واکسن سگ و گربه: جدول زمانی، واکسن‌های ضروری و هزینه‌ی واکسیناسیون

توله‌سگ یا بچه‌گربه‌ای به خانه آورده‌اید یا نمی‌دانید نوبت بعدی واکسن حیوانتان کی است؟ در این مطلب واکسن‌های ضروری سگ و گربه، جدول زمانی نوبت‌ها بر اساس راهنمای انجمن جهانی دامپزشکی حیوانات کوچک (WSAVA) [1]، قیمت واکسن در مهر ۱۴۰۵ و کاری که بعد از گازگرفتگی باید انجام داد را آورده‌ایم.

خلاصه در یک نگاه

• واکسن‌های ضروری (هسته‌ای) سگ: دیستمپر، آدنوویروس (هپاتیت عفونی) و پاروویروس. هاری و لپتوسپیروز در مناطقی که بیماری بومی است هم هسته‌ای حساب می‌شوند [1].
• واکسن‌های ضروری گربه: پان‌لوکوپنی، هرپس‌ویروس و کالیسی‌ویروس (همان «سه‌گانه»). هاری در مناطق بومی و FeLV برای گربه‌های جوان در مناطقی که شایع است هم هسته‌ای‌اند [1].
• برنامه‌ی توله و بچه‌گربه: شروع از ۶ تا ۸ هفتگی، تکرار هر ۲ تا ۴ هفته تا ۱۶ هفتگی یا بیشتر، یک یادآور حدود ۲۶ هفتگی، و بعد از آن واکسن‌های هسته‌ای نه زودتر از هر ۳ سال یک‌بار [1][2][3].
• هاری: زمان و تکرارش را قانون محلی و برچسب واکسن تعیین می‌کند [2][3].
• هزینه: قیمت هر نوبت در جدول تاریخ‌دار پایین همین صفحه آمده است. هزینه‌ی کل بیشتر به تعداد نوبت‌ها بستگی دارد تا قیمت یک ویال (بخش «هزینه» را ببینید).
• اگر سگ یا گربه‌ای شما را گاز گرفت: زخم را دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و فوراً به مرکز بهداشت بروید [11][12].

واکسن هسته‌ای و غیرهسته‌ای یعنی چه؟

انجمن جهانی دامپزشکی حیوانات کوچک (WSAVA) در رهنمود ۲۰۲۴ خود واکسن‌ها را سه دسته کرده است [1]:

• هسته‌ای (Core): واکسن‌هایی که همه‌ی سگ‌ها و گربه‌ها باید بگیرند. برخی در همه‌جای دنیا ضروری‌اند و برخی فقط در مناطقی که آن بیماری وجود دارد [1].
• غیرهسته‌ای (Non-core): برای حیواناتی که محل زندگی یا سبک زندگی‌شان (مثلاً رفت‌وآمد به بیرون یا زندگی با حیوانات دیگر) آن‌ها را در معرض یک بیماری خاص قرار می‌دهد. انتخاب این‌ها باید با گفت‌وگوی شما و دامپزشک انجام شود [1].
• توصیه‌نشده: واکسن‌هایی که شواهد علمی کافی برای توصیه‌شان وجود ندارد [1].

WSAVA تأکید می‌کند واکسن نباید بی‌دلیل زده شود و واکسن‌های هسته‌ای در حیوان بالغ نباید بیش از حد لازم تکرار شوند، چون ایمنی بیشتر واکسن‌های هسته‌ای مدرن چند سال دوام دارد. در مقابل، ایمنی بیشتر واکسن‌های غیرهسته‌ای حدود یک سال است [1].

سگ چه واکسن‌هایی باید بزند؟

واکسن‌های هسته‌ای سگ

• دیستمپر (CDV)، آدنوویروس سگ (CAV، محافظ در برابر هپاتیت عفونی) و پاروویروس (CPV-2): در همه‌جای دنیا هسته‌ای‌اند [1]. کتابچه‌ی دامپزشکی مرک هم هاری، دیستمپر، پاروویروس و آدنوویروس-۲ را واکسن‌های هسته‌ای سگ می‌داند [6]. درباره‌ی خود بیماری پاروو، مقاله‌ی پارو ویروس سگ؛ علائم، راه انتقال و پیشگیری را بخوانید.
• هاری: در هر منطقه‌ای که هاری بومی است ضروری (هسته‌ای) است، حتی اگر الزام قانونی نداشته باشد [1].
• لپتوسپیروز: بیماری باکتریایی و مشترک بین انسان و حیوان. در مناطقی که بومی است و واکسن مناسب در دسترس است، WSAVA واکسیناسیون همه‌ی سگ‌ها را توصیه می‌کند و آن را در آن مناطق هسته‌ای می‌داند [1]. واکسن لپتو معمولاً سالانه تکرار می‌شود [2]. بیشتر بخوانید: لپتوسپیروز در سگ.

واکسن‌های غیرهسته‌ای سگ

• سرفه‌ی کنل (بوردتلا و پاراآنفلوانزا): برای سگ‌هایی که به پانسیون، کلاس آموزشی یا محل‌های شلوغ می‌روند. نوع داخل‌بینی یا دهانی این واکسن هرگز نباید تزریق شود، چون ممکن است واکنش شدید ایجاد کند [2].
• بیماری لایم (بورلیا): فقط برای سگ‌هایی که در مناطق پرخطرِ کنه زندگی یا سفر می‌کنند. پایه‌ی پیشگیری از آن کنترل منظم کنه است [2].
• آنفلوانزای سگ: طبق جدول WSAVA فقط در آمریکا مجوز دارد [2].
• توصیه‌نشده برای سگ خانگی: واکسن کروناویروس روده‌ی سگ، ژیاردیا و قارچ Microsporum canis [2].

«واکسن سه، پنج، هفت یا نه گانه» یعنی چه؟

این عددها تعداد اجزای (آنتی‌ژن‌های) یک محصول ترکیبی را نشان می‌دهند، نه یک استاندارد جهانی. ترکیب دقیق هر برند در بروشور همان واکسن آمده است. معمولاً پایه‌ی آن اجزای هسته‌ای (دیستمپر، آدنو، پاروو) است و در بعضی محصولات پاراآنفلوانزا و سویه‌های لپتوسپیرا هم اضافه می‌شود. تعداد سویه‌های لپتوسپیرا در واکسن‌ها از یک تا چهار متفاوت است و به منطقه‌ی جغرافیایی بستگی دارد [2]. پیش از تزریق از دامپزشک بپرسید «این واکسن دقیقاً چه چیزهایی دارد و سگ من به کدام نیاز دارد؟». عدد بزرگ‌تر لزوماً به معنای واکسن بهتر برای سگ شما نیست.

گربه چه واکسن‌هایی باید بزند؟

واکسن‌های هسته‌ای گربه

• پان‌لوکوپنی (FPV)، هرپس‌ویروس (FHV-1، عامل رینوتراکئیت) و کالیسی‌ویروس (FCV): در همه‌جای دنیا هسته‌ای‌اند [1][3]. ترکیب رایج این سه با نام FVRCP یا «سه‌گانه» شناخته می‌شود.
• هاری: در مناطقی که بیماری بومی است هسته‌ای است [3]. به گفته‌ی مرکز سلامت گربه‌ی دانشگاه کرنل، هاری معمولاً از راه گازگرفتگی منتقل می‌شود و پس از بروز علائم کشنده است [8].
• لوسمی گربه (FeLV): برای گربه‌های زیر یک سال در مناطقی که FeLV شایع است، و برای گربه‌های بالغی که به بیرون دسترسی دارند یا با گربه‌های بیرون‌رو زندگی می‌کنند، هسته‌ای است [1][3]. پیش از این واکسن باید تست FeLV انجام شود و فقط گربه‌ی FeLV-منفی واکسینه می‌شود [3]. بهترین راه پیشگیری از FeLV هم دور ماندن از گربه‌های آلوده است [3].

واکسن‌های غیرهسته‌ای گربه

• کلامیدیا فلیس: بیشتر برای خانه‌ها یا مجموعه‌های چندگربه‌ای که بیماری در آن‌ها تأیید شده است [3]. درباره‌ی مشکلات چشمی گربه: عفونت چشم گربه؛ علل، علائم و زمان مراجعه به دامپزشک.
• بوردتلا: به‌طور معمول برای گربه‌ی خانگی استفاده نمی‌شود، مگر در مجموعه‌های بسیار پرجمعیت [3].
• FIV: طبق WSAVA فعلاً فقط در آسیا، استرالیا و نیوزیلند عرضه می‌شود [3].
• توصیه‌نشده برای گربه‌ی خانگی: واکسن FIP (پریتونیت عفونی)، ژیاردیا و M. canis [3].

آیا گربه‌ای که هیچ‌وقت بیرون نمی‌رود هم واکسن لازم دارد؟

بله. WSAVA واکسن‌های هسته‌ای را برای همه‌ی گربه‌ها توصیه می‌کند [1]. ویروس پان‌لوکوپنی می‌تواند ماه‌ها (تا حدود یک سال) در محیط بسته زنده بماند. از راه وسایل آلوده و دست یا لباس کسی که با گربه‌ی بیمار تماس داشته هم منتقل می‌شود [9].

جدول زمانی واکسیناسیون توله‌سگ و بچه‌گربه

چرا چند نوبت؟

توله و بچه‌گربه در ابتدای زندگی از طریق شیر مادر آنتی‌بادی می‌گیرند. این آنتی‌بادی‌ها به‌مرور کم می‌شوند و در این مدت جلوی اثر واکسن را هم می‌گیرند [1][7]. چون زمان از بین رفتن آن‌ها حتی بین توله‌های یک شکم فرق دارد، WSAVA چند نوبت واکسن هسته‌ای را هر ۲ تا ۴ هفته توصیه می‌کند، به‌طوری که آخرین نوبت در ۱۶ هفتگی یا بعد از آن باشد [1]. انجمن بیمارستان‌های حیوانات آمریکا (AAHA) هم برای توله‌سگ شروع از ۶ تا ۸ هفتگی و تکرار هر ۲ تا ۴ هفته تا بیش از ۱۶ هفتگی را توصیه می‌کند [5].

جدول کلی (بر پایه‌ی WSAVA 2024؛ برنامه‌ی نهایی را دامپزشک تعیین می‌کند)

درباره‌ی AAHA و مرک: AAHA و کتابچه‌ی دامپزشکی مرک اولین یادآور را «حداکثر یک سال پس از آخرین دوز سری اولیه» می‌نویسند [5][6]. WSAVA زدن آن در حدود ۶ ماهگی را ترجیح می‌دهد تا تعداد اندکی از حیواناتی که در ۱۶ هفتگی هنوز آنتی‌بادی مادری مزاحم داشته‌اند زودتر ایمن شوند [1]. انتخاب بین این دو با دامپزشک است.

نکته برای بارداری: مادرِ باردار و بچه‌گربه‌ی زیر ۴ هفته نباید واکسن زنده‌ی ضعیف‌شده بگیرند [3].

سگ یا گربه‌ی بالغ با سابقه‌ی نامعلوم (مثلاً حیوان خیابانی که به سرپرستی گرفته‌اید)

• سگ بالای ۱۶ هفته: برخی تولیدکنندگان دو دوز واکسن هسته‌ای با فاصله‌ی ۲ تا ۴ هفته را توصیه می‌کنند. به گفته‌ی WSAVA یک دوز واکسن زنده (MLV) یا نوترکیب احتمالاً بیشتر سگ‌ها را محافظت می‌کند [2].
• گربه‌ی بالای ۱۶ هفته: معمولاً دو دوز با فاصله‌ی ۲ تا ۴ هفته، هرچند یک دوز هم بسیاری از گربه‌ها را محافظت می‌کند [3].
• اگر واکسن گربه‌ی بالغ عقب افتاده، باید یادآور بگیرد، هر مدتی که از واکسن قبلی گذشته باشد [8].
• برای حیوان تازه‌واردی که از خیابان یا پناهگاه آمده، معاینه‌ی کامل و برنامه‌ی انگل‌درمانی را هم از دامپزشک بخواهید: انگل‌های داخلی و خارجی سگ و گربه.

هزینه‌ی واکسن سگ و گربه چقدر است؟

قیمت واکسن در ایران بسته به شهر، کلینیک، برند و نرخ ارز تغییر می‌کند. به همین دلیل قیمت‌ها را همراه با تاریخ بررسی آورده‌ایم.

جدول قیمت (به‌روزشده در مهر ۱۴۰۵)

این بازه‌ها قیمت میانه‌ی بازار برای هر نوبت است که در مهر ۱۴۰۵ بررسی شده است. قیمت هر کلینیک بسته به شهر، برند واکسن و هزینه‌ی ویزیت فرق می‌کند؛ پیش از مراجعه از خود کلینیک بپرسید.

نوبت واکسن با طبیب‌یاب: برای واکسن سگ یا گربه‌تان می‌توانید از صفحه کلینیک‌های دامپزشکی طبیب‌یاب نوبت حضوری بگیرید یا از مشاوره آنلاین دامپزشکی استفاده کنید.

هزینه‌ی کل را چه چیزهایی تعیین می‌کند؟

1. تعداد نوبت‌ها. برای مثال، اگر سری اولیه‌ی توله‌سگ در ۸ هفتگی شروع شود و هر ۴ هفته تکرار شود، نوبت‌های هسته‌ای در ۸، ۱۲ و ۱۶ هفتگی زده می‌شوند و یک یادآور هم حدود ۲۶ هفتگی می‌آید. یعنی ۴ نوبت، به‌اضافه‌ی هاری (و یادآور یک‌ساله‌ی آن) و در صورت نیاز ۲ دوز لپتو [1][2]. شروع زودتر یا فاصله‌ی کوتاه‌تر تعداد نوبت‌ها را بیشتر می‌کند.
2. واکسن‌های غیرهسته‌ای. این‌ها برای همه لازم نیستند. تزریقشان باید به خاطر سبک زندگی حیوان باشد، نه به خاطر اینکه «کامل‌تر» به نظر می‌رسند [1].
3. تست‌های پیش از واکسن، مثل تست FeLV پیش از واکسن لوسمی گربه [3].
4. معاینه. WSAVA معاینه‌ی سلامت منظم (معمولاً سالانه) را چیزی فراتر از «ویزیت واکسن» می‌داند [1].
5. محل تزریق. تزریق در منزل معمولاً هزینه‌ی رفت‌وآمد جداگانه دارد.

اگر بودجه فقط برای یک نوبت کافی است: WSAVA می‌گوید در شرایطی که توله یا بچه‌گربه فقط یک واکسن می‌تواند بگیرد (مثلاً به دلیل محدودیت هزینه)، آن یک نوبت واکسن هسته‌ای در ۱۶ هفتگی یا بعد از آن زده شود [1]. این راه‌حل حداقلی است و باید با دامپزشک هماهنگ شود.

گربه یا سگ خیابانی

برنامه‌ی علمی واکسن برای حیوان خیابانی همان برنامه‌ی بالاست. برخی کلینیک‌ها برای حیوانات حمایتی تعرفه‌ی جدا دارند.

آیا می‌توانم واکسن را اینترنتی بخرم و خودم در خانه تزریق کنم؟

توصیه نمی‌شود. دلایلش این‌هاست:

• واکسن باید درست نگهداری و درست تزریق شود تا اثر کند [1]. AAHA نگهداری در یخچال و پایش دمای آن را حیاتی می‌داند [5].
• راه تجویز اهمیت دارد. برای نمونه، واکسن‌های داخل‌بینی سرفه‌ی کنل اگر تزریق شوند ممکن است واکنش شدید ایجاد کنند [2].
• تصمیم درباره‌ی اینکه حیوان شما کدام واکسن را لازم دارد، به معاینه و گفت‌وگو با دامپزشک بستگی دارد [1].
• واکسنی که دامپزشک می‌زند در دفترچه‌ی سلامت حیوان ثبت می‌شود. این سابقه برای سفر یا دریافت پاسپورت حیوان خانگی هم به کار می‌آید.

اگر بردن حیوان به کلینیک سخت است، خدمات تزریق در منزل توسط دامپزشک گزینه‌ی امن‌تری است.

«واکسن ضد انگل» یا «واکسن ضد کنه» چیست؟ انگل‌درمانی (داروی ضدانگل داخلی و خارجی) با واکسیناسیون فرق دارد و برنامه‌اش را دامپزشک تعیین می‌کند. WSAVA واکسن ژیاردیا را برای سگ و گربه‌ی خانگی توصیه نمی‌کند [2][3]. برای بیماری لایم هم پایه‌ی پیشگیری کنترل کنه است [2]. جزئیات را در انگل‌های داخلی و خارجی سگ و گربه بخوانید.

بعد از واکسن چه انتظاری داشته باشیم؟ عوارض واکسن سگ و گربه

طبق منابع دامپزشکی، مزایای واکسیناسیون مناسب برای بیشتر حیوانات بسیار بیشتر از خطرهای آن است [8][10].

عوارض خفیف و شایع [10]:

• بی‌حالی، خواب بیشتر، کم‌اشتهایی
• تب خفیف
• تورم کوچک در محل تزریق که ممکن است چند هفته (۲ تا ۶ هفته) طول بکشد تا برطرف شود
• پس از واکسن داخل‌بینی: عطسه، سرفه یا ترشح بینی

حیوان را زیر نظر داشته باشید. اگر حالش بدتر شد یا علائم بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه داشت، با دامپزشک تماس بگیرید [10].

علائم واکنش شدید، که به مراجعه‌ی فوری نیاز دارد [10]:

• تورم در هر جای بدن، به‌خصوص صورت
• دشواری تنفس
• سرد شدن گوش‌ها و دست‌وپا
• تشنج
• ضربان قلب تند و کوبنده
• از حال رفتن

واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) می‌تواند پس از هر دارویی، از جمله واکسن، رخ دهد [7]. در این حالت حیوان را فوراً به دامپزشک برسانید و اگر ممکن است در راه تماس بگیرید [10].

در گربه‌ها: در موارد نادر، برخی تزریق‌ها (به‌ویژه واکسن‌ها) با تومور محل تزریق (سارکوم) مرتبط دانسته شده‌اند [7][8]. هر برآمدگی در محل واکسن را که پس از چند هفته از بین نرفت یا بزرگ‌تر شد به دامپزشک نشان دهید.

پیش از نوبت بعدی: اگر حیوان قبلاً به واکسن واکنش نشان داده، حتماً به دامپزشک بگویید. کم کردن تعداد واکسن‌هایی که در یک جلسه زده می‌شود از راه‌های کاهش خطر واکنش است، به‌ویژه در سگ‌های کوچک [5]. طبق AAHA، واکسن‌های ترکیبی به‌خودی‌خود خطر عارضه‌ی بیشتری نسبت به واکسن‌های تک‌جزئی ندارند [5].

هرگز خودسرانه به حیوان داروی انسانی (مثل مسکن یا آنتی‌هیستامین) ندهید. درمان هر واکنشی را دامپزشک تعیین می‌کند.

چه زمانی باید فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟

• هر یک از علائم واکنش شدید که بالاتر آمد (تورم صورت یا بدن، تنگی نفس، تشنج، از حال رفتن) [10]
• عوارض خفیفی که بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول کشیده یا بدتر شده است [10]
• توله یا بچه‌گربه‌ای که سری واکسنش کامل نشده و علائمی مثل استفراغ، اسهال یا بی‌حالی شدید دارد. پان‌لوکوپنی در گربه تب، استفراغ، اسهال و بی‌اشتهایی ایجاد می‌کند و می‌تواند کشنده باشد [8]. پاروویروس هم در سگ بیماری جدی است (پارو ویروس سگ).
• هر گازگرفتگی توسط حیوانی که وضعیت واکسن هاری‌اش نامعلوم است (بخش بعد)

اگر سگ یا گربه شما را گاز گرفت: واکسن هاری برای انسان

• هاری پس از بروز علائم عصبی در ۱۰۰٪ موارد کشنده است. طبق سازمان جهانی بهداشت، گاز گرفتن و چنگ زدن سگ عامل ۹۹٪ موارد هاری انسانی است [11].
• بلافاصله زخم را دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و به مرکز درمانی بروید. درمان پیشگیری پس از تماس (PEP) یک اقدام اورژانسی است [11].
• در ایران افراد حیوان‌گزیده باید فوراً به پایگاه سلامت، خانه‌ی بهداشت یا مرکز خدمات جامع سلامت نزدیک محل زندگی‌شان مراجعه کنند. طبق اعلام معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک (خرداد ۱۴۰۳)، شستشوی زخم، واکسن ضدهاری و در صورت لزوم سرم ضدهاری رایگان ارائه می‌شود [12].
• معاون بهداشتی سازمان دامپزشکی کشور گفته است که هنوز مرگ انسانی ناشی از هاری در ایران ثبت می‌شود [13]. به همین دلیل واکسن هاری حیوان خانگی شما هم از حیوان محافظت می‌کند و هم از خانواده. مقررات فعلی واکسیناسیون هاری سگ و گربه را از سازمان دامپزشکی کشور یا اداره‌ی دامپزشکی شهرستان خود بپرسید.

پرسش‌های متداول

قیمت واکسن سگ چقدر است؟

قیمت هر نوبت در جدول قیمت تاریخ‌دار بالا آمده است. هزینه‌ی کل به تعداد نوبت‌ها (معمولاً چند نوبت در تولگی، یک یادآور حدود ۶ ماهگی، هاری و در صورت نیاز لپتو) و واکسن‌های غیرهسته‌ای بستگی دارد [1][2].

قیمت اولین واکسن توله‌سگ چقدر است و کی باید زده شود؟

اولین نوبت معمولاً در ۶ تا ۸ هفتگی زده می‌شود [2][5]. قیمت آن را در جدول بالا ببینید و برای هزینه‌ی کل دوره، همه‌ی نوبت‌ها تا ۱۶ هفتگی و یادآور ۲۶ هفتگی را حساب کنید [1].

سگ چه واکسن‌هایی باید بزند؟

همه‌ی سگ‌ها واکسن دیستمپر، آدنوویروس و پاروویروس را لازم دارند. در مناطقی که هاری و لپتوسپیروز بومی است، این دو هم ضروری‌اند. بقیه بسته به سبک زندگی انتخاب می‌شوند [1][2].

واکسن هفت‌گانه یا نه‌گانه‌ی سگ شامل چه بیماری‌هایی است؟

عدد نام، تعداد اجزای محصول را نشان می‌دهد و ترکیبش در برندهای مختلف فرق دارد. معمولاً اجزای هسته‌ای (دیستمپر، آدنو، پاروو) را دارد، به‌اضافه‌ی اجزایی مثل پاراآنفلوانزا یا سویه‌های لپتوسپیرا. ترکیب دقیق را در بروشور همان واکسن ببینید یا از دامپزشک بپرسید [2].

قیمت واکسن‌های گربه چقدر است؟

در جدول قیمت بالا آمده است. گربه‌ی کم‌خطر پس از دوره‌ی بچگی و یادآور ۶ ماهگی، سه‌گانه را هر ۳ سال یک‌بار نیاز دارد. گربه‌ی پرخطر ممکن است سالانه نیاز داشته باشد. هاری طبق مقررات محلی تکرار می‌شود [3].

واکسن سه‌گانه‌ی گربه چیست؟

واکسن ترکیبی علیه پان‌لوکوپنی، رینوتراکئیت (هرپس‌ویروس) و کالیسی‌ویروس است که هر سه جزو واکسن‌های هسته‌ای گربه‌اند [1][8].

بعد از واکسن گربه چه کنیم؟

بگذارید استراحت کند و ۲۴ تا ۴۸ ساعت زیر نظرش داشته باشید. بی‌حالی خفیف یا تورم کوچک محل تزریق شایع است. تورم صورت، تنگی نفس یا از حال رفتن اورژانس است [10].

آیا گربه‌ی خانگی که بیرون نمی‌رود واکسن لازم دارد؟

بله، واکسن‌های هسته‌ای برای همه‌ی گربه‌ها توصیه می‌شوند. ویروس پان‌لوکوپنی ماه‌ها در محیط زنده می‌ماند و با لباس و وسایل وارد خانه می‌شود [1][9].

آیا می‌شود واکسن گربه را در منزل زد؟

بله، به شرطی که دامپزشک در منزل تزریق کند. خرید واکسن و تزریق توسط خودتان توصیه نمی‌شود، چون نگهداری سرد و راه تزریق درست برای اثر و ایمنی واکسن مهم است [1][2][5].

واکسن هاری برای انسان پس از گازگرفتگی چقدر هزینه دارد؟

در ایران، طبق اعلام معاونت بهداشتی یکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی، خدمات پیشگیری از هاری پس از حیوان‌گزیدگی در مراکز بهداشتی رایگان است [12]. مهم‌تر از هزینه، سرعت است: زخم را ۱۵ دقیقه بشویید و فوراً مراجعه کنید [11].

آیا می‌توان واکسیناسیون را عقب انداخت؟

عقب افتادن نوبت‌های تولگی، به‌ویژه نوبت ۱۶ هفتگی به بعد، دوره‌ی آسیب‌پذیری را طولانی‌تر می‌کند [1]. اگر نوبتی جا ماند، برای برنامه‌ی جبرانی با دامپزشک تماس بگیرید.

منابع

1. WSAVA Vaccination Guidelines Group. 2024 Guidelines for the Vaccination of Dogs and Cats — Executive Summary. https://wsava.org/wp-content/uploads/2024/05/2024-Guidelines-for-the-Vaccination-of-Dogs-and-Cats.pdf
2. WSAVA Vaccination Committee. Core and Non-Core Vaccines for Pet Dogs (2024 guidelines table). https://wsava.org/wp-content/uploads/2025/06/Dogs-Vaccination-Table.pdf
3. WSAVA Vaccination Committee. Core and Non-Core Vaccines for Pet Cats (2024 guidelines table). https://wsava.org/wp-content/uploads/2025/06/Cats-Vaccination-Table.pdf
4. WSAVA. Vaccination Guidelines (صفحه‌ی اصلی رهنمودها). https://wsava.org/global-guidelines/vaccination-guidelines/
5. Ellis J, Marziani E, et al. 2022 AAHA Canine Vaccination Guidelines. American Animal Hospital Association. https://www.aaha.org/wp-content/uploads/2022/08/2022-aaha-canine-vaccinations-guidelines.pdf
6. Barrett S. Preventative Health Care for Small Animals. Merck Veterinary Manual. https://www.merckvetmanual.com/management-and-nutrition/preventative-health-care-and-husbandry-in-small-animals/preventative-health-care-for-small-animals
7. Antinoff N. Vaccines (Pet Owner Version). Merck Veterinary Manual. https://www.merckvetmanual.com/special-pet-topics/drugs-and-vaccines/vaccines-and-immunotherapy
8. Cornell Feline Health Center. Feline Vaccines: Benefits and Risks. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/feline-vaccines-benefits-and-risks
9. Cornell Feline Health Center. Feline Panleukopenia Virus. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/feline-panleukopenia-virus
10. PDSA. Vaccination reactions in pets. https://www.pdsa.org.uk/pet-help-and-advice/pet-health-hub/symptoms/vaccination-reactions-in-pets
11. World Health Organization. Rabies — Fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies
12. معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک. «واکسن هاری در کدام مراکز تزریق می‌شود / خدمات پیشگیری از هاری رایگان است» (۲۷ خرداد ۱۴۰۳).
13. خبرگزاری مهر. «واکسیناسیون سگ‌ها تا ۷۰ درصد برای ایمنی جامعه انسانی ضروری است» (به نقل از معاون بهداشتی و پیشگیری سازمان دامپزشکی کشور، ۶ مهر ۱۴۰۴).

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه و تصمیم دامپزشک نیست. برنامه‌ی واکسن هر حیوان باید با توجه به سن، سلامت، سبک زندگی و منطقه‌ی زندگی آن و مقررات فعلی ایران، توسط دامپزشک تعیین شود. قیمت‌ها تاریخ‌دارند و ممکن است تغییر کنند.

مطالب مرتبط: عقیم‌سازی سگ و گربه؛ زمان مناسب و مراقبت · لپتوسپیروز در سگ · پارو ویروس سگ