عفونت قارچی واژن (کاندیدیازیس ولوواژینال)؛ علائم، تشخیص و درمان

عفونت قارچی واژن یا کاندیدیازیس ولوواژینال (Vulvovaginal Candidiasis) یکی از شایع‌ترین علل مراجعهٔ زنان به دلیل خارش و ترشح غیرطبیعی واژن است. طبق منابع بالینی، این عارضه در اثر رشد بیش‌ازحد قارچ کاندیدا آلبیکنس (Candida albicans) که به‌طور طبیعی در واژن وجود دارد رخ می‌دهد و مسئول حدود یک‌سوم موارد التهاب واژن (Vulvovaginitis) است.

عفونت قارچی واژن چیست؟

در حالت طبیعی، تعادلی میان قارچ کاندیدا و باکتری‌های مفید واژن (به‌ویژه لاکتوباسیل‌ها) برقرار است. هر عاملی که این تعادل را به هم بزند می‌تواند باعث تکثیر بیش‌ازحد کاندیدا و بروز علائم عفونت قارچی شود. کلیولند کلینیک این عارضه را ناشی از رشد بیش‌ازحد قارچ در واژن و بر هم خوردن تعادل میکروبی طبیعی آن توصیف می‌کند.

علائم عفونت قارچی واژن

بر اساس اطلاعات کلینیک مایو و کلیولند کلینیک، شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• خارش و سوزش در واژن و ناحیهٔ فرج (Vulva)
• ترشح غلیظ، سفید و بدون بوی شدید که ظاهری شبیه پنیر کوتاژ (Cottage Cheese) دارد
• قرمزی و تورم پوست اطراف واژن
• احساس سوزش هنگام ادرار کردن یا نزدیکی جنسی
• در موارد شدیدتر، ترک‌خوردگی و تحریک پوست ناحیهٔ تناسلی

ویژگی مهم این ترشح آن است که برخلاف واژینوز باکتریایی و تریکومونیازیس، معمولاً بوی نامطبوع مشخصی ندارد.

تمایز از واژینوز باکتریایی و تریکومونیازیس

چون علائم چند نوع عفونت واژن با یکدیگر همپوشانی دارد، تشخیص افتراقی بدون معاینه و آزمایش دشوار است. جدول زیر بر اساس اطلاعات کلینیک مایو و مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) تفاوت‌های کلیدی را نشان می‌دهد.

طبق گزارش‌های CDC، بسیاری از موارد واژینوز باکتریایی بدون علامت هستند و حدود ۷۰ درصد افراد مبتلا به تریکومونیازیس نیز هیچ نشانه‌ای ندارند؛ به همین دلیل تشخیص بالینی بدون آزمایش (مانند بررسی میکروسکوپی ترشح یا اندازه‌گیری pH واژن) قابل‌اعتماد نیست. برای اطلاعات تکمیلی دربارهٔ واژینوز باکتریایی می‌توانید به مقالهٔ اختصاصی این موضوع در سایت مراجعه کنید.

عوامل خطر

بر اساس منابع کلینیک مایو، کلیولند کلینیک، CDC و StatPearls، عوامل زیر احتمال ابتلا به عفونت قارچی واژن را افزایش می‌دهند:

• مصرف اخیر آنتی‌بیوتیک (که باکتری‌های محافظ واژن را از بین می‌برد)
• بارداری و تغییرات هورمونی مرتبط با آن
• مصرف قرص‌های ضدبارداری هورمونی
• دیابت کنترل‌نشده (قند خون بالا محیط مناسبی برای رشد قارچ فراهم می‌کند)
• ضعف سیستم ایمنی یا نقص ایمنی
• پوشیدن لباس‌های تنگ و غیرقابل‌تنفس یا مرطوب ماندن طولانی‌مدت ناحیهٔ تناسلی

روش تشخیص

تشخیص قطعی عفونت قارچی واژن نیازمند معاینهٔ پزشک است، نه صرفاً بررسی علائم. به گفتهٔ StatPearls، روش‌های استاندارد تشخیص شامل موارد زیر است:

• معاینهٔ بالینی ناحیهٔ فرج و واژن
• بررسی میکروسکوپی ترشح واژن (Wet Mount) و در صورت نیاز آزمایش با هیدروکسید پتاسیم (KOH)
• اندازه‌گیری pH واژن برای افتراق از واژینوز باکتریایی و تریکومونیازیس
• کشت واژن (Culture) در موارد مشکوک یا عود مکرر

درمان عفونت قارچی واژن

داروهای ضدقارچ موضعی و خوراکی

بر اساس اطلاعات کلینیک مایو و CDC، درمان اصلی عفونت قارچی واژن استفاده از داروهای ضدقارچ (Antifungal) است که به دو شکل کلی تجویز می‌شوند:

• داروهای موضعی شامل کرم، قرص واژینال یا شیاف حاوی موادی مانند میکونازول (Miconazole) یا ترکونازول (Terconazole) که معمولاً به مدت چند روز مصرف می‌شوند.
• داروی خوراکی شامل فلوکونازول (Fluconazole) که در بسیاری از موارد به‌صورت تک‌دوز تجویز می‌شود.

تعیین نوع دارو، شکل مصرف و مدت‌زمان درمان باید توسط پزشک و بر اساس شدت علائم و شرایط فردی بیمار مشخص شود؛ این مقاله دوز یا رژیم درمانی اختصاصی توصیه نمی‌کند.

عفونت‌های مکرر

کلینیک مایو و کلیولند کلینیک تأکید می‌کنند در صورتی که فردی چهار بار یا بیشتر در یک سال دچار عفونت قارچی واژن شود، این وضعیت «کاندیدیازیس عودکننده» (Recurrent Vulvovaginal Candidiasis) نامیده می‌شود و نیازمند بررسی بیشتر برای یافتن علت زمینه‌ای (مانند دیابت کنترل‌نشده یا نقص ایمنی)، آزمایش‌های تکمیلی و احتمالاً یک برنامهٔ درمانی طولانی‌تر یا نگهدارنده تحت نظر پزشک است.

پرچم‌های قرمز و زمان مراجعه به پزشک

خوددرمانی مکرر با داروهای بدون نسخه، بدون تأیید تشخیص توسط پزشک، توصیه نمی‌شود. طبق راهنمای کلینیک مایو، موارد زیر باید حتماً توسط پزشک ارزیابی شوند:

• اولین بار که فردی دچار علائم مشابه عفونت قارچی می‌شود و تشخیص قبلی از پزشک ندارد
• عدم اطمینان از اینکه علائم واقعاً ناشی از عفونت قارچی است یا علت دیگری (مانند واژینوز باکتریایی یا تریکومونیازیس) دارد
• بارداری: به گفتهٔ کلینیک مایو، پیش از هرگونه درمان، حتی داروهای بدون نسخه، باید تشخیص توسط پزشک تأیید شود؛ همچنین برخی داروهای ضدقارچ خوراکی مانند فلوکونازول در دوران بارداری، به‌ویژه سه‌ماههٔ اول، توصیه نمی‌شوند و باید با نظر پزشک جایگزین مناسب انتخاب شود
• علائم غیرمعمول مانند تب، درد شدید لگنی، ترشح خونی یا بدبو، یا عدم بهبود علائم پس از یک دورهٔ درمان استاندارد
• عود مکرر (چهار بار یا بیشتر در سال) بدون بررسی علت زمینه‌ای

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

منابع

• Mayo Clinic — Yeast infection (vaginal): Symptoms and causes
• Mayo Clinic — Yeast infection (vaginal): Diagnosis and treatment
• Mayo Clinic — Bacterial vaginosis: Symptoms and causes
• Mayo Clinic — Yeast infection during pregnancy: Over-the-counter treatment OK?
• Cleveland Clinic — Vaginal Yeast Infection: Causes, Symptoms & Treatment
• NCBI StatPearls — Vaginal Candidiasis
• CDC — About Candidiasis
• CDC — Treatment of Candidiasis
• CDC — About Trichomoniasis