ملتحمه چیست؟ ورم ملتحمه (چشم صورتی)؛ علائم، انواع و درمان

حتماً برایتان پیش آمده که پزشک بگوید «ملتحمه‌ات ملتهب شده» یا صبح در آینه ببینید سفیدی چشمتان صورتی شده و پلک‌ها به هم چسبیده‌اند. اولین سؤالی که پیش می‌آید این است که ملتحمه دقیقاً کجای چشم است. سؤال بعدی این است که آیا این قرمزی مسری یا خطرناک است. در طبیب‌یاب اول جواب کوتاه سؤال اول را آورده‌ایم و بعد سراغ ورم ملتحمه رفته‌ایم: انواع آن، مدت مسری بودن، درمان، مراقبت در خانه و نشانه‌هایی که یعنی باید زودتر چشم‌پزشک شما را ببیند.

پاسخ کوتاه: ملتحمه چیست و کجاست؟

• ملتحمه (Conjunctiva) پرده‌ی نازک و شفافی است که سطح داخلی پلک‌ها و سفیدی چشم (صلبیه) را می‌پوشاند [1][2].
• سه بخش دارد: ملتحمه‌ی پلکی (داخل پلک)، ملتحمه‌ی بولبار (روی سفیدی کره‌ی چشم) و فورنیکس (چین محل اتصال این دو) [1][2].
• روی قرنیه (بخش شفاف جلوی مردمک و عنبیه) کشیده نمی‌شود و تا لبه‌ی قرنیه (لیمبوس) ادامه دارد [4][1].
• کارش محافظت از چشم، مرطوب نگه داشتن آن با تولید مخاط و بخشی از اشک، و جلوگیری از ورود میکروب‌هاست [2][1].
• ورم ملتحمه (کونژنکتیویت یا «چشم صورتی») یعنی التهاب همین پرده. علت آن معمولاً ویروس، باکتری یا آلرژی است [5][7].

ملتحمه چیست و کجای چشم قرار دارد؟

ملتحمه یک غشای مخاطی نازک و شفاف است. داخل پلک‌ها را می‌پوشاند و روی بخش جلویی صلبیه، یعنی همان سفیدی چشم، کشیده شده است [1][2]. چون شفاف است، سفیدی چشم از پشت آن دیده می‌شود. ملتحمه پر از رگ‌های خونی ریز و مجاری لنفاوی است [2]. وقتی ملتهب شود، همین رگ‌ها گشاد می‌شوند و چشم قرمز یا صورتی به نظر می‌رسد [4].

ملتحمه‌ی روی کره‌ی چشم تا لبه‌ی قرنیه (لیمبوس) پیش می‌رود [4]. قرنیه، یعنی لایه‌ی شفاف جلوی عنبیه و مردمک، بخش جداگانه‌ای است [1].

بخش‌های ملتحمه: پلکی، بولبار و فورنیکس

ملتحمه‌ی پلکی و بولبار یک پرده‌ی پیوسته‌اند. فورنیکس همان جایی است که این پرده از پشت پلک تا می‌خورد و روی کره‌ی چشم برمی‌گردد [2][4].

ملتحمه چه کاری انجام می‌دهد؟

• محافظت و روان‌سازی: ملتحمه با تولید مخاط و اشک سطح چشم را مرطوب نگه می‌دارد [2]. ملتحمه لایه‌ی مخاطی اشک را می‌سازد و در تولید اشک با غدد اشکی و غدد میبومین همکاری می‌کند [1].
• سد دفاعی: جلوی ورود میکروب‌ها به چشم را می‌گیرد و در پایش ایمنی نقش دارد [2]. سلول‌های ایمنی و بافت لنفاوی ملتحمه (CALT) در آن وجود دارند [2].
• سلول‌های جامی (گابلت): این سلول‌های مخاط‌ساز در نزدیکی فورنیکس بیشترین تعداد را دارند [2].
• امکان حرکت: انعطاف ملتحمه، به‌ویژه در فورنیکس، به چشم و پلک اجازه‌ی حرکت آزاد می‌دهد [2].

ملتحمه‌ی رنگ‌پریده (pale) نشانه‌ی چیست؟

پزشکان گاهی برای ارزیابی کم‌خونی، رنگ ملتحمه‌ی داخل پلک پایین را نگاه می‌کنند. در یک مطالعه روی بیماران بستری، وجود رنگ‌پریدگی ملتحمه احتمال کم‌خونی شدید را بالا برد و دلیل کافی برای آزمایش هموگلوبین بود. اما رنگ‌پریده نبودن ملتحمه کم‌خونی را رد نمی‌کرد [22]. پس تشخیص کم‌خونی فقط با آزمایش خون است، نه با نگاه کردن به پلک در آینه.

مشکلات شایع دیگر ملتحمه (غیر از ورم ملتحمه)

همه‌ی قرمزی‌ها یا برآمدگی‌های روی سفیدی چشم ورم ملتحمه نیستند. این چند مورد هم در ملتحمه رخ می‌دهند:

خونریزی زیر ملتحمه

پاره شدن یکی از رگ‌های ریز ملتحمه باعث می‌شود یک لکه‌ی قرمز روشن با حاشیه‌ی مشخص روی سفیدی چشم دیده شود [17][18]. شایع‌ترین علت‌ها سرفه، عطسه، زور زدن یا کارهای مشابه است. ضربه و مالیدن شدید چشم هم از علل آن است. دیابت، فشار خون بالا و داروهایی که خونریزی را بیشتر می‌کنند (مثل آسپرین و داروهای ضدانعقاد) علل کمتر شایع‌اند [17]. این وضعیت معمولاً بی‌خطر است، درمان خاصی نمی‌خواهد و طی چند روز تا چند هفته خودبه‌خود جذب می‌شود [17][18]. رنگ لکه هم کم‌کم از قرمز به زرد مایل به سبز تغییر می‌کند [18].

چه زمانی خطرناک است؟ خونریزی زیر ملتحمه به‌تنهایی معمولاً درد، ترس از نور یا کاهش دید ایجاد نمی‌کند [18]. اگر لکه با این علائم همراه است یا مدام تکرار می‌شود، باید پزشک بررسی کند [18][17]. اگر داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنید، دارو را خودسرانه قطع نکنید و موضوع را با پزشک معالج در میان بگذارید.

کموزیس (تورم ملتحمه)

کموزیس یعنی تورم تاول‌مانند ملتحمه [19]. از علل آن می‌توان به آلرژی، عفونت‌ها (از جمله ورم ملتحمه)، جراحی چشم یا پلک و بیماری گریوز اشاره کرد [19]. کموزیس از یافته‌های شاخص ورم ملتحمه‌ی آلرژیک است [13]. اگر به‌خاطر تورم نمی‌توانید چشم را ببندید، یا دید تار، ترس از نور، درد چشم یا ترشح زیاد دارید، هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید [19].

پینگکولا و ناخنک (پتریجیوم)

پینگکولا (Pinguecula) یک برجستگی زردرنگ روی ملتحمه است. ناخنک (Pterygium) بافتی گوشتی و پررگ است که ممکن است از پینگکولا شروع شود و تا روی قرنیه رشد کند و دید را مختل کند [20]. هر دو معمولاً در سمت بینی چشم دیده می‌شوند. ترکیب نور خورشید (اشعه‌ی فرابنفش)، باد و گردوغبار را عامل آن‌ها می‌دانند [20]. بسیاری از موارد درمان لازم ندارند. قطره‌های روان‌کننده سوزش را کم می‌کنند. اگر ناخنک بزرگ شود و مشکل ایجاد کند، جراحی توصیه می‌شود [20]. عینک آفتابی و عینک محافظ در برابر گردوغبار به پیشگیری کمک می‌کند [20].

فلیکتنول چشم

فلیکتنول یا کراتوکونژنکتیویت فلیکتنولار یک واکنش حساسیتی قرنیه و ملتحمه به آنتی‌ژن‌های باکتریایی است. بیشتر به آنتی‌ژن‌های استافیلوکوک واکنش نشان می‌دهد، اما سل و کلامیدیا هم در آن نقش دارند [21]. به شکل برجستگی‌های کوچک زرد مایل به خاکستری در لبه‌ی قرنیه یا روی ملتحمه دیده می‌شود. در کودکان شایع‌تر است و بسیاری از مبتلایان التهاب لبه‌ی پلک (بلفاریت) هم دارند [21]. اگر قرنیه درگیر شود، اشک‌ریزش، ترس از نور و تاری دید ایجاد می‌شود. عودهای مکرر ممکن است به کدورت قرنیه و کاهش دید برسد [21]. درمان را چشم‌پزشک تعیین می‌کند. در افراد پرخطر ممکن است آزمایش سل هم لازم شود [21].

ورم ملتحمه (چشم صورتی) چیست؟

ورم ملتحمه یا کونژنکتیویت (Conjunctivitis) یعنی التهاب ملتحمه در یک یا هر دو چشم. در زبان روزمره به آن «چشم صورتی» (Pink eye) هم می‌گویند [5][6]. شایع‌ترین علت‌ها ویروس‌ها، باکتری‌ها و آلرژن‌ها هستند. مواد شیمیایی، لنز تماسی و جسم خارجی (مثلاً یک مژه‌ی افتاده در چشم) هم ممکن است آن را ایجاد کنند [7].

ورم ملتحمه از شایع‌ترین علل قرمزی چشم در هر سنی است. معمولاً موقتی است و به بینایی آسیب نمی‌زند، اما پزشک باید علل جدی‌تر قرمزی چشم را رد کند [3]. بیشتر موارد طی ۱ تا ۲ هفته خوب می‌شوند [5].

سه نوع اصلی ورم ملتحمه: ویروسی، باکتریایی و آلرژیک

ورم ملتحمه‌ی ویروسی

• شایع‌ترین نوع ورم ملتحمه است [5]. تا 75% موارد ورم ملتحمه‌ی عفونی را تشکیل می‌دهد [14].
• آدنوویروس‌ها از شایع‌ترین علت‌های آن هستند [10]. MSD سهم آن‌ها را در ورم ملتحمه‌ی ویروسی موضعی تا 90% ذکر می‌کند [11]. اغلب همراه با علائم سرماخوردگی دیده می‌شود [5].
• علائم: قرمزی، سوزش و ترشح آبکی [5]. معمولاً از یک چشم شروع می‌شود و به‌سرعت به چشم دیگر می‌رسد. غده‌ی لنفاوی جلوی گوش هم ممکن است بزرگ و دردناک شود [11].
• فاصله‌ی ابتلا تا شروع علائم حدود ۵ تا ۱۲ روز است. نوع خفیف حدود یک هفته و نوع شدید تا سه هفته طول می‌کشد [11].
• ویروس‌های هرپس، از جمله ویروس زونا (واریسلا-زوستر)، هم ممکن است ورم ملتحمه ایجاد کنند. این شکل‌ها جدی‌ترند و گاهی داروی ضدویروس لازم دارند [10][8].
• نوعی از ورم ملتحمه‌ی آدنوویروسی به نام کراتوکونژنکتیویت اپیدمیک (EKC) ممکن است به کاهش بینایی منجر شود [10].

ورم ملتحمه‌ی باکتریایی

• علت‌های شایع: استافیلوکوک طلایی، استرپتوکوک پنومونیه، هموفیلوس و موراکسلا [10][12].
• نشانه‌ی شاخص: ترشح چرکی و غلیظ که پلک‌ها را به هم می‌چسباند [10]. درد در این نوع شایع‌تر است. بعضی افراد هم ترشح کمی دارند یا اصلاً ترشح ندارند [5].
• معمولاً از یک چشم شروع می‌شود و طی چند روز به چشم دیگر سرایت می‌کند [12].
• در کودکان سهم این نوع بیشتر است: در ورم ملتحمه‌ی عفونی حاد کودکان، 78% موارد باکتریایی گزارش شده است. در بزرگسالان انواع ویروسی و آلرژیک شایع‌ترند [4].
• نوع بسیار حاد (هایپراکیوت)، مثل ورم ملتحمه‌ی سوزاکی (گونوکوکی)، طی کمتر از ۲۴ ساعت علائم شدید ایجاد می‌کند. اگر به‌موقع درمان نشود، ممکن است به زخم قرنیه و آسیب جدی چشم منجر شود [4][12].
• بعضی عفونت‌های آمیزشی (مثل کلامیدیا و سوزاک) هم ورم ملتحمه ایجاد می‌کنند. دوره‌ی بهبود این موارد طولانی‌تر است [6][10].

ورم ملتحمه‌ی آلرژیک

• مسری نیست [5][10].
• محرک‌ها: گرده‌ی گیاهان و هاگ قارچ‌ها (نوع فصلی)، و مایت‌های گردوغبار و شوره‌ی حیوانات (نوع دائمی و در تمام سال) [13]. دود سیگار، کلر استخر و دود خودروها هم از محرک‌های محیطی‌اند [5].
• علائم: خارش خفیف تا شدید در هر دو چشم، قرمزی، تورم پلک و ترشح آبکی یا رشته‌ای [13]. اشک‌ریزش هم شایع است [5].
• در افرادی که تب یونجه، آسم یا اگزما دارند شایع‌تر است [10].
• کراتوکونژنکتیویت بهاره شکل شدیدتری است که احتمالاً منشأ آلرژیک دارد. بیشتر در پسرها و مردان ۵ تا ۲۰ ساله دیده می‌شود و هر بهار عود می‌کند [13].

ورم ملتحمه‌ی ناشی از مواد شیمیایی، لنز یا جسم خارجی

مواد شیمیایی، لنز تماسی و جسم خارجی هم ممکن است ملتحمه را ملتهب کنند [7]. اگر ماده‌ای شیمیایی وارد چشم شد، اول آن را با آب از چشم بشویید. پزشک ممکن است قطره یا پماد خاصی توصیه کند [5]. لنزهای کثیف، لنزهایی که درست روی چشم ننشسته‌اند و لنزهای تزئینی می‌توانند باعث عفونت چشم شوند [5].

علائم ورم ملتحمه

علائم شایع، در یک یا هر دو چشم، این‌ها هستند [7][5][6]:

• صورتی یا قرمز شدن سفیدی چشم
• تورم پلک یا تورم خود ملتحمه
• اشک‌ریزش و آبریزش چشم
• احساس وجود شن یا جسم خارجی در چشم و میل به مالیدن آن
• خارش، سوزش و تحریک
• ترشح (چرکی یا مخاطی) و چسبیدن مژه‌ها به هم، به‌ویژه صبح‌ها
• تاری دید یا مه‌آلود دیدن و حساسیت به نور

علت صورتی شدن چشم چیست؟ وقتی ملتحمه ملتهب می‌شود، رگ‌های خونی ریز آن گشاد می‌شوند. به همین دلیل سفیدی چشم صورتی یا قرمز به نظر می‌رسد [4].

یک نکته‌ی مهم: نمی‌شود نوع ورم ملتحمه را فقط از روی ظاهر ترشح با اطمینان تشخیص داد، چون نشانه‌های انواع مختلف با هم هم‌پوشانی دارند [10]. تاری دیدی که با پاک کردن ترشح از چشم بهتر نمی‌شود یک نشانه‌ی هشدار است، نه یک علامت معمولی [8].

آیا ورم ملتحمه مسری است و تا کی؟

• ویروسی و باکتریایی: هر دو بسیار مسری‌اند [5][7]. بیشتر از راه تماس دست با چشم منتقل می‌شوند. وسایل آلوده، قطرات تنفسی درشت، تماس جنسی و انتقال از مادر به نوزاد هنگام زایمان هم از راه‌های انتقال‌اند [10].
• آلرژیک: مسری نیست [5][10].
• طبق NHS، ورم ملتحمه‌ای که ترشح چسبناک چرکی دارد یا با قرمزی و احساس شن در چشم همراه است معمولاً مسری است [6].

منابعی که بررسی شد تعداد روز مشخصی برای مدت مسری بودن نمی‌دهند. توصیه‌ی AAO این است که در نوع ویروسی و باکتریایی تا زمانی که چشم دیگر قرمز و ترشح‌دار نیست، از تماس نزدیک با دیگران دوری کنید [5].

چه زمانی می‌توان به مدرسه یا سر کار برگشت؟

مراجع رسمی در این مورد یک‌صدا نیستند:

جمع‌بندی عملی: مقررات مدرسه، مهدکودک یا محل کار و نظر پزشک معالج را ملاک قرار دهید. هر تصمیمی گرفتید، رعایت بهداشت (بخش پیشگیری) را ادامه دهید.

ورم ملتحمه در نوزادان: هشدار جدی

ورم ملتحمه در ماه اول زندگی (افتالمی نوزادی) با ورم ملتحمه‌ی کودکان بزرگ‌تر فرق دارد [15]:

• نوزادی که علائم ورم ملتحمه دارد باید هرچه زودتر پزشک او را ببیند [9]. NHS برای نوزاد کمتر از ۳۰ روز با چشم قرمز و چسبناک، نوبت فوری توصیه می‌کند [6].
• علت ممکن است انسداد مجرای اشکی، تحریک ناشی از قطره یا پماد پیشگیرانه‌ای که بعد از تولد زده می‌شود، یا عفونتی باشد که هنگام زایمان از مادر منتقل شده است. مادر ممکن است خودش هیچ علامتی نداشته باشد [9].
• عفونت سوزاکی (گونوکوکی) معمولاً در ۲ تا ۵ روز اول زندگی و عفونت کلامیدیایی معمولاً ۵ تا ۱۲ روز بعد از تولد ظاهر می‌شود [9]. سوزاک درمان‌نشده ممکن است به زخم قرنیه و نابینایی منجر شود [9].
• غربالگری و درمان عفونت‌های سوزاک و کلامیدیا در دوران بارداری خطر ابتلای نوزاد را به‌طور قابل‌توجهی کم می‌کند [15].
• طبق NHS، درمان ورم ملتحمه در کودکان زیر ۲ سال نیاز به نسخه‌ی پزشک دارد [6].

اگر لنز تماسی استفاده می‌کنید

• تا وقتی چشمتان درگیر است لنز نگذارید. تا ورم ملتحمه کاملاً برطرف نشده و پزشک اجازه نداده، دوباره لنز نگذارید [5][8].
• لنزهای یک‌بار مصرف و وسایلی را که از شروع علائم نزدیک چشم استفاده کرده‌اید دور بیندازید. لنزهای دیگر را طبق توصیه‌ی چشم‌پزشک تمیز یا عوض کنید [5].
• کسانی که لنز می‌گذارند و ورم ملتحمه‌ی باکتریایی می‌گیرند، بیشتر در معرض عفونت قرنیه (کراتیت باکتریایی) هستند. باید سریع چشم‌پزشک آن‌ها را معاینه کند [10].
• کراتیت و بعضی بیماری‌های دیگر ممکن است شبیه ورم ملتحمه به نظر برسند [5].
• اگر لنز می‌گذارید و علاوه بر علائم ورم ملتحمه، روی پلک‌ها دانه‌های ریز دارید، ممکن است به لنز حساسیت داشته باشید و باید پزشک شما را ببیند [6].

درمان ورم ملتحمه

درمان به علت بستگی دارد [6]. آنتی‌بیوتیک فقط روی نوع باکتریایی اثر دارد و نوع ویروسی یا آلرژیک را درمان نمی‌کند [6][8]. خودسرانه از قطره‌ی آنتی‌بیوتیک یا کورتون‌دار، به‌خصوص قطره‌های باقی‌مانده از بیماری قبلی، استفاده نکنید. درباره‌ی اینکه آنتی‌بیوتیک چیست و چرا نباید خودسرانه مصرف شود جداگانه نوشته‌ایم.

درمان نوع ویروسی

• درمان اختصاصی ندارد و بیشتر موارد خفیف‌اند [5][8]. اساس درمان مراقبت حمایتی است [11].
• دستمال یا پارچه‌ی خنک و مرطوب روی چشم و قطره‌ی اشک مصنوعی علائم را تسکین می‌دهد [5][8].
• در اشکال جدی‌تر، مثل عفونت هرپس سیمپلکس یا واریسلا-زوستر، ممکن است داروی ضدویروس تجویز شود [8].
• قطره‌ی کورتیکواستروئید را فقط چشم‌پزشک و آن هم در موارد شدید تجویز می‌کند، چون اول باید عفونت هرپسی قرنیه رد شود. کورتون ممکن است عفونت هرپسی را بدتر کند [11].

درمان نوع باکتریایی

• نوع خفیف ممکن است بدون آنتی‌بیوتیک و بدون عارضه خوب شود [8].
• پزشک ممکن است قطره یا پماد چشمی آنتی‌بیوتیک تجویز کند، به‌ویژه اگر ترشح چرکی وجود دارد، سیستم ایمنی ضعیف است یا به باکتری‌های خاصی شک دارد [8].
• اگر بعد از ۲۴ ساعت مصرف آنتی‌بیوتیک بهتر نشدید، دوباره به پزشک مراجعه کنید [8].
• ورم ملتحمه‌ی سوزاکی و کلامیدیایی آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تزریقی (سیستمیک) لازم دارند و فقط قطره کافی نیست [12].

درمان نوع آلرژیک

• با دور شدن از عامل حساسیت (مثل گرده یا شوره‌ی حیوانات) معمولاً بهتر می‌شود [8].
• قطره‌های آنتی‌هیستامین و تثبیت‌کننده‌های ماست‌سل پایه‌ی درمان دارویی‌اند. کمپرس سرد و اشک مصنوعی هم کمک می‌کنند [13]. CDC قطره‌های منقبض‌کننده‌ی عروق را هم در کنار داروهای ضدحساسیت نام برده است [8]. برای آشنایی با این گروه دارویی، راهنمای آنتی‌هیستامین چیست؟ را ببینید.
• قطره‌ی کورتیکواستروئید به‌خاطر خطر عود هرپس، گلوکوم (آب سیاه) و آب مروارید باید فقط با نظر چشم‌پزشک شروع و پیگیری شود [13].

قطره برای ورم ملتحمه چشم: کدام قطره برای کدام نوع؟

«بهترین قطره» برای همه وجود ندارد. انتخاب قطره به نوع ورم ملتحمه بستگی دارد. جدول زیر فقط گروه‌های دارویی را نشان می‌دهد، نه نام تجاری یا دوز:

درمان خانگی ورم ملتحمه و مراقبت در خانه

این اقدامات علائم را کم می‌کنند، اما جای معاینه را در موارد هشدار نمی‌گیرند:

• پلک‌ها را با آبی که جوشانده و خنک شده بشویید. مژه‌ها را با پنبه‌ی تمیز به‌آرامی پاک کنید و برای هر چشم یک پنبه‌ی جدا بردارید [6].
• یک پارچه‌ی خنک چند دقیقه روی چشم‌ها بگذارید [6]. کمپرس سرد و اشک مصنوعی التهاب و خشکی را کم می‌کنند [8]. اگر خشکی چشم بعد از بهبود هم ادامه داشت، مطلب خشکی چشم را بخوانید.
• تا بهبود کامل لنز تماسی نگذارید [6][5].
• در دوره‌ی عفونت آرایش چشم نکنید. بعد از بهبود لوازم آرایش چشم را عوض کنید و هرگز آن‌ها را با کسی شریک نشوید [5].
• برای پاک کردن چشم یا صورت هر بار از دستمال یا حوله‌ی تمیز استفاده کنید [5].
• روی چشم را نبندید. در دوره‌ی عفونت به استخر نروید [11][12].
• برای علائم، داروساز می‌تواند قطره یا آنتی‌هیستامین مناسب پیشنهاد دهد. برای کودک زیر ۲ سال نسخه‌ی پزشک لازم است [6].

پیشگیری از سرایت به دیگران

• دست‌ها را مرتب با آب گرم و صابون بشویید، به‌خصوص بعد از دست زدن به چشم [6][5].
• چشم‌ها را نمالید و به آن‌ها دست نزنید. بعد از دست زدن به چشم مبتلا، به چشم سالم دست نزنید [6][11].
• حوله، بالش و روبالشی را با کسی شریک نشوید. روبالشی و حوله‌ی صورت را با آب داغ و شوینده بشویید [6].
• هنگام عطسه دهان و بینی را بپوشانید و دستمال استفاده‌شده را دور بیندازید [6].
• کسانی که از بیمار مراقبت می‌کنند یا وسایل استفاده‌شده‌ی او را جابه‌جا می‌کنند، بهتر است دستکش بپوشند یا بعد از آن دست‌ها را بشویند [5].
• بعضی عفونت‌هایی که با ورم ملتحمه همراه‌اند با واکسن قابل پیشگیری‌اند [7].

آیا ورم ملتحمه چشم خطرناک است؟

در بیشتر موارد خیر. ورم ملتحمه معمولاً موقتی است و به بینایی آسیب نمی‌زند [3]. اغلب طی ۱ تا ۲ هفته خودبه‌خود یا با درمان ساده خوب می‌شود [5]. اما در چند وضعیت می‌تواند جدی باشد:

• نوزادان: عفونت در ماه اول زندگی، به‌ویژه سوزاکی، ممکن است به زخم قرنیه و نابینایی برسد [9][15].
• ورم ملتحمه‌ی بسیار حاد (مثل گونوکوکی): در صورت تأخیر در درمان خطر زخم و سوراخ شدن قرنیه دارد [4][12].
• کراتوکونژنکتیویت اپیدمیک آدنوویروسی ممکن است به کاهش بینایی منجر شود [10].
• کسانی که لنز تماسی می‌گذارند: خطر عفونت قرنیه بالاتر است [10].
• بیماری‌های شبیه ورم ملتحمه: کراتیت و بیماری‌های دیگر ممکن است با ورم ملتحمه اشتباه گرفته شوند [5]. پزشک باید علل تهدیدکننده‌ی بینایی را رد کند [3].

چه زمانی فوری به پزشک مراجعه کنیم؟

در این موارد بدون تأخیر به پزشک یا چشم‌پزشک مراجعه کنید [8][5][6]:

• درد چشم، به‌خصوص درد متوسط تا شدید
• حساسیت به نور (ترس از نور)
• تاری دیدی که با پاک کردن ترشح بهتر نمی‌شود، یا تغییر دید مثل خطوط موج‌دار یا جرقه‌ی نور
• قرمزی شدید در یک یا هر دو چشم
• بدتر شدن علائم یا بهتر نشدن آن‌ها
• ورم ملتحمه‌ی باکتریایی که بعد از ۲۴ ساعت مصرف آنتی‌بیوتیک بهتر نشده است
• ضعف سیستم ایمنی
• نوزاد (به‌ویژه زیر ۳۰ روز) با چشم قرمز یا چسبناک [9][6]
• استفاده از لنز تماسی همراه با علائم ورم ملتحمه [10]

اگر علائم بعد از ۷ روز برطرف نشده، به پزشک مراجعه کنید [6]. AAO هم برای علائمی که بیش از ۱ تا ۲ هفته طول بکشد، معاینه‌ی چشم‌پزشک را توصیه می‌کند [5]. برای پیدا کردن چشم‌پزشک در شهر خودتان می‌توانید از فهرست متخصصان چشم‌پزشکی طبیب‌یاب استفاده کنید.

پرسش‌های متداول

ملتحمه به چه معناست و کجای چشم است؟

ملتحمه پرده‌ی نازک و شفافی است که داخل پلک‌ها و سفیدی چشم را می‌پوشاند [1][2]. اگر پلک پایین را کمی پایین بکشید، سطح صورتی داخل پلک ملتحمه‌ی پلکی است. لایه‌ی شفاف روی سفیدی چشم هم ملتحمه‌ی بولبار است.

ملتحمه پلکی و ملتحمه بولبار چه فرقی دارند؟

ملتحمه‌ی پلکی سطح داخلی پلک‌ها را می‌پوشاند. ملتحمه‌ی بولبار روی بخش جلویی سفیدی کره‌ی چشم قرار دارد. این دو در چینی به نام فورنیکس به هم می‌رسند [2][1].

ملتحمه pale (رنگ‌پریده) نشانه‌ی چیست؟

رنگ‌پریدگی ملتحمه‌ی داخل پلک ممکن است نشانه‌ی کم‌خونی باشد و دلیل خوبی برای آزمایش خون است. اما رنگ‌پریده نبودن آن کم‌خونی را رد نمی‌کند [22].

کموزیس ملتحمه چیست؟

کموزیس تورم تاول‌مانند ملتحمه است. علت آن اغلب آلرژی یا عفونت است، اما جراحی چشم و بعضی بیماری‌ها هم ممکن است آن را ایجاد کنند. اگر نمی‌توانید چشم را ببندید یا دید تار و درد دارید، زود به پزشک مراجعه کنید [19].

خونریزی ملتحمه چشم چه زمانی خطرناک است؟

خونریزی زیر ملتحمه معمولاً بی‌خطر است و طی چند روز تا چند هفته جذب می‌شود [17]. اگر همراه با درد، ترس از نور یا کاهش دید باشد یا مکرر تکرار شود، باید پزشک بررسی کند [18][17].

فلیکتنول چشم چیست؟

فلیکتنول برجستگی‌های کوچک التهابی روی ملتحمه یا لبه‌ی قرنیه است. علت آن واکنش حساسیتی به آنتی‌ژن‌های باکتریایی، بیشتر استافیلوکوک، است و در کودکان شایع‌تر است. درمان را چشم‌پزشک تعیین می‌کند [21].

pink eye یا چشم صورتی چیست؟

Pink eye نام عامیانه‌ی ورم ملتحمه است، یعنی التهاب ملتحمه بر اثر ویروس، باکتری یا آلرژی [5][6].

ورم ملتحمه چند روز طول می‌کشد؟

بیشتر موارد طی ۱ تا ۲ هفته خوب می‌شوند [5][6]. نوع ویروسی در موارد شدید ممکن است تا سه هفته طول بکشد [11].

آیا ورم ملتحمه بدون دارو خوب می‌شود؟

بله، بیشتر موارد ویروسی و حتی بعضی موارد خفیف باکتریایی بدون آنتی‌بیوتیک خوب می‌شوند [8]. با این حال اگر هر یک از علائم هشدار را دارید، باید پزشک شما را معاینه کند.

بهترین قطره برای ورم ملتحمه چشم چیست؟

یک قطره‌ی واحد برای همه‌ی انواع وجود ندارد. اشک مصنوعی برای تسکین، آنتی‌بیوتیک فقط برای نوع باکتریایی و با نسخه، و قطره‌های ضدحساسیت برای نوع آلرژیک به کار می‌روند [8][13]. قطره‌ی کورتون‌دار را هرگز خودسرانه مصرف نکنید [13][11].

آیا ورم ملتحمه چشم خطرناک است؟

معمولاً نه، و اغلب به بینایی آسیب نمی‌زند [3]. اما در نوزادان، در عفونت‌های سوزاکی، در کسانی که لنز تماسی می‌گذارند و وقتی درد شدید، ترس از نور یا کاهش دید وجود دارد، می‌تواند جدی باشد [9][10][8].

آیا ورم ملتحمه واگیر دارد؟

نوع ویروسی و باکتریایی بسیار مسری‌اند و بیشتر از راه دست آلوده به چشم منتقل می‌شوند. نوع آلرژیک مسری نیست [5][10].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک یا چشم‌پزشک نیست. هیچ قطره‌ی چشمی، به‌ویژه قطره‌ی آنتی‌بیوتیک یا کورتون‌دار، را بدون تجویز پزشک مصرف نکنید. اگر علائم هشدار یادشده را دارید، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید.

منابع

1. Cleveland Clinic. Conjunctiva (last updated 22 Oct 2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/24329-conjunctiva
2. Shumway CL, Motlagh M, Wade M. Anatomy, Head and Neck, Eye Conjunctiva. StatPearls; 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30137787/
3. Hyde MR, Gurnani B, Benson S. Conjunctivitis Overview. StatPearls; 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31082078/
4. Hyde MR, Le JK. Bacterial Conjunctivitis. StatPearls; 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31536289/
5. American Academy of Ophthalmology (AAO). Pink Eye (Conjunctivitis) (2026). https://www.aao.org/eye-health/diseases/pink-eye-conjunctivitis
6. NHS. Conjunctivitis (last reviewed 23 Apr 2024). https://www.nhs.uk/conditions/conjunctivitis/
7. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Pink Eye (Conjunctivitis) (2024). https://www.cdc.gov/conjunctivitis/about/index.html
8. CDC. Treatment of Pink Eye (2024). https://www.cdc.gov/conjunctivitis/treatment/index.html
9. CDC. Pink Eye in Newborns (2024). https://www.cdc.gov/conjunctivitis/newborns/index.html
10. CDC. Clinical Overview of Pink Eye (Conjunctivitis) (2024). https://www.cdc.gov/conjunctivitis/hcp/clinical-overview/index.html
11. Syed ZA. Viral Conjunctivitis. MSD Manual Professional Version (2025). https://www.msdmanuals.com/professional/eye-disorders/conjunctival-and-scleral-disorders/viral-conjunctivitis
12. Syed ZA. Acute Bacterial Conjunctivitis. MSD Manual Professional Version (2025). https://www.msdmanuals.com/professional/eye-disorders/conjunctival-and-scleral-disorders/acute-bacterial-conjunctivitis
13. Syed ZA. Allergic Conjunctivitis. MSD Manual Professional Version (2025). https://www.msdmanuals.com/professional/eye-disorders/conjunctival-and-scleral-disorders/allergic-conjunctivitis
14. Solano D, Fu L, Czyz CN. Viral Conjunctivitis. StatPearls; 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29262100/
15. Castro Ochoa KJ, Gurnani B. Ophthalmia Neonatorum (Neonatal Conjunctivitis). StatPearls; 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31855399/
16. UK Health Security Agency (UKHSA). Public health exclusion periods in children and young people’s settings (updated 7 Sep 2026). https://www.gov.uk/government/publications/health-protection-in-schools-and-other-childcare-facilities/public-health-exclusion-periods-in-children-and-young-peoples-settings
17. AAO. What Is a Subconjunctival Hemorrhage? (2026). https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-subconjunctival-hemorrhage
18. Zeppieri M, Noohani T. Subconjunctival Hemorrhage. StatPearls; 2025. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31869130/
19. Cleveland Clinic. Chemosis (last updated 29 Jan 2024). https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/chemosis
20. AAO. What Is a Pinguecula and a Pterygium (Surfer’s Eye)? (2026). https://www.aao.org/eye-health/diseases/pinguecula-pterygium
21. Bunya VY. Phlyctenular Keratoconjunctivitis. MSD Manual Professional Version (2026). https://www.msdmanuals.com/professional/eye-disorders/corneal-disorders/phlyctenular-keratoconjunctivitis
22. Sheth TN, Choudhry NK, Bowes M, Detsky AS. The relation of conjunctival pallor to the presence of anemia. J Gen Intern Med. 1997. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9051559/