رتینوئید چیست؟ انواع رتینوئید موضعی و خوراکی، فرق با رتینول و نکات ایمنی

شاید متخصص پوست برای جوش‌هایتان کرم یا ژل رتینوئید نوشته باشد، یا روی یک سرم یا کرم مراقبت پوست کلمه‌ی «رتینول» را دیده باشید و بخواهید بدانید این‌ها دقیقاً چه هستند و برای شما بی‌خطرند یا نه. رتینوئیدها خانواده‌ای از ترکیبات مشتق از ویتامین A هستند که از کرم‌های آرایشی ملایم تا داروهای نسخه‌ای قوی را در بر می‌گیرند [1][4]. در ادامه می‌خوانید هر نوع رتینوئید برای چه کاری است، چطور با کمترین تحریک از آن استفاده کنید و چرا در بارداری باید از آن پرهیز کرد [1][16].

خلاصه در یک نگاه – رتینوئید نام کلی خانواده‌ای از ترکیبات طبیعی و مصنوعی مشتق از ویتامین A است که روی پوست مالیده یا به شکل کپسول خورده می‌شوند [1][4][15]. – رتینوئیدهای موضعی (ترتینوئین، آداپالن، تازاروتن، تریفاروتن) از درمان‌های اصلی آکنه‌اند و راهنمای ۲۰۲۴ آکادمی پوست آمریکا آن‌ها را با «توصیه‌ی قوی» پیشنهاد می‌کند [2][3]. بعضی‌شان برای چروک‌های ریز، لک و پسوریازیس هم به کار می‌روند [4][5][7]. – رتینوئیدهای خوراکی (ایزوترتینوئین برای آکنه‌ی شدید، آسیترتین برای پسوریازیس شدید) فقط با نسخه‌ی پزشک مصرف می‌شوند و برنامه‌ی سخت‌گیرانه‌ی پیشگیری از بارداری دارند [8][9][12]. – رتینول خودش یک رتینوئید است، اما ملایم‌تر و بدون نسخه. پوست باید آن را به شکل فعال (رتینوئیک اسید) تبدیل کند [1][14][15]. – استفاده‌ی ایمن: شب‌ها، با مقدار کم و یک شب در میان شروع کنید و روزها ضدآفتاب بزنید [1][2][14]. – بارداری: در بارداری از رتینوئیدها استفاده نکنید. تازاروتن موضعی و رتینوئیدهای خوراکی در بارداری ممنوع‌اند [1][7][8][16].

رتینوئید چیست؟

رتینوئیدها گروهی از ترکیبات‌اند که از ویتامین A به دست می‌آیند یا از نظر ساختار و عملکرد به آن شبیه‌اند [15]. آکادمی پوست آمریکا (AAD) «رتینوئید» را نامی کلی برای همه‌ی محصولات پوستی بر پایه‌ی ویتامین A می‌داند [1]. این خانواده هم خود ویتامین A (رتینول) و مشتقات طبیعی آن، یعنی رتینالدهید، رتینوئیک اسید و استرهای رتینیل، را شامل می‌شود و هم تعداد زیادی ترکیب مصنوعی را [15].

رتینوئیدها به گیرنده‌های خاصی در هسته‌ی سلول (گیرنده‌های RAR و RXR) متصل می‌شوند و از این راه روی تکثیر و تمایز سلول‌ها اثر می‌گذارند [19]. بعضی از این ترکیبات در محصولات آرایشی بدون نسخه پیدا می‌شوند و بعضی داروهای نسخه‌ای‌اند که پزشک برای آکنه، پسوریازیس یا آسیب پوست ناشی از آفتاب تجویز می‌کند [1][4][14].

رتینوئید موضعی و خوراکی چه فرقی دارند؟

رتینوئیدهای موضعی داروهایی بر پایه‌ی ویتامین A هستند که به شکل کرم، لوسیون، فوم، امولسیون یا ژل روی پوست زده می‌شوند [4]. رتینوئیدهای خوراکی به شکل کپسول مصرف می‌شوند و روی کل بدن اثر دارند [8][9].

فرق رتینول و رتینوئید چیست؟

رتینول خودش یک نوع رتینوئید است. پس سؤال درست این است که رتینول با رتینوئیدهای دارویی چه فرقی دارد [1]. طبق AAD، رتینول بدون نسخه عرضه می‌شود و بیشتر برای یکنواخت کردن رنگ، لک و بافت پوست به کار می‌رود. رتینوئیدهای نسخه‌ای مثل ترتینوئین قوی‌ترند [1]. کلیولند کلینیک هم می‌گوید رتینوئیدهای دارویی با غلظت بالاتر ساخته می‌شوند و نسخه لازم دارند، به‌جز آداپالن که بدون نسخه هم پیدا می‌شود [14]. رتینول و رتینالدهید معمولاً به محصولات آرایشی اضافه می‌شوند [4].

فرق اصلی در این است که هر ترکیب چند مرحله با شکل فعال فاصله دارد. شکل فعال ویتامین A در پوست رتینوئیک اسید (همان ترتینوئین) است. بقیه‌ی ترکیبات طبیعی باید در سلول‌های پوست قدم‌به‌قدم به آن تبدیل شوند [15]:

طبق یک مرور علمی، تحریک پوستی رتینول و رتینالدهید به‌مراتب کمتر از ترتینوئین و تازاروتن است [15]. دیدن اثر رتینول هم معمولاً چند هفته طول می‌کشد [14]. آداپالن، تازاروتن و تریفاروتن ترکیبات مصنوعی‌اند و در این زنجیره نیستند [4]. خودشان مستقیم روی گیرنده‌ها اثر می‌گذارند [19].

پیشنهاد متخصص پوستی که AAD نقل کرده این است که با ملایم‌ترین فرمول شروع کنید و آرام‌آرام بالا بروید [1]. اگر هدفتان درمان آکنه است، انتخاب نوع رتینوئید را به پزشک بسپارید.

انواع رتینوئید موضعی

رتینوئیدها را بر اساس ساختار شیمیایی به نسل‌های مختلف تقسیم می‌کنند [4]. چهار رتینوئید موضعی که در آکنه به کار می‌روند این‌ها هستند:

آداپالن یا ترتینوئین؟

هر دو از رتینوئیدهای رایج آکنه‌اند [16]. در یک متاآنالیز پنج مطالعه‌ی بزرگ با بیش از ۹۰۰ بیمار، آداپالن بعد از ۱۲ هفته به اندازه‌ی ترتینوئین مؤثر بود، زودتر اثر کرد و تحریک کمتری داشت [17]. در یک مطالعه‌ی دیگر، یک فرمول ترتینوئین جوش‌های سرسیاه و سرسفید را سریع‌تر کم کرد، ولی باز هم آداپالن تحریک کمتری داشت [17]. DermNet آداپالن را کم‌تحریک‌ترین و ترتینوئین را پرتحریک‌ترین رتینوئید موضعی می‌داند [4].

آداپالن در برابر نور و اکسید شدن هم از ترتینوئین پایدارتر است و حتی کنار بنزوئیل پراکساید پایدار می‌ماند [18]. به همین دلیل در فرمول‌های ترکیبی با بنزوئیل پراکساید هم به کار می‌رود [18]. اما ترتینوئین را بدون نظر پزشک نباید همراه بنزوئیل پراکساید استفاده کرد [5]. راهنمای اروپایی آکنه، طبق آنچه یک مرور علمی نقل کرده، آداپالن را به دلیل تحمل‌پذیری و ایمنی بهتر رتینوئید موضعی ترجیحی می‌داند [16].

با این حال انتخاب بین این دو به نوع جوش‌ها، حساسیت پوست، بارداری و سابقه‌ی درمان شما بستگی دارد و باید با پزشک باشد.

کاربردهای رتینوئید موضعی

رتینوئید برای جوش (آکنه)

راهنمای ۲۰۲۴ آکادمی پوست آمریکا برای رتینوئیدهای موضعی «توصیه‌ی قوی» دارد، در کنار بنزوئیل پراکساید، آنتی‌بیوتیک‌های موضعی و داکسی‌سایکلین خوراکی [3]. همین راهنما ترکیب چند درمان موضعی با سازوکارهای مختلف را هم توصیه می‌کند [3]. DermNet رتینوئید موضعی را درمان خط اول و مؤثر برای جوش‌های کومدونی (سرسیاه و سرسفید) و التهابی می‌داند [4]. NHS هم ترتینوئین و آداپالن را از داروهای رتینوئیدی رایج برای درمان آکنه نام می‌برد [13].

رتینوئیدها منافذ پوست را باز می‌کنند و به درمان جوش سرسیاه، سرسفید و بعضی جوش‌های التهابی کمک می‌کنند [2]. طبق FDA، به نظر می‌رسد روند شاخی شدن پوست را تنظیم می‌کنند، تشکیل ریزکومدون‌ها (اولین مرحله‌ی جوش) را کم می‌کنند و اثر ضدالتهابی دارند [11]. ترتینوئین تولید سلول‌های تازه‌ی پوست را بیشتر می‌کند و منافذ را باز می‌کند [5].

صبور باشید. طبق AAD دست‌کم ۶ تا ۸ هفته طول می‌کشد تا جوش‌ها کمتر شوند [2]. DermNet برای دیدن نتیجه ۱۲ هفته یا بیشتر را ذکر می‌کند [4]. اگر جوش‌هایتان دور فک و چانه است یا در بزرگسالی شروع شده، مطلب جوش هورمونی چیست؟ و آکنه‌ی هورمونی در بزرگسالان را هم بخوانید.

رتینوئید برای چروک و پیری پوست

طبق DermNet، استفاده‌ی طولانی‌مدت (بیش از ۶ ماه) از رتینوئید موضعی چروک و کک‌ومک ناشی از آفتاب را کم می‌کند [4]. MedlinePlus می‌گوید ترتینوئین ممکن است چروک‌های ریز را کمتر کند، ولی آن‌ها را از بین نمی‌برد و آسیب آفتاب را ترمیم نمی‌کند. دیدن بهبود ۳ تا ۴ و گاهی تا ۶ ماه طول می‌کشد [5]. تازاروتن هم برای کم کردن چروک و تغییر رنگ صورت در کسانی به کار می‌رود که هم‌زمان مراقبت پوست و دوری از آفتاب را رعایت می‌کنند [7]. رتینول هم در محصولات ضدپیری به کار می‌رود [14].

رتینوئید برای لک و هایپرپیگمانتاسیون

طبق DermNet، رتینوئیدهای موضعی برای لک‌های تیره‌ی بعد از جوش (هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب) و ملاسما مؤثرند [4]. رتینول هم برای یکنواخت کردن رنگ پوست و کم کردن لک به کار می‌رود [1].

کاربردهای دیگر

تازاروتن برای پسوریازیس پلاکی مزمن هم تأیید شده است [4][7]. (درباره‌ی این بیماری در مطلب پسوریازیس بیشتر بخوانید.) DermNet چند بیماری کمتر شایع پوستی دیگر را هم در فهرست کاربردهای رتینوئید موضعی آورده است [4].

رتینوئید خوراکی چیست؟

رتینوئیدهای خوراکی داروهای قوی‌ای هستند که فقط با نسخه‌ی پزشک و زیر نظر او مصرف می‌شوند [8][9][12]. دو نمونه‌ی رایج آن‌ها این‌ها هستند:

ایزوترتینوئین

ایزوترتینوئین برای آکنه‌ی ندولی شدیدی است که با درمان‌های دیگر، مثل آنتی‌بیوتیک‌ها، بهتر نشده است [8]. راهنمای AAD آن را برای آکنه‌ی شدید، آکنه‌ای که جای جوش گذاشته یا فشار روانی زیادی ایجاد کرده، یا آکنه‌ای که به درمان‌های معمول جواب نداده با توصیه‌ی قوی پیشنهاد می‌کند [3]. این دارو را معمولاً متخصص پوست تجویز می‌کند [12].

• بارداری: ایزوترتینوئین به‌شدت باعث نقص مادرزادی می‌شود. اگر باردار باشید یا باردار شوید، ممکن است باعث نقص جنین، سقط، زایمان زودرس و مرگ نوزاد شود [10]. در آمریکا فقط از طریق برنامه‌ی کنترل‌شده‌ای به نام iPLEDGE تجویز و تحویل می‌شود [8][10].
• پیشگیری از بارداری: طبق MedlinePlus، زنانی که می‌توانند باردار شوند باید از یک ماه قبل از شروع، در طول درمان و تا یک ماه بعد از آن از دو روش پیشگیری استفاده کنند. پیش از شروع دو آزمایش بارداری منفی و در طول درمان آزمایش ماهانه لازم است [8]. NHS هم پیشگیری از دست‌کم یک ماه قبل تا دست‌کم یک ماه بعد از درمان را لازم می‌داند [12].
• شیردهی: در طول مصرف و تا یک ماه بعد از آن شیر ندهید [8][12].
• سلامت روان: در بعضی بیماران افسردگی، روان‌پریشی و فکر آسیب به خود گزارش شده است. اگر سابقه‌ی مشکل روانی دارید، پیش از شروع به پزشک بگویید [8][12].
• نکات دیگر: در طول درمان و تا یک ماه بعد خون اهدا نکنید و دارو را از اینترنت نخرید [8].

آسیترتین

آسیترتین یک رتینوئید خوراکی برای پسوریازیس شدید است [9]. محدودیت بارداری آن طولانی‌تر است. نباید در طول درمان و تا ۳ سال بعد از آن باردار شد و پیشگیری با دو روش از یک ماه قبل تا ۳ سال بعد از درمان لازم است [9]. در طول مصرف و تا دو ماه بعد نباید الکل مصرف کرد، چون الکل همراه این دارو ماده‌ای می‌سازد که مدت زیادی در خون می‌ماند و برای جنین مضر است [9]. اهدای خون هم تا ۳ سال بعد از درمان ممنوع است [9].

نحوه‌ی استفاده‌ی ایمن از رتینوئید موضعی

دستور پزشک یا برگه‌ی راهنمای دارو همیشه مقدم است. دارو را بیشتر یا دفعات بیشتر از دستور نزنید [6]. این نکات کلی‌اند:

1. فقط شب‌ها: AAD می‌گوید رتینوئید را فقط شب استفاده کنید و روزها از پوستتان در برابر آفتاب محافظت کنید [1]. MedlinePlus هم زدن ترتینوئین و آداپالن را هنگام خواب و تازاروتن را عصر می‌گوید [5][6][7].
2. شروع تدریجی: با ملایم‌ترین فرمول و یک شب در میان شروع کنید و کم‌کم دفعات را بیشتر کنید [1][14].
3. مقدار کم: کلیولند کلینیک برای رتینول مقداری به اندازه‌ی یک نخود را توصیه می‌کند [14]. داروهای رتینوئید را به شکل لایه‌ای نازک روی کل ناحیه‌ی درگیر بزنید [5][6]، نه فقط روی تک‌جوش‌ها [21].
4. روی پوست تمیز و خشک: بعد از شستن صورت بگذارید پوست طبق دستور خشک شود [5].
5. دور از نواحی حساس: دارو را به چشم، گوش، دهان، گوشه‌های بینی، پوست آفتاب‌سوخته یا ناحیه‌ی اگزمایی نزنید [5].
6. مرطوب‌کننده: بعد از رتینول از مرطوب‌کننده‌ای استفاده کنید که منافذ را نمی‌بندد [14]. DermNet هم روزها ترکیب ضدآفتاب و مرطوب‌کننده را توصیه می‌کند [4].
7. ضدآفتاب هر روز: ضدآفتاب با طیف وسیع، SPF دست‌کم ۳۰ و مقاوم به آب بزنید [2]. از تخت برنزه و لامپ آفتاب دوری کنید و لباس محافظ بپوشید [5]. باد و سرما هم ممکن است پوست را بیشتر تحریک کنند [5].
8. صبر: نتیجه هفته‌ها طول می‌کشد. زود ناامید نشوید و بدون مشورت دارو را قطع نکنید [2][4].

عوارض رتینوئید موضعی

شایع‌ترین عوارض روی خود پوست‌اند [4][5][6]:

• خشکی، پوسته‌ریزی و قرمزی [4][5]
• سوزش، گزگز و خارش [5][6][11]
• حساسیت بیشتر به آفتاب [4][11]

DermNet به این واکنش‌ها «درماتیت رتینوئیدی» می‌گوید [4]. به گفته‌ی AAD، تحریک پوست معمولاً به معنی حساسیت (آلرژی) به دارو نیست [2]. واکنش‌های پوستی آداپالن بیشتر در ۲ تا ۴ هفته‌ی اول دیده می‌شوند [6].

بدتر شدن اولیه‌ی جوش‌ها: طبق MedlinePlus، جوش‌ها ممکن است در ۷ تا ۱۰ روز اول مصرف ترتینوئین [5] یا در چند هفته‌ی اول مصرف آداپالن [6] بیشتر شوند. این همان چیزی است که در فضای مجازی گاهی «پاکسازی» یا purging نامیده می‌شود. معمولاً با ادامه‌ی مصرف منظم بهتر می‌شود [5]، ولی اگر شدید است یا ادامه دارد، با پزشک صحبت کنید.

عوارض جدی: اگر کهیر، تورم صورت یا گلو، یا تنگی نفس پیدا کردید، فوراً به اورژانس بروید [6]. رتینوئیدها ممکن است اگزما را هم بدتر کنند [4].

همراه رتینوئید از چه محصولاتی استفاده نکنیم؟

ترکیب چند محصول تحریک‌کننده تحریک پوست را بیشتر می‌کند. MedlinePlus توصیه می‌کند در طول مصرف ترتینوئین، مگر پزشک گفته باشد، از این‌ها استفاده نکنید [5]:

• صابون‌های دارویی و تونرهای قابض
• محصولات پرالکل یا حاوی منتول، ادویه یا پوست لیمو
• محصولات حاوی بنزوئیل پراکساید، سالیسیلیک اسید، گوگرد یا رزورسینول

برای آداپالن هم پرهیز از پاک‌کننده‌های تند و محصولات الکلی توصیه شده است [6]. روی پوستی که تازاروتن می‌زنید، وکس داغ یا الکترولیز انجام ندهید [7]. کلیولند کلینیک توصیه می‌کند اگر رتینول می‌زنید، گلیکولیک اسید یا سالیسیلیک اسید را در شب‌های جداگانه استفاده کنید تا پوست بیش از حد خشک نشود [14].

ترکیب درمان‌ها گاهی مفید است. راهنمای AAD ترکیب چند درمان موضعی با سازوکار متفاوت را توصیه می‌کند [3]. ولی این ترکیب را پزشک انتخاب می‌کند، نه خودتان.

رتینوئید در بارداری و شیردهی

بارداری

AAD صریحاً می‌گوید رتینوئیدها نباید در بارداری استفاده شوند [1]. ویتامین A برای رشد جنین لازم است، ولی مقدار زیاد آن با ناهنجاری‌های جنینی همراه است [16]. جذب رتینوئیدهای موضعی کم است و در چند مطالعه، ترتینوئین و آداپالن موضعی خطر ناهنجاری‌های بزرگ جنینی را بیشتر نکردند. با این حال بیشتر متخصصان توصیه می‌کنند در بارداری از همه‌ی رتینوئیدهای موضعی پرهیز شود [16]. کلیولند کلینیک هم پرهیز از رتینوئیدها، از جمله رتینول، را در بارداری توصیه می‌کند [14].

• تازاروتن موضعی: در بارداری ممنوع است [7][16][20]. DermNet آن را در رده‌ی X بارداری آمریکا آورده است [4]. پیش از شروع، آزمایش بارداری منفی در دو هفته‌ی قبل لازم است [7].
• آداپالن بدون نسخه: FDA شواهدی پیدا نکرده که فرم بدون نسخه‌ی آن به دلیل جذب کم باعث نقص مادرزادی شود. با این حال زنان باردار، کسانی که قصد بارداری دارند و مادران شیرده باید پیش از مصرف از پزشک بپرسند [11].
• رتینوئیدهای خوراکی: ایزوترتینوئین و آسیترتین در بارداری ممنوع‌اند و برنامه‌ی پیشگیری از بارداری دارند (بخش قبل) [8][9][10]. بعد از قطع ایزوترتینوئین دست‌کم یک ماه برای بارداری صبر کنید [16]. برای آسیترتین این فاصله ۳ سال است [9].

اگر در حین مصرف رتینوئید موضعی متوجه بارداری شدید: وحشت نکنید، ولی فوراً به پزشک خبر دهید. MedlinePlus برای ترتینوئین تماس با پزشک [5] و برای تازاروتن قطع دارو و تماس فوری با پزشک را می‌گوید [7]. برای اصول کلی، مطلب مصرف دارو در بارداری را هم ببینید.

شیردهی

طبق یک مرور علمی، رتینوئیدهای موضعی در شیردهی قابل‌قبول‌اند، چون فقط مقدار بسیار کمی از آن‌ها وارد شیر می‌شود. ولی نباید آن‌ها را روی سینه یا جاهایی زد که با پوست نوزاد تماس دارند [16]. برای آداپالن هم کمترین مقدار را بزنید و آن را مستقیم روی نوک سینه نزنید [6]. ایزوترتینوئین خوراکی در شیردهی ممنوع است [8][12]. در هر حال اگر شیر می‌دهید، پیش از شروع به پزشک بگویید [5][7].

چه کسانی باید محتاط‌تر باشند؟

• اگزما: رتینوئیدها ممکن است اگزما را بدتر کنند. روی ناحیه‌ی اگزمایی نزنید [4][5].
• روزاسه، جای جوش عمیق یا جوش هورمونی: AAD توصیه می‌کند این افراد پیش از استفاده با متخصص پوست مشورت کنند [1]. (درباره‌ی روزاسه بیشتر بخوانید.)
• کودکان: آداپالن بدون نسخه برای ۱۲ سال به بالا تأیید شده است [6][11]. برای کودکان کوچک‌تر فقط با تجویز پزشک.
• پوست آفتاب‌سوخته یا زخمی: تا بهبود صبر کنید [5].
• بارداری، قصد بارداری و شیردهی: بخش بالا را ببینید [1][11][16].

چه زمانی به متخصص پوست مراجعه کنیم؟

• پیش از شروع، اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر می‌دهید [5][11].
• اگر قرمزی، سوزش یا پوسته‌ریزی شدید است یا از بین نمی‌رود [5].
• فوری: کهیر، تورم صورت یا گلو، یا تنگی نفس [6].
• اگر بعد از چند هفته مصرف منظم (AAD: دست‌کم ۶ تا ۸ هفته) جوش‌ها بهتر نشده‌اند [2][4].
• اگر جوش‌ها عمقی، دردناک و کیستی‌اند یا جای جوش می‌گذارند. ممکن است درمان قوی‌تر مثل ایزوترتینوئین لازم باشد [3][8].
• اگر روزاسه، جای جوش عمیق یا جوش هورمونی دارید [1].
• فوری در حین مصرف ایزوترتینوئین: تغییر خلق، افسردگی یا فکر آسیب به خود [8][12].

مشاوره با طبیب‌یاب: برای انتخاب رتینوئید مناسب پوستتان و پیشگیری از تحریک، به‌خصوص اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، با متخصص پوست مشورت کنید. برای پیدا کردن متخصص و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان پوست در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

رتینوئید چیست؟

رتینوئید نام کلی خانواده‌ای از ترکیبات طبیعی و مصنوعی مشتق از ویتامین A است که روی پوست زده یا به شکل کپسول خورده می‌شوند. از رتینول در محصولات آرایشی تا داروهای نسخه‌ای مثل ترتینوئین و ایزوترتینوئین در این خانواده‌اند [1][4][15].

رتینوئید موضعی چیست و چه انواعی دارد؟

رتینوئید موضعی دارویی بر پایه‌ی ویتامین A است که به شکل کرم، ژل، لوسیون یا فوم روی پوست زده می‌شود [4]. انواع رایج آن برای آکنه ترتینوئین، آداپالن، تازاروتن و تریفاروتن‌اند [2].

فرق رتینول و رتینوئید چیست؟

رتینول یکی از رتینوئیدهاست، ولی ملایم‌تر و بدون نسخه. پوست باید آن را در چند مرحله به رتینوئیک اسید (ترتینوئین) تبدیل کند تا اثر کند. رتینوئیدهای دارویی قوی‌ترند و بیشترشان نسخه لازم دارند [1][14][15].

رتینوئید خوراکی چیست؟

رتینوئید خوراکی کپسول مشتق از ویتامین A است، مثل ایزوترتینوئین برای آکنه‌ی شدید و مقاوم و آسیترتین برای پسوریازیس شدید. فقط با نسخه و زیر نظر پزشک مصرف می‌شود و در بارداری ممنوع است [8][9][12].

آداپالن بهتر است یا ترتینوئین؟

هیچ‌کدام برای همه بهتر نیست. در مطالعات، آداپالن تقریباً به اندازه‌ی ترتینوئین مؤثر بوده و تحریک کمتری داشته است [4][17]. آداپالن در برابر نور هم پایدارتر است [18]. انتخاب نهایی با پزشک است.

پماد یا کرم رتینوئید برای چیست؟

بیشتر برای درمان جوش (سرسیاه، سرسفید و جوش‌های التهابی) [2][4]. بعضی از انواع آن برای کم کردن چروک‌های ریز، لک‌های بعد از جوش، ملاسما و پسوریازیس هم به کار می‌روند [4][5][7].

چرا جوش‌ها در هفته‌های اول مصرف رتینوئید بیشتر می‌شوند؟

بدتر شدن موقت جوش‌ها در روزها و هفته‌های اول مصرف ترتینوئین و آداپالن شناخته‌شده است و معمولاً با ادامه‌ی مصرف منظم بهتر می‌شود [5][6]. اگر شدید است یا ادامه دارد، به پزشک مراجعه کنید.

آیا در بارداری می‌توان از رتینوئید یا رتینول استفاده کرد؟

نه. AAD می‌گوید رتینوئیدها نباید در بارداری استفاده شوند. تازاروتن موضعی و رتینوئیدهای خوراکی رسماً ممنوع‌اند و برای بقیه هم بیشتر متخصصان پرهیز را توصیه می‌کنند [1][7][16]. اگر در حین مصرف باردار شدید، به پزشک خبر دهید [5][7].

آیا رتینوئید موضعی در شیردهی مجاز است؟

طبق یک مرور علمی، رتینوئیدهای موضعی در شیردهی قابل‌قبول‌اند، به شرطی که روی سینه و جاهایی که با پوست نوزاد تماس دارند زده نشوند [6][16]. ایزوترتینوئین خوراکی در شیردهی ممنوع است [8]. پیش از شروع با پزشک مشورت کنید.

تریفاروتن چیست؟

تریفاروتن رتینوئید موضعی نسل چهارم است که اختصاصی روی گیرنده‌ی RAR-γ پوست اثر می‌کند [4][19]. FDA آن را در اکتبر ۲۰۱۹ برای آکنه تأیید کرد و در کارآزمایی‌ها برای جوش صورت و تنه بررسی شده است [19]. نسخه‌ای است [2].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تجویز پزشک را نمی‌گیرد. هیچ دارویی، از جمله رتینوئیدهای موضعی و خوراکی، را خودسرانه شروع، قطع یا جایگزین نکنید و برای انتخاب دارو، مقدار و مدت مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

منابع

1. American Academy of Dermatology — Retinoid or retinol? https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-secrets/anti-aging/retinoid-retinol
2. American Academy of Dermatology — Acne: Diagnosis and treatment. https://www.aad.org/public/diseases/acne/derm-treat/treat
3. Reynolds RV, et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. J Am Acad Dermatol. 2024;90(5):1006.e1–1006.e30 (PMID 38300170). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38300170/
4. DermNet — Topical retinoids. https://dermnetnz.org/topics/topical-retinoids
5. MedlinePlus — Tretinoin Topical. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682437.html
6. MedlinePlus — Adapalene. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a604001.html
7. MedlinePlus — Tazarotene Topical. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a616052.html
8. MedlinePlus — Isotretinoin. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a681043.html
9. MedlinePlus — Acitretin. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a601010.html
10. U.S. Food and Drug Administration — Isotretinoin Capsule Information. https://www.fda.gov/drugs/postmarket-drug-safety-information-patients-and-providers/isotretinoin-capsule-information
11. U.S. Food and Drug Administration (FDA Update, AAP News, 2016) — Topical retinoid acne treatment approved for OTC use. https://www.fda.gov/files/science%20&%20research/published/Topical-retinoid-acne-treatment-approved-for-OTC-use.pdf
12. NHS — Isotretinoin capsules (Roaccutane). https://www.nhs.uk/medicines/isotretinoin-capsules/
13. NHS — Acne: Treatment. https://www.nhs.uk/conditions/acne/treatment/
14. Cleveland Clinic — Retinol. https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/23293-retinol
15. Mukherjee S, et al. Retinoids in the treatment of skin aging: an overview of clinical efficacy and safety. Clin Interv Aging. 2006 (PMC2699641). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2699641/
16. Ly S, et al. Treatment of Acne Vulgaris During Pregnancy and Lactation: A Narrative Review. Dermatol Ther (Heidelb). 2023 (PMC9823189). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9823189/
17. Piskin S, Uzunali E. A review of the use of adapalene for the treatment of acne vulgaris. Ther Clin Risk Manag. 2007 (PMC2374937). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2374937/
18. Rusu A, et al. Recent Advances Regarding the Therapeutic Potential of Adapalene. Pharmaceuticals. 2020 (PMC7558148). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7558148/
19. Cosio T, et al. Trifarotene: A Current Review and Perspectives in Dermatology. Biomedicines. 2021 (PMC7996910). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7996910/
20. Han G, Wu JJ, Del Rosso JQ. Use of Topical Tazarotene for the Treatment of Acne Vulgaris in Pregnancy: A Literature Review. J Clin Aesthet Dermatol. 2020 (PMC7577328). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7577328/
21. American Academy of Dermatology — Adult acne treatment dermatologists recommend. https://www.aad.org/public/diseases/acne/diy/adult-acne-treatment