اساس NIDDK، تقریباً همهٔ بیماران پس از این درمان دچار کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) میشوند که کنترل آن با قرص هورمون تیروئید سادهتر است. این روش در بارداری و شیردهی ممنوع است.
جراحی (تیروئیدکتومی)
برداشتن بخشی یا تمام غدهٔ تیروئید یکی دیگر از گزینههای درمانی قطعی است که نیاز به بیهوشی عمومی دارد و معمولاً پس از آن مصرف مادامالعمر هورمون تیروئید جایگزین ضروری است.
مدیریت جداگانهٔ عوارض چشمی
افتالموپاتی گریوز معمولاً نیازمند پیگیری و درمان جداگانه توسط چشمپزشک است و ممکن است مستقل از کنترل عملکرد تیروئید پیشرفت کند. اقداماتی مانند مراقبت موضعی از چشم، داروهای ضدالتهاب، یا در موارد شدیدتر روشهای تخصصیتر تحت نظر پزشک تعیین میشود؛ این مقاله دوز یا نسخهٔ درمانی فردی برای این بخش ارائه نمیدهد.
اهمیت بیماری گریوز در بارداری
بر اساس کلیولند کلینیک، بیماری گریوز کنترلنشده در دوران بارداری با افزایش خطر نارسایی احتقانی قلب، سقط جنین، پرهاکلامپسی (Preeclampsia)، زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد، و پرکاری تیروئید نوزاد همراه است. بر همین اساس، پایش و درمان مناسب این بیماری در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.
انجمن تیروئید آمریکا و NIDDK اشاره میکنند که در سهماههٔ اول بارداری، پروپیلتیواوراسیل نسبت به متیمازول ترجیح داده میشود، زیرا متیمازول در موارد نادر میتواند برای جنین مضر باشد؛ این تصمیم باید توسط پزشک متخصص و بر اساس شرایط بالینی هر فرد اتخاذ شود.
عوارض جدی؛ هشدار طوفان تیروئیدی
در صورتی که بیماری گریوز درماننشده یا کنترلنشده باقی بماند، ممکن است به یک وضعیت نادر اما بسیار خطرناک به نام طوفان تیروئیدی (Thyroid Storm) پیشرفت کند. بر اساس StatPearls، طوفان تیروئیدی یک اورژانس پزشکی است که با تب، تپش قلب شدید، بیقراری یا تغییر سطح هوشیاری، علائم نارسایی قلبی، اختلال عملکرد کبد، و در موارد شدید تشنج یا کما همراه است. نرخ مرگومیر گزارششده برای این وضعیت بر اساس StatPearls حدود ۸ تا ۲۵ درصد ذکر شده است.
در صورت مشاهدهٔ علائمی مانند تب بالا، ضربان قلب بسیار سریع، بیقراری شدید یا گیجی در فردی با سابقهٔ پرکاری تیروئید یا بیماری گریوز، باید فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفت، زیرا طوفان تیروئیدی یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکنندهٔ حیات است.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
