نحوه تزریق انسولین قلمی در بارداری؛ مراحل و محل تزریق

پزشک برایتان انسولین نوشته و حالا باید هر روز با قلم انسولین به خودتان سوزن بزنید، آن هم وقتی جنینی در شکمتان است. طبیعی است نگران باشید که سوزن یا خود دارو به بچه آسیب بزند. خبر خوب این است که انسولین به مقدار قابل توجهی از جفت عبور نمی‌کند و سوزن کوتاه قلم فقط به لایه‌ی چربی زیر پوست می‌رسد، نه به جنین [1][2][14]. در ادامه مراحل تزریق را قدم‌به‌قدم، به همان ترتیبی که تیم درمان آموزش می‌دهد، می‌خوانید.

خلاصه در یک نگاه – مراحل: دست‌ها را بشویید ← قلم و انسولین را بررسی کنید ← سوزن نو ببندید ← ۲ واحد هواگیری کنید تا قطره‌ی انسولین دیده شود ← دوز تجویزشده را تنظیم کنید ← سوزن را با زاویه‌ی ۹۰ درجه وارد کنید ← دکمه را تا ته فشار دهید و حدود ۱۰ ثانیه صبر کنید ← سوزن را بیرون بیاورید و در ظرف مخصوص بیندازید [6][8][10]. – محل تزریق: شکم بهترین محل است، دست‌کم ۵ سانتی‌متر دور از ناف. در سه‌ماهه‌ی سوم اگر پوست شکم کشیده است، پهلوی شکم را انتخاب کنید، جایی که بتوانید پوست را بین انگشتان جمع کنید. ران، پشت بازو و بالای باسن هم مجازند [11][12][13]. – سوزن: سوزن ۴ میلی‌متری قلم برای بزرگسالان مناسب است. برای هر تزریق سوزن نو بزنید [8][16]. – یخچال: قلم باز‌نشده در یخچال می‌ماند. قلمی که شروع کرده‌اید در دمای اتاق می‌ماند و به یخچال برنمی‌گردد. مدت مجاز به نوع انسولین بستگی دارد (مثلاً ۱۴ یا ۲۸ روز). انسولین هرگز نباید یخ بزند [17][18][19][20]. – برای جنین: خطر اصلی قند کنترل‌نشده است، نه انسولین [1][2][17][19]. – دوز: نوع و مقدار انسولین را فقط پزشک تعیین می‌کند و در طول بارداری بارها تغییر می‌کند [1][2].

چرا در بارداری انسولین تجویز می‌شود؟

در بارداری هورمون‌های جفت جلوی کار انسولین را می‌گیرند. اگر بدن نتواند انسولین بیشتری بسازد، قند خون بالا می‌رود [2]. این وضعیت ممکن است به سه شکل پیش بیاید:

• دیابت بارداری: درمان با تغییر رژیم غذایی و فعالیت بدنی شروع می‌شود و برای خیلی از مادران همین کافی است. اگر قند به هدف نرسد، انسولین اضافه می‌شود [1]. طبق NHS، انسولین ممکن است وقتی تجویز شود که متفورمین مناسب نباشد یا کافی نباشد، قند خیلی بالا باشد، یا جنین خیلی بزرگ باشد یا مایع رحم زیاد باشد [4].
• دیابت نوع ۱: درمان در بارداری با انسولین است [1].
• دیابت نوع ۲: انسولین داروی ترجیحی در بارداری است [1]. (برای تفاوت این دو، تفاوت دیابت نوع یک و دو را ببینید.)

انجمن دیابت آمریکا (ADA) می‌گوید متفورمین و گلیبنکلامید (گلیبوراید) نباید داروی خط اول دیابت در بارداری باشند، چون هر دو از جفت به جنین می‌رسند و ممکن است برای رسیدن به هدف قند کافی نباشند [1]. در عوض طبق ADA، عبور هیچ‌یک از فرآورده‌های انسولین موجود از جفت نشان داده نشده است. کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) هم می‌نویسد انسولین از جفت عبور نمی‌کند و روی جنین اثر نمی‌گذارد [1][2]. انجمن دیابت استرالیا دقیق‌ترش را گفته: انسولین فقط به مقدار بسیار کم از جفت عبور می‌کند و به همین دلیل روش بسیار ایمنی برای پایین آوردن قند است [14].

آیا انسولین برای جنین ضرر دارد؟ خطر اصلی کجاست؟

برچسب رسمی (FDA) انسولین‌های رایج همین را می‌گوید. داده‌های منتشرشده درباره‌ی گلارژین ارتباط روشنی با پیامد بد برای جنین نشان نداده‌اند [17]. در مطالعات لیسپرو ارتباطی با ناهنجاری مادرزادی عمده، سقط یا پیامد بد برای مادر و جنین دیده نشده [19]. در کارآزمایی‌های آسپارت در سه‌ماهه‌ی دوم ارتباطی با ناهنجاری عمده گزارش نشده [18]. دهه‌ها داده درباره‌ی انسولین انسانی هم ارتباطی با ناهنجاری مادرزادی عمده نشان نداده است [20]. هر چهار برچسب تأکید می‌کنند که دیابت کنترل‌نشده برای مادر و جنین خطر دارد [17][18][19][20].

خطرهای قند بالا در بارداری، طبق ADA و ACOG:

• برای جنین و نوزاد: سقط، ناهنجاری جنین، مرگ جنین، درشتی جنین (ماکروزومی)، افت قند نوزاد بعد از تولد، زردی و مشکل تنفسی نوزاد [1][2]. نوزاد درشت در زایمان طبیعی بیشتر در معرض آسیب، از جمله آسیب شانه، است و ممکن است به بخش مراقبت ویژه‌ی نوزادان (NICU) نیاز پیدا کند. خطر مرده‌زایی هم در دیابت بارداری بیشتر است [2].
• در آینده‌ی کودک: قرار گرفتن در معرض قند بالا در رحم، خطر چاقی، فشار خون بالا و دیابت نوع ۲ را در سال‌های بعد زندگی کودک بیشتر می‌کند [1].
• برای مادر: زایمان سخت‌تر، احتمال بیشتر سزارین، خونریزی شدید بعد از زایمان و پارگی شدید. فشار خون بالا و پره‌اکلامپسی هم در دیابت بارداری شایع‌ترند [2].

طبق راهنمای NICE بریتانیا، کنترل خوب قند در طول بارداری خطر درشتی جنین، آسیب زایمانی، القای زایمان یا سزارین، افت قند نوزاد و مرگ پری‌ناتال را کم می‌کند [3].

سوزن به جنین می‌رسد؟ نه. انسولین در لایه‌ی چربی زیر پوست تزریق می‌شود [8]. انجمن دیابت استرالیا می‌نویسد سوزن، حتی در اواخر بارداری که دست و پای بچه را از روی شکم حس می‌کنید، به جنین نزدیک هم نمی‌شود. رایج‌ترین سوزن در این مادران ۴ میلی‌متری است [14].

آموزش قدم‌به‌قدم تزریق با قلم انسولین

این مراحل از راهنمای NHS، انجمن دیابت بریتانیا (Diabetes UK) و کلیولند کلینیک گرفته شده‌اند [6][8][10]. قلم‌های مختلف جزئیات متفاوتی دارند، پس دفترچه‌ی راهنمای قلم خودتان را هم بخوانید. تزریق اول را حتماً زیر نظر پرستار یا مربی دیابت انجام دهید. ACOG هم می‌گوید پزشک باید تزریق را به شما آموزش دهد [2].

وسایل: قلم انسولین، سوزن نو، پد الکلی (اختیاری)، ظرف مخصوص سوزن و دفترچه‌ی ثبت قند [10].

1. دست‌ها را بشویید و خشک کنید [6][8][9].
2. قلم و انسولین را بررسی کنید. مطمئن شوید انسولین همان است که باید الان تزریق کنید (مهم است اگر دو نوع قلم دارید) و تاریخ انقضایش نگذشته است [9]. انسولین‌های شفاف باید شفاف بمانند. انسولین کدر (مثل NPH) را قبل از تزریق به آرامی بین دو کف دست بغلتانید تا یکدست شود و تکانش ندهید [9][10][20]. اگر داخل انسولین لخته یا ذره دیدید، یا انسولین یخ زده بوده، از آن استفاده نکنید [9][18][20].
3. درپوش قلم را بردارید و درپوش لاستیکی سر قلم را با پد الکلی تمیز کنید [10].
4. سوزن نو ببندید. برچسب کاغذی را بکنید، سوزن را روی قلم بپیچانید، بعد درپوش بیرونی (آن را نگه دارید) و سپس درپوش داخلی را بردارید [8][10]. برای هر تزریق سوزن نو بزنید [6][8].
5. هواگیری (تزریق ایمنی) کنید. دوز را روی ۲ واحد بچرخانید، قلم را رو به بالا بگیرید و دکمه را فشار دهید تا قطره‌ی انسولین از نوک سوزن بیرون بیاید. اگر نیامد، دوباره تکرار کنید [6][8][10]. اگر باز هم قطره‌ای ندیدید، طبق دفترچه‌ی قلم عمل کنید یا از داروساز یا پرستار دیابت کمک بگیرید.
6. دوز تجویزشده را تنظیم کنید و عدد پنجره‌ی قلم را دوباره نگاه کنید [6][10].
7. محل تزریق را انتخاب کنید (بخش بعدی). پوست باید تمیز و خشک باشد [8]. اگر با الکل پاک کرده‌اید، بگذارید کاملاً خشک شود [12].
8. چین دادن پوست: با سوزن ۴ میلی‌متری بیشتر بزرگسالان لازم نیست پوست را چین دهند. بزرگسالان خیلی لاغر پوست را چین می‌دهند و سوزن را عمود در همان چین فرو می‌کنند [16]. در سه‌ماهه‌ی سوم، روی پهلوی شکم جایی را انتخاب کنید که بتوانید پوست را بین انگشتان جمع کنید [11][12].
9. سوزن را با زاویه‌ی ۹۰ درجه (عمود بر پوست) کامل وارد کنید [6][8][10]. سوزن ۴ میلی‌متری همیشه عمود زده می‌شود، نه مورب [16].
10. دکمه را آرام تا ته فشار دهید تا عدد به صفر برگردد. سوزن را زیر پوست نگه دارید و آرام تا ۱۰ بشمارید، بعد بیرون بیاورید [6][8]. کلیولند کلینیک ۶ تا ۱۰ ثانیه می‌گوید [10]. این صبر برای این است که دوز کامل وارد بدن شود [6].
11. سوزن را بیرون بیاورید. اگر کمی خون آمد، با انگشت کمی فشار دهید ولی مالش ندهید [12].
12. سوزن را دور بیندازید. درپوش بیرونی را روی سوزن بگذارید، سوزن را از قلم باز کنید و در ظرف مخصوص اشیای تیز (یا یک ظرف پلاستیکی سفت و دربسته) بیندازید. درپوش قلم را دوباره بگذارید [6][9][10][13].

نکته درباره‌ی «فیلم تزریق انسولین»: بهترین آموزش، تمرین عملی جلوی پرستار یا مربی دیابت است. از او بخواهید یک بار با قلم خودتان جلوی شما تزریق کند و بار دوم شما جلوی او تزریق کنید.

محل تزریق انسولین در بارداری

انسولین باید در چربی زیر پوست تزریق شود، نه در عضله [8][16]. محل‌های مجاز در بارداری:

کجا تزریق نکنید:

• نزدیک‌تر از ۵ سانتی‌متر به ناف، و نزدیک‌تر از ۲.۵ سانتی‌متر به جای زخم (اسکار) [9]
• پوست کبود، متورم، دارای توده یا بی‌حس [9]
• روی ترک پوستی یا بافت اسکار، نزدیک مفاصل و کشاله‌ی ران [10]
• جایی که توده‌ی سفت زیر پوست (لیپوهیپرتروفی) یا تغییر پوستی دیگری دارد [17]
• در اواخر بارداری، روی پوست کشیده‌ی وسط شکم که نمی‌توانید آن را جمع کنید [11][12]

نکته: طبق راهنمای بیمارستان دانشگاه آیووا، برای ثبات جذب بهتر است محل‌ها را داخل یک ناحیه بچرخانید [13]. کایزر پرمننته پیشنهاد می‌کند هر وعده‌ی تزریق همیشه در یک ناحیه‌ی ثابت باشد. مثلاً تزریق صبح در بازو، ظهر در ران و شب در شکم [12]. برنامه‌ی دقیق را با تیم درمان هماهنگ کنید، چون عوض کردن ناحیه ممکن است سرعت جذب را تغییر دهد [11].

چرخش محل تزریق و توده‌های زیر پوست (لیپوهیپرتروفی)

تزریق مکرر در یک نقطه یا استفاده‌ی دوباره از سوزن ممکن است توده‌های سفتی زیر پوست بسازد که جلوی جذب درست انسولین را می‌گیرند [8]. به این توده‌ها لیپوهیپرتروفی می‌گویند. طبق یک مرور در مجله‌ی Clinical Diabetes، در مطالعات مختلف دست‌کم نیمی از کسانی که انسولین تزریق می‌کنند این توده‌ها را دارند. تزریق در این توده‌ها جذب و اثر انسولین را کم و نوسان قند را زیاد می‌کند [16]. برچسب گلارژین هم علاوه بر لیپودیستروفی، از رسوب موضعی آمیلوئید در پوست نام می‌برد و می‌گوید محل تزریق را داخل همان ناحیه بچرخانید و در این نواحی تزریق نکنید [17]. NICE هم به هشدار سال ۲۰۲۰ سازمان داروی بریتانیا (MHRA) درباره‌ی همین موضوع اشاره کرده است [3].

• هر بار دست‌کم ۱ سانتی‌متر (حدود پهنای یک انگشت) از محل قبلی فاصله بگیرید [8][16].
• یک روش ساده: ناحیه‌ی شکم را به چهار قسمت تقسیم کنید، هر هفته از یک قسمت استفاده کنید و در یک جهت ثابت (مثلاً ساعتگرد) جلو بروید [16].
• سوزن را دوباره استفاده نکنید [8][9].
• اگر توده، فرورفتگی یا سفتی دیدید، در آن نقطه تزریق نکنید و به تیم درمان بگویید [17]. تغییر محل از بافت آسیب‌دیده به پوست سالم ممکن است روی قند اثر بگذارد، پس قند را دقیق‌تر پایش کنید.

طول سوزن مناسب

طبق مرور Clinical Diabetes، سوزن قلم ۴ میلی‌متری برای همه‌ی بزرگسالان، از لاغر تا چاق، مناسب است. کمترین خطر تزریق داخل عضله را دارد و کنترل قند با آن مثل سوزن‌های بلندتر است [16]. اگر سوزن ۴ میلی‌متری در دسترس نیست، سوزن ۵ میلی‌متری با چین پوستی قابل استفاده است. از سوزن ۸ میلی‌متری و بلندتر باید پرهیز کرد [16]. (نویسندگان این مرور کارمند یک شرکت سازنده‌ی سوزن هستند. توصیه‌ی ۴ میلی‌متر در منابع مستقل مثل انجمن دیابت استرالیا هم آمده است [14].) طول سوزن خودتان را با تیم درمان هماهنگ کنید [8].

نگهداری انسولین قلمی: یخچال یا دمای اتاق؟

قاعده‌ی کلی در برچسب رسمی انسولین‌ها این است:

• قلم باز‌نشده (یدکی): در یخچال (۲ تا ۸ درجه‌ی سانتی‌گراد) تا تاریخ انقضا [18][19].
• قلمی که شروع کرده‌اید: در دمای اتاق بماند و به یخچال برنگردد. تعداد روزهای مجاز به نوع انسولین بستگی دارد [17][18][19][20].
• هرگز یخ نزند. انسولینی را که یخ زده استفاده نکنید [18][19][20]. آن را از گرمای مستقیم و نور دور نگه دارید [17][19]. در جای گرم مثل ماشین یا زیر آفتاب مستقیم هم نگذارید [14].

این جدول فقط نشان می‌دهد که عدد برای هر محصول فرق دارد. همیشه عدد بروشور همان قلمی را ملاک بگذارید که در دست دارید و روز شروع را روی قلم بنویسید.

قلم را با کسی شریک نشوید، حتی اگر سوزن را عوض کنید، چون خطر انتقال بیماری‌های خونی دارد [18].

افت قند خون (هیپوگلیسمی): نشانه‌ها و کار فوری

زنان بارداری که انسولین می‌زنند باید بدانند خطر افت قند و کم شدن حس هشدار آن در بارداری، به‌خصوص در سه‌ماهه‌ی اول، بیشتر است [3]. ADA می‌گوید در دیابت نوع ۱ خطر افت قند در سه‌ماهه‌ی اول و بعد از زایمان بیشتر است. بارداری پاسخ طبیعی بدن به افت قند را هم تغییر می‌دهد و ممکن است متوجه افت قند نشوید [1]. طبق ADA، قند خون کمتر از ۷۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر (و قند سنسور کمتر از ۶۳) آستانه‌ی افت قند در نظر گرفته می‌شود [1].

نشانه‌ها: لرزش، تعریق، گرسنگی، رنگ‌پریدگی، سرگیجه، اضطراب یا بی‌قراری، تپش قلب، گزگز لب، خستگی یا ضعف، تاری دید، گیجی و مشکل در تمرکز [4][7]. در افت شدید ممکن است تشنج یا بیهوشی پیش بیاید [7].

اگر هوشیار هستید:

1. اگر می‌توانید قند را اندازه بگیرید و اگر پایین است همان موقع درمان کنید [4].
2. یک خوراکی قندی سریع‌جذب بخورید، مثل آب‌میوه، نوشابه‌ی معمولی (نه رژیمی) یا قرص گلوکز [7][13]. بیمارستان دانشگاه آیووا ۱۵ گرم کربوهیدرات را توصیه می‌کند [13].
3. بعد از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قند را دوباره اندازه بگیرید. اگر هنوز پایین است، دوباره خوراکی قندی بخورید [7][13].
4. وقتی قند بالا آمد، یک میان‌وعده یا غذای اصلی بخورید [7][13].

همیشه یک قند سریع‌جذب همراه داشته باشید [3].

به اطرافیان یاد بدهید: NHS می‌گوید به خانواده و دوستان بگویید در افت قند چه کنند [7]. ADA آموزش پیشگیری، تشخیص و درمان افت قند را برای خود مادر و اعضای خانواده مهم می‌داند [1]. NICE توصیه می‌کند به زنان باردار با دیابت نوع ۱ گلوکاگون داده شود و نحوه‌ی استفاده‌اش به همسر یا خانواده آموزش داده شود [3].

اگر فرد بیهوش شد: چیزی به او نخورانید. او را به پهلو (وضعیت ریکاوری) بخوابانید. اگر گلوکاگون هست و بلدید، تزریق کنید. اگر گلوکاگون نیست یا بعد از ۱۰ دقیقه بهتر نشد، با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید [7].

رانندگی: NHS می‌گوید اگر انسولین می‌زنید و رانندگی می‌کنید، قند را کنترل کنید و بعد از بهبود افت قند، ۴۵ دقیقه صبر کنید و بعد رانندگی کنید [6][7].

تغییر نیاز به انسولین در طول بارداری و بعد از زایمان

نیاز به انسولین در بارداری ثابت نمی‌ماند و دوز باید مرتب توسط تیم درمان تنظیم شود [1][2]:

• اوایل بارداری: بسیاری از مادران با دیابت نوع ۱ به انسولین کمتری نیاز دارند و خطر افت قندشان بیشتر است [1].
• از حدود هفته‌ی ۱۶: مقاومت به انسولین بیشتر می‌شود. طبق ADA، در افراد با دیابت از قبل، دوز کل روزانه تا حدود هفته‌ی ۳۶ به‌تدریج بالا می‌رود و معمولاً به حدود دو برابر نیاز قبل از بارداری می‌رسد. نزدیک پایان سه‌ماهه‌ی سوم ثابت می‌شود [1]. در دیابت بارداری هم قند معمولاً با پیشرفت بارداری بالا می‌رود و دوز ممکن است بیشتر شود [4].
• افت ناگهانی نیاز به انسولین در اواخر بارداری: ADA می‌گوید کاهش سریع و قابل توجه نیاز به انسولین ممکن است نشانه‌ی مشکل در کار جفت باشد، هرچند داده‌ها در این باره یکدست نیستند [1]. اگر قندتان بی‌دلیل مدام پایین می‌آید یا دوز کمتری لازم دارید، همان روز به تیم درمان خبر دهید.
• بعد از زایمان، دیابت بارداری: معمولاً داروهای قند بلافاصله بعد از زایمان قطع می‌شوند [3][4][15]. تیم دیابت در این باره به شما می‌گوید [5]. NICE توصیه می‌کند قبل از ترخیص قند کنترل شود تا قند بالای ماندگار رد شود [3].
• بعد از زایمان، دیابت نوع ۱ یا ۲: با خروج جفت، حساسیت به انسولین ناگهان خیلی بیشتر می‌شود [1]. NICE می‌گوید دوز باید بلافاصله بعد از زایمان کم شود و قند پایش شود. خطر افت قند در این دوره، به‌خصوص در شیردهی، بیشتر است و بهتر است قبل یا حین شیردهی یک وعده یا میان‌وعده در دسترس باشد [3].

هیچ‌کدام از این تغییرات را خودتان انجام ندهید. دوز جدید را همیشه تیم درمان تعیین می‌کند.

پایش قند خون در کنار تزریق انسولین

• دفعات: NICE به زنان باردار با دیابت نوع ۱، و به زنان با دیابت نوع ۲ یا دیابت بارداری که چند نوبت در روز انسولین می‌زنند، توصیه می‌کند هر روز قند ناشتا، قبل از غذا، یک ساعت بعد از غذا و قبل از خواب را اندازه بگیرند. اگر فقط یک نوبت انسولین متوسط‌اثر یا طولانی‌اثر می‌زنند، قند ناشتا و یک ساعت بعد از غذا کافی است [3].
• اهداف: ADA این اهداف را پیشنهاد می‌کند. در دیابت نوع ۱ و ۲ و دیابت بارداری تحت درمان با انسولین: ناشتا ۷۰ تا ۹۵، یک ساعت بعد از غذا ۱۱۰ تا ۱۴۰، یا دو ساعت بعد از غذا ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر [1]. پزشک هدف شخصی شما را با توجه به خطر افت قند تعیین می‌کند [1][3].
• سنسور قند (CGM): ADA استفاده از CGM را برای زنان باردار با دیابت نوع ۱ توصیه می‌کند. برای دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری تصمیم فردی است [1].
• ثبت: نتایج را ثبت کنید (در دفترچه یا برنامه‌ی گوشی) و در هر ویزیت همراه ببرید. پزشک از روی همین‌ها دوز را تنظیم می‌کند [2].
• دیابت نوع ۱: ADA توصیه می‌کند نوار تست کتون داشته باشید. بارداری زمینه‌ی کتواسیدوز دیابتی را حتی با قند نه‌چندان بالا فراهم می‌کند و کتواسیدوز خطر بالای مرده‌زایی دارد [1].

برای آشنایی بیشتر با اصول کنترل دیابت، راهنمای جامع دیابت را ببینید.

انواع انسولین در بارداری (بدون دوز)

یک «بهترین انسولین» برای همه‌ی مادران وجود ندارد. پزشک نوع انسولین را بر اساس نوع دیابت، الگوی قند و سابقه‌ی درمان انتخاب می‌کند [1][3]. آنچه منابع رسمی درباره‌ی هر نوع می‌گویند:

اگر الان دتمیر (لومیر) مصرف می‌کنید و تهیه‌اش سخت شده، خودتان آن را قطع یا جایگزین نکنید. با پزشک درباره‌ی گزینه‌ی دیگر صحبت کنید. داروهای دیگر را هم فقط با نظر پزشک مصرف کنید. مصرف دارو در بارداری را هم ببینید.

اشتباهات رایج در تزریق انسولین قلمی

• استفاده‌ی دوباره از سوزن: با توده‌های زیر پوست مرتبط است. هر بار سوزن نو بزنید [8][16].
• هواگیری نکردن: اگر قطره‌ی انسولین را قبل از تزریق نبینید، از کار کردن درست قلم مطمئن نیستید [6][10].
• بیرون کشیدن زودتر از ۱۰ ثانیه: ممکن است دوز کامل وارد نشود [6][8].
• تزریق مداوم در یک نقطه یا روی توده: جذب را نامنظم می‌کند [8][16][17].
• تزریق روی پوست کشیده‌ی وسط شکم در ماه‌های آخر یا نزدیک ناف: به‌جایش پهلو را انتخاب کنید [9][11][12].
• برگرداندن قلم در حال استفاده به یخچال، یا یخ زدن و گرم شدن انسولین [17][18][19][20].
• تکان دادن انسولین کدر به‌جای غلتاندن [9].
• استفاده‌ی مشترک از قلم با کس دیگر [18].
• تغییر دوز یا قطع انسولین بدون پزشک: دوز در بارداری باید با پایش قند و زیر نظر تیم درمان تغییر کند [1][2].

چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرید؟

فوری، تماس با اورژانس ۱۱۵: – بیهوشی یا تشنج، یا وقتی گلوکاگون در دسترس نیست یا بعد از ۱۰ دقیقه اثر نکرده است [7]

همان روز با تیم درمان تماس بگیرید اگر: – افت قند مکرر دارید یا مجبور شده‌اید گلوکاگون بزنید [1][3] – قند بی‌دلیل و مدام پایین می‌آید یا نیاز به انسولین ناگهان کم شده است، به‌خصوص در اواخر بارداری [1] – دیابت نوع ۱ دارید و تهوع، استفراغ یا کتون مثبت دارید (احتمال کتواسیدوز) [1] – حرکت جنین با همیشه فرق کرده است [2]

در اولین فرصت مشورت کنید اگر: – قندها چند روز پشت سر هم بالاتر از هدف است [1][2] – در محل تزریق توده، فرورفتگی، سفتی یا تغییر پوستی می‌بینید [8][17] – در هواگیری قطره‌ی انسولین بیرون نمی‌آید یا شک دارید قلم درست کار می‌کند [6][10] – نمی‌دانید بعد از زایمان با انسولین چه کنید [3][5]

نوبت پزشک با طبیب‌یاب: نوع انسولین، دوز و برنامه‌ی تزریق در بارداری را متخصص غدد یا متخصص زنان تعیین می‌کند. اگر قندهایتان خارج از هدف است، زودتر به آن‌ها مراجعه کنید. برای پیدا کردن متخصص غدد یا متخصص زنان و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان غدد در طبیب‌یاب یا فهرست متخصصان زنان و زایمان را ببینید.

سؤالات متداول

انسولین در بارداری کجا تزریق می‌شود؟

در چربی زیر پوست شکم، بیرون یا جلوی ران، پشت بازو یا بالای باسن [8][11][12]. شکم به دلیل جذب یکنواخت‌تر محل ترجیحی است، به شرط اینکه دست‌کم ۵ سانتی‌متر از ناف فاصله داشته باشید [11][13].

بهترین محل برای تزریق انسولین در دوران بارداری کجاست؟

شکم [11][13]. در سه‌ماهه‌ی سوم اگر پوست روی شکم کشیده است، پهلوی شکم را انتخاب کنید، جایی که پوست را بتوان بین انگشتان جمع کرد [11][12]. اگر شکم ممکن نیست، ران یا بازو [13]. مهم‌تر از خود محل، چرخش منظم نقطه‌ی تزریق است [8][16].

آیا انسولین قلمی باید در یخچال نگهداری شود؟

قلم باز‌نشده بله، در یخچال تا تاریخ انقضا [18][19]. قلمی که شروع کرده‌اید نه. طبق برچسب بیشتر قلم‌ها باید در دمای اتاق بماند و به یخچال برنگردد. مدتش بسته به نوع انسولین است (مثلاً ۲۸ روز برای گلارژین، آسپارت و لیسپرو و ۱۴ روز برای قلم NPH) [17][18][19][20]. انسولین هرگز نباید یخ بزند [18][19][20].

آیا تزریق انسولین در بارداری بر جنین تأثیر دارد یا عوارض دارد؟

عبور انسولین از جفت نشان داده نشده است. ACOG می‌گوید انسولین روی جنین اثر نمی‌گذارد [1][2]. برچسب رسمی انسولین‌های رایج در مطالعات ارتباطی با ناهنجاری مادرزادی عمده نشان نمی‌دهد [17][18][19][20]. عارضه‌ی مهم انسولین برای خود مادر افت قند است [3][7]. خطر اصلی برای جنین قند کنترل‌نشده است [1][2].

آیا مصرف انسولین گلارژین (لانتوس) در دوران بارداری بی‌خطر است؟

طبق ADA، مطالعات مشاهده‌ای پیامد بدتری برای جنین با گلارژین نسبت به NPH نشان نداده‌اند و گلارژین در بارداری زیاد استفاده می‌شود [1]. برچسب رسمی هم می‌گوید داده‌های منتشرشده ارتباط روشنی با پیامد بد جنینی نشان نمی‌دهد [17]. NICE ادامه‌ی گلارژین را برای مادری که قبل از بارداری با آن کنترل خوبی داشته قابل بررسی می‌داند و NPH را انتخاب اول انسولین پایه می‌گذارد [3]. تصمیم با پزشک است.

قند بالا در بارداری چه ضرری برای جنین دارد؟

خطر ناهنجاری جنین، سقط، مرگ جنین، درشتی جنین، آسیب هنگام زایمان، افت قند و زردی و مشکل تنفسی نوزاد را بیشتر می‌کند [1][2]. در سال‌های بعد هم خطر چاقی و دیابت نوع ۲ را در کودک بالا می‌برد [1].

آیا تزریق انسولین در شکم به جنین آسیب می‌زند؟

نه. سوزن فقط به چربی زیر پوست می‌رسد و حتی در اواخر بارداری به جنین نزدیک نمی‌شود [8][14]. فقط در ماه‌های آخر پهلوی شکم را انتخاب کنید و روی پوست کشیده‌ی وسط شکم تزریق نکنید [11][12].

آیا تزریق با قلم انسولین درد دارد؟

طبق NHS سوزن‌های قلم خیلی ریزند و تزریق معمولاً درد ندارد [4]. بیشتر افرادی که انسولین می‌زنند می‌گویند ورود سوزن را حس نمی‌کنند [12]. سوزن نو و کوتاه و تزریق نکردن روی پوست کبود یا ملتهب کمک می‌کند [9][16].

بعد از زایمان هم باید انسولین بزنم؟

در دیابت بارداری معمولاً انسولین بلافاصله بعد از زایمان قطع می‌شود [3][4][15]. در دیابت نوع ۱ و ۲ ادامه پیدا می‌کند، ولی دوز باید فوراً کم شود، چون خطر افت قند به‌خصوص در شیردهی بیشتر است [1][3]. برنامه را قبل از زایمان با تیم درمان مشخص کنید.

انسولین لومیر (دتمیر) در بارداری چه وضعیتی دارد؟

دتمیر تنها انسولین پایه‌ای بود که کارآزمایی تصادفی در بارداری داشت. ولی ADA می‌نویسد سازنده آن را از بازار خارج کرده است [1] و NICE پایان عرضه‌اش در بریتانیا را حدود دسامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده است [3]. اگر آن را مصرف می‌کنید، بدون مشورت با پزشک قطعش نکنید.

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای آموزش عملی تزریق، معاینه و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. در این مقاله دوز انسولین ارائه نشده است. نوع، دوز و زمان انسولین را فقط پزشک تعیین می‌کند. دوز را خودسرانه تغییر ندهید و انسولین را قطع نکنید. اگر دچار افت شدید قند یا بیهوشی شدید، اطرافیان باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرند.

منابع

1. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 15. Management of Diabetes in Pregnancy: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl 1):S321–S338. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12690181/
2. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Gestational Diabetes (FAQ). https://www.acog.org/womens-health/faqs/gestational-diabetes
3. NICE. Diabetes in pregnancy: management from preconception to the postnatal period (NG3). Last updated 16 December 2020. https://www.nice.org.uk/guidance/ng3/chapter/Recommendations
4. NHS. Gestational diabetes – Treatment. Page last reviewed 8 December 2022. https://www.nhs.uk/conditions/gestational-diabetes/treatment/
5. NHS. Insulin for gestational diabetes. https://www.nhs.uk/medicines/insulin/insulin-for-gestational-diabetes/
6. NHS. How and when to take rapid-acting insulin. Page last reviewed 6 July 2023. https://www.nhs.uk/medicines/insulin/rapid-acting-insulin/how-and-when-to-take-rapid-acting-insulin/
7. NHS. Low blood sugar (hypoglycaemia). https://www.nhs.uk/conditions/low-blood-sugar-hypoglycaemia/
8. Diabetes UK. Injecting insulin. Last reviewed 2 October 2025. https://www.diabetes.org.uk/about-diabetes/looking-after-diabetes/treatments/insulin/injecting
9. MedlinePlus (NLM). Giving an insulin injection. Review date 21 July 2024. https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000660.htm
10. Cleveland Clinic. Insulin Pens: What They Are, How To Use Them & Types. Last updated 12 February 2024. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/17923-insulin-pen-injections
11. MyHealth.Alberta.ca (Alberta Health Services). Insulin injection areas for gestational diabetes. 7 July 2025. https://myhealth.alberta.ca/Health/pages/conditions.aspx?hwid=zm2225
12. Kaiser Permanente Health Encyclopedia. Gestational Diabetes: Giving Yourself Insulin Shots. https://healthy.kaiserpermanente.org/health-wellness/health-encyclopedia/he.gestational-diabetes-giving-yourself-insulin-shots.tp17124
13. University of Iowa Health Care. Insulin Use During Pregnancy. Last reviewed March 2026. https://uihc.org/educational-resources/insulin-use-during-pregnancy
14. Diabetes Australia. Gestational diabetes: Starting insulin (fact sheet), Version 5, September 2025. https://www.diabetesaustralia.com.au/wp-content/uploads/DA-FN-Gestational-Diabetes-Starting-Insulin.pdf
15. National Diabetes Services Scheme (NDSS, Australia). Gestational diabetes and me: Medication. https://gdandme.ndss.com.au/medication/
16. Hirsch LJ, Strauss KW. The Injection Technique Factor: What You Don’t Know or Teach Can Make a Difference. Clin Diabetes 2019;37(3):227–233. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6640874/
17. FDA prescribing information: LANTUS (insulin glargine), via DailyMed (NLM). Revised May 2025. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=d5e07a0c-7e14-4756-9152-9fea485d654a
18. FDA prescribing information: NOVOLOG (insulin aspart), via DailyMed (NLM). Revised February 2023. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=3a1e73a2-3009-40d0-876c-b4cb2be56fc5
19. FDA prescribing information: HUMALOG (insulin lispro), via DailyMed (NLM). Revised January 2026. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=c8ecbd7a-0e22-4fc7-a503-faa58c1b6f3f
20. FDA prescribing information: HUMULIN N (human insulin isophane), via DailyMed (NLM). Revised December 2025. https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=f6edd793-440b-40c2-96b5-c16133b7a921