زگیل صورت چیست و چگونه درمان می‌شود؟

زگیل صورت یکی از ضایعات پوستی شایعی است که بسیاری از افراد در طول زندگی خود دست‌کم یک بار آن را تجربه می‌کنند. این ضایعه اگرچه معمولاً خوش‌خیم است، اما به دلیل قرارگیری در ناحیهٔ صورت، نگرانی زیبایی‌شناختی و گاه پزشکی ایجاد می‌کند. در این مقاله با علت بروز زگیل صورت، انواع آن، تفاوتش با ضایعات مشابه، و گزینه‌های درمانی که باید با نظر پزشک انتخاب شوند آشنا می‌شویم.

زگیل صورت چیست؟

زگیل (Wart یا Verruca) یک رشد خوش‌خیم پوستی است که در اثر عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی (Human Papillomavirus – HPV) ایجاد می‌شود؛ ویروسی با بیش از ۱۵۰ نوع شناخته‌شده که انواع خاصی از آن باعث زگیل‌های پوستی می‌شوند [۱]. زگیل‌ها مسری هستند و می‌توانند از طریق تماس مستقیم پوستی یا تماس با سطوح آلوده منتقل شوند؛ همچنین خراشیدن یا اصلاح‌کردن ناحیهٔ آلوده می‌تواند ویروس را به نقاط دیگر پوست همان فرد نیز گسترش دهد (خودآلودگی یا Autoinoculation) [۱].

انواع زگیل صورت

دو نوع زگیل به‌طور مشخص در ناحیهٔ صورت شایع‌ترند:

• زگیل تخت (Flat Wart / Verruca Plana): برجستگی‌های کوچک، مسطح و هم‌رنگ پوست که به‌ویژه روی صورت دیده می‌شوند و می‌توانند در اثر اصلاح‌کردن گسترش یابند [۲].
• زگیل فیلیفرم (Filiform Wart): رشدی با پایهٔ باریک و برآمدگی‌های نخی‌شکل و بلند که معمولاً روی صورت ظاهر می‌شود [۲].

تفاوت زگیل صورت با ضایعات خوش‌خیم مشابه

برخی ضایعات پوستی شایع در صورت می‌توانند از نظر ظاهری با زگیل اشتباه گرفته شوند؛ اما تشخیص دقیق تنها بر عهدهٔ پزشک است. برای مثال، مولوسکوم کونتاژیوزوم (Molluscum Contagiosum) نیز بیماری ویروسی مسری دیگری است، با این تفاوت که ضایعات آن معمولاً برجستگی‌های گرد و صاف با یک فرورفتگی کوچک در مرکز (شبیه ناف) هستند، در حالی که زگیل ظاهری خشن‌تر و شبیه گل‌کلم دارد [۳].

ضایعات خوش‌خیم دیگری مانند میلیا (کیست‌های کوچک پرشده از کراتین که به‌صورت برجستگی‌های ریز و مرواریدی‌سفید در زیر سطح پوست و اغلب روی پلک‌ها و گونه‌ها دیده می‌شوند [۷]) یا خال‌های پوستی نیز از نظر ظاهری متفاوت از زگیل هستند، اما تشخیص افتراقی قطعی نیازمند معاینهٔ حضوری توسط پزشک یا متخصص پوست است؛ خودتشخیصی توصیه نمی‌شود.

روند طبیعی زگیل صورت؛ آیا خودبه‌خود از بین می‌رود؟

بر اساس منابع معتبر پزشکی، بسیاری از زگیل‌ها بدون درمان نیز از بین می‌روند، اما این روند می‌تواند از چند ماه تا چند سال طول بکشد [۴، ۵]. به همین دلیل، در بسیاری از موارد بدون‌علامت، صبر و پیگیری وضعیت یکی از گزینه‌های منطقی است؛ هرچند تصمیم‌گیری دربارهٔ ادامهٔ انتظار یا آغاز درمان باید با مشورت پزشک انجام شود.

گزینه‌های درمانی زگیل صورت

به دلیل حساسیت بالای پوست صورت و خطر ایجاد جای‌زخم (اسکار)، درمان زگیل در این ناحیه باید حتماً زیر نظر پزشک یا متخصص پوست انجام شود. گزینه‌های رایج که در منابع پزشکی معتبر ذکر شده‌اند عبارت‌اند از:

• کرایوتراپی (انجماد با نیتروژن مایع): در این روش که توسط پزشک انجام می‌شود، زگیل با نیتروژن مایع منجمد می‌شود تا از بین برود. برای پاک‌سازی کامل ممکن است به چند جلسهٔ تکراری با فاصلهٔ حدود دو تا چهار هفته نیاز باشد [۴].
• اسید سالیسیلیک موضعی: در بسیاری از انواع زگیل (به‌ویژه دست و پا) به کار می‌رود، اما استفاده از آن روی صورت به‌دلیل خطر تحریک پوستی که می‌تواند به جای‌زخم منجر شود توصیه نمی‌شود [۸]؛ برای زگیل صورت یا ناحیهٔ تناسلی باید به‌جای خوددرمانی به متخصص پوست مراجعه کرد [۵، ۶].
• الکتروکوتر و کورتاژ (سوزاندن و تراشیدن با جراحی برقی): روشی که توسط پزشک انجام می‌شود و معمولاً به یک جلسه نیاز دارد [۴].
• سایر روش‌ها: کانتاریدین موضعی و لیزر نیز از گزینه‌های قابل بررسی توسط متخصص پوست‌اند [۴].

مطابق منابع معتبر، هیچ درمانی برای زگیل به‌طور کامل و در همهٔ افراد مؤثر نیست و امکان عود مجدد ضایعه پس از درمان وجود دارد [۱].

هشدار ایمنی مهم دربارهٔ خوددرمانی

منابع پزشکی معتبر به‌صراحت توصیه می‌کنند که در صورت وجود زگیل روی صورت، باید حتماً به پزشک یا متخصص پوست مراجعه کرد و از خوددرمانی خودداری نمود [۴، ۵]. به‌طور مشخص:

• هرگز زگیل صورت را با تیغ یا وسایل تیز نبُرید و آن را نتراشید؛ اصلاح یا خراشیدن ناحیه می‌تواند خراش‌های ریز ایجاد کند که ویروس را به نقاط دیگر صورت گسترش می‌دهد [۶].
• زگیل را با ناخن یا وسایل نوک‌تیز نکَنید و نخارانید [۶].
• از محصولات اسید سالیسیلیک روی پوست صورت خودداری کنید، زیرا استفادهٔ آن روی صورت می‌تواند باعث تحریک پوستی و ایجاد جای‌زخم شود [۸].
• هرگونه تلاش برای سوزاندن یا از بین بردن زگیل صورت به‌صورت خانگی می‌تواند خطر عفونت و اسکار را افزایش دهد و از نظر پزشکی توصیه نمی‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

بر اساس توصیه‌های نظام سلامت بریتانیا (NHS)، در موارد زیر مراجعه به پزشک ضروری است [۵]:

• زگیلی که خونریزی می‌کند یا شکل و ظاهر آن تغییر می‌کند (برای رد سایر ضایعات پوستی).
• وجود زگیل روی صورت (که به‌طور کلی نیازمند ارزیابی تخصصی است، نه خوددرمانی) [۴، ۵].
• زگیل بزرگ، دردناک، یا زگیل‌هایی که به‌طور مکرر عود می‌کنند.
• در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند یا مبتلا به دیابت هستند، زیرا این افراد باید تحت نظر پزشک درمان شوند [۴].

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

منابع

• [۱] DermNet NZ — Viral wart (تعریف زگیل، عامل HPV، سرایت‌پذیری، خودآلودگی، اثربخشی درمان‌ها و نبود درمان قطعی)
• [۲] DermNet NZ — Non-sexually acquired human papillomavirus infection (زگیل تخت و زگیل فیلیفرم، شیوع در صورت و گسترش با اصلاح‌کردن)
• [۳] Mayo Clinic — Molluscum contagiosum: Symptoms & causes (تفاوت ظاهری و ماهیت مولوسکوم کونتاژیوزوم در برابر زگیل)
• [۴] AAD — Warts: Diagnosis and treatment (روند بهبود خودبه‌خودی، گزینه‌های درمانی کرایوتراپی/کانتاریدین/الکتروکوتر/لیزر، لزوم مراجعهٔ تخصصی برای زگیل صورت و بیماران با ایمنی ضعیف یا دیابت)
• [۵] NHS — Warts and verrucas (بهبود خودبه‌خودی در طول ماه‌ها تا سال‌ها، زمان مراجعه به پزشک شامل خونریزی/تغییر ظاهر/زگیل صورت)
• [۶] AAD — Warts: Dermatologists’ tips for at-home treatment (هشدار دربارهٔ نتراشیدن و نخاراندن زگیل، لزوم مراجعهٔ تخصصی برای زگیل صورت)
• [۷] DermNet NZ — Milium (Milia) (تعریف میلیا به‌عنوان کیست‌های کراتینی مرواریدی‌سفید و محل بروز آن روی صورت)
• [۸] Patient.info — Warts and Verrucas (منع استفاده از اسید سالیسیلیک روی صورت به‌دلیل خطر تحریک پوستی و جای‌زخم)