پوست کنار ناخن‌هایتان خشک و پوسته‌پوسته شده، یا تکه‌ای از آن بلند شده و مدام وسوسه می‌شوید آن را بکنید؟ شستن پیاپی دست‌ها، تماس با شوینده‌ها، هوای سرد و بادی و عادت جویدن ناخن یا ور رفتن با کوتیکول همه از علت‌های شناخته‌شده‌ی این مشکل‌اند [6]. گاهی هم پشت این پوسته‌ریزی اگزما، پسوریازیس یا عفونتی هست که فقط با مرطوب‌کننده خوب نمی‌شود و باید علتش پیدا شود [1][10].
پاسخ کوتاه
- علت‌های شایع و شناخته‌شده: خشکی پوست، شستن یا ضدعفونی مکرر دست، صابون و شوینده‌ی قوی، کارهایی که دست را مدام خیس نگه می‌دارند، هوای سرد و بادی، جویدن ناخن و کندن کوتیکول [6]؛ درماتیت تماسی و اگزمای دست [15][1].
- علت‌های کمتر شایع: پسوریازیس، عفونت قارچی دست، کراتولیز لایه‌بردار، آفتاب‌سوختگی و در کودکان تب‌دار، بیماری کاوازاکی [10][29][28][20][23].
- کمبود ویتامین: بعضی کمبودها مثل نیاسین، بیوتین، روی و آهن با تغییرات پوست یا ناخن همراه‌اند [24][12][30][19]. ولی تشخیص کمبود با آزمایش است و مصرف مکمل باید با نظر پزشک باشد [13].
- مراقبت پایه: بعد از هر بار شستن دست، کرم یا پماد مرطوب‌کننده بزنید؛ برای کارهای خیس دستکش بپوشید؛ از شوینده‌ی ملایم یا جایگزین صابون استفاده کنید؛ و پوست را نکنید [2][16][10].
- به پزشک مراجعه کنید اگر: دور ناخن قرمز، متورم، گرم و دردناک شد یا چرک کرد، تب دارید، دیابت دارید، یا مشکل با مراقبت خانگی بهتر نشد [14][7][18].
چرا دور ناخن پوست پوست می‌شود؟
پوستی که ناخن را از دو طرف و از پایه در بر می‌گیرد (چین‌های ناخن) و لایه‌ی نازک کوتیکول، دائم با آب، صابون، مواد شیمیایی و ضربه‌های کوچک روزمره سروکار دارند. آب، شوینده‌ها، حلال‌ها، اسیدها و بازها، سرما، گرما و اصطکاک همه از محرک‌های شناخته‌شده‌ی پوست دست‌اند. دست‌ها هم شایع‌ترین محل درماتیت تماسی تحریکی‌اند، به‌خصوص در کسانی که کارشان با آب است [26].
کوتیکول سد محافظ این ناحیه است. متخصصان پوست توصیه می‌کنند آن را برندارید و نجوید، چون این کار می‌تواند به ناخن آسیب بزند [4]. بریدن یا عقب زدن کوتیکول هم ممکن است پوست را زخمی کند یا زمینه‌ی عفونت شود [5].
علت‌های شایع پوسته شدن دور ناخن
۱. خشکی پوست، شستن مکرر دست و آب داغ
شستن یا ضدعفونی مکرر دست، صابون‌ها و شوینده‌های قوی و کارهایی مثل ظرف‌شستن که دست را مدت طولانی خیس نگه می‌دارند، پوست دور ناخن را خشک و آسیب‌پذیر می‌کنند. آب کلردار استخر هم در همین دسته است [6]. طبق NHS، زیاد در تماس بودن دست با آب یا محصولات تمیزکننده از علت‌های مشکلات ناخن است [14]. برای پوست خشک، آب ولرم به‌جای آب داغ و شوینده‌ی ملایم بدون عطر توصیه می‌شود [2][10].
۲. هوای سرد، بادی و خشک
هوای سرد و بادی از عوامل ایجاد ریش شدن پوست کنار ناخن است [6]. سرما و گرما هم جزو محرک‌های پوست دست‌اند [26]. در فصل سرد، دستکش پوشیدن هنگام بیرون رفتن [6] و روشن کردن دستگاه بخور یا رطوبت‌ساز در خانه [2] کمک می‌کند.
۳. درماتیت تماسی (شوینده‌ها، لاک، ناخن مصنوعی و ژل)
درماتیت تماسی واکنش پوست به ماده‌ای است که با آن تماس داشته است. پوست خارش می‌کند، تاول می‌زند، خشک می‌شود یا ترک برمی‌دارد و این واکنش معمولاً چند ساعت تا چند روز بعد از تماس ظاهر می‌شود [15]. عامل آن می‌تواند محرک باشد، مثل صابون، شوینده، حلال یا تماس مداوم با آب، یا حساسیت‌زا، مثل نیکل و مواد موجود در لوازم آرایشی [15].
در مورد محصولات ناخن، رزین «توسیل‌آمید فرمالدئید» در لاک و متاکریلات‌ها در ناخن مصنوعی و ژل از حساسیت‌زاهای شناخته‌شده‌اند. پاک‌کننده‌های لاک هم حلال‌های قوی مثل استون دارند که بیشتر باعث تحریک می‌شوند [27]. تماس مستقیم با این مواد می‌تواند نوک انگشتان را قرمز و متورم کند و گاهی به پارونیشیا، جدا شدن ناخن از بستر یا حتی افتادن ناخن برسد [27]. جالب اینکه حساسیت به لاک ناخن اغلب روی پلک‌ها، اطراف دهان و گردن ظاهر می‌شود، چون این نواحی را با انگشت لمس می‌کنیم [27]. برای آشنایی با عوارض این محصولات، مقاله‌ی عوارض کاشت ناخن را ببینید.
۴. اگزمای دست
اگزمای دست معمولاً اول با پوست خشک و ترک‌خورده خودش را نشان می‌دهد. بعد ممکن است لکه‌های قرمز (یا قهوه‌ای تیره در پوست‌های تیره‌تر)، پوسته‌ریزی و در موارد شدید، ترک‌های عمیق و دردناکی ظاهر شوند که خون یا ترشح دارند [1]. هر چیزی که پوست را تحریک کند، حتی آب در کسی که دستش مدام خیس است، می‌تواند اگزمای دست ایجاد کند. حساسیت به دستکش لاتکس و سابقه‌ی اگزما در کودکی هم خطر را بالا می‌برد [1]. پرستاران، آرایشگران، لوله‌کش‌ها، کارگران ساختمانی و ماشین‌کاران بیشتر در معرض‌اند [1]. التهاب پوست نوک انگشتان می‌تواند به بدشکلی ناخن هم برسد [26]. مطالعه‌ی بیشتر: اگزمای دست؛ علائم، علل و راه‌های کنترل.
۵. جویدن ناخن و کندن پوست دور ناخن (علت شایع در بزرگسالان هم)
جویدن ناخن (اونیکوفاژی) و کندن ناخن یا پوست اطرافش (اونیکوتیلومانیا) در دسته‌ی «رفتارهای تکراری متمرکز بر بدن» قرار می‌گیرند [34]. جویدن ناخن دور ناخن را دردناک می‌کند و می‌تواند به بافتی که ناخن از آن رشد می‌کند آسیب بزند و ناخن را بدشکل کند. باکتری‌ها و ویروس‌های دهان هم از این راه به انگشت می‌رسند و خطر عفونت را بالا می‌برند [3]. خود این عادت هم پوست را برای ریش شدن آماده‌تر می‌کند [6].
در بزرگسالان، کندن مکرر پوست گاهی فقط یک عادت نیست. «درماتیلومانیا» (وسواس کندن پوست) یک اختلال روانی است که در آن فرد به‌طور اجباری پوست خود را می‌کَند و انگشتان و دست‌ها از نواحی رایج آن‌اند [9]. جویدن مزمن ناخن هم در طبقه‌بندی‌ها نوعی اختلال وابسته به وسواس یا رفتار تکراری متمرکز بر بدن شمرده می‌شود [8]. راه‌های ترک این عادت در ادامه آمده است.
۶. پارونیشیای مزمن
اگر دور ناخن بیش از ۶ هفته ملتهب بماند، به آن پارونیشیای مزمن می‌گویند [25]. این حالت بیشتر در کسانی دیده می‌شود که درماتیت دست دارند یا دستشان مدام خیس است، مثل نظافتچی‌ها و کسانی که در کافه یا دامداری کار می‌کنند. اغلب با التهاب چین ناخن شروع می‌شود و بعد قارچ کاندیدا و بعضی باکتری‌ها هم در آن جا خوش می‌کنند [25]. پارونیشیای مزمن آرام پیشرفت می‌کند و ممکن است چند انگشت را با هم درگیر کند [7]. توضیح کامل در مقاله‌ی عفونت اطراف ناخن (پارونیشیا) آمده است.
ریش شدن پوست کنار ناخن (Hangnail): علت و روش بی‌خطر کوتاه کردن
«ریش» یا hangnail تکه‌ای از پوست خشک یا آسیب‌دیده است که کنار ناخن بلند می‌شود و بیشتر در انگشتان دست دیده می‌شود [6]. علت‌هایش همان عوامل روزمره‌اند: پوست خشک، شستن و ضدعفونی مکرر، صابون قوی، جویدن ناخن و کندن کوتیکول، ضربه به ناخن، کارهای خیس، آب استخر و هوای سرد و بادی [6].
چطور ریش پوست را بی‌خطر کوتاه کنیم؟ [6]
- دست‌ها را خوب بشویید.
- انگشت را چند دقیقه در آب گرم بگذارید تا پوست نرم شود.
- با ناخن‌گیر یا قیچی کوتیکولِ ضدعفونی‌شده، ریش را تا جای ممکن نزدیک به ته آن ببرید.
- آن را نکشید، نکنید و با دندان نجوید.
- روی آن پماد آنتی‌بیوتیک یا مرطوب‌کننده بزنید و در صورت نیاز با چسب زخم بپوشانید.
اگر دیابت یا اختلال خونریزی دارید، اگر ریش ظرف یک هفته خوب نشد یا نشانه‌ی عفونت دیدید، به پزشک مراجعه کنید [6]. برای پیشگیری، دست‌ها را مرتب مرطوب کنید، به‌خصوص بعد از شستن. هنگام کار خانه و در هوای سرد دستکش بپوشید، از پاک‌کننده‌ی لاک بدون استون استفاده کنید و با کوتیکول ملایم رفتار کنید [6].
پوسته پوسته شدن نوک انگشتان و کف دست: علت‌های دیگر
وقتی پوسته‌ریزی فقط دور ناخن نیست و نوک انگشت یا کف دست را هم گرفته، علت‌های دیگری هم مطرح می‌شوند:
- پسوریازیس: لکه‌های خشک، خارش‌دار و پوسته‌داری که پوسته‌ی نقره‌ای‌سفید دارند. ناخن‌ها هم ممکن است فرورفتگی‌های ریز پیدا کنند یا ضخیم شوند. آسیب پوست می‌تواند بیماری را تشدید کند و پسوریازیس واگیر ندارد [17]. پسوریازیس می‌تواند پوست دست را هم درگیر کند [10]. برای جلوگیری از تشدید، کندن پوست و جویدن ناخن ممنوع است [5]. بیشتر بخوانید: پسوریازیس (صدف پوستی).
- عفونت قارچی دست (تینه‌آ مانوم): معمولاً یک ناحیه‌ی خشک و پوسته‌ده با خارش خفیف، اغلب روی کف یک دست، که آرام گسترش پیدا می‌کند. اغلب از قارچ پا یا کشاله منتقل می‌شود و ناخن‌های نزدیک هم ممکن است درگیر شوند. تشخیص با نمونه‌برداری از پوسته است [29]. درگیری فقط یک دست از نشانه‌هایی است که آن را از درماتیت جدا می‌کند [29].
- کراتولیز لایه‌بردار: با تاول‌های سطحی پر از هوا روی انگشتان یا کف دست شروع می‌شود. تاول‌ها می‌ترکند و حلقه‌های پوسته‌ریزی به جا می‌گذارند. بیشتر در بزرگسالان جوان و فعال و در ماه‌های گرم دیده می‌شود، معمولاً خارش ندارد و برخلاف اگزما با کرم کورتون بهتر نمی‌شود [28]. دوری از محرک‌ها و کرم‌های حاوی اوره یا لاکتیک اسید کمک می‌کند [28].
- آفتاب‌سوختگی: پوست چند روز بعد از آفتاب‌سوختگی پوسته می‌دهد. پوسته‌ها را نکنید و از مرطوب‌کننده‌ی بدون عطر استفاده کنید [20].
- سایر علت‌ها: اصطکاک، واکنش‌های حساسیتی، عفونت‌های باکتریایی، بعضی داروها و درمان‌ها (مثل درمان سرطان یا آکنه) و برخی بیماری‌های التهابی یا ژنتیکی هم پوسته‌ریزی ایجاد می‌کنند [10].
کمبود کدام ویتامین باعث پوسته شدن اطراف ناخن می‌شود؟
این پرتکرارترین سؤال درباره‌ی این مشکل است. در منابعی که بررسی کردیم، هیچ‌کدام پوسته شدنِ تنها و ساده‌ی دور ناخن را نشانه‌ی اختصاصی کمبود یک ویتامین معرفی نکرده‌اند. آنچه منابع معتبر گفته‌اند این است:
| ماده مغذی | آنچه منابع معتبر می‌گویند | نکته‌ی مهم |
|---|---|---|
| نیاسین (ویتامین B3) | کمبود نیاسین یا اسید آمینه‌ی تریپتوفان باعث «پلاگر» می‌شود که با زخم‌های پوسته‌دار پوست، به‌خصوص در نواحی آفتاب‌خورده، همراه است [24]. | زمینه‌هایی مثل مصرف زیاد الکل، بیماری‌های گوارشی، جراحی چاقی و بی‌اشتهایی عصبی مطرح‌اند. درمان با مکمل تجویزی پزشک است [24]. |
| بیوتین (B7) | کمبود بیوتین می‌تواند شکنندگی ناخن، ریزش مو و بثورات قرمز پوسته‌دار ایجاد کند، ولی در آمریکا نادر است [12]. | ناخن شکننده معمولاً به دلیل کمبود بیوتین نیست و علت‌هایی مثل کمبود آهن یا مشکل تیروئید محتمل‌ترند [12]. |
| روی (زینک) | کمبود شدید روی باعث التهاب پوست دور دهان و مقعد و انتهای اندام‌ها از جمله انگشتان می‌شود و ناخن را نرم، شیاردار و بدشکل می‌کند. پارونیشیا هم ممکن است ایجاد شود [30]. لکه‌ی سفید روی ناخن هم می‌تواند با کمبود روی دیده شود [13]. | نوع ارثی در شیرخواران دیده می‌شود. نوع اکتسابی به دلیل تغذیه‌ی ناکافی یا سوءجذب (مثل بیماری التهابی روده) رخ می‌دهد. تشخیص با آزمایش خون است [30]. |
| آهن | کم‌خونی فقر آهن می‌تواند ناخن قاشقی‌شکل، رنگ‌پریدگی پوست و خارش ایجاد کند [19]. ناخن شکننده ممکن است نشانه‌ی دریافت ناکافی پروتئین، آهن یا ویتامین B باشد [11]. | تشخیص با آزمایش شمارش کامل خون است [19]. بیشتر بخوانید: کم‌خونی فقر آهن. |
| ویتامین‌های A، B2، B3 و B6 | کمبود آن‌ها می‌تواند با بثورات و انواعی از درماتیت همراه باشد [13]. | این یک علامت عمومی پوستی است و مخصوص دور ناخن نیست. |
آیا مصرف مکمل کمک می‌کند؟
- کمبود ویتامین با آزمایش خون یا ادرار تشخیص داده می‌شود. پیش از مصرف هر مکملی، حتی مکمل‌های بدون نسخه، با پزشک مشورت کنید [13].
- درباره‌ی بیوتین، هیچ مطالعه‌ای ثابت نکرده که مکمل آن ظاهر مو، پوست یا ناخن را تغییر می‌دهد [12]. یک مرور علمی در سال 2018 گزارش کرد که کارآزمایی‌ها بهبودی در سفتی و ضخامت ناخن‌های شکننده نشان داده‌اند، ولی برای اثبات اثر به مطالعات بزرگ‌تر و کنترل‌شده نیاز است [33]. مرور دیگری در سال 2024 شواهد را ضعیف دانست و به دلیل تداخل بیوتین با آزمایش‌ها و نبود مطالعات باکیفیت، تجویز آن را برای ناخن شکننده توصیه نکرد [32].
- بیوتین می‌تواند نتیجه‌ی بعضی آزمایش‌ها را به‌طور جدی به هم بزند، بدون اینکه کسی متوجه شود [35]. این شامل آزمایش‌های تیروئید و آزمایش‌های تشخیص حمله‌ی قلبی است. پس اگر مکمل بیوتین یا مکمل‌های «مو، پوست و ناخن» مصرف می‌کنید، حتماً به پزشک بگویید [12].
- قرص آهن را دور از دسترس کودکان نگه دارید، چون مصرف بیش از حد آن در کودک خردسال می‌تواند کشنده باشد [19].
برای اینکه ببینید چه کسانی واقعاً به مکمل نیاز دارند، مقاله‌ی مولتی‌ویتامین‌ها؛ چه کسانی واقعاً به آن‌ها نیاز دارند؟ را بخوانید.
پوسته شدن خود ناخن با پوسته شدن دور ناخن چه فرقی دارد؟
گاهی چیزی که پوسته می‌شود پوست کنار ناخن نیست و خود ناخن است که لایه‌لایه یا شکننده شده. ناخن‌ها سریع‌تر از پوست آب از دست می‌دهند. برای همین شستن مکرر دست، بالا رفتن سن، ناخن بلند و استفاده‌ی زیاد از محصولات آرایشی ناخن از علت‌های شکنندگی آن‌اند. شیمی‌درمانی هم می‌تواند همین اثر را داشته باشد [11]. عفونت قارچی، پسوریازیس و کم‌خونی فقر آهن هم ناخن را تغییر می‌دهند [14]. برای مراقبت، شب‌ها کرم دست غلیظ یا وازلین بزنید، ناخن را کوتاه نگه دارید و به‌جای بریدن کوتیکول، آن را مرطوب کنید [11].
پوسته شدن اطراف ناخن در کودکان
- مکیدن انگشت: مکیدن انگشت یا شست در شیرخواران از علت‌های پارونیشیای حاد است، یعنی عفونت دردناک و قرمز دور ناخن [25].
- جویدن ناخن: همان توصیه‌های ترک عادت برای کودکان هم به کار می‌رود [3].
- بیماری کاوازاکی: بیشتر در کودکان زیر ۵ سال دیده می‌شود. نشانه‌ی اصلی آن تب بالایی است که قطع نمی‌شود و دست‌کم ۵ روز طول می‌کشد. لب‌ها قرمز و ترک‌خورده می‌شوند و کف دست و پا قرمز و متورم. در سیر بیماری، پوست دست و پا، به‌خصوص دور ناخن‌ها، کف دست و کف پا، پوسته می‌دهد [23]. اگر به کاوازاکی شک دارید، فوری به پزشک مراجعه کنید [21].
- بیماری دست، پا و دهان: بیماری شایع کودکی است و با دانه‌های برجسته روی دست و پا همراه است [22]. در عفونت با ویروس کوکساکی A6 ممکن است حدود دو ماه بعد، خطوط عرضی روی ناخن یا حتی افتادن ناخن دیده شود که در نهایت به حالت طبیعی برمی‌گردد [31].
- کمبود روی ارثی: در شیرخوارانِ تغذیه‌شده با شیر خشک چند روز تا چند هفته بعد از تولد، و در شیرخواران شیرمادرخوار کمی بعد از گرفتن از شیر، خود را نشان می‌دهد. پوست دور دهان و انگشتان درگیر می‌شود [30]. تشخیص و درمان آن با پزشک است.
جدول خلاصه: علت، نشانه و اقدام مناسب
| علت | نشانه‌ی کمک‌کننده | اقدام مناسب |
|---|---|---|
| خشکی پوست و شستن مکرر [6] | پوست خشک و زبر، ریش شدن کنار ناخن | مرطوب‌کننده بعد از هر شستن، آب ولرم، شوینده‌ی ملایم [2] |
| درماتیت تماسی [15][27] | خارش، ترک یا قرمزی بعد از تماس با یک ماده‌ی خاص (شوینده، لاک، ناخن مصنوعی) | کنار گذاشتن ماده‌ی مشکوک، دستکش، مراجعه به پزشک اگر ادامه داشت [15] |
| اگزمای دست [1] | خشکی و ترک، لکه‌های قرمز، ترک‌های عمیق دردناک | مرطوب‌کننده و کرم ترمیم‌کننده‌ی سد پوستی، ارزیابی متخصص پوست [1] |
| جویدن یا کندن پوست [3][34] | کوتیکول نامنظم، دور ناخن دردناک، ناخن بدشکل | ترک عادت، لاک تلخ، کوتاه نگه داشتن ناخن، کمک تخصصی [3][8] |
| پسوریازیس [17] | لکه‌های پوسته‌دار نقره‌ای، فرورفتگی ریز روی ناخن | درمان زیر نظر پزشک، دستکار نکردن کوتیکول [5] |
| عفونت قارچی دست [29] | پوسته‌ریزی کف یک دست با لبه‌ی برجسته | تشخیص با نمونه و درمان ضدقارچ [29] |
| کراتولیز لایه‌بردار [28] | تاول‌های هوایی ریز و حلقه‌های پوسته، بدون خارش | دوری از محرک، کرم اوره یا لاکتیک اسید [28] |
| پارونیشیای مزمن [25] | التهاب دور ناخن بیش از ۶ هفته | دست خشک و گرم، دستکش ضدآب با آستر نخی، مراجعه به پزشک [25] |
| کاوازاکی در کودک [23] | تب ۵ روزه یا بیشتر، پوسته شدن دور ناخن در سیر بیماری | مراجعه‌ی فوری به پزشک [21] |
درمان پوسته شدن اطراف ناخن در خانه
این توصیه‌ها برای خشکی و ریش شدن ساده است و جایگزین تشخیص پزشک نیست:
- مرطوب‌کننده‌ی مناسب انتخاب کنید: پماد و کرم از لوسیون مؤثرترند. موادی مثل وازلین، گلیسرین، هیالورونیک اسید و شی‌باتر مفیدند [2].
- زمان زدنش مهم است: مرطوب‌کننده را بعد از هر بار شستن دست، وقتی پوست هنوز کمی نم دارد، و هر وقت احساس خشکی کردید بزنید [2]. NHS توصیه می‌کند دست‌کم ۳ تا ۴ بار در روز از مرطوب‌کننده‌ی دارویی (امولیانت) استفاده شود. پمادهای چرب برای خشکی شدید و شب مناسب‌اند [16].
- جایگزین صابون: شوینده‌های ملایم بدون عطر یا امولیانت‌هایی که جای صابون استفاده می‌شوند، کمتر پوست را خشک می‌کنند [16][15]. بعد از شستن، دست‌ها را کامل خشک کنید [26].
- دستکش بپوشید: برای ظرف‌شستن، باغبانی و کار با مواد شوینده دستکش بپوشید [2]. دستکش ضدآب با آستر نخی برای کارهای خیس مناسب است [25].
- پوست را نکنید: کندن پوسته‌ها راه ورود باکتری را باز می‌کند [10]. ریش پوست را به روشی که بالاتر گفته شد کوتاه کنید.
- هوای خانه را مرطوب کنید: در فصل خشک، دستگاه بخور یا رطوبت‌ساز کمک می‌کند [2].
- هشدار ایمنی: امولیانت‌ها، به‌خصوص وقتی روی لباس یا ملحفه می‌نشینند، خطر آتش‌سوزی دارند. هنگام استفاده، از شعله و سیگار دور بمانید [16].
درمان پزشکی بر اساس علت
درمان به علت بستگی دارد و باید پزشک آن را انتخاب کند:
- اگزما و درماتیت تماسی: پیدا کردن و دوری از عامل تحریک یا حساسیت، مرطوب‌کننده، کرم ترمیم‌کننده‌ی سد پوستی و در صورت نیاز کرم کورتون [1][15]. پیدا کردن علت اگزمای دست گاهی زمان و بررسی تخصصی لازم دارد [1]. اطلاعات بیشتر درباره‌ی این کرم‌ها در مقاله‌ی پمادهای کورتیکواستروئید موضعی (پماد کورتون) آمده است.
- عفونت قارچی: در موارد خفیف داروی ضدقارچ موضعی و اگر جواب نداد، داروی خوراکی به تشخیص پزشک [29].
- پارونیشیای مزمن: بسته به نتیجه‌ی بررسی، کرم کورتون، ضدقارچ یا آنتی‌بیوتیک [25].
- حساسیت به محصولات ناخن: با کنار گذاشتن ماده‌ی حساسیت‌زا معمولاً سریع بهتر می‌شود. کرم کورتون و مرطوب‌کننده روند بهبود را سریع‌تر می‌کنند [27].
- کمبود تغذیه‌ای تأییدشده: مکمل با تجویز پزشک، مثل نیاسین در پلاگر [24].
از مصرف خودسرانه‌ی پماد کورتون یا آنتی‌بیوتیک برای پوسته شدن دور ناخن پرهیز کنید، چون مثلاً کراتولیز لایه‌بردار اصلاً با کورتون بهتر نمی‌شود [28].
چطور عادت جویدن ناخن و کندن پوست را ترک کنیم؟
توصیه‌های آکادمی پوست آمریکا [3]:
- ناخن‌ها را کوتاه نگه دارید.
- لاک تلخ مخصوص ضدجویدن بزنید.
- ناخن‌ها را مانیکور کنید یا با چسب یا دستکش بپوشانید.
- یک عادت جایگزین داشته باشید، مثل توپ ضداسترس یا اسباب‌بازی دستی.
- محرک‌ها را بشناسید: محرک جسمی (مثل خود ریش پوست) یا محرک احساسی (کسالت، استرس، اضطراب).
- عادت را کم‌کم ترک کنید، مثلاً اول برای یک دسته از ناخن‌ها.
اگر چند بار تلاش کرده‌اید و نتوانسته‌اید، یا فکر می‌کنید پای مسئله‌ی روانی در میان است، با پزشک صحبت کنید [3]. رفتاردرمانی به شناخت محرک‌ها و میل به جویدن کمک می‌کند. درمان مشکلات همراه مثل اضطراب یا ADHD هم مهم است [8]. در وسواس کندن پوست، روش‌هایی مثل «آموزش معکوس کردن عادت» و درمان شناختی‌رفتاری به کار می‌روند [9].
عفونت دور ناخن (پارونیشیای حاد) و علائم هشدار
پارونیشیای حاد ظرف چند ساعت تا چند روز ایجاد می‌شود. پوست دور ناخن دردناک، متورم، قرمز و گرم می‌شود و ممکن است زیر پوست، آبسه‌ی سفید تا زرد پر از چرک تشکیل شود [7][25]. بریدگی، ترک پوست، ریش شدن پوست، ناخن فرورفته، جویدن ناخن و مانیکور مکرر از راه‌های ورود میکروب‌اند [7][25].
در ابتدا، خیس کردن انگشت در آب گرم به مدت حدود ۱۵ دقیقه، چند بار در روز توصیه می‌شود. اگر علائم بعد از ۱ تا ۲ روز ادامه داشت، به پزشک مراجعه کنید [7]. آبسه‌ی چرکی ممکن است به تخلیه توسط پزشک نیاز داشته باشد [7].
علائم هشدار که نباید معطل کرد:
- قرمزی، گرمی، تورم و درد که رو به گسترش است. این می‌تواند نشانه‌ی سلولیت (عفونت عمقی‌تر پوست) باشد و مراجعه‌ی فوری لازم دارد [18].
- تب خیلی بالا، ضربان قلب یا تنفس تند، سرگیجه یا گیجی همراه با عفونت پوست. این‌ها نیاز به اورژانس دارند [18].
- دیابت، ضعف سیستم ایمنی یا مشکل گردش خون: به‌محض دیدن نشانه‌ی عفونت با پزشک تماس بگیرید [7][18].
- تب یا لرز همراه با پوسته‌ریزی [10].
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- پوست دور ناخن دردناک، قرمز، متورم و گرم شده است [14] یا چرک دارد [7].
- پوسته‌ریزی با مراقبت خانگی بهتر نمی‌شود، مدام عود می‌کند یا شدید است [15][26].
- ریش پوست ظرف یک هفته خوب نشده، یا دیابت یا اختلال خونریزی دارید [6].
- ناخن‌ها بدون دلیل روشن تغییر شکل یا رنگ داده‌اند یا افتاده‌اند [14]، یا ناخن متورم و دردناک شده است [4].
- در زمینه‌ی اگزمای دست، علائم عفونت مثل جوش چرکی، درد بیشتر یا دلمه دیده می‌شود، یا حساسیت تماسی مشکوک است [26].
- پوسته‌ریزی بدون علت مشخص است [10].
- کودک تب‌دار است و پوست دست و پایش پوسته می‌دهد [23][21].
- جویدن ناخن یا کندن پوست را با وجود تلاش نمی‌توانید کنار بگذارید [3][9].
نوبت متخصص پوست با طبیب‌یاب: اگر پوسته‌ریزی دور ناخن با مراقبت خانگی بهتر نشد، مدام برمی‌گردد یا با ترک عمیق، تغییر شکل ناخن یا نشانه‌ی عفونت همراه است، بهتر است متخصص پوست علت آن را بررسی کند. برای پیدا کردن متخصص پوست و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان پوست در طبیب‌یاب را ببینید.
سؤالات متداول
کمبود کدام ویتامین باعث پوسته شدن اطراف ناخن می‌شود؟
در منابع معتبری که بررسی کردیم، پوسته شدن ساده‌ی دور ناخن نشانه‌ی اختصاصی کمبود یک ویتامین نیست. کمبود نیاسین (پلاگر) با زخم‌های پوسته‌دار در نواحی آفتاب‌خورده همراه است [24]. کمبود بیوتین می‌تواند شکنندگی ناخن و بثورات پوسته‌دار بدهد، ولی نادر است [12]. کمبود روی می‌تواند پوست انگشتان را ملتهب کند و به پارونیشیا برسد [30]. کمبود با آزمایش تشخیص داده می‌شود و مکمل باید با نظر پزشک مصرف شود [13].
چرا دور ناخن‌ها پوست پوست می‌شود؟
علت‌های شناخته‌شده شامل پوست خشک، شستن و ضدعفونی مکرر دست، صابون قوی، کارهای خیس، هوای سرد، جویدن ناخن و کندن کوتیکول‌اند [6]. درماتیت تماسی، اگزمای دست [15][1] و گاهی پسوریازیس یا عفونت قارچی [10] هم نقش دارند.
درمان ریش شدن پوست اطراف ناخن چیست؟
دست را بشویید، انگشت را چند دقیقه در آب گرم بگذارید و ریش را با قیچی یا ناخن‌گیر ضدعفونی‌شده نزدیک به ته آن ببرید. آن را نکشید و نجوید. بعد مرطوب‌کننده یا پماد آنتی‌بیوتیک بزنید. اگر ظرف یک هفته خوب نشد یا عفونی شد، به پزشک مراجعه کنید [6].
علت پوسته پوسته شدن خود ناخن چیست؟
شستن مکرر دست (ناخن سریع‌تر از پوست آب از دست می‌دهد)، بالا رفتن سن، ناخن بلند، محصولات آرایشی ناخن و شیمی‌درمانی از علت‌های آن‌اند [11]. عفونت قارچی، پسوریازیس و کم‌خونی فقر آهن هم ناخن را تغییر می‌دهند [14].
کمبود چه ویتامینی باعث ترک خوردن یا شکنندگی ناخن می‌شود؟
کمبود بیوتین می‌تواند باعث شکنندگی ناخن شود، ولی ناخن شکننده معمولاً به این دلیل نیست. کمبود آهن یا مشکل تیروئید محتمل‌تر است [12]. ناخن شکننده ممکن است نشانه‌ی دریافت ناکافی پروتئین، آهن یا ویتامین B هم باشد [11]. شواهد اثر مکمل بیوتین بر ناخن محدود است [32][33].
چه عواملی باعث پوسته پوسته شدن نوک انگشتان می‌شوند؟
خشکی و اگزما، درماتیت تماسی، پسوریازیس، عفونت قارچی، کراتولیز لایه‌بردار، آفتاب‌سوختگی، واکنش‌های حساسیتی و بعضی داروها [10][28][29][20]. در کودک تب‌دار، بیماری کاوازاکی هم باید بررسی شود [23].
پوسته شدن کنار ناخن نشانه‌ی چیست؟
بیشتر وقت‌ها نشانه‌ی خشکی و آسیب روزمره‌ی پوست است [6]. ولی اگر با قرمزی و چرک همراه باشد، ممکن است نشانه‌ی عفونت دور ناخن باشد [7]. اگر لکه‌های پوسته‌دار دیگری روی بدن دارید، پسوریازیس مطرح است [17] و اگر ترک‌های عمیق دارید، اگزمای دست [1].
علت کندن پوست دور ناخن در بزرگسالان چیست؟
گاهی عادتی است که با استرس، اضطراب یا کسالت تشدید می‌شود [3]. گاهی هم بخشی از «رفتارهای تکراری متمرکز بر بدن» یا وسواس کندن پوست است که درمان رفتاری دارد [34][9].
برای پوست اطراف ناخن چه پمادی خوب است؟
برای خشکی ساده، پماد یا کرم مرطوب‌کننده (مثلاً حاوی وازلین یا گلیسرین) از لوسیون مؤثرتر است [2]. کرم کورتون، ضدقارچ یا آنتی‌بیوتیک فقط وقتی مفید است که علت مشخص شده باشد، پس با نظر پزشک استفاده شود [1][25][29].
سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. اگر پوسته‌ریزی دور ناخن با درد، چرک، تب یا تغییر ناخن همراه است، یا دیابت دارید، به پزشک مراجعه کنید.
منابع
- American Academy of Dermatology (AAD). Hand eczema. https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/hand-eczema
- American Academy of Dermatology (AAD). Dermatologists’ tips for relieving dry skin. https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dermatologists-tips-relieve-dry-skin
- American Academy of Dermatology (AAD). How to stop biting your nails. https://www.aad.org/public/everyday-care/nail-care-secrets/basics/stop-biting-nails
- American Academy of Dermatology (AAD). 11 dermatologists’ tips for healthy nails. https://www.aad.org/public/everyday-care/nail-care-secrets/basics/healthy-nail-tips
- American Academy of Dermatology (AAD). 7 nail-care tips that can reduce nail psoriasis. https://www.aad.org/public/diseases/psoriasis/skin-care/nail-care
- Cleveland Clinic. A hands-on approach to remove and prevent hangnails. https://health.clevelandclinic.org/how-to-get-rid-of-a-hangnail
- Cleveland Clinic. Paronychia (nail infection). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15327-nail-infection-paronychia
- Cleveland Clinic. 5 tips on how to stop nail biting. https://health.clevelandclinic.org/nail-biting-when-does-it-go-too-far/amp
- Cleveland Clinic. Dermatillomania (skin picking). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22706-dermatillomania-skin-picking
- Cleveland Clinic. Peeling skin: causes, diagnosis and treatment. https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/17832-peeling-skin
- Cleveland Clinic. Brittle nails: causes and treatment tips. https://health.clevelandclinic.org/brittle-nails-causes-treatment
- Cleveland Clinic. Biotin: what it is, benefits and dosage. https://health.clevelandclinic.org/benefits-of-biotin
- Cleveland Clinic. Vitamin deficiency. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/vitamin-deficiency
- NHS. Nail problems. https://www.nhs.uk/symptoms/nail-problems/
- NHS. Contact dermatitis. https://www.nhs.uk/conditions/contact-dermatitis/
- NHS. Emollients. https://www.nhs.uk/conditions/emollients/
- NHS. Psoriasis. https://www.nhs.uk/conditions/psoriasis/
- NHS. Cellulitis. https://www.nhs.uk/conditions/cellulitis/
- NHS. Iron deficiency anaemia. https://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/
- NHS. Sunburn. https://www.nhs.uk/conditions/sunburn/
- NHS. Kawasaki disease. https://www.nhs.uk/conditions/kawasaki-disease/
- NHS. Hand, foot and mouth disease. https://www.nhs.uk/conditions/hand-foot-mouth-disease/
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Kawasaki disease. https://medlineplus.gov/ency/article/000989.htm
- MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Pellagra. https://medlineplus.gov/ency/article/000342.htm
- DermNet. Paronychia. https://dermnetnz.org/topics/paronychia
- DermNet. Hand dermatitis. https://dermnetnz.org/topics/hand-dermatitis
- DermNet. Nail cosmetics allergy. https://dermnetnz.org/topics/nail-cosmetics-allergy
- DermNet. Keratolysis exfoliativa. https://dermnetnz.org/topics/keratolysis-exfoliativa
- DermNet. Tinea manuum. https://dermnetnz.org/topics/tinea-manuum
- DermNet. Acrodermatitis enteropathica (zinc deficiency). https://dermnetnz.org/topics/acrodermatitis-enteropathica
- DermNet. Hand, foot and mouth disease. https://dermnetnz.org/topics/hand-foot-and-mouth-disease
- Curtis KL, Lipner SR. Vitamins for the management of nail disease: a literature review. Skin Appendage Disorders. 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10987071/
- Lipner SR, Scher RK. Biotin for the treatment of nail disease: what is the evidence? Journal of Dermatological Treatment. 2018 (PMID 29057689). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29057689/
- Cohen PR. Nail-associated body-focused repetitive behaviors: habit-tic nail deformity, onychophagia, and onychotillomania. Cureus. 2022 (PMC8976532). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8976532/
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Biotin interference with troponin lab tests – assays subject to biotin interference. https://www.fda.gov/medical-devices/in-vitro-diagnostics/biotin-interference-troponin-lab-tests-assays-subject-biotin-interference
