لینک صفحه جهت اشتراک گذاری کپی شد

علت صدا دادن (تق‌تق) زانو هنگام بالا رفتن از پله


علت صدا دادن (تق‌تق) زانو هنگام بالا رفتن از پله

از پله بالا می‌روید و زانویتان صدای تق، ترق یا خش‌خشی شبیه باز شدن چسب پارچه‌ای (ولکرو) می‌دهد. شاید نگران شده‌اید که غضروفتان ساییده شده باشد. خبر خوب این است که بیشتر وقت‌ها، اگر صدا درد و تورم ندارد، بی‌خطر است. حدود یک‌سوم آدم‌هایی که هیچ دردی در زانو ندارند هم این صدا را دارند [1][16]. ما در طبیب‌یاب سراغ راهنماهای آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS)، سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS)، راهنمای NICE و پژوهش‌های تازه رفتیم تا معلوم شود این صدا از کجا می‌آید، کی عادی است و کی باید زانو را به پزشک نشان داد.

پاسخ کوتاه

  • علت شایع و بی‌خطر: آزاد شدن گاز در مایع مفصل یا لغزیدن تاندون و رباط روی استخوان. این صداها معمولاً بدون درد هستند [4].
  • چرا روی پله بیشتر؟ بالا رفتن از پله زانو را در حالت خم‌شده زیر بار می‌برد و فشار روی کشکک و شیار زیر آن (مفصل کشککی‌رانی) را بیشتر می‌کند [6][8].
  • علت‌های قابل‌درمان: سندرم درد کشکک‌رانی، نرمی غضروف کشکک (کندرومالاسی)، آرتروز، و آسیب منیسک یا رباط [5][7][9][12][13].
  • کی باید بررسی شود؟ اگر صدا با درد، تورم، قفل شدن، خالی کردن زانو، محدود شدن حرکت یا بعد از ضربه و پیچ‌خوردگی همراه است، یا علائم چند هفته ادامه دارد [2][16].
  • چه کمکی می‌کند؟ تمرین‌های تقویتی ران و لگن، کم کردن وزن اگر اضافه‌وزن دارید، و تنظیم فعالیت. هیچ غذا یا قرصی برای قطع صدای زانو ثابت نشده است [17][18][21].

کرپیتوس چیست؟

«کرپیتوس» (Crepitus) در پزشکی به صدا یا حسی گفته می‌شود که شبیه ترق‌ترق، خش‌خش یا ساییده شدن است و هنگام حرکت یا فشار روی بخشی از بدن شنیده یا لمس می‌شود. این واژه در چند جای بدن به کار می‌رود:

  • در مفصل (کرپیتوس مفصلی): صدای شکستن، ترق یا ساییدن در مفصل یا اطراف آن [11]. در زانو، پژوهشگران آن را صدای ترق‌ترق یا ساییده شدنی تعریف کرده‌اند که هنگام حرکت زانو شنیده می‌شود [1]. پزشک هم ممکن است هنگام معاینه، این حس زبر و ساینده را با دست زیر کشکک لمس کند [9].
  • زیر پوست: وقتی هوا زیر پوست جمع شود (آمفیزم زیرجلدی)، با فشار دادن پوست صدا یا حس ترق‌ترق ایجاد می‌شود. پزشکان به این هم کرپیتوس می‌گویند. این حالت ممکن است نشانه‌ی مشکل جدی مثل ریه‌ی جمع‌شده یا آسیب قفسه‌ی سینه باشد. اگر ناگهان زیر پوستتان ترق‌ترق حس کردید، به‌ویژه همراه با تنگی نفس، فوراً به پزشک مراجعه کنید [23].
  • در ریه: پزشک ممکن است با گوشی پزشکی صداهای ریز ترق‌ترق یا حباب‌مانندی هنگام دم بشنود. اسم دقیق این صداها «کراکل» یا «رال» است. ربطی به مفصل ندارند و باید پزشک علتشان را بررسی کند [22].

کرپیتوس زانو همان صدای تق‌تق، ترق یا خش‌خش زانو هنگام خم و راست شدن، چمباتمه زدن یا پله رفتن است. یک مرور نظام‌مند در سال ۲۰۲۵ در مجله‌ی British Journal of Sports Medicine نتایج 103 مطالعه را کنار هم گذاشت. شیوع کرپیتوس زانو در جمعیت عمومی حدود 41٪، در افراد بدون درد حدود 36٪ و در افراد مبتلا به آرتروز زانو حدود 81٪ بود. خود پژوهشگران گفته‌اند این برآوردها بر پایه‌ی شواهدی با قطعیت بسیار پایین است و باید با احتیاط تفسیر شود [1].

چرا زانو هنگام بالا رفتن از پله صدا می‌دهد؟

برش مفصل زانو و تشکیل حباب گاز (کاویتاسیون)؛ یکی از توضیح‌های صدای تق‌تق زانو

کشکک (استخوان گرد جلوی زانو) در شیاری روی انتهای استخوان ران بالا و پایین می‌لغزد. به این محل «مفصل کشککی‌رانی» (Patellofemoral) می‌گویند. وقتی زانو خم‌شده زیر بار است، مثل بالا رفتن از پله، چمباتمه زدن یا بلند شدن از صندلی، فشار روی این مفصل بیشتر می‌شود [6][7][8]. برای همین صدا و دردی که از پشت کشکک می‌آید، معمولاً روی پله بیشتر حس می‌شود [5][8].

پس پله خودش علت نیست. پله فقط موقعیتی است که صدای موجود را بیشتر به گوش می‌رساند. علت را باید در خود زانو جست‌وجو کرد.

علت‌های صدا دادن زانو

۱. حباب‌های گاز در مایع مفصل (صدای بی‌خطر)

مایع لزجی که درون مفصل است (مایع سینوویال) گاز محلول دارد. یکی از توضیح‌های رایج این است که با حرکت مفصل، حباب گاز شکل می‌گیرد یا می‌ترکد و صدای ترق ایجاد می‌کند [4].

دانشمندان هنوز سر جزئیات این سازوکار توافق ندارند. نظریه‌ی قدیمی‌تر می‌گفت صدا از ترکیدن حباب است. یک مطالعه‌ی MRI لحظه‌ای در سال ۲۰۱۵ روی مفصل انگشت (نه زانو) نشان داد صدا با «تشکیل» ناگهانی حفره‌ی گازی هم‌زمان است، نه با ترکیدن حبابی که از قبل بوده [3]. هر کدام که درست باشد، این نوع صدا اگر درد نداشته باشد، بی‌خطر است [4]. با این حال متخصصان توصیه نمی‌کنند مفصل را عمداً به صدا درآورید [4].

۲. لغزیدن تاندون یا رباط روی استخوان

رباط‌ها و تاندون‌های اطراف زانو هنگام خم و راست شدن ممکن است از روی یک برجستگی استخوانی رد شوند و صدای «تق» بدهند. این هم وقتی درد ندارد، معمولاً بی‌خطر است [4].

دو حالت خاص‌تر هم هست:

  • سندرم نوار ایلیوتیبیال (IT Band): صدای تق یا ضربه در سمت بیرونی زانو، همراه با درد بیرون زانو که با دویدن، دوچرخه‌سواری یا خم کردن مکرر زانو بدتر می‌شود. در دونده‌ها و دوچرخه‌سوارها شایع است [2][14].
  • سندرم پلیکا (Plica): صدای تق در سمت داخلی زانو، همراه با گیر کردن دردناک نزدیک کشکک و حساسیت داخل زانو. بیشتر بعد از ضربه به جلوی زانو یا حرکت تکراری مثل دویدن و دوچرخه‌سواری در ورزشکاران جوان دیده می‌شود [2].

۳. سندرم درد کشکک‌رانی (زانوی دونده)

سندرم درد کشکک‌رانی (Patellofemoral Pain Syndrome) از شایع‌ترین علت‌های درد جلوی زانو است [6]. علائمش این‌هاست:

  • درد مبهم جلوی زانو و اطراف کشکک که با پله، دویدن، پریدن، چمباتمه یا نشستن طولانی با زانوی خم بدتر می‌شود [5][6]
  • صدای ترق یا خش‌خش زانو هنگام بالا رفتن از پله یا بلند شدن بعد از نشستن طولانی [5]

این سندرم در نوجوانان و جوانان شایع‌تر است و در زنان حدود دو برابر مردان دیده می‌شود [6]. استفاده‌ی بیش از حد، افزایش ناگهانی شدت تمرین، و ضعف یا عدم تعادل عضلات ران و لگن از علت‌های آن است [5].

صدای زانو در زنان مبتلا به این سندرم شایع‌تر است، ولی شدت درد و میزان عملکرد زانو به صدا بستگی نداشته است [19]. یعنی صدا خودش معیار شدت بیماری نیست.

۴. نرمی غضروف کشکک (کندرومالاسی پاتلا)

در کندرومالاسی پاتلا (Chondromalacia Patellae)، غضروف پشت کشکک نرم می‌شود و ممکن است بعداً ترک بخورد و فرسوده شود [7]. علائمش این‌هاست:

  • درد جلوی زانو که با بالا و پایین رفتن از پله، چمباتمه، زانو زدن، دویدن یا نشستن طولانی بدتر می‌شود [7]
  • حس زبری یا ساییدن هنگام صاف کردن زانو [24]

در زنان، جوانانی که ورزش دویدنی می‌کنند، و کسانی که در کارشان زیاد از پله بالا می‌روند یا زانو می‌زنند، شایع‌تر است [7]. صدای پشت کشکک در این بیماری گزارش شده، ولی اختصاصی نیست. پس پزشک باید علت‌های دیگر درد جلوی زانو را کنار بگذارد [7].

۵. آرتروز زانو (ساییدگی زانو)

در آرتروز، غضروف مفصل کم‌کم ساییده می‌شود. زانو ممکن است صدای غژغژ، تق، ترق یا ساییدن بدهد [9][10]. علائم همراهش این‌هاست [9]:

  • درد که معمولاً آهسته شروع می‌شود
  • خشکی و تورم که خم و راست کردن زانو را سخت می‌کند
  • بدتر شدن صبح‌ها یا بعد از نشستن
  • گاهی قفل شدن یا حس ضعف و خالی کردن زانو

آرتروز بیشتر در سنین بالاتر دیده می‌شود. در جوان‌ترها هم اضافه‌وزن یا آسیب قبلی زانو می‌تواند زمینه‌ساز آن باشد [2].

صدای زانو و خطر آرتروز: در مرور نظام‌مند BJSM، کسانی که کرپیتوس داشتند بیش از سه برابر بیشتر احتمال داشت در عکس رادیولوژی نشانه‌ی آرتروز داشته باشند. قطعیت این شواهد پایین تا بسیار پایین بود [1]. در یک مطالعه‌ی بزرگ آمریکایی (Osteoarthritis Initiative) روی 3495 نفر که آرتروز علامت‌دار نداشتند، هر چه صدای زانو را بیشتر گزارش می‌کردند، احتمال اینکه در سال‌های بعد آرتروز علامت‌دار پیدا کنند بیشتر بود. بیشتر این موارد در کسانی بود که از قبل نشانه‌ی آرتروز در عکس داشتند ولی هنوز درد مکرر نداشتند [11].

این یعنی صدای زانو «همبسته» با آرتروز است، نه اینکه هر کسی صدای زانو دارد آرتروز گرفته یا حتماً خواهد گرفت. بیش از یک‌سوم افراد بدون درد هم صدای زانو دارند [1].

مطالعه مقاله

ساییدگی زانو (Knee Osteoarthritis)؛ درجه‌بندی، علائم و رویکردهای مدیریت

ساییدگی زانو از علل شایع درد، خشکی مفصل و محدودیت حرکت به‌ویژه در میانسالی و سالمندی است.
در این مقاله با علائم، درجه‌بندی آرتروز زانو و رویکردهای رایج مدیریت آن آشنا می‌شوید.

ادامه مطلب

۶. پارگی منیسک

منیسک‌ها دو بالشتک غضروفی C شکل بین استخوان ران و ساق هستند. پارگی منیسک از شایع‌ترین آسیب‌های زانوست [12]. در جوان‌ترها بیشتر با ورزش و چرخیدن ناگهانی پیش می‌آید و در سالمندان گاهی با یک حرکت ساده، چون غضروف فرسوده شده است [12].

  • ممکن است هنگام آسیب صدای «پاپ» شنیده شود [12]
  • بعد از آسیب هم هنگام حرکت زانو صدای تق یا کلیک بیاید [2]
  • در روزهای بعد زانو معمولاً سفت‌تر و متورم‌تر می‌شود [12]
  • ممکن است درد، گیر کردن یا قفل شدن، حس خالی کردن، و سختی در صاف یا خم کردن کامل زانو وجود داشته باشد [12]

برای آشنایی بیشتر با علائم و درمان، مقاله‌ی پارگی منیسک زانو را بخوانید.

۷. آسیب رباط صلیبی قدامی (ACL)

بیشتر پارگی‌های رباط صلیبی بدون برخورد مستقیم رخ می‌دهند: هنگام چرخیدن ناگهانی، تغییر جهت یا فرود آمدن از پرش [13]. نشانه‌ها این‌هاست:

  • صدای «پاپ» و حس اینکه زانو خالی کرد [13]
  • تورم، معمولاً در عرض یک روز [13]
  • کم شدن دامنه‌ی حرکت و ناراحتی هنگام راه رفتن [13]

اگر بعد از چنین آسیبی صدای زانو شروع شده، زانو باید معاینه شود. در جوانانی که جراحی بازسازی ACL داشته‌اند، صدای زانو یک سال بعد از عمل با آسیب کامل غضروف پشت کشکک همراه بود. ولی با بدتر شدن نشانه‌های آرتروز تا پنج سال بعد ارتباطی نداشت [20]. درباره‌ی جراحی، مقاله‌ی بازسازی رباط صلیبی قدامی را ببینید.

۸. علت‌های کمتر شایع ولی مهم

  • پارگی تاندون: صدای پاپ، تورم و ناتوانی در صاف کردن زانو [2]
  • تکه‌های آزاد در مفصل: صدای ترق از داخل زانو با قفل یا گیر کردن دردناک، مثل اینکه چیزی جلوی صاف یا خم شدن کامل را گرفته است [2]
  • شکستگی کشکک: صدای ترق هنگام ضربه‌ی شدید، همراه با تورم، کبودی و تغییر شکل [2]

۹. صدای زانو بعد از تعویض مفصل

بعد از جراحی تعویض زانو، شنیدن صدای «تق» یا ضربه‌ی ملایم هنگام راه رفتن غیرعادی نیست. علتش تماس قطعه‌های فلزی و پلاستیکی مفصل مصنوعی هنگام خم و راست شدن است. اگر درد یا علامت دیگری همراهش نباشد، معمولاً جای نگرانی ندارد [2]. اگر صدا با درد، تورم یا ناپایداری تازه همراه شد، با جراح خود تماس بگیرید. اطلاعات بیشتر در مقاله‌ی جراحی تعویض مفصل زانو آمده است.

صدا دادن زانو در جوانی طبیعی است؟

بیشتر وقت‌ها بله. NHS صدای بدون درد زانو را طبیعی می‌داند [16]. در مرور BJSM هم بیش از یک‌سوم افراد بدون درد کرپیتوس زانو داشتند [1].

ولی چند علت در جوان‌ها شایع‌تر است و اگر با درد همراه باشد، ارزش بررسی دارد:

  • سندرم درد کشکک‌رانی: به‌ویژه در نوجوانان، زنان جوان و ورزشکاران [5][6][15]
  • سندرم پلیکا: در ورزشکاران جوانی که زیاد می‌دوند یا رکاب می‌زنند [2]
  • آسیب‌های ورزشی: پارگی منیسک و رباط صلیبی بعد از چرخیدن یا فرود ناگهانی [12][13]

اگر شما یا فرزندتان بعد از ورزش درد جلوی زانو دارید، یا صدا بعد از یک آسیب شروع شده، زانو را به پزشک نشان دهید.

صدای زانو هنگام خم و راست شدن

صدای خم و راست شدن می‌تواند همان علت‌های بالا را داشته باشد. چیزی که فرق می‌گذارد، علائم همراه است:

  • صدای گاه‌به‌گاه بدون درد: معمولاً گاز مفصل یا لغزیدن رباط و تاندون [4]
  • تق در بیرون زانو با درد بعد از دویدن یا رکاب زدن: احتمال سندرم نوار ایلیوتیبیال [2][14]
  • خش‌خش پشت کشکک با درد هنگام چمباتمه یا پله: احتمال سندرم کشکک‌رانی یا نرمی غضروف کشکک [5][7]
  • ساییدن یا غژغژ با خشکی صبحگاهی و سختی خم و راست کردن: احتمال آرتروز [9]
  • گیر کردن یا قفل شدن، یا ناتوانی در صاف کردن کامل زانو: احتمال پارگی منیسک یا تکه‌ی آزاد در مفصل [2][12]

چه زمانی صدای زانو خطرناک است؟ (علائم هشدار)

صدای بی‌خطر زانو در برابر علائم هشدار؛ درد، تورم، قفل شدن و خالی کردن زانو

صدای زانو به‌تنهایی معمولاً علامت بیماری نیست. NHS صدای بدون درد را طبیعی می‌داند، ولی زانویی که قفل می‌کند، خالی می‌کند یا با درد صدا می‌دهد باید زودتر بررسی شود [16]. اگر صدا با یکی از این موارد همراه بود، به پزشک مراجعه کنید [2][12][16]:

  • درد هنگام صدا یا بعد از آن
  • تورم زانو
  • قفل شدن یا گیر کردن زانو
  • احساس خالی کردن یا ناپایداری
  • محدود شدن خم و راست کردن زانو
  • علائمی که با گذشت چند هفته بهتر نمی‌شوند
  • شروع صدا بعد از ضربه، زمین خوردن یا پیچ‌خوردگی

چه صدای زانویی معمولاً بی‌خطر است و چه زمانی باید بررسی شود؟

صدای زانو همیشه نشانه‌ی بیماری نیست، اما اگر همراه با درد، تورم یا محدودیت حرکت باشد، می‌تواند نیاز به ارزیابی پزشکی داشته باشد. جدول زیر تفاوت نشانه‌های معمولاً بی‌خطر و موارد نیازمند بررسی را نشان می‌دهد.

جدول بررسی علائم مفصلی
تفکیک صداهای بی‌خطر و نیازمند بررسی پزشکی

ویژگی صدای معمولاً بی‌خطر صدای نیازمند بررسی پزشکی
همراهی با درد بدون درد همراه با درد هنگام یا پس از ایجاد صدا
تورم وجود ندارد تورم مفصل زانو
قفل‌شدن مفصل وجود ندارد احساس گیرکردن یا قفل‌شدن زانو
ثبات زانو پایدار و طبیعی احساس دررفتن یا ناپایداری
دامنه‌ی حرکتی کامل و طبیعی محدودشده یا دردناک
سابقه‌ی آسیب بدون آسیب اخیر بروز صدا پس از ضربه یا پیچ‌خوردگی ناگهانی
نکته: بروز صدا همراه با درد یا تورم ممکن است نشانه‌ی آسیب منیسک یا رباط، یا مشکلات دیگری مانند آرتروز باشد و نیاز به ارزیابی تخصصی ارتوپد دارد.
نکته: اگر صدای زانو با درد، تورم، قفل‌شدن، ناپایداری یا کاهش دامنه‌ی حرکت همراه باشد، بهتر است توسط پزشک یا متخصص ارتوپدی بررسی شود؛ به‌ویژه اگر پس از آسیب ورزشی یا ضربه ایجاد شده باشد.

مراجعه‌ی فوری (همان روز): اگر هنگام آسیب صدای پاپ شنیدید و زانو خالی کرد، درد یا تورم شدید است، نمی‌توانید زانو را حرکت دهید یا وزنتان را رویش بگذارید، زانو تغییر شکل داده است، یا زانو داغ و قرمز است و تب دارید (احتمال عفونت مفصل)، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید [2][16].

تشخیص علت صدای زانو

بیشتر وقت‌ها پزشک با شرح حال و معاینه به علت می‌رسد. می‌پرسد صدا کی شروع شد، با درد همراه است یا نه، و آسیبی در کار بوده یا نه. ممکن است از شما بخواهد چمباتمه بزنید، بپرید یا گام بلند بردارید [5].

  • عکس ساده (رادیوگرافی): برای کنار گذاشتن آسیب استخوان و دیدن نشانه‌های آرتروز [5][9]. در درد جلوی زانو، عکس اغلب طبیعی است [15].
  • آرتروز: راهنمای NICE می‌گوید در افراد ۴۵ سال یا بالاتر که درد مرتبط با فعالیت دارند و خشکی صبحگاهی ندارند یا خشکی‌شان بیشتر از ۳۰ دقیقه طول نمی‌کشد، آرتروز را می‌توان بدون تصویربرداری تشخیص داد [17].
  • MRI: وقتی به پارگی منیسک یا رباط شک باشد [12][13]، یا وقتی درد جلوی زانو با فیزیوتراپی و ورزش بهتر نشود [5].
  • معاینه‌ی منیسک: پزشک ممکن است با آزمون مک‌موری زانو را خم، صاف و کمی بچرخاند تا ببیند منیسک آسیب دیده یا نه [12].

صدای زانو را چطور کم کنیم؟ (درمان و ورزش)

اگر صدا بدون درد است، معمولاً درمانی لازم نیست [16].

اگر صدا با درد جلوی زانو همراه است (سندرم کشکک‌رانی یا نرمی غضروف کشکک):

  • ورزش درمانی: مؤثرترین درمان است. اجماع بین‌المللی متخصصان (BJSM 2018) و StatPearls ترکیب تمرین‌های تقویتی عضلات ران (چهارسر) و عضلات لگن را توصیه می‌کنند [6][18]. AAOS تمرین‌های تنه (Core) و کشش را هم اضافه می‌کند [5].
  • تنظیم فعالیت: فعالیتی که درد را بدتر می‌کند (چمباتمه‌ی عمیق، دویدن در سراشیبی) موقتاً کم شود و به ورزش کم‌فشارتر روی بیاورید [5][15].
  • کفی طبی: در برخی افراد کمک می‌کند. بهتر است با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست انتخاب شود [5][18].
  • کم کردن وزن: اگر اضافه‌وزن دارید، توصیه می‌شود [5][15].

اگر آرتروز زانو دارید، راهنمای NICE و AAOS می‌گویند:

  • ورزش درمانی متناسب با شرایط هر فرد: هم تقویت عضلات اطراف زانو و هم ورزش هوازی عمومی [17]. ورزش کم‌فشار مثل شنا یا دوچرخه‌سواری پیشنهاد می‌شود [9]. NICE می‌گوید ممکن است درد در شروع ورزش کمی بیشتر شود، ولی ورزش منظم در درازمدت به مفصل کمک می‌کند [17].
  • کم کردن وزن: هر مقدار کاهش وزن احتمالاً مفید است و کاهش 10٪ وزن احتمالاً از 5٪ بهتر است [17]. اگر برای شروع دنبال یک فعالیت ساده هستید، مقاله‌ی پیاده‌روی برای کاهش وزن را ببینید.
  • کم کردن فعالیتی که درد را بدتر می‌کند: مثل پله‌ی زیاد [9].

برنامه‌ی ورزشی را بهتر است فیزیوتراپیست یا پزشک متخصص طب ورزشی برایتان تنظیم کند. NICE می‌گوید جلسه‌های ورزش زیر نظر متخصص هم می‌تواند در نظر گرفته شود [17]. اگر آرتروز پیشرفته باشد و درمان‌های غیرجراحی جواب ندهند، پزشک ممکن است جراحی تعویض مفصل را مطرح کند [17].

درمان خانگی صدا دادن زانو

اگر صدای زانو درد ندارد، درمان خانگی خاصی لازم نیست [16]. اگر زانو بعد از فعالیت درد می‌کند و علامت هشداری ندارید، NHS این کارها را برای چند روز اول پیشنهاد می‌کند [16]:

  • تا جای ممکن وزن کمتری روی زانو بیندازید. مثلاً مدت طولانی سرپا نایستید.
  • کیسه‌ی یخ یا بسته‌ی سبزیجات یخ‌زده را در حوله بپیچید و تا ۲۰ دقیقه، هر ۲ تا ۳ ساعت روی زانو بگذارید.
  • در صورت نیاز از مسکن‌های رایج استفاده کنید. نوع و مقدار را با داروساز یا پزشک هماهنگ کنید، به‌ویژه اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا داروی دیگری می‌خورید. NICE برای آرتروز زانو ضدالتهاب‌های موضعی (ژل) را پیش از قرص پیشنهاد می‌کند [17]. درباره‌ی این داروها مقاله‌ی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) را بخوانید.

کارهایی که بهتر است انجام ندهید:

  • عمداً زانو را به صدا در نیاورید [4].
  • اگر علائم هشدار دارید، به درمان خانگی بسنده نکنید.

برای صدا دادن زانو چه بخوریم یا چه قرصی بخوریم؟

جواب صادقانه این است که در منابع معتبری که بررسی کردیم، هیچ غذا، ویتامین یا قرصی معرفی نشده که صدای زانو را قطع کند.

  • گلوکزامین و کندرویتین: معروف‌ترین مکمل‌های «مفصل» هستند، ولی شواهد برای آرتروز زانو ضد و نقیض و ضعیف است [21]. NICE توصیه می‌کند گلوکزامین برای آرتروز تجویز نشود، چون شواهد قوی برای فایده‌اش نیست [17]. AAOS هم می‌گوید شواهدی وجود ندارد که این مکمل‌ها آرتروز را کند یا برگشت‌پذیر کنند [9]. این مکمل‌ها با داروی ضدانعقاد وارفارین خطر خونریزی را بیشتر می‌کنند و گلوکزامین ممکن است قند خون را در برخی افراد بالا ببرد [21]. مجله سلامت طبیب‌یاب مصرف این مکمل‌ها را برای صدای زانو توصیه نمی‌کند. اگر به فکر مصرفشان هستید، اول با پزشک صحبت کنید.
  • رژیم غذایی: مهم‌ترین نقش تغذیه در سلامت زانو، کمک به رسیدن به وزن سالم است. NICE کاهش وزن را جزو درمان‌های اصلی آرتروز می‌داند [17].
  • مسکن‌ها: مسکن درد را کم می‌کند، نه صدا را. فقط در صورت درد و با مشورت پزشک یا داروساز مصرف شود [17].

چه زمانی به ارتوپد یا فیزیوتراپیست مراجعه کنیم؟

  • ارتوپد یا پزشک: اگر هر کدام از علائم هشدار بالا را دارید، صدا بعد از آسیب شروع شده، یا درد زانو با گذشت چند هفته بهتر نشده است [2][16].
  • فوری: اگر نمی‌توانید وزن را روی پا بگذارید یا زانو را حرکت دهید، تورم شدید یا تغییر شکل دارید، یا زانو داغ و قرمز است و تب دارید [16].
  • فیزیوتراپیست یا متخصص طب ورزشی: برای برنامه‌ی ورزشی تقویت ران و لگن در درد جلوی زانو یا آرتروز، پس از اینکه پزشک علت جدی را رد کرد [5][17][18].
رزرو نوبت متخصص

علت صدا دادن (تق‌تق) زانو هنگام بالا رفتن از پله؛ مراجعه به متخصص ارتوپدی

صدای تق‌تق زانو هنگام بالا رفتن از پله می‌تواند بی‌خطر باشد، اما اگر همراه با درد، تورم، خشکی مفصل یا احساس خالی‌کردن زانو باشد،
بهتر است توسط پزشک متخصص جراحی استخوان و مفاصل (ارتوپدی) بررسی شود.

  • صدای زانو همراه درد یا تورم نیاز به بررسی دارد.
  • خشکی صبحگاهی یا محدودیت حرکت می‌تواند نشانه مشکل مفصلی باشد.
  • اگر زانو هنگام پله‌رفتن «خالی می‌کند»، مراجعه به ارتوپد توصیه می‌شود.

دریافت نوبت متخصص ارتوپدی

پرسش‌های متداول

علت صدا دادن زانو هنگام بالا رفتن از پله چیست؟

اغلب حباب‌های گاز در مایع مفصل یا لغزیدن تاندون و رباط روی استخوان است که بی‌خطر است [4]. پله فشار روی کشکک را بیشتر می‌کند و صدا را بیشتر به گوش می‌رساند [6][8]. اگر صدا با درد جلوی زانو همراه باشد، سندرم درد کشکک‌رانی، نرمی غضروف کشکک یا آرتروز محتمل‌تر است [5][7][9].

کرپیتوس چیست؟ (crepitus چیست)

کرپیتوس صدا یا حس ترق‌ترق، خش‌خش یا ساییدن است که هنگام حرکت مفصل یا فشار روی پوست شنیده یا لمس می‌شود [1][23]. کرپیتوس زانو یعنی همین صدا در زانو. حدود 36٪ افراد بدون درد هم آن را دارند [1].

آیا صدا دادن زانو خطرناک است؟

اگر درد، تورم، قفل شدن یا خالی کردن زانو ندارد، معمولاً نه [16]. اگر با این علائم همراه است، بعد از آسیب شروع شده، یا علائم چند هفته ادامه دارد، باید بررسی شود [2][16].

صدا دادن زانو در جوانی طبیعی است؟

صدای بدون درد معمولاً طبیعی است [16]. در جوانان، اگر صدا با درد جلوی زانو همراه باشد، شایع‌ترین علت سندرم درد کشکک‌رانی است [5][6]. صدای پاپ هنگام ورزش هم ممکن است نشانه‌ی آسیب منیسک یا رباط باشد [12][13].

علت صدا دادن زانو هنگام خم و راست شدن چیست؟

همان علت‌های پله: گاز مفصل، لغزیدن تاندون یا رباط، مشکلات کشکک، آرتروز یا پارگی منیسک [2][4][5][9][12]. گیر کردن، قفل شدن یا ناتوانی در صاف کردن کامل زانو نیاز به معاینه دارد [12].

صدای قرچ قرچ زانو نشانه‌ی چیست؟

صدای ساییدن یا غژغژ معمولاً از سطح غضروف می‌آید. ممکن است در آرتروز یا مشکلات غضروف پشت کشکک شنیده شود [7][8][9]، ولی در افراد بدون درد هم دیده می‌شود [1]. اگر با درد، خشکی یا تورم همراه است، به پزشک مراجعه کنید [9].

آیا صدای زانو یعنی آرتروز گرفته‌ام؟

نه لزوماً. کرپیتوس با آرتروز ارتباط دارد و در افرادی که آرتروز علامت‌دار ندارند، می‌تواند خطر بروز آن را در آینده پیش‌بینی کند [1][11]. ولی بسیاری از افراد بدون درد هم صدای زانو دارند [1]. تشخیص آرتروز با معاینه و علائم است [17].

ورزش برای درمان صدا دادن زانو چیست؟

ورزش صدا را لزوماً از بین نمی‌برد، ولی برای درد جلوی زانو و آرتروز درمان اصلی است. تمرین‌های تقویتی عضلات جلوی ران و لگن، همراه با ورزش هوازی کم‌فشار مثل شنا یا دوچرخه‌سواری، توصیه می‌شود [9][17][18]. برنامه را فیزیوتراپیست تنظیم کند.

برای صدا دادن زانو چه بخوریم و چه قرصی بخوریم؟

هیچ غذا یا قرصی برای قطع صدای زانو ثابت نشده است. شواهد گلوکزامین و کندرویتین ضعیف و ضد و نقیض است و NICE آن را برای آرتروز توصیه نمی‌کند [17][21]. اگر اضافه‌وزن دارید، کاهش وزن برای زانو مفید است [17].

درمان خانگی صدا دادن زانو چیست؟

اگر صدا درد ندارد، درمانی لازم نیست [16]. برای درد خفیف بعد از فعالیت، کمتر سرپا بایستید و کمپرس یخ بگذارید [16]. اگر درد چند هفته بهتر نشد یا علائم هشدار داشتید، به پزشک مراجعه کنید [16].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. علت صدا و درد زانو را فقط پزشک پس از معاینه می‌تواند مشخص کند. هیچ دارو یا مکملی را بدون مشورت پزشک یا داروساز شروع نکنید. اگر بعد از آسیب نمی‌توانید روی پا بایستید، زانو به‌شدت متورم شده یا تب دارید، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

منابع

  1. Couch JL, King MG, De Oliveira Silva D, et al. Noisy knees — knee crepitus prevalence and association with structural pathology: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2025;59(2):126-132 (PMID 39375004). https://bjsm.bmj.com/content/59/2/126
  2. AAOS OrthoInfo. Why Do Knees Make Noise? https://www.orthoinfo.org/en/diseases–conditions/why-do-knees-make-noise/
  3. Kawchuk GN, Fryer J, Jaremko JL, et al. Real-Time Visualization of Joint Cavitation. PLoS One. 2015;10(4):e0119470. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0119470
  4. Arthritis Foundation. Expert Q&A: What Causes Noisy Joints? (Leonard Calabrese, DO, Cleveland Clinic). https://www.arthritis.org/health-wellness/about-arthritis/understanding-arthritis/what-causes-noisy-joints
  5. AAOS OrthoInfo. Patellofemoral Pain Syndrome. https://www.orthoinfo.org/en/diseases–conditions/patellofemoral-pain-syndrome/
  6. Bump JM, Lewis L. Patellofemoral Syndrome. StatPearls (last update February 13, 2023). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557657/
  7. Habusta SF, Coffey R, Ponnarasu S, et al. Chondromalacia Patella. StatPearls (last update April 22, 2023). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459195/
  8. AAOS OrthoInfo. Patellofemoral Arthritis. https://www.orthoinfo.org/en/diseases–conditions/patellofemoral-arthritis
  9. AAOS OrthoInfo. Arthritis of the Knee. https://www.orthoinfo.org/en/diseases–conditions/arthritis-of-the-knee/
  10. Cleveland Clinic. Arthritis of the Knee (last updated 11/20/2024). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21978-arthritis-of-the-knee
  11. Lo GH, Strayhorn MT, Driban JB, et al. Subjective Crepitus as a Risk Factor for Incident Symptomatic Knee Osteoarthritis: Data From the Osteoarthritis Initiative. Arthritis Care Res (Hoboken). 2018;70(1):53-60 (PMID 28470832). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28470832/
  12. AAOS OrthoInfo. Meniscus Tears. https://www.orthoinfo.org/en/diseases–conditions/meniscus-tears/
  13. AAOS OrthoInfo. Anterior Cruciate Ligament (ACL) Injuries. https://www.orthoinfo.org/en/diseases–conditions/anterior-cruciate-ligament-acl-injuries/
  14. Cleveland Clinic. Iliotibial Band Syndrome (ITBS) (last updated 10/19/2021). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21967-iliotibial-band-syndrome
  15. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Anterior knee pain (review date 11/16/2025). https://medlineplus.gov/ency/article/000452.htm
  16. NHS. Knee pain (page last reviewed 21 December 2023). https://www.nhs.uk/conditions/knee-pain/
  17. NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226), Recommendations (published 19 October 2022). https://www.nice.org.uk/guidance/ng226/chapter/Recommendations
  18. Collins NJ, Barton CJ, van Middelkoop M, et al. 2018 Consensus statement on exercise therapy and physical interventions (orthoses, taping and manual therapy) to treat patellofemoral pain. Br J Sports Med. 2018;52(18):1170-1178 (PMID 29925502). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29925502/
  19. de Oliveira Silva D, Pazzinatto MF, Priore LBD, et al. Knee crepitus is prevalent in women with patellofemoral pain, but is not related with function, physical activity and pain. Phys Ther Sport. 2018;33:7-11 (PMID 29890402). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29890402/
  20. Couch JL, Patterson BE, Crossley KM, et al. Knee Crepitus and Osteoarthritis Features in Young Adults Following Traumatic Knee Injury. Arthritis Care Res (Hoboken). 2026;78(3):398-406 (PMID 40855080). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40855080/
  21. NCCIH (NIH). Glucosamine and Chondroitin for Osteoarthritis (last updated October 2023). https://www.nccih.nih.gov/health/glucosamine-and-chondroitin-for-osteoarthritis
  22. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Breath sounds (review date 7/3/2025). https://medlineplus.gov/ency/article/007535.htm
  23. Cleveland Clinic. Subcutaneous Emphysema (last updated 03/27/2025). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/subcutaneous-emphysema
  24. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Chondromalacia of the patella (image page; review date 11/16/2025). https://medlineplus.gov/ency/imagepages/8892.htm

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *