اینهالر چیست؟ انواع اسپری آسم، اسامی داروها و طرز استفاده

اگر پزشک برایتان «اسپری آسم» نوشته یا در خانه یک اسپری آبی و یک اسپری قهوه‌ای دارید، احتمالاً می‌خواهید بدانید فرقشان چیست و هر کدام را کی باید زد. اینهالر (Inhaler) دستگاه کوچک دستی است که دارو را مستقیم به ریه می‌رساند [30]. اسپری آبیِ سالبوتامول راه هوایی را سریع باز می‌کند، اما اسپری‌های کورتونی پیشگیری‌کننده (که بکلومتازون آن‌ها معمولاً قهوه‌ای یا بژ است) باید هر روز مصرف شوند، حتی وقتی علامتی ندارید [3][7].

خلاصه در یک نگاه

• اینهالر چیست؟ دستگاه دستی و قابل‌حملی که دارو را مستقیم به ریه می‌رساند و برق لازم ندارد [30]. در فارسی به آن «اسپری تنفسی»، «اسپری آسم» یا «افشانه» هم می‌گویند.
• دو نقش اصلی: اسپری تسکین‌دهنده (Reliever) که راه هوایی را سریع باز می‌کند [3][15]، و اسپری پیشگیری‌کننده (Preventer) حاوی کورتون استنشاقی که التهاب را کم می‌کند و باید هر روز مصرف شود [16].
• تغییر مهم راهنماها: برای درمان آسم دیگر «فقط اسپری آبی» توصیه نمی‌شود. همه‌ی بیماران آسمی باید دارویی حاوی کورتون استنشاقی داشته باشند [1][13][14].
• اسامی داروها بر اساس گروه: SABA (سالبوتامول، تربوتالین)، ICS (بکلومتازون، بودزونید، فلوتیکازون، سیکلسونید، مومتازون)، LABA (سالمترول، فورموترول، ویلانترول) و LAMA (تیوتروپیوم، اومکلیدینیوم، گلیکوپیرونیوم، اکلیدینیوم) [14][30]. جدول کامل پایین‌تر آمده است.
• LABA هرگز به‌تنهایی: در آسم، داروی طولانی‌اثر بتاآگونیست نباید بدون کورتون استنشاقی مصرف شود [14][29].
• علامت خطر: اگر به اسپری آبی بیش از ۴ بار در ۲۴ ساعت، ۳ روز یا بیشتر در هفته، یا دست‌کم هفته‌ای یک بار نیمه‌شب نیاز دارید، با پزشک تماس بگیرید [4].
• حمله‌ی شدید: اگر تنفس بدتر شد یا اسپری کمکی نکرد، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید [2].

اینهالر چیست و چه فرقی با نبولایزر دارد؟

اینهالر (Inhaler) یا اسپری استنشاقی دستگاهی کوچک و دستی است که دارو را مستقیم به ریه‌ها می‌رساند [30]. در منابع انگلیسی گاهی به آن «پافر» (puffer) هم می‌گویند [10]. کلمه‌ی «استنشاقی» یعنی دارو با نفس کشیدن وارد ریه می‌شود، نه با خوردن یا تزریق.

بیشترین کاربرد اینهالرها در آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) است [3][11]. پزشکان گاهی اسپری تسکین‌دهنده و کورتون استنشاقی را برای بیماری‌های تنفسی دیگر هم تجویز می‌کنند [30].

نبولایزر (Nebulizer) چیست؟ دستگاهی است که داروی مایع را به مه ریز تبدیل می‌کند. این مه از راه ماسک یا دهانی تنفس می‌شود [23]. تفاوت‌های اصلی با اینهالر:

• اینهالر دستی است و برق نمی‌خواهد. نبولایزر بزرگ‌تر است، با برق یا باتری کار می‌کند و دارو را در چند دقیقه می‌دهد، نه در یک نفس [30].
• به گفته‌ی Asthma + Lung UK، بیشتر حمله‌های آسم را می‌توان با اسپری تسکین‌دهنده و اسپیسر به همان اندازه مؤثر درمان کرد. نبولایزر بیشتر در اورژانس، آمبولانس و بیمارستان به کار می‌رود [23].
• از نبولایزر در خانه فقط وقتی استفاده کنید که پزشک تجویز کرده باشد [23]. GINA هشدار می‌دهد که مصرف خانگی SABA با نبولایزر با افزایش خطر مرگ ناشی از آسم همراه بوده است [14].

دو نقش اصلی اسپری‌های آسم: تسکین‌دهنده و پیشگیری‌کننده

۱. اسپری تسکین‌دهنده (Reliever): راه‌های هوایی را سریع باز می‌کند و برای زمانی است که علائم (خس‌خس، تنگی نفس، سرفه، سنگینی قفسه‌ی سینه) شروع شده یا حمله دارید [15]. رایج‌ترین آن سالبوتامول است که معمولاً آبی است [3]. سالبوتامول تقریباً بلافاصله اثر می‌کند و ۴ تا ۶ ساعت اثرش باقی می‌ماند [6]. اسپری آبی کورتون ندارد و به همین دلیل التهاب راه هوایی را درمان نمی‌کند [15].

۲. اسپری پیشگیری‌کننده (Preventer): معمولاً یک کورتیکواستروئید استنشاقی (ICS) است که التهاب و تورم راه‌های هوایی را کم می‌کند [16]. این اسپری فوری اثر نمی‌کند [7]. طبق NHS، معمولاً پس از ۳ تا ۷ روز مصرف، خس‌خس و تنگی نفس کمتر می‌شود و ممکن است چند هفته طول بکشد تا فایده‌ی کامل آن دیده شود [9]. باید آن را هر روز مصرف کنید، حتی وقتی حالتان خوب است [9].

۳. اسپری ترکیبی که هر دو کار را می‌کند (AIR و MART): برخی اسپری‌ها کورتون استنشاقی و فورموترول را با هم دارند. فورموترول گشادکننده‌ای است که هم سریع شروع می‌شود و هم طولانی اثر می‌کند [19]. این اسپری‌ها به دو روش استفاده می‌شوند [1][18][19]:

• AIR (تسکین‌دهنده‌ی ضدالتهاب): فقط هنگام علائم مصرف می‌شود. چون کورتون دارد، علاوه بر باز کردن راه هوایی، التهاب را هم درمان می‌کند [18].
• MART (درمان نگهدارنده و تسکینی): یک اسپری واحد که هر روز طبق نسخه و هنگام علائم هم مصرف می‌شود. کسانی که MART مصرف می‌کنند معمولاً به اسپری آبی جداگانه نیاز ندارند [13][19].

تغییر مهم در درمان آسم: چرا «فقط اسپری آبی» دیگر کافی نیست؟

راهنماهای جدید درباره‌ی این موضوع صریح‌اند:

• GINA 2026: بزرگسالان، نوجوانان و کودکان ۶ تا ۱۱ سال مبتلا به آسم نباید فقط با SABA درمان شوند و همه باید درمانی حاوی ICS داشته باشند [14]. دلیلش این است که بیشتر بیماران آسمی، حتی با علائم گاه‌به‌گاه، التهاب راه هوایی دارند. درمان فقط با SABA با خطر بیشتر حمله، عملکرد بدتر ریه و خطر بیشتر مرگ ناشی از آسم همراه است [14]. برای بزرگسالان و نوجوانان، تسکین‌دهنده‌ی ترجیحی ICS-فورموترول با دوز پایین است، چون خطر حمله‌ی شدید را در مقایسه با رژیم‌های دارای SABA کم می‌کند [14].
• NICE/BTS/SIGN (NG245، نوامبر 2024): برای هیچ بیمار آسمی در هیچ سنی نباید SABA بدون تجویز همزمان ICS داده شود [13]. برای افراد ۱۲ سال و بالاتر با آسم تازه تشخیص‌داده‌شده، اسپری ترکیبی ICS/فورموترول با دوز پایین «در صورت نیاز» (AIR) پیشنهاد می‌شود. کسانی که فقط SABA مصرف می‌کنند باید به همین روش منتقل شوند [13]. برای کودکان ۵ تا ۱۱ سال، شروع درمان ICS با دوز پایین کودکان همراه با SABA در صورت نیاز است [13].
• NHS: نباید فقط یک اسپری آبی برای مصرف به‌تنهایی به شما داده شود [1].

اگر الان فقط اسپری آبی دارید، خودتان دارو را عوض نکنید. با پزشک درباره‌ی به‌روز کردن درمان صحبت کنید [18].

اسامی اسپری‌های تنفسی بر اساس گروه دارویی

در این بخش فقط نام ژنریک (نام علمی) داروها آمده است. نام تجاری و موجود بودن هر دارو در ایران ممکن است فرق کند. برای اطلاع از آن از داروساز بپرسید. آمدن نام یک دارو در این فهرست به معنای مناسب بودن آن برای شما نیست و انتخاب دارو فقط با پزشک است.

لیست داروهای SABA (بتاآگونیست کوتاه‌اثر، تسکین‌دهنده)

• سالبوتامول (Salbutamol) که در آمریکا آلبوترول (Albuterol) نامیده می‌شود [14]
• تربوتالین (Terbutaline) [14]
• لووالبوترول (Levalbuterol) [30]

SABA راه هوایی را سریع باز می‌کند و فقط باید در صورت نیاز مصرف شود، نه به‌صورت منظم [14]. مصرف منظم SABA ظرف ۱ تا ۲ هفته حساسیت راه‌های هوایی و التهاب را بیشتر و پاسخ به خود دارو را کمتر می‌کند [14].

لیست داروهای ICS (کورتیکواستروئید استنشاقی، پیشگیری‌کننده)

• بکلومتازون (Beclometasone) [14][30]
• بودزونید (Budesonide) [14][30]
• فلوتیکازون (Fluticasone؛ به دو شکل پروپیونات و فوروات) [14][30]
• سیکلسونید (Ciclesonide) [14][30]
• مومتازون (Mometasone) [14][30]
• تریامسینولون (Triamcinolone) [14]

طبق GINA، داروهای حاوی ICS مؤثرترین داروهای ضدالتهاب در آسم هستند. این داروها علائم را کم می‌کنند، عملکرد ریه را بهتر می‌کنند و خطر حمله، بستری و مرگ ناشی از آسم را پایین می‌آورند [14]. این داروها همه به یک شکل عمل می‌کنند، ولی در قدرت و احتمال عارضه با هم فرق دارند [9].

لیست داروهای LABA (بتاآگونیست طولانی‌اثر)

• سالمترول (Salmeterol) [11][30]
• فورموترول (Formoterol) [11][30]
• ویلانترول (Vilanterol)؛ در منابع بررسی‌شده فقط در ترکیب با فلوتیکازون فوروات آمده است [14]
• ایندکاترول (Indacaterol) [30]؛ در آسم فقط در ترکیب با مومتازون فهرست شده است [14]
• اولوداترول (Olodaterol) [30]

اثر گشادکننده‌های طولانی‌اثر ۱۲ ساعت یا بیشتر طول می‌کشد [11].

هشدار مهم: در آسم، LABA نباید بدون کورتون استنشاقی مصرف شود [14]. MedlinePlus درباره‌ی سالمترول می‌گوید این دارو ممکن است احتمال مشکلات جدی یا کشنده‌ی آسم را بالا ببرد. برای آسم همیشه باید همراه کورتون استنشاقی مصرف شود و برای حمله‌ی ناگهانی هم نیست [29]. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در سال 2017 هشدار جعبه‌ای را فقط از اسپری‌های ترکیبی ICS/LABA برداشت و در برچسب‌ها بر خطر مصرف LABA به‌تنهایی (بدون ICS) تأکید کرد [34].

اسپری‌های ترکیبی ICS/LABA، ICS-فورموترول و ICS-SABA

• ترکیب‌های ICS/LABA که GINA فهرست کرده است: بکلومتازون-فورموترول، بودزونید-فورموترول، فلوتیکازون فوروات-ویلانترول، فلوتیکازون پروپیونات-فورموترول، فلوتیکازون پروپیونات-سالمترول، مومتازون-فورموترول و مومتازون-ایندکاترول [14].
• برای AIR و MART فقط ترکیب‌هایی به کار می‌روند که فورموترول دارند: بکلومتازون-فورموترول یا بودزونید-فورموترول [14][19]. NICE می‌گوید در انگلستان (نوامبر 2025) فقط برخی فرآورده‌های بودزونید/فورموترول مجوز AIR داشتند [13].
• ICS-SABA (بودزونید-سالبوتامول، بکلومتازون-سالبوتامول): GINA آن را تسکین‌دهنده‌ای به‌جای SABA در «مسیر ۲» بزرگسالان و نوجوانان می‌داند که برای MART قابل استفاده نیست [14].
• برخی از کسانی که اسپری ترکیبی بدون فورموترول دارند، هنوز به اسپری آبی جداگانه برای علائم ناگهانی نیاز دارند [17].

لیست داروهای LAMA (آنتی‌موسکارینی طولانی‌اثر)

• تیوتروپیوم (Tiotropium) [11][30]
• اومکلیدینیوم (Umeclidinium) [30]
• گلیکوپیرونیوم (Glycopyrronium؛ در آمریکا گلیکوپیرولات) [11][30]
• اکلیدینیوم (Aclidinium) [30]

LAMA در آسم و COPD فرق دارد:

• در COPD، LAMAها جزو گشادکننده‌های طولانی‌اثر اصلی هستند [11].
• در آسم فقط داروی افزودنی هستند، برای آسمی که با ICS-LABA با دوز متوسط کنترل نشده است [14]. طبق GINA، افزودن LAMA عملکرد ریه را کمی بهتر و حمله‌ها را کمی کمتر می‌کند، اما علائمی مثل تنگی نفس را به شکل مهمی کم نمی‌کند [14]. NICE هم آن را به‌صورت یک دوره‌ی آزمایشی افزودنی برای بیماران ۱۲ سال و بالاتر پیشنهاد می‌کند که با MART دوز متوسط کنترل نشده‌اند [13].
• کدام LAMA برای آسم؟ GINA این‌ها را نام می‌برد: تیوتروپیوم با اسپری مه نرم برای ۶ سال و بالاتر، ترکیب سه‌گانه‌ی بودزونید-فورموترول-گلیکوپیرونیوم برای ۱۲ سال و بالاتر، و ترکیب‌های سه‌گانه‌ی بکلومتازون-فورموترول-گلیکوپیرونیوم، فلوتیکازون فوروات-ویلانترول-اومکلیدینیوم و مومتازون-ایندکاترول-گلیکوپیرونیوم برای ۱۸ سال و بالاتر [14]. برچسب آمریکایی تیوتروپیوم مه نرم، درمان نگهدارنده‌ی آسم از ۶ سالگی را جزو کاربردها آورده است [31].
• در برچسب آمریکایی اومکلیدینیوم تنها و اکلیدینیوم، فقط درمان نگهدارنده‌ی COPD به‌عنوان کاربرد آمده است [32][33].
• LAMAها اسپری نجات نیستند [10][31]. طبق GINA عارضه‌ی نه‌چندان شایع آن‌ها خشکی دهان و احتباس ادرار است [14].

ایپراتروپیوم (آنتی‌موسکارینی کوتاه‌اثر)

ایپراتروپیوم (Ipratropium) یک آنتی‌موسکارینی کوتاه‌اثر (SAMA) است [30]. در COPD می‌تواند گشادکننده‌ی کوتاه‌اثر باشد [11]. در آسم، GINA آن را برای حمله‌ی متوسط تا شدید در کنار SABA و در مرکز درمانی آورده است [14].

جدول مقایسه‌ی انواع اسپری آسم

انواع دستگاه اسپری آسم

۱. اسپری با دوز اندازه‌گیری‌شده (MDI یا pMDI)

رایج‌ترین شکل است: یک قوطی فلزی تحت فشار داخل یک محفظه‌ی پلاستیکی با دهانی [30]. برای استفاده باید فشار دادن قوطی را با نفس کشیدن هماهنگ کنید. اسپیسر این هماهنگی را آسان‌تر می‌کند [30]. قوطی خالی MDI ممکن است هنوز «پیس» کند، ولی آنچه بیرون می‌آید ممکن است فقط هوا باشد [22].

۲. اسپری پودر خشک (DPI) و کپسول استنشاقی

دارو به شکل پودر است و پیشران ندارد. خودتان باید سریع و عمیق نفس بکشید تا پودر از دستگاه بیرون کشیده شود [30]. بعضی از این دستگاه‌ها با کپسول و بعضی با کارتریج کار می‌کنند [10]. یعنی «کپسول استنشاقی» داخل دستگاه مخصوص خودش قرار می‌گیرد و دارو از راه همان دستگاه تنفس می‌شود. طرز گذاشتن کپسول را از بروشور و داروساز بپرسید.

برای کودکان زیر ۱۲ سال که ممکن است هنگام حمله نتوانند DPI را درست فعال کنند، NICE پیشنهاد می‌کند یک اسپری MDI تسکین‌دهنده با اسپیسر هم برای مواقع اورژانسی در نظر گرفته شود [13].

۳. اسپری مه نرم (Soft mist)

داروی مایع را به ابری آهسته و ریز تبدیل می‌کند [31]. دوز را هنگام یک نفس آرام آزاد می‌کنید [30]. با DPI و اسپری مه نرم اسپیسر لازم نیست [20].

۴. نبولایزر

توضیح آن در بخش «اینهالر چیست و چه فرقی با نبولایزر دارد؟» آمده است [23].

کدام دستگاه بهتر است؟ بهترین دستگاه آن است که شما بتوانید درست از آن استفاده کنید. NICE انتخاب دستگاه را بر پایه‌ی ارزیابی تکنیک صحیح، ترجیح بیمار، کمترین اثر زیست‌محیطی و داشتن شمارنده‌ی دوز توصیه می‌کند [13]. اگر چند اسپری دارید، بهتر است در صورت امکان همه از یک نوع دستگاه باشند [13].

اسپیسر چیست و چه کسانی به آن نیاز دارند؟

اسپیسر (Spacer) لوله‌ای خالی، معمولاً پلاستیکی است. اسپری را در یک سر آن می‌گذارید و دارو را از سر دیگر تنفس می‌کنید [21].

فواید اسپیسر [21]:

• دارو بهتر به ریه می‌رسد.
• داروی کمتری هدر می‌رود.
• احتمال عوارض کمتر می‌شود.
• مصرف دارو آسان‌تر است.

چه کسانی؟ NICE می‌گوید معمولاً باید با اسپری MDI اسپیسر هم تجویز شود، به‌خصوص برای کودکان [13]. GINA توصیه می‌کند کسانی که کورتون استنشاقی را با MDI مصرف می‌کنند از اسپیسر استفاده کنند [14]، چون اسپیسر خطر برفک دهان و گرفتگی صدا را کم می‌کند [14]. برای نوزادان و کودکان نوپا، اسپیسر با ماسک صورت مناسب است [21]. هر اسپیسر با هر اسپری جور نیست. از پزشک یا داروساز بپرسید کدام برای اسپری شما مناسب است [21].

تمیز کردن و تعویض اسپیسر (طبق Asthma + Lung UK [21]):

• معمولاً ماهی یک بار، با آب گرم و مایع ظرف‌شویی بشویید.
• داخل آن را نسابید و بگذارید در هوا خشک شود.
• اگر هر روز از آن استفاده می‌کنید، سالی یک بار عوضش کنید.
• دستور سازنده‌ی اسپیسر خودتان را هم بخوانید.

طرز استفاده از اسپری آسم

هر دستگاه دستور خاص خودش را دارد. بروشور داخل جعبه را بخوانید و از پزشک، پرستار یا داروساز بخواهید تکنیک شما را ببیند. استفاده‌ی نادرست از اینهالر بسیار شایع است و به کنترل ضعیف علائم، حمله و عوارض موضعی بیشتر منجر می‌شود [14]. NICE توصیه می‌کند تکنیک شما در هر ویزیت آسم، هنگام بدتر شدن کنترل و هنگام عوض شدن دستگاه بررسی شود [13].

اسپری MDI بدون اسپیسر

طبق Asthma + Lung UK [24]:

1. اگر اسپری نو است یا چند روز استفاده نشده، طبق بروشور ابتدا یک پاف در هوا و دور از صورت بزنید.
2. اسپری را صاف نگه دارید، درپوش را بردارید و آن را خوب تکان دهید.
3. آرام و دور از اسپری، نفس را تا جایی که راحت است بیرون بدهید.
4. لب‌ها را محکم دور دهانی ببندید.
5. آرام و یکنواخت شروع به نفس کشیدن کنید و همزمان قوطی را فشار دهید.
6. به نفس کشیدن آرام ادامه دهید تا ریه‌ها پر شود.
7. تا ۱۰ ثانیه، یا تا جایی که راحت هستید، نفس را نگه دارید.
8. اگر پاف دوم تجویز شده، کمی صبر کنید، دوباره تکان دهید و تکرار کنید.

اسپری MDI با اسپیسر

طبق MedlinePlus [28]:

1. درپوش را بردارید، اسپری را تکان دهید و آن را به اسپیسر وصل کنید.
2. آرام نفس را بیرون بدهید.
3. دهانی اسپیسر را بین دندان‌ها بگذارید و لب‌ها را محکم دور آن ببندید.
4. یک پاف داخل اسپیسر بزنید.
5. آرام و عمیق نفس بکشید.
6. اگر می‌توانید تا ۱۰ بشمارید و نفس را نگه دارید.
7. برای پاف بعدی کمی صبر کنید و مراحل را تکرار کنید.

Asthma + Lung UK روش دیگری را هم برای کسانی که نمی‌توانند یک نفس عمیق بکشند توضیح می‌دهد: چند نفس معمولی و آرام از داخل اسپیسر [24].

اسپری پودر خشک (DPI)

روش پر کردن دوز در هر مدل فرق دارد. مراحل کلی زیر برای یکی از مدل‌های رایج (دستگاه چرخشی) است [25]:

1. دستگاه را صاف نگه دارید و طبق بروشور یک دوز آماده کنید. پس از آماده کردن، دستگاه را وارونه نکنید تا پودر نریزد.
2. نفس را آرام و دور از دهانی بیرون بدهید.
3. لب‌ها را دور دهانی ببندید و سریع و عمیق نفس بکشید.
4. تا ۱۰ ثانیه یا تا جایی که راحت هستید نفس را نگه دارید.
5. اگر اسپری کورتون دارد، دهان را با آب بشویید و آب را بیرون بریزید.

بعد از اسپری کورتونی

دهان را با آب بشویید و آب را بیرون بریزید، یا مسواک بزنید [8][14]. این کار احتمال برفک دهان را کم می‌کند [14].

نگهداری: تمیز کردن اسپری و فهمیدن خالی بودن آن

از کجا بفهمیم اسپری خالی شده؟

• بسیاری از اسپری‌های MDI، DPI و مه نرم شمارنده‌ی دوز دارند [22].
• اسپری MDI خالی ممکن است هنوز پاف بزند، اما آنچه بیرون می‌آید شاید فقط هوا باشد [22].
• اگر شمارنده ندارد، تعداد پاف‌هایی را که هر روز مصرف می‌کنید در دفترچه یا گوشی یادداشت کنید. تعداد دوزهای هر اسپری را هم از بروشور یا داروساز بپرسید [22].

تمیز کردن (طبق Asthma + Lung UK [22]):

• MDI: هفته‌ای یک بار. اول قوطی فلزی را بیرون بیاورید و فقط محفظه‌ی پلاستیکی را زیر آب گرم بگیرید. هرگز نگذارید قوطی فلزی خیس شود.
• DPI و مه نرم: هرگز با آب شسته نشوند. دهانی را با پارچه‌ی تمیز و خشک پاک کنید.
• اسپری را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت (مثلاً حمام) نگه دارید و درپوش را همیشه بگذارید.
• تاریخ انقضا را بررسی کنید و اسپری خالی یا تاریخ‌گذشته را به داروخانه برگردانید [22].

عوارض جانبی اسپری‌های تنفسی

بیشتر کسانی که کورتون استنشاقی مصرف می‌کنند عارضه‌ای ندارند [14][27]. عوارضی که منابع ذکر کرده‌اند:

چه زمانی فوری کمک بگیرید؟ اگر بعد از اسپری تنگی نفس جدید یا بدتر یا درد قفسه‌ی سینه پیدا کردید [5]، یا نشانه‌های واکنش آلرژیک شدید داشتید (تورم لب، دهان، گلو یا زبان و تنفس بسیار سخت) [8]، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

برای آشنایی بیشتر با تپش قلب و زمان نگرانی، مطلب تپش قلب چیست و چه زمانی باید نگران آن بود؟ را ببینید.

تداخل دارویی: GINA هشدار می‌دهد که خطر برخی عوارض سیستمیک کورتون استنشاقی (مثل سرکوب غده‌ی فوق کلیه) با داروهایی که آنزیم سیتوکروم P450 را مهار می‌کنند (مثل کتوکونازول، ریتوناویر، ایتراکونازول، اریترومایسین و کلاریترومایسین) ممکن است بیشتر شود [14]. فهرست کامل داروهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. درباره‌ی این موضوع مطلب تداخلات دارویی خطرناک را هم بخوانید.

از کجا بفهمیم آسم کنترل نیست؟ (مصرف زیاد اسپری آبی)

NHS می‌گوید اگر به اسپری سالبوتامول نیاز دارید، با پزشک، داروساز یا پرستار تماس بگیرید [4]:

• بیش از ۴ بار در ۲۴ ساعت،
• ۳ روز یا بیشتر در هفته،
• یا دست‌کم هفته‌ای یک بار در نیمه‌شب.

Asthma + Lung UK هم مصرف اسپری آبی سه بار یا بیشتر در هفته را نشانه‌ی نیاز به کنترل بهتر آسم می‌داند [15]. در جدول ارزیابی کنترل آسم در GINA، «نیاز به SABA بیش از دو بار در هفته» یکی از چهار معیار کنترل نشدن علائم است [14].

چرا مهم است؟ GINA می‌گوید تهیه‌ی ۳ قوطی ۲۰۰ دوزی SABA یا بیشتر در سال با خطر بیشتر حمله‌ی شدید همراه است، و ۱۲ قوطی یا بیشتر در سال (شاید کمتر) با افزایش خطر مرگ ناشی از آسم [14]. در یک مطالعه‌ی کشوری در سوئد، کسانی که ۱۱ قوطی یا بیشتر در سال مصرف کرده بودند در مقایسه با مصرف ۲ قوطی یا کمتر، خطر حمله‌ای حدود 1.8 برابر و خطر مرگی حدود 2.4 برابر داشتند [35]. NICE هم مصرف بیش از ۲ اسپری SABA در سال را از عوامل خطر پیامد بد آسم می‌داند [13].

اگر اسپری آبی را زیاد مصرف می‌کنید، مصرف آن را خودسرانه کم یا زیاد نکنید. زودتر پزشک را ببینید تا درمان پیشگیری‌کننده‌ی شما بازبینی شود [4][15]. کورتون استنشاقی را هم خودسرانه قطع نکنید. NHS تأکید می‌کند آن را حتی وقتی حالتان بهتر است هر روز ادامه دهید [9].

در حمله‌ی آسم چه کنیم؟

نشانه‌های حمله‌ی آسم [26]:

• بدتر شدن سریع سرفه، تنگی نفس، خس‌خس یا سنگینی قفسه‌ی سینه
• اسپری تسکین‌دهنده کمتر از همیشه اثر می‌کند
• سختی در راه رفتن یا حرف زدن

مراحل کلی (طبق NHS و Asthma + Lung UK [2][26]):

1. صاف بنشینید و سعی کنید آرام بمانید.
2. اسپری تسکین‌دهنده‌ی خود را (اسپری آبی، یا اسپری AIR/MART اگر پزشک آن را برایتان تجویز کرده) پاف به پاف و با فاصله بزنید. بین پاف‌ها اسپری را تکان دهید و اگر اسپیسر دارید از آن استفاده کنید. تعداد پاف و فاصله‌ی بین آن‌ها برای اسپری آبی با اسپری AIR/MART فرق دارد. این عددها را از قبل از پزشک بپرسید و در برنامه‌ی عمل آسم خود بنویسید [2].
3. فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید اگر [2]:
   • علائم در هر لحظه بدتر شد،
   • با حداکثر پاف‌هایی که برایتان تعیین شده بهتر نشدید،
   • یا اسپری همراهتان نیست.
4. اگر پس از ۱۰ دقیقه هنوز حالتان خوب نیست و آمبولانس نرسیده، مرحله‌ی ۲ را تکرار کنید [2][26].
5. حتی اگر بهتر شدید، ظرف ۲ روز پزشک را ببینید تا درمانتان بازبینی شود [2].

اسپری تسکین‌دهنده را همیشه همراه داشته باشید [15].

اسپری‌های تنفسی در COPD (به‌طور خلاصه)

COPD بیماری دیگری است و ترتیب درمانش با آسم فرق دارد. مهم‌ترین قدم در COPD، اگر سیگار می‌کشید، ترک سیگار است [11]. در COPD معمولاً گشادکننده‌ی کوتاه‌اثر (سالبوتامول یا ایپراتروپیوم) درمان اول است. در صورت علائم منظم یا حمله، LABA یا LAMA اضافه می‌شود. اگر کافی نبود، گاهی کورتون استنشاقی به‌صورت ترکیبی اضافه می‌شود [11]. برخلاف آسم، بعضی LAMAها (مثل اومکلیدینیوم تنها و اکلیدینیوم) در برچسب دارو فقط برای COPD آمده‌اند [32][33]. کلیولند کلینیک اشاره می‌کند که کورتون استنشاقی ممکن است در COPD خطر ذات‌الریه را بالا ببرد [30]. تشخیص آسم یا COPD و انتخاب اسپری با پزشک است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

فوری (اورژانس ۱۱۵):

• تنفس بسیار سخت: نفس‌نفس زدن، احساس خفگی یا ناتوانی در حرف زدن، یا سنگینی و فشار قفسه‌ی سینه [12]
• حمله‌ی آسمی که با اسپری بهتر نمی‌شود یا بدتر می‌شود [2]
• تنگی نفس جدید یا بدترشده یا درد قفسه‌ی سینه بعد از مصرف اسپری [5]

در اولین فرصت (ویزیت پزشک):

• نیاز به اسپری آبی بیش از ۴ بار در روز، ۳ روز یا بیشتر در هفته، یا شب‌ها [4]
• بعد از هر حمله‌ی آسم، ظرف ۲ روز [2]
• عوارضی مثل برفک دهان یا گرفتگی صدا که ادامه دارد [8]
• اگر فقط اسپری آبی دارید و کورتون استنشاقی برایتان تجویز نشده است [1][13]
• اگر مطمئن نیستید اسپری را درست استفاده می‌کنید [13]
• اگر باردارید یا قصد بارداری دارید. NICE توصیه می‌کند در اوایل بارداری آسم بازبینی شود و داروهای آسم ادامه یابند [13].

نوبت متخصص ریه با طبیب‌یاب: اگر هنوز فقط اسپری آبی دارید، هر هفته چند بار به آن نیاز پیدا می‌کنید یا مطمئن نیستید اسپری را درست می‌زنید، بهتر است متخصص ریه نوع اسپری، تکنیک استفاده و برنامه‌ی درمانتان را بازبینی کند [4][13]. برای پیدا کردن متخصص ریه و گرفتن نوبت، فهرست متخصصان بیماری‌های ریه در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

اینهالر چیست؟

اینهالر یا اسپری استنشاقی دستگاه کوچک دستی است که دارو را مستقیم به ریه می‌رساند [30]. سه نوع اصلی دارد: اسپری با دوز اندازه‌گیری‌شده (MDI)، پودر خشک (DPI) و مه نرم [20][30]. در فارسی به آن «افشانه» هم می‌گویند.

بهترین اسپری برای تنگی نفس چیست؟

یک «بهترین اسپری» برای همه وجود ندارد. تنگی نفس علت‌های زیادی دارد، از آسم و عفونت قفسه‌ی سینه تا COPD و نارسایی قلب [12]، و اسپری فقط برای بعضی از این علت‌ها مناسب است. در آسم، راهنماهای جدید برای بزرگسالان و نوجوانان اسپری ترکیبی کورتون استنشاقی و فورموترول را به‌عنوان تسکین‌دهنده‌ی ترجیحی معرفی می‌کنند [13][14]. انتخاب دارو فقط با پزشک است. اگر تنگی نفس ناگهانی و شدید است، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید [12].

عوارض جانبی اسپری‌های تنفسی چیست؟

اسپری سالبوتامول ممکن است لرزش، تند شدن ضربان قلب و سردرد بدهد [5]. اسپری‌های کورتونی ممکن است برفک دهان، گلودرد، گرفتگی صدا و سرفه بدهند. شستن دهان و استفاده از اسپیسر این احتمال را کم می‌کند [8][14]. جدول کامل در بخش «عوارض جانبی» آمده است.

داروهای رایج برای درمان آسم کدامند؟

اسپری‌های تسکین‌دهنده (مثل سالبوتامول)، اسپری‌های کورتونی پیشگیری‌کننده و اسپری‌های ترکیبی (از جمله AIR و MART) [1][14]. در صورت نیاز، پزشک ممکن است قرص‌هایی مثل مونته‌لوکاست [1] یا در آسم شدید داروهای تزریقی بیولوژیک [1] را هم اضافه کند. NICE و GINA درباره‌ی احتمال عوارض عصبی‌روانی و تغییرات خلقی مونته‌لوکاست هشدار داده‌اند [13][14]. در حمله‌ی شدید و در بیمارستان، نبولایزر، اکسیژن و قرص یا تزریق کورتون هم به کار می‌رود [1].

چگونه از اسپری‌های تنفسی استفاده کنیم؟

برای MDI: تکان دهید، نفس را بیرون بدهید، لب‌ها را دور دهانی ببندید، هم‌زمان با یک دم آرام قوطی را فشار دهید و نفس را تا ۱۰ ثانیه نگه دارید [24]. برای DPI: دوز را آماده کنید، دور از دستگاه بازدم کنید و سریع و عمیق نفس بکشید [25]. مراحل کامل در بخش «طرز استفاده» آمده است. از پزشک یا داروساز بخواهید تکنیک شما را ببیند [13].

اسپری آسم به انگلیسی چه می‌شود؟

Inhaler (اینهالر). گاهی puffer هم گفته می‌شود [10]. اسپری تسکین‌دهنده را Reliever inhaler و اسپری پیشگیری‌کننده را Preventer inhaler می‌نامند [15][16].

لیست داروهای LAMA، LABA، SABA و ICS چیست؟

• SABA: سالبوتامول (آلبوترول)، تربوتالین [14]
• ICS: بکلومتازون، بودزونید، فلوتیکازون، سیکلسونید، مومتازون [14]
• LABA: سالمترول، فورموترول، ویلانترول، ایندکاترول [14][30]
• LAMA: تیوتروپیوم، اومکلیدینیوم، گلیکوپیرونیوم، اکلیدینیوم [30]

جزئیات هر گروه، از جمله کاربرد LAMA در آسم و COPD، بالاتر آمده است.

«داروی استنشاقی» یا «اسپری تنفسی بیماران آسمی» در جدول کلمات متقاطع چه می‌شود؟

این یک نکته‌ی زبانی است، نه توصیه‌ی پزشکی. پاسخ به تعداد خانه‌ها بستگی دارد. گزینه‌های رایج (تعداد حروف بدون فاصله): «اسپری» (۵ حرف)، «افشانه» (۶ حرف) و «اینهالر» (۷ حرف).

«وسیله‌ی پلاستیکی برای استنشاق دارو» چه نام دارد؟

نکته‌ی زبانی: معمولاً «اسپیسر» (۶ حرف). اسپیسر لوله‌ای پلاستیکی است که به اسپری MDI وصل می‌شود [21].

آیا می‌توانم وقتی حالم خوب است اسپری کورتونی را قطع کنم؟

نه، مگر با نظر پزشک. NHS می‌گوید اسپری پیشگیری‌کننده را حتی وقتی احساس بهتری دارید هر روز ادامه دهید [9]. کم کردن درمان فقط باید زیر نظر پزشک انجام شود [13].

آیا مصرف اسپری آسم در بارداری مجاز است؟

NICE توصیه می‌کند SABA، LABA و کورتون استنشاقی در بارداری طبق روال معمول ادامه یابند و کنترل خوب آسم برای مادر و جنین مهم است [13]. هر تصمیمی درباره‌ی دارو در بارداری را با پزشک بگیرید. مطلب مصرف دارو در بارداری را هم ببینید.

چرا بعد از بعضی اسپری‌ها باید دهان را شست؟

چون کورتون استنشاقی باقی‌مانده در دهان و گلو می‌تواند برفک دهان و گرفتگی صدا ایجاد کند. شستن دهان با آب و بیرون ریختن آن خطر برفک را کم می‌کند [14].

مطالب مرتبط در مجله سلامت طبیب‌یاب:

• اگر آسم شما با آلرژی فصلی بدتر می‌شود: آنتی‌هیستامین چیست؟ راهنمای انتخاب داروی ضدحساسیت
• عفونت‌های تنفسی از علل شایع بدتر شدن علائم‌اند و GINA بررسی وضعیت واکسیناسیون را توصیه می‌کند [14]: آنفلوانزا (Influenza) چیست؟

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و نسخه‌ی پزشک نیست. نوع اسپری، دوز، تعداد پاف و برنامه‌ی درمان آسم را فقط پزشک معالج تعیین می‌کند. هیچ دارویی را خودسرانه شروع، قطع یا کم و زیاد نکنید. در حمله‌ی شدید تنفسی فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع

1. NHS. Asthma – Treatment (Page last reviewed: 07 April 2025). https://www.nhs.uk/conditions/asthma/treatment/
2. NHS. Asthma attacks (Page last reviewed: 07 April 2025). https://www.nhs.uk/conditions/asthma/asthma-attack/
3. NHS. About salbutamol inhalers (last reviewed 13 February 2025). https://www.nhs.uk/medicines/salbutamol-inhaler/about-salbutamol-inhalers/
4. NHS. How and when to use salbutamol inhalers (last reviewed 13 February 2025). https://www.nhs.uk/medicines/salbutamol-inhaler/how-and-when-to-use-salbutamol-inhalers/
5. NHS. Side effects of salbutamol inhalers (last reviewed 13 February 2025). https://www.nhs.uk/medicines/salbutamol-inhaler/side-effects-of-salbutamol-inhalers/
6. NHS. Common questions about salbutamol inhalers (last reviewed 13 February 2025). https://www.nhs.uk/medicines/salbutamol-inhaler/common-questions-about-salbutamol-inhalers/
7. NHS. About beclometasone inhalers (last reviewed 22 March 2023). https://www.nhs.uk/medicines/beclometasone-inhalers/about-beclometasone-inhalers/
8. NHS. Side effects of beclometasone inhalers (last reviewed 22 March 2023). https://www.nhs.uk/medicines/beclometasone-inhalers/side-effects-of-beclometasone-inhalers/
9. NHS. Common questions about beclometasone inhalers (last reviewed 22 March 2023). https://www.nhs.uk/medicines/beclometasone-inhalers/common-questions-about-beclometasone-inhalers/
10. NHS. About tiotropium inhalers (last reviewed 31 October 2023). https://www.nhs.uk/medicines/tiotropium-inhalers/about-tiotropium-inhalers/
11. NHS. Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) – Treatment (last reviewed 11 April 2023). https://www.nhs.uk/conditions/chronic-obstructive-pulmonary-disease-copd/treatment/
12. NHS. Shortness of breath (last reviewed 30 January 2024). https://www.nhs.uk/symptoms/shortness-of-breath/
13. NICE, BTS, SIGN. Asthma: diagnosis, monitoring and chronic asthma management (NG245), Recommendations (published 27 November 2024). https://www.nice.org.uk/guidance/ng245/chapter/Recommendations
14. Global Initiative for Asthma (GINA). Summary Guide for Asthma Management and Prevention 2026 (published July 2026). https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2026/07/GINA-Summary-Guide-2026-WEB-WMS.pdf
15. Asthma + Lung UK. Reliever inhalers (last reviewed 16 April 2025). https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/reliever-inhalers
16. Asthma + Lung UK. Preventer inhalers. https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/preventer-inhalers
17. Asthma + Lung UK. Combination inhalers (last updated 24 July 2025). https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/combination
18. Asthma + Lung UK. AIR (anti-inflammatory reliever) (last updated 15 April 2025). https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/air
19. Asthma + Lung UK. Maintenance and Reliever Therapy (MART) (last reviewed 15 April 2025). https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/mart
20. Asthma + Lung UK. Inhaler choices (last updated 13 February 2023). https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/inhaler-choices
21. Asthma + Lung UK. Spacers (last updated 31 January 2024). https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/spacers
22. Asthma + Lung UK. Maintaining and looking after your inhaler. https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/maintaining-and-looking-after-your-inhaler
23. Asthma + Lung UK. Nebulisers (last updated 1 March 2023). https://www.asthmaandlung.org.uk/symptoms-tests-treatments/treatments/nebulisers
24. Asthma + Lung UK. How to use a pMDI inhaler (last updated 12 September 2025). https://www.asthmaandlung.org.uk/living-with/inhaler-videos/pmdi
25. Asthma + Lung UK. How to use a Turbohaler inhaler (last updated 12 September 2025). https://www.asthmaandlung.org.uk/living-with/inhaler-videos/turbohaler
26. Asthma + Lung UK. Asthma attacks (last reviewed 5 June 2024). https://www.asthmaandlung.org.uk/conditions/asthma/asthma-attacks
27. Asthma + Lung UK. Common questions about inhalers (last updated 17 July 2025). https://www.asthmaandlung.org.uk/conditions/asthma/treatments/concerns
28. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). How to use an inhaler – with spacer (reviewed 27 February 2026). https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000042.htm
29. MedlinePlus. Salmeterol Oral Inhalation (last revised 15 October 2019). https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a695001.html
30. Cleveland Clinic. Inhalers (last reviewed 31 March 2023). https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/8694-inhalers
31. DailyMed (U.S. NLM). SPIRIVA RESPIMAT (tiotropium bromide) inhalation spray – prescribing information (revised 1/2025). https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=7b656b14-fcaa-2741-f6f0-e0be48971c02
32. DailyMed. INCRUSE ELLIPTA (umeclidinium) – prescribing information (13 December 2023). https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dbb64747-1505-49d7-9a33-99dd402e96d3
33. DailyMed. TUDORZA PRESSAIR (aclidinium bromide) – prescribing information (1 August 2022). https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=6f92cceb-a63f-4470-99b6-56179d98f10f
34. U.S. Food and Drug Administration. Lim R. Update on the Safety of Long Acting Beta Agonists (LABA) (presentation, Division of Pulmonary, Allergy, and Rheumatology Products). https://www.fda.gov/media/116489/download
35. Nwaru BI, Ekström M, Hasvold P, Wiklund F, Telg G, Janson C. Overuse of short-acting β2-agonists in asthma is associated with increased risk of exacerbation and mortality: a nationwide cohort study of the global SABINA programme. Eur Respir J. 2020 (PMID 31949111). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31949111/