دسته بندی:
23 شهریور 1405 
5 بازدید
اسپوندیلیت آنکیلوزان یک بیماری التهابی مزمن از گروه اسپوندیلوآرتریتهای محوری (Axial Spondyloarthritis) است که عمدتاً ستون فقرات و مفاصل ساکروایلیاک (Sacroiliac Joints؛ مفاصل اتصال ستون فقرات به لگن) را درگیر میکند. در این بیماری، التهاب مزمن میتواند در طول زمان به تشکیل استخوان جدید و جوشخوردن تدریجی مهرههای ستون فقرات به یکدیگر منجر شود.
بر اساس منابع مرجع، حدود ۸۰ درصد از بیماران نخستین علائم را پیش از ۳۰ سالگی تجربه میکنند و کمتر از ۵ درصد پس از ۴۵ سالگی تشخیص داده میشوند. این بیماری در مردان شایعتر از زنان است و زمینهٔ ژنتیکی در بروز آن نقش دارد.
علائم اسپوندیلیت آنکیلوزان
شایعترین علامت، درد و خشکی کمر و/یا باسن است. درد معمولاً در دورههای استراحت یا بیتحرکی بدتر میشود، بهطوریکه برخی افراد در میانهٔ شب یا پس از نشستن طولانی درد بیشتری را تجربه میکنند؛ در مقابل، حرکت و ورزش میتواند درد را بهبود بخشد.
- درد و خشکی کمر، لگن یا باسن
- خشکی صبحگاهی که با گذشت زمان و فعالیت بهتر میشود
- خستگی (Fatigue)
- درد گردن
- در برخی افراد، درد یا تورم مفاصل محیطی و التهاب محل اتصال تاندون یا رباط به استخوان (Enthesitis)
با پیشرفت بیماری، علائم میتوانند به نواحی دیگر ستون فقرات یا بدن گسترش یابند.
تمایز کمردرد التهابی از کمردرد مکانیکی
تشخیص زودهنگام اسپوندیلیت آنکیلوزان تا حد زیادی به شناسایی الگوی «کمردرد التهابی» (Inflammatory Back Pain) بستگی دارد که ویژگیهای مشخصی دارد و از کمردردهای مکانیکی رایج متفاوت است. این ویژگیها شامل شروع تدریجی، سن شروع زیر ۴۰ سالگی، بهبود با فعالیت و عدم بهبود با استراحت، و درد شبانه است.
در صورت وجود کمردرد مزمن (بیش از سه ماه) با ویژگیهای التهابی، بهویژه در افراد زیر ۴۰ سال، ارزیابی توسط روماتولوژیست توصیه میشود.
درگیریهای خارج از ستون فقرات
اسپوندیلیت آنکیلوزان محدود به ستون فقرات نیست و میتواند اندامهای دیگر بدن را نیز درگیر کند.
چشم؛ یووئیت
یووئیت قدامی حاد (Acute Anterior Uveitis)، یعنی التهاب لایهٔ میانی چشم، شایعترین عارضهٔ خارجمفصلی این بیماری است و در حدود ۲۵ تا ۳۵ درصد از بیماران رخ میدهد.
یووئیت (التهاب چشم: درد، قرمزی، حساسیت به نور، تاری دید) نیازمند ارزیابی فوری چشمپزشکی است.
روده
التهاب زیربالینی یا آشکار روده تا حدود ۵۰ درصد از بیماران مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان دیده میشود و در برخی موارد با بیماریهای التهابی روده (Inflammatory Bowel Disease) مانند بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو همراه است.
پوست
پسوریازیس (Psoriasis) در حدود ۱۰ درصد از بیماران مبتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان دیده میشود.
قلب و عروق
در موارد کمتر شایع، این بیماری میتواند به نارسایی دریچهٔ آئورت (Aortic Regurgitation) یا اختلالات هدایت الکتریکی قلب منجر شود.
ارتباط ژنتیکی؛ نقش HLA-B27
ژن HLA-B27 مهمترین عامل ژنتیکی شناختهشدهٔ مرتبط با اسپوندیلیت آنکیلوزان است. با این حال، داشتن این ژن به معنای ابتلای قطعی نیست: تنها حدود ۵ تا ۶ درصد از افراد دارای HLA-B27 به این بیماری مبتلا میشوند و برخی از بیماران مبتلا نیز این ژن را ندارند. شیوع HLA-B27 در جمعیتهای مختلف نیز متفاوت است.
تشخیص اسپوندیلیت آنکیلوزان
شرح حال و معاینهٔ بالینی
پزشک با پرسش دربارهٔ سابقهٔ پزشکی، سابقهٔ خانوادگی و الگوی علائم، و همچنین معاینهٔ وضعیت بدنی، انعطافپذیری و نقاط دردناک، ارزیابی اولیه را انجام میدهد.
تصویربرداری
رادیوگرافی ساده (X-ray) میتواند تغییرات مفاصل ساکروایلیاک را نشان دهد؛ این تغییرات در یک مقیاس درجهبندی از صفر تا چهار توصیف میشوند، از حالت طبیعی تا جوشخوردگی کامل مفصل. در مراحل اولیهٔ بیماری که هنوز تغییرات رادیوگرافی مشخص نشده، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) میتواند التهاب فعال را زودتر شناسایی کند.
آزمایش خون
افزایش نشانگرهای التهابی مانند CRP و ESR در حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد از بیماران با بیماری فعال دیده میشود؛ با این حال، طبیعی بودن این آزمایشها تشخیص را رد نمیکند. آزمایش ژن HLA-B27 نیز میتواند در کنار سایر یافتهها بهعنوان یک شاخص حمایتی استفاده شود.
اصول درمان
درمان قطعی برای اسپوندیلیت آنکیلوزان وجود ندارد، اما گزینههای درمانی متعددی برای کنترل علائم، حفظ تحرک و کاهش پیشرفت بیماری در دسترس است.
ورزش و فیزیوتراپی؛ پایهٔ درمان
ورزش منظم و فیزیوتراپی، رکن اصلی درمان این بیماری محسوب میشوند و هدف آنها کاهش درد و خشکی و بهبود وضعیت بدنی است. فیزیوتراپی تحت نظارت متخصص، در بهبود فعالیت بیماری، عملکرد و درد مؤثرتر از مراقبت معمول است.
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) معمولاً نخستین خط درمان دارویی هستند و بهصورت روزانه و بلندمدت برای کنترل درد و التهاب تجویز میشوند؛ پاسخ به این داروها معمولاً پس از چهار تا شش هفته ارزیابی میشود. مصرف هرگونه دارو باید تنها زیر نظر پزشک و متناسب با شرایط فردی انجام شود.
داروهای بیولوژیک در موارد مقاوم
در بیمارانی که پاسخ کافی به داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی نمیدهند، داروهای بیولوژیک هدفمند مانند مهارکنندههای TNF (Tumor Necrosis Factor؛ از جمله آدالیمومب، اینفلیکسیمب و اتانرسپت) یا مهارکنندههای IL-17 (Interleukin-17؛ مانند سکوکینوماب)، تحت نظر روماتولوژیست در نظر گرفته میشوند. ارزیابی پاسخ به این داروها معمولاً حدود دوازده هفته پس از شروع صورت میگیرد.
کورتیکواستروئیدهای خوراکی و سیستمیک معمولاً برای این بیماری توصیه نمیشوند، هرچند تزریق موضعی استروئید در موارد خاص ممکن است در نظر گرفته شود.
اهمیت حفظ تحرک و وضعیت بدنی
با پیشرفت بیماری، بدن برای ترمیم نواحی ملتهب استخوان جدید میسازد که بهتدریج میتواند مهرهها را به هم جوش دهد. حفظ فعالیت بدنی منظم به بهبود وضعیت قرارگیری بدن (Posture) و دامنهٔ حرکتی ستون فقرات کمک میکند و از سفت و خمیده شدن پیشروندهٔ ستون فقرات پیشگیری میکند.
سلب مسئولیت
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشک نیست. برای تشخیص و برنامهٔ درمانی متناسب با شرایط فردی خود، حتماً به پزشک یا روماتولوژیست مراجعه کنید.
