پارانویا چیست؟ علائم، انواع، علت و درمان

شاید این روزها حس می‌کنید همکاران پشت سرتان حرف می‌زنند یا کسی می‌خواهد فریبتان بدهد، یا نگران عزیزی هستید که به همه بدبین شده است. پارانویا یعنی بی‌اعتمادی و سوءظن به دیگران بدون دلیل کافی. خودش یک بیماری مستقل نیست، بلکه نشانه‌ای است که از افکار گذرا و خفیف تا باورهای شدید و هذیانی را در بر می‌گیرد [1]. بسیاری از آدم‌ها در مقطعی از زندگی بدبینی خفیف را تجربه می‌کنند. اما اگر این افکار ذهن را پر کرده یا به زندگی آسیب زده، وقت کمک گرفتن است [1].

خلاصه در یک نگاه

• پارانویا چیست: شیوه‌ای از فکر کردن همراه با بی‌اعتمادی و سوءظن به دیگران بدون دلیل کافی. یک «نشانه» است، نه یک تشخیص مستقل [1].
• علائم اصلی: سخت اعتماد کردن، شک مداوم به وفاداری نزدیکان، این گمان که دیگران پشت سرتان بد می‌گویند یا می‌خواهند از شما سوءاستفاده کنند، رفتار دفاعی یا خصمانه، و دیدن دنیا به‌عنوان جایی پر از تهدید [1].
• کجا دیده می‌شود: به‌شکل خفیف و گذرا در افراد عادی، و همچنین در اختلال شخصیت پارانوئید، اختلال هذیانی، روان‌پریشی و اسکیزوفرنی [1]. پارانویا شایع‌ترین نشانه‌ی روان‌پریشی است و بیش از ۷۰ درصد افرادی که روان‌پریشی دارند آن را تجربه می‌کنند [1].
• درمان: به علت زمینه‌ای بستگی دارد. روان‌درمانی و در صورت نیاز دارو، زیر نظر روان‌پزشک [1][8].
• کمک فوری: اگر خطر آسیب به خود یا دیگران وجود دارد، با اورژانس 115 تماس بگیرید [16].

پارانویا چیست؟ (معنی پارانویا به فارسی)

پارانویا (Paranoia) در فارسی معمولاً «بدگمانی» یا «سوءظن شدید» خوانده می‌شود. طبق تعریف Cleveland Clinic، پارانویا شیوه‌ای از فکر کردن است که در آن فرد بدون دلیل کافی به دیگران بی‌اعتماد و مشکوک است [1]. فرد ممکن است مطمئن باشد که دیگران قصد آزار، فریب یا سوءاستفاده از او را دارند، در حالی که شواهد این نگرانی را تأیید نمی‌کند [1].

نکته‌ی مهم این است که پارانویا به‌خودی‌خود یک اختلال روانی نیست. نشانه‌ای است که ممکن است در چند وضعیت مختلف دیده شود [1]. پارانویای خفیف در جمعیت عمومی نسبتاً شایع است. بسیاری از افراد در مقطعی از زندگی آن را تجربه می‌کنند، بدون این‌که آزارشان بدهد یا زندگی‌شان را مختل کند. به این نوع «پارانویای غیربالینی» می‌گویند [1].

تفاوت پارانویا و پارانوئید

در منابع پزشکی انگلیسی، Paranoia (پارانویا) اسم خودِ این حالت است و Paranoid (پارانوئید) صفتی است که برای توصیف افکار یا یک اختلال به کار می‌رود، مثل «افکار پارانوئید» یا «اختلال شخصیت پارانوئید» [1][3]. پس «پارانوئید» به‌تنهایی نام یک بیماری جدا نیست. «اختلال شخصیت پارانوئید» اما یک تشخیص مشخص است که پایین‌تر توضیح داده شده است [3].

پارانویا با اضطراب چه فرقی دارد؟

اضطراب ترس، نگرانی و احساس دائمیِ زیر فشار بودن ایجاد می‌کند. پارانویا مشخص‌تر است: بی‌اعتمادی و سوءظن به «دیگران»، بدون شواهد کافی برای این نگرانی [1]. این دو ممکن است با هم دیده شوند. برای شناخت اضطراب، مطلب اختلالات اضطرابی در بزرگسالان را بخوانید.

علائم پارانویا

به گفته‌ی Cleveland Clinic، فردی که پارانویا دارد ممکن است این نشانه‌ها را داشته باشد [1]:

• سخت به دیگران اعتماد می‌کند.
• مدام به وفاداری عزیزانش فکر می‌کند و به آن شک دارد.
• گمان می‌کند دیگران پشت سرش حرف منفی می‌زنند.
• احساس می‌کند از او سوءاستفاده می‌شود یا مورد آزار و تعقیب است.
• رفتار دفاعی یا خصمانه نشان می‌دهد.
• به نظریه‌های توطئه‌ی بی‌پایه باور دارد.
• دنیا را جایی می‌بیند که دائم تهدیدش می‌کند.

۴ نوع افکار پارانوئید

Cleveland Clinic افکار پارانوئید را در چهار دسته توضیح می‌دهد. از بالا به پایین، معمولاً شدت بیشتر می‌شود [1]:

مثال‌های ستون آخر برای فهم بهتر نوشته شده‌اند و ابزار تشخیص نیستند.

نمونه‌هایی از افکار پارانوئید شدید

NHS توضیح می‌دهد که در «هذیان پارانوئید» ممکن است فرد باور داشته باشد که آزار یا تعقیب می‌شود. مثلاً باور کند که دنبالش می‌کنند، زیر نظرش دارند، علیه او توطئه می‌کنند یا می‌خواهند مسمومش کنند [10]. در هذیان گزند و آزار هم ممکن است فرد باور داشته باشد یک شخص یا سازمان قصد آسیب زدن به او یا کشتنش را دارد [6]. «هذیان» یعنی باوری که با اطمینان کامل نگه داشته می‌شود، هرچند بر پایه‌ی برداشتی اشتباه، عجیب یا غیرواقع‌بینانه است [10].

چه چیزی شدت پارانویا را نشان می‌دهد؟

پارانویا طیفی از خفیف تا شدید دارد. Cleveland Clinic برای سنجش شدت به این موارد اشاره می‌کند [1]:

• باور فرد به این افکار چقدر محکم است.
• این افکار چند وقت یک بار سراغش می‌آیند.
• چقدر ناراحتی و پریشانی ایجاد می‌کنند.
• چقدر در زندگی روزمره، کار و روابط اختلال ایجاد می‌کنند.

پارانویا در چه بیماری‌هایی دیده می‌شود؟ (انواع پارانویا)

پارانویا ممکن است در چند وضعیت مختلف دیده شود که با هم فرق دارند. تشخیص این‌که کدام مطرح است فقط کار متخصص سلامت روان است [1][9].

۱. افکار پارانوئید خفیف (غیربالینی)

بدبینی گذرایی که بسیاری از افراد تجربه می‌کنند، بیش از حد آزاردهنده نیست و زندگی را مختل نمی‌کند [1].

۲. اختلال شخصیت پارانوئید (Paranoid Personality Disorder)

اختلال شخصیت پارانوئید (PPD) یک وضعیت سلامت روان است که با الگوی طولانی‌مدت بی‌اعتمادی و سوءظن به دیگران، بدون دلیل کافی، مشخص می‌شود [2][3]. طبق Cleveland Clinic، نشانه‌های آن معمولاً تا اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی ظاهر می‌شود [3]. نشانه‌هایی که Cleveland Clinic و MedlinePlus ذکر می‌کنند [2][3]:

• شک به تعهد، وفاداری یا قابل‌اعتماد بودن دیگران
• پرهیز از درد دل کردن با دیگران
• کینه به دل گرفتن
• حساسیت شدید به انتقاد و بد تعبیر کردن حرف‌های معمولی
• شک بی‌دلیل به خیانت همسر یا شریک زندگی، حسادت و رفتار کنترل‌گرانه
• نگرانی از این‌که دیگران انگیزه‌های پنهان دارند یا از فرد سوءاستفاده می‌کنند
• ناتوانی در همکاری با دیگران، انزوای اجتماعی و فاصله گرفتن عاطفی
• رفتار خصمانه و سختی در آرام شدن

تفاوت مهم: افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید، برخلاف اسکیزوفرنی یا روان‌پریشی، همراه با پارانویا هذیان یا توهم ندارند [3]. MedlinePlus هم این اختلال را از اختلالات روان‌پریشی مثل اسکیزوفرنی جدا می‌داند [2]. Cleveland Clinic شیوع آن را در جمعیت عمومی آمریکا ۰.۵ تا ۴.۵ درصد ذکر می‌کند [3].

۳. اختلال هذیانی (نوع گزند و آزار)

اختلال هذیانی نوعی اختلال روان‌پریشی است که نشانه‌ی اصلی آن یک یا چند هذیان است [4]. تشخیص وقتی مطرح می‌شود که هذیان‌ها یک ماه یا بیشتر ادامه داشته باشند و با وضعیت دیگری توضیح داده نشوند [4]. این هذیان‌ها معمولاً «غیرعجیب» (non-bizarre) هستند. یعنی موقعیت‌هایی‌اند که در زندگی واقعی ممکن است رخ دهند، مثل تعقیب شدن یا فریب خوردن [4].

شایع‌ترین نوع آن نوع گزند و آزار (Persecutory) است. فرد باور دارد کسی یا چیزی با او بدرفتاری می‌کند، جاسوسی‌اش را می‌کند یا قصد آسیب زدن دارد [4]. برخلاف اسکیزوفرنی، در این اختلال گفتار یا رفتار آشفته و «علائم منفی» دیده نمی‌شود و عملکرد روزانه به آن اندازه مختل نیست [4]. اختلال هذیانی نسبتاً نادر است و حدود ۰.۰۵ تا ۰.۱ درصد بزرگسالان را درگیر می‌کند [4].

۴. پارانویا در روان‌پریشی و اسکیزوفرنی

روان‌پریشی (Psychosis) یعنی فرد بخشی از ارتباطش با واقعیت را از دست بدهد. ممکن است چیزهایی را ببیند یا بشنود که دیگران نمی‌بینند و نمی‌شنوند (توهم)، یا به چیزهایی باور داشته باشد که واقعی نیستند (هذیان) [5]. پارانویا شایع‌ترین نشانه‌ی روان‌پریشی است [1]. NIMH هم «بدگمانی و افکار پارانوئید» را از نشانه‌های هشدار اولیه‌ی روان‌پریشی می‌داند. نشانه‌های دیگر شامل کناره‌گیری از جمع، اختلال خواب و افت عملکرد در درس یا کار است [11].

روان‌پریشی ممکن است در اسکیزوفرنی، اختلال دوقطبی و افسردگی شدید دیده شود [5]. برای آشنایی بیشتر، مطلب اختلال دوقطبی را ببینید. در دوره‌ی پس از زایمان هم روان‌پریشی ممکن است رخ دهد [5]. درباره‌ی آن در مطلب روان‌پریشی پس از زایمان بیشتر بخوانید.

اسکیزوفرنی اختلالی است که تشخیص واقعیت از غیرواقعیت را سخت می‌کند و علاوه بر هذیان و توهم، ممکن است با مشکل تمرکز، کاهش بروز احساسات و گفتار نامفهوم همراه باشد [12]. معمولاً نخستین بار بین ۱۶ تا ۳۰ سالگی، پس از اولین دوره‌ی روان‌پریشی، تشخیص داده می‌شود [13]. اصطلاح «اسکیزوفرنی پارانوئید» نامی قدیمی برای یک زیرگروه است و متخصصان دیگر از آن استفاده نمی‌کنند [1]. NHS هم تأکید می‌کند که اسکیزوفرنی به معنای «شخصیت دوگانه» نیست و معمولاً باعث خشونت نمی‌شود [9].

جدول مقایسه

علت پارانویا چیست؟

محققان هنوز علت دقیق پارانویا را نمی‌دانند [1]. Cleveland Clinic این عوامل را در بروز آن مؤثر می‌داند [1]:

• تجربه‌های دشوار دوران کودکی مثل آسیب روانی (تروما) و قلدری
• عوامل محیطی مثل وضعیت اقتصادی-اجتماعی پایین و انزوای اجتماعی
• استرس شدید یا طولانی‌مدت

برای اختلال شخصیت پارانوئید، Cleveland Clinic به نقش غفلت عاطفی و جسمی در کودکی اشاره می‌کند [3]. MedlinePlus هم می‌گوید این اختلال در خانواده‌هایی که سابقه‌ی اختلالات روان‌پریشی دارند بیشتر دیده می‌شود، پس ژن‌ها ممکن است نقش داشته باشند [2].

وقتی پارانویا بخشی از روان‌پریشی است، NHS این عوامل را از علل یا محرک‌های احتمالی روان‌پریشی می‌داند [7]:

• اختلالات سلامت روان مثل اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی، و همچنین استرس شدید، اضطراب، افسردگی و کم‌خوابی
• مصرف مواد (مثل حشیش، کوکائین، آمفتامین و مت‌آمفتامین) و اختلال مصرف الکل، و همچنین قطع این مواد
• عارضه‌ی برخی داروها یا مصرف بیش از حد آن‌ها
• برخی بیماری‌های جسمی مثل آلزایمر، پارکینسون، تومور مغزی، مولتیپل اسکلروزیس، لوپوس، افت قند خون، HIV و برخی عفونت‌ها

NIMH هم روان‌پریشی را حاصل ترکیب پیچیده‌ای از زمینه‌ی ژنتیکی، تفاوت در رشد مغز و قرار گرفتن در معرض استرس یا آسیب روانی می‌داند [11].

پارانویا چگونه تشخیص داده می‌شود؟

آزمایش واحدی برای این تشخیص‌ها وجود ندارد. تشخیص با ارزیابی متخصص سلامت روان، مثل روان‌پزشک، انجام می‌شود [9]. اختلال شخصیت پارانوئید بر اساس ارزیابی روان‌شناختی و بررسی مدت و شدت نشانه‌ها تشخیص داده می‌شود [2]. متخصص ممکن است درباره‌ی سابقه‌ی فرد، روابط، سابقه‌ی کاری و توانایی سنجش واقعیت سؤال کند [3]. چون پارانویا در شرایط مختلفی دیده می‌شود، با فهرست‌های اینترنتی نمی‌توان خودتان یا دیگری را تشخیص داد.

اگر نمی‌دانید باید به روان‌پزشک مراجعه کنید یا متخصص مغز و اعصاب، مطلب تفاوت روانپزشک و نورولوژیست را ببینید.

درمان پارانویا

درمان به علت زمینه‌ای و شدت پارانویا بستگی دارد و باید با ارزیابی روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی برنامه‌ریزی شود [1].

• روان‌درمانی (گفتاردرمانی): Cleveland Clinic آن را از روش‌های اصلی درمان پارانویا می‌داند [1]. برای اختلال شخصیت پارانوئید، روان‌درمانی‌هایی مثل درمان شناختی-رفتاری (CBT) یا رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT) ترجیح داده می‌شود [3].
• درمان روان‌پریشی: معمولاً ترکیبی از داروهای ضدروان‌پریشی، گفتاردرمانی (از جمله CBT و مداخله‌های خانوادگی) و حمایت اجتماعی است [5][8]. NHS می‌گوید پس از نخستین دوره‌ی روان‌پریشی، تیم‌های «مداخله‌ی زودهنگام» ارزیابی، دارو، درمان روان‌شناختی و حمایت اجتماعی ارائه می‌دهند [8]. NIMH هم بر اهمیت درمان زودهنگام تأکید دارد [11].
• اختلال هذیانی: درمان اصلی روان‌درمانی و دارو است. Cleveland Clinic می‌گوید این اختلال به درمان «فقط دارویی» پاسخ خوبی نمی‌دهد [4]. به گفته‌ی همین منبع، تقریباً نیمی از افراد کاملاً بهبود می‌یابند و بیش از ۲۰ درصد کاهش نشانه‌ها را گزارش می‌کنند. بدون درمان هم ممکن است این اختلال مادام‌العمر شود [4].
• بستری: در پارانویای شدید که با نشانه‌های دیگر روان‌پریشی، مثل توهم، همراه است، ممکن است بستری لازم شود [1].

داروی پارانویا چیست؟

هیچ داروی واحدی برای «پارانویا» وجود ندارد. انتخاب دارو به تشخیص زمینه‌ای بستگی دارد و فقط روان‌پزشک می‌تواند آن را تعیین کند:

• Cleveland Clinic برای پارانویای همراه با بیماری زمینه‌ای، از داروهای ضداضطراب و داروهای ضدروان‌پریشی نام می‌برد [1]. (برای آشنایی کلی با گروه اول، مطلب قرص‌های ضد اضطراب را ببینید.)
• داروهای ضدروان‌پریشی بخش اصلی درمان روان‌پریشی هستند. NHS توضیح می‌دهد که این داروها اثر پیام‌رسان‌های شیمیایی مغز مثل دوپامین را مهار می‌کنند. ممکن است اضطراب را زود کم کنند، ولی اثرشان بر توهم یا هذیان چند روز تا چند هفته طول بکشد [8].
• برای اختلال شخصیت پارانوئید، Cleveland Clinic می‌گوید معمولاً دارو برای خودِ این اختلال تجویز نمی‌شود. ولی برای نشانه‌های شدید یا بیماری‌های همراه ممکن است دارو لازم شود [3]. MedlinePlus می‌گوید اگر فرد درمان را بپذیرد، گفتاردرمانی و دارو اغلب مؤثرند [2]. این‌که شما به دارو نیاز دارید یا نه را با روان‌پزشک مشورت کنید.
• هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. NHS هشدار می‌دهد که قطع داروی ضدروان‌پریشی بدون نظر پزشک ممکن است باعث برگشت علائم شود [8].

درمان‌های دیجیتال؛ هنوز در حد پژوهش

SlowMo یک درمان دیجیتالِ همراه با درمانگر است که روی شیوه‌ی استدلال در پارانویا کار می‌کند. در یک کارآزمایی بالینی روی ۳۶۱ نفر مبتلا به روان‌پریشی، افزودن SlowMo به درمان معمول در پیامد اصلی (نمره‌ی پارانویا در هفته‌ی ۲۴) تفاوت معنی‌داری ایجاد نکرد. البته برخی سنجه‌های ثانویه در هفته‌ی ۱۲ بهتر بودند [15]. پس این روش هنوز جایگزین درمان استاندارد نیست.

در کنار درمان چه چیزهایی کمک می‌کند؟

این موارد جایگزین درمان نیستند، ولی در منابع به آن‌ها اشاره شده است:

• خواب را جدی بگیرید. کم‌خوابی در فهرست محرک‌های روان‌پریشی NHS آمده است [7]. در یک کارآزمایی بزرگ روی ۳۷۵۵ دانشجوی دارای بی‌خوابی در ۲۶ دانشگاه بریتانیا، درمان شناختی-رفتاری دیجیتال بی‌خوابی، علاوه بر بهتر کردن خواب، پارانویا را هم به‌طور معنی‌دار (هرچند با اثر کوچک) کاهش داد [14]. اگر بی‌خوابی دارید، مطلب بی‌خوابی و راهکارهای علمی درمان آن را ببینید.
• از الکل و مواد دوری کنید. مصرف مواد و الکل، و همچنین قطع آن‌ها، از محرک‌های روان‌پریشی است [7].
• استرس را مدیریت کنید و تنها نمانید. استرس شدید یا طولانی و انزوای اجتماعی از عوامل مرتبط با پارانویا هستند [1].

اگر یکی از نزدیکانتان پارانویا دارد

• با ملایمت او را تشویق کنید که کمک پزشکی بگیرد، یا از پزشک خودتان بپرسید چطور می‌توانید کمکش کنید [1].
• صبور باشید. افرادی که پارانویای شدید دارند ممکن است به‌خاطر همین بی‌اعتمادی نخواهند پیش پزشک بروند [1]. درمان افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید هم دشوار است، چون اغلب به درمانگران هم مشکوک‌اند [2].
• از برچسب زدن پرهیز کنید. پارانویا یک نشانه است، نه ویژگی اخلاقی [1]. با روان‌درمانی و در صورت نیاز دارو می‌توان آن را کنترل کرد [1].
• مراقب خودتان هم باشید. Cleveland Clinic می‌گوید اعضای خانواده‌ی افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید اغلب استرس، افسردگی، اندوه و انزوا را تجربه می‌کنند و بهتر است برای خودشان هم حمایت بگیرند [3].

چه زمانی باید به روان‌پزشک مراجعه کرد؟

• اگر پارانویا ذهنتان را پر کرده یا اثر منفی بر زندگی‌تان گذاشته است [1].
• اگر سوءظن‌ها به روابط یا کارتان آسیب می‌زنند [2].
• اگر همراه با پارانویا چیزهایی می‌بینید یا می‌شنوید که دیگران نمی‌بینند، یا باورهایی دارید که اطرافیان نگرانشان شده‌اند. NHS توصیه می‌کند در صورت بروز نشانه‌های روان‌پریشی فوراً به پزشک مراجعه کنید [5].

درمان به‌موقع مهم است. NIMH تأکید می‌کند که با درمان، خطر خشونت و خودکشی در روان‌پریشی کاهش می‌یابد [11]. بدون درمان هم پارانویا ممکن است به مشکل در روابط، از دست دادن کار، انزوا، اضطراب و افسردگی منجر شود [1].

چه زمانی کمک فوری لازم است؟

هشدار: اگر شما یا اطرافیانتان فکر آسیب زدن به خود یا دیگران را دارید، یا فردی به‌شدت آشفته است و ارتباطش با واقعیت قطع شده، همین حالا با اورژانس 115 تماس بگیرید [16]. برای مشاوره‌ی تلفنی رایگان در ایران، این دو خط هم در دسترس‌اند: اورژانس اجتماعی 123 (سازمان بهزیستی، شبانه‌روزی) و خط مشاوره‌ی 1480 (سازمان بهزیستی، همه‌ی روزهای هفته از ساعت ۸ تا ۲۴) [17].

نوبت روان‌پزشک با طبیب‌یاب: اگر بدبینی و سوءظن مدتی است ذهنتان را درگیر کرده، به روابط یا کارتان آسیب زده، یا با دیدن و شنیدن چیزهایی همراه است که دیگران نمی‌بینند، بهتر است هرچه زودتر روان‌پزشک وضعیت را ارزیابی کند. برای پیدا کردن روان‌پزشک و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان اعصاب و روان در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

پارانویا یعنی چه و به انگلیسی چه می‌شود؟

پارانویا (Paranoia) یعنی بی‌اعتمادی و سوءظن به دیگران بدون دلیل کافی [1]. صفت آن در انگلیسی Paranoid است، مثل «افکار پارانوئید» [1].

علائم پارانویا چیست؟

سخت اعتماد کردن، شک به وفاداری نزدیکان، این گمان که دیگران پشت سرتان بد می‌گویند یا از شما سوءاستفاده می‌کنند، رفتار دفاعی یا خصمانه، باور به توطئه‌های بی‌پایه، و دیدن دنیا به‌عنوان جایی پرتهدید [1].

تفاوت پارانویا و پارانوئید چیست؟

پارانویا اسم خودِ این حالت است و پارانوئید صفتی برای توصیف افکار یا یک اختلال. «اختلال شخصیت پارانوئید» یک تشخیص مشخص است که با الگوی طولانی‌مدت بی‌اعتمادی همراه است و در آن هذیان یا توهم دیده نمی‌شود [1][3].

تفاوت پارانویا با اسکیزوفرنی چیست؟

پارانویا یک نشانه است و در اسکیزوفرنی هم ممکن است دیده شود. اسکیزوفرنی یک بیماری طولانی‌مدت است که علاوه بر هذیان، ممکن است با توهم، تفکر آشفته و کناره‌گیری از جمع همراه باشد [1][9][12]. هر فردی که پارانویا دارد اسکیزوفرنی ندارد [1].

داروی پارانویا چیست؟

داروی واحدی وجود ندارد. بسته به علت زمینه‌ای، روان‌پزشک ممکن است داروهای ضداضطراب یا ضدروان‌پریشی را در کنار روان‌درمانی در نظر بگیرد [1][8]. برای اختلال شخصیت پارانوئید معمولاً دارو برای خودِ اختلال تجویز نمی‌شود [3]. با روان‌پزشک مشورت کنید و هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید [8].

آیا پارانویا درمان دارد؟

بله. با روان‌درمانی و در صورت نیاز دارو می‌توان آن را کنترل کرد [1]. در اختلال شخصیت پارانوئید، گفتاردرمانی و دارو ممکن است پارانویا و اثرش بر زندگی روزمره را کم کنند. نتیجه به پذیرش درمان بستگی دارد [2]. در اختلال هذیانی، تقریباً نیمی از افراد کاملاً بهبود می‌یابند [4].

علت پارانویا چیست؟

علت دقیق آن معلوم نیست. تجربه‌های دشوار کودکی، انزوای اجتماعی، وضعیت اقتصادی-اجتماعی پایین و استرس شدید یا طولانی از عوامل مرتبط هستند [1]. کم‌خوابی، مصرف مواد و الکل و برخی بیماری‌های جسمی هم ممکن است محرک روان‌پریشی باشند [7].

آیا پارانویا در مردان شایع‌تر است؟

MedlinePlus می‌گوید اختلال شخصیت پارانوئید در مردان شایع‌تر به نظر می‌رسد [2]. اسکیزوفرنی، به گفته‌ی همین منبع، زنان و مردان را به یک اندازه درگیر می‌کند [12].

خطرات پارانویا چیست؟

پارانویای درمان‌نشده ممکن است به مشکل در روابط، از دست دادن کار، انزوا، اضطراب و افسردگی منجر شود [1]. در روان‌پریشی، درمان خطر خشونت و خودکشی را کاهش می‌دهد [11]. NHS می‌گوید اسکیزوفرنی معمولاً باعث خشونت نمی‌شود [9].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین ارزیابی، تشخیص و درمان روان‌پزشک یا روان‌شناس بالینی نیست. پارانویا را نمی‌توان با آزمون‌ها و فهرست‌های اینترنتی تشخیص داد. هیچ دارویی را بدون تجویز پزشک شروع، قطع یا کم و زیاد نکنید و برای هر تصمیم درمانی با روان‌پزشک مشورت کنید. در موقعیت اضطراری با 115 تماس بگیرید.

منابع

1. Cleveland Clinic — Paranoia: What It Is, Causes, Symptoms & Treatment — https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/paranoia
2. MedlinePlus (NIH) — Paranoid personality disorder — https://medlineplus.gov/ency/article/000938.htm
3. Cleveland Clinic — Paranoid Personality Disorder — https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9784-paranoid-personality-disorder
4. Cleveland Clinic — Delusional Disorder — https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9599-delusional-disorder
5. NHS — Psychosis: Overview — https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/psychosis/overview/
6. NHS — Psychosis: Symptoms — https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/psychosis/symptoms/
7. NHS — Psychosis: Causes — https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/psychosis/causes/
8. NHS — Psychosis: Treatment — https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/psychosis/treatment/
9. NHS — Schizophrenia: Overview — https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/schizophrenia/overview/
10. NHS — Schizophrenia: Symptoms — https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/schizophrenia/symptoms/
11. National Institute of Mental Health (NIMH) — Understanding Psychosis — https://www.nimh.nih.gov/health/publications/understanding-psychosis
12. MedlinePlus (NIH) — Schizophrenia — https://medlineplus.gov/ency/article/000928.htm
13. National Institute of Mental Health (NIMH) — Schizophrenia — https://www.nimh.nih.gov/health/topics/schizophrenia
14. Freeman D, et al. The effects of improving sleep on mental health (OASIS): a randomised controlled trial with mediation analysis. Lancet Psychiatry. 2017. PMID: 28888927; DOI: 10.1016/S2215-0366(17)30328-0 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28888927/
15. Garety P, et al. Effects of SlowMo, a Blended Digital Therapy Targeting Reasoning, on Paranoia Among People With Psychosis: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2021. PMID: 33825827; DOI: 10.1001/jamapsychiatry.2021.0326 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33825827/
16. GOV.UK (FCDO) — Iran travel advice: Getting help (شماره‌ی اورژانس/آمبولانس 115) — https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iran/getting-help
17. UNHCR Iran — Psycho-Social Support (خطوط 123 و 1480) — https://help.unhcr.org/iran/en/what-are-the-main-services-for-asylum-seekers-and-refugees-in-iran/psycho-social-support/