دسته بندی:
29 مرداد 1405 
9 بازدید
فیبروم رحم (Uterine Fibroids) که با نامهای لیومیوم (Leiomyoma) یا میوم رحمی نیز شناخته میشود، تودهای خوشخیم است که از سلولهای عضلانی صاف و بافت فیبروزی دیوارهٔ رحم ساخته میشود. این تودهها سرطانی نیستند و شایعترین تومور خوشخیم دستگاه تناسلی زنان محسوب میشوند.
فیبروم رحم چقدر شایع است؟
بر اساس منابع بالینی، فیبروم رحم بسیار شایع است و در ۵۰ تا ۷۰ درصد زنان تا زمان یائسگی دیده میشود؛ این نسبت در زنان سیاهپوست به بیش از ۸۰ درصد میرسد. در سنین باروری نیز حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد زنان به فیبروم رحم مبتلا هستند. نکتهٔ مهم این است که تنها حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد افراد مبتلا علائم قابلتوجه بالینی تجربه میکنند و بسیاری از موارد بهطور اتفاقی و بدون هیچ نشانهای در معاینه یا سونوگرافی کشف میشوند.
پژوهشها نشان میدهند نژاد در بروز و شدت بیماری نقش دارد؛ تا سن ۳۵ سالگی حدود ۶۰ درصد زنان سیاهپوست دچار فیبروم رحم میشوند، در حالی که این تودهها در آنها معمولاً در سنین پایینتر ظاهر میشوند، بزرگتر رشد میکنند و علائم شدیدتری ایجاد میکنند.
انواع فیبروم رحم بر اساس محل قرارگیری
محل قرارگیری فیبروم در دیوارهٔ رحم، هم نوع علائم و هم گزینههای درمانی را تحت تأثیر قرار میدهد. طبقهبندی رایج فدراسیون بینالمللی زنان و زایمان (FIGO) فیبرومها را بر این اساس دستهبندی میکند.
علائم فیبروم رحم
بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم رحم هیچ علامتی ندارند. زمانی که علائم بروز میکنند، معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- خونریزی شدید یا طولانیمدت قاعدگی و گاهی خونریزی بین دو دوره
- احساس فشار یا سنگینی در ناحیهٔ لگن و شکم
- درد یا گرفتگیهای قاعدگی
- تکرر ادرار به دلیل فشار فیبروم بر مثانه
- یبوست یا احساس فشار بر روده
- درد هنگام نزدیکی
- درد کمر
خونریزی شدید قاعدگی ناشی از فیبروم میتواند در طول زمان منجر به کمخونی شود؛ برای اطلاعات تخصصیتر دربارهٔ ارزیابی و مدیریت این نوع خونریزی میتوان به مقالهٔ اختصاصی «خونریزی شدید قاعدگی» در همین مجموعه مراجعه کرد.
عوامل خطر ابتلا به فیبروم رحم
عوامل متعددی با افزایش احتمال بروز فیبروم رحم مرتبط شناخته شدهاند:
- سن باروری: فیبروم بیشتر در سنین ۳۰ تا ۵۰ سالگی تشخیص داده میشود و پیش از قاعدگی یا پس از یائسگی نادر است
- نژاد: زنان سیاهپوست در معرض خطر بیشتر و شدت بالاتر بیماری قرار دارند
- سابقهٔ خانوادگی: داشتن بستگان درجهٔ یک مبتلا به فیبروم، خطر را افزایش میدهد
- چاقی
- قاعدگی زودرس (پیش از ۱۱ سالگی)
- عدم بارداری تاکنون (نولیپاریتی)
- فشار خون بالا
در مقابل، بارداریهای متعدد و مصرف طولانیمدت قرصهای ضدبارداری خوراکی یا تزریقی با کاهش خطر ابتلا مرتبط دانسته شدهاند.
فیبروم رحم چگونه تشخیص داده میشود؟
سونوگرافی (ترجیحاً از نوع ترانسواژینال) روش اصلی و خط اول تشخیص فیبروم رحم است و حساسیت بسیار بالایی برای شناسایی این تودهها دارد. در موارد پیچیدهتر یا هنگام برنامهریزی برای جراحی، ممکن است پزشک از تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، هیستروسکوپی یا سونوهیستروگرافی (تزریق سرم به داخل رحم همراه با سونوگرافی) نیز استفاده کند تا محل دقیق و اندازهٔ تودهها مشخص شود.
گزینههای درمانی فیبروم رحم
انتخاب روش درمان به عواملی مانند شدت علائم، اندازه و محل فیبروم، سن بیمار و مهمتر از همه تمایل فرد به بارداری در آینده بستگی دارد. در ادامه، رویکردهای اصلی درمانی معرفی میشوند؛ توجه شود که این توضیحات جنبهٔ کلی دارند و انتخاب روش مناسب باید با نظر پزشک متخصص زنان و بر اساس شرایط فردی صورت گیرد.
پایش و انتظار مراقبتی (Watchful Waiting)
در مواردی که فیبروم بدون علامت است یا علائم خفیف و قابلتحمل دارد، پزشک ممکن است صرفاً پایش دورهای با معاینه و سونوگرافی را توصیه کند، بدون نیاز به مداخلهٔ فوری.
دارودرمانی
داروها معمولاً برای کنترل علائم (بهویژه خونریزی) به کار میروند، نه حذف کامل فیبروم. گزینههای رایج شامل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای کاهش درد، اسید ترانگزامیک برای کاهش خونریزی، قرصهای ضدبارداری هورمونی، دستگاههای داخلرحمی حاوی لوونورژسترل، و آگونیستها یا آنتاگونیستهای هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین (GnRH) هستند که معمولاً به دلیل عوارض، تنها برای دورهٔ زمانی محدود (چند ماه) تجویز میشوند. هیچگونه دوز یا رژیم دارویی فردی نباید بدون تجویز پزشک مصرف شود.
آمبولیزاسیون شریان رحم (Uterine Artery Embolization – UAE)
در این روش کمتهاجمی، جریان خون تغذیهکنندهٔ فیبروم از طریق تزریق ذرات ریز داخل شریانهای رحمی مسدود میشود تا توده کوچک شود. UAE رحم را حفظ میکند، اما بر اساس مرور نظاممند و متاآنالیز مطالعات مقایسهای، نرخ نیاز به مداخلهٔ مجدد در این روش حدود دو برابر میومکتومی است. شواهد موجود دربارهٔ پیامدهای باروری هنوز محدود و قطعی نیست، اما در مجموع میومکتومی برای حفظ باروری ترجیح داده میشود؛ به همین دلیل UAE معمولاً برای زنانی که هنوز تمایل به بارداری دارند، اولویت اول محسوب نمیشود.
میومکتومی (Myomectomy)
میومکتومی یعنی برداشتن جراحی خودِ فیبرومها با حفظ رحم؛ این روش میتواند بهصورت هیستروسکوپیک (برای فیبرومهای زیرمخاطی)، لاپاروسکوپیک/رباتیک یا باز انجام شود. میومکتومی گزینهٔ ترجیحی برای زنانی است که میخواهند باروری خود را حفظ کنند، بهویژه وقتی فیبروم داخل حفرهٔ رحم را درگیر کرده باشد.
هیسترکتومی (Hysterectomy)
هیسترکتومی یعنی برداشتن کامل رحم و تنها روش قطعی و دائمی درمان فیبروم است، زیرا امکان عود وجود نخواهد داشت. این روش برای زنانی مناسب است که علائم شدید دارند، به فرزندآوری در آینده نیازی ندارند، یا سایر درمانها مؤثر نبودهاند.
ارتباط فیبروم رحم با ناباروری
فیبروم رحم میتواند در برخی افراد باردار شدن یا حفظ بارداری را دشوارتر کند. این تأثیر بهویژه در فیبرومهای زیرمخاطی یا فیبرومهایی که حفرهٔ داخلی رحم را تغییر شکل میدهند، بارزتر است، زیرا در فرایند لانهگزینی جنین اختلال ایجاد میکنند. بر اساس شواهد بالینی، برداشتن جراحی فیبرومهایی که حفرهٔ رحم را دچار تغییر شکل کردهاند میتواند نتایج باروری را بهبود بخشد، حتی اگر فرد در حال حاضر علامت دیگری نداشته باشد. با این حال، بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم بدون هیچ مشکلی باردار میشوند و بارداری را به پایان میرسانند؛ ارزیابی دقیق ارتباط فیبروم با ناباروری در هر فرد باید توسط متخصص زنان و باروری انجام شود.
جمعبندی
فیبروم رحم تودهای خوشخیم و بسیار شایع است که در بسیاری از زنان بدون علامت باقی میماند، اما در برخی افراد میتواند باعث خونریزی شدید، درد، فشار لگنی یا مشکلات باروری شود. تشخیص با سونوگرافی و درمان بر اساس شدت علائم، محل و اندازهٔ فیبروم و تمایل فرد به بارداری آینده تعیین میشود؛ طیف گزینهها از پایش ساده تا دارودرمانی، آمبولیزاسیون، میومکتومی و در نهایت هیسترکتومی را در بر میگیرد.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
منابع
- NICHD — Uterine Fibroids
- NICHD — What are the risk factors for uterine fibroids?
- NCBI Bookshelf (StatPearls) — Uterine Leiomyomata
- Cleveland Clinic — Uterine Fibroids: Causes, Symptoms & Treatment
- PMC — The two health disparities of uterine fibroids
- PMC — Uterine artery embolization versus myomectomy: a systematic review and meta-analysis
