دسته بندی:
3 شهریور 1405 
5 بازدید
ورم ملتحمه (Conjunctivitis) که در زبان محاورهای «چشم صورتی» (Pink Eye) نیز نامیده میشود، به التهاب ملتحمه گفته میشود؛ ملتحمه غشای نازک و شفافی است که سطح داخلی پلکها و بخش سفید چشم را میپوشاند. این التهاب میتواند در اثر عفونت یا واکنش آلرژیک رخ دهد و معمولاً باعث قرمزی، ترشح و تحریک چشم میشود.
سه نوع اصلی ورم ملتحمه و تفاوتهای آنها
ورم ملتحمه سه نوع اصلی دارد: ویروسی، باکتریایی و آلرژیک. این سه نوع از نظر علت، نوع ترشح، شدت خارش و میزان مسریبودن با هم تفاوت دارند.
ورم ملتحمهٔ ویروسی (Viral Conjunctivitis)
بر اساس آکادمی چشمپزشکی آمریکا (AAO)، ورم ملتحمهٔ ویروسی شایعترین و مسریترین نوع است و اغلب با علائم سرماخوردگی همراه میشود. علائم آن شامل قرمزی، ترشح آبکی و احساس سوزش است. این نوع معمولاً «خودمحدودشونده» است، یعنی بدون نیاز به دارو در عرض چند روز تا چند هفته بهبود مییابد.
ورم ملتحمهٔ باکتریایی (Bacterial Conjunctivitis)
این نوع کمشیوعتر اما بهشدت مسری است و مشخصهٔ اصلی آن ترشح غلیظ و چسبنده به رنگ زرد، سبز یا سفید است که میتواند باعث چسبیدن پلکها بهویژه پس از خواب شود. طبق آکادمی چشمپزشکی آمریکا، درمان این نوع با قطرهٔ آنتیبیوتیک تجویزی است.
ورم ملتحمهٔ آلرژیک (Allergic Conjunctivitis)
این نوع غیرمسری است و در واکنش به آلرژنهایی مانند گرده گیاهان یا شوره حیوانات رخ میدهد. مطابق منابع مرجع، بارزترین علامت آن خارش شدید همراه با قرمزی، اشکریزش و پف پلک است و معمولاً هر دو چشم همزمان درگیر میشوند.
علائم عمومی ورم ملتحمه
- قرمزی سفیدی چشم
- ترشح از چشم (آبکی یا غلیظ، بسته به نوع)
- احساس سوزش یا شن در چشم
- خارش (بهویژه در نوع آلرژیک)
- پف و تورم پلک
- حساسیت خفیف به نور
- تاری خفیف دید که با پلکزدن بهتر میشود
چرا آنتیبیوتیک همیشه لازم نیست؟
بر اساس مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) و سرویس بهداشت ملی بریتانیا (NHS)، آنتیبیوتیک فقط روی ورم ملتحمهٔ باکتریایی اثر دارد و روی انواع ویروسی و آلرژیک هیچ تأثیری ندارد. NHS بهصراحت اعلام میکند: «آنتیبیوتیکها عفونت باکتریایی را درمان میکنند اما برای نوع ویروسی یا آلرژیک اثر نمیکنند.» ورم ملتحمهٔ ویروسی و آلرژیک اغلب خودمحدودشونده هستند؛ یعنی با مراقبت حمایتی و بدون داروی اختصاصی بهمرور بهبود مییابند. مصرف خودسرانهٔ قطرهٔ آنتیبیوتیک یا قطرهٔ کورتوندار بدون تجویز پزشک توصیه نمیشود، زیرا در برخی علل ویروسی (مانند عفونت هرپسی) کورتون میتواند بیماری را وخیمتر کند.
بهداشت و پیشگیری از انتقال
ورم ملتحمهٔ ویروسی و باکتریایی بهراحتی از طریق تماس دست با چشم یا استفاده از وسایل آلوده منتقل میشوند. توصیههای CDC و NHS برای پیشگیری از انتقال عبارتاند از:
- شستوشوی مکرر دستها با آب و صابون بهمدت حداقل بیست ثانیه
- پرهیز از دستزدن یا مالیدن چشمها
- عدم استفادهٔ مشترک از حوله، بالش، لوازم آرایش، قطرهٔ چشمی و لنز تماسی
- شستوشوی روبالشی و پارچههای تماس با چشم با آب داغ
- تمیز کردن ترشحات اطراف چشم با پارچهٔ تمیز و مرطوب
- پرهیز از استفاده از لنز تماسی تا بهبود کامل
مراقبتهای حمایتی در خانه
کمپرس سرد یا گرم
طبق توصیهٔ CDC و NHS، استفاده از کمپرس سرد یا گرم و تمیز روی پلکهای بسته میتواند به کاهش التهاب و احساس ناراحتی کمک کند.
اشک مصنوعی
قطرههای اشک مصنوعی (بدون نیاز به نسخه) میتوانند خشکی و تحریک چشم را در انواع ویروسی و آلرژیک تسکین دهند. برای نوع آلرژیک، مشورت با داروساز یا پزشک برای قطرهٔ ضدآلرژی یا آنتیهیستامین نیز توصیه میشود.
خوددرمانی با آنتیبیوتیک یا قطرهٔ کورتوندار باقیمانده از دورههای درمانی قبلی یا بدون تجویز پزشک ممنوع است؛ تشخیص نوع دقیق ورم ملتحمه و انتخاب درمان مناسب باید توسط پزشک یا چشمپزشک انجام شود.
پرچمهای قرمز؛ چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کرد؟
بر اساس آکادمی چشمپزشکی آمریکا (AAO) و کلیولند کلینیک (Cleveland Clinic)، در موارد زیر باید بدون تأخیر به پزشک یا چشمپزشک مراجعه کرد:
- درد شدید یا متوسط تا شدید در چشم
- کاهش یا تاری دید که با پلکزدن برطرف نمیشود
- حساسیت شدید به نور (فوتوفوبیا)
- قرمزی شدید و متمرکز در یک چشم
- وخیمترشدن علائم پس از چند روز بهجای بهبود
- ترشح غیرعادی و فراوان از چشم
- بروز علائم در نوزادان (بهویژه نوزادان زیر سی روز)؛ طبق NHS این وضعیت نیازمند مراجعهٔ فوری است
- افراد با نقص سیستم ایمنی یا استفادهکنندگان از لنز تماسی که دچار علائم شدهاند
جمعبندی
ورم ملتحمه در بیشتر موارد بیماری خفیف و خودمحدودشوندهای است، اما تشخیص نوع دقیق آن (ویروسی، باکتریایی یا آلرژیک) برای انتخاب درمان مناسب و پیشگیری از انتقال به دیگران اهمیت دارد. آنتیبیوتیک فقط در نوع باکتریایی و با تجویز پزشک کاربرد دارد و خوددرمانی توصیه نمیشود.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی عمومی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا چشمپزشک نیست. در صورت بروز هر یک از نشانههای هشداردهنده یادشده، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
