دسته بندی:
3 شهریور 1405 
7 بازدید
التهاب لوزه به التهاب لوزههای کامی (Palatine tonsils) گفته میشود؛ دو تودهٔ بافت لنفاوی که در دو طرف انتهای حلق قرار دارند و بخشی از سامانهٔ ایمنی دستگاه تنفسی فوقانی محسوب میشوند. این عارضه یکی از شایعترین علل مراجعه به پزشک برای گلودرد است و طبق منابع بالینی حدود ۱.۳ درصد از کل ویزیتهای سرپایی را به خود اختصاص میدهد. علت اصلی التهاب لوزه میتواند ویروسی یا باکتریایی باشد و تشخیص درست این تفاوت، تعیینکنندهٔ نیاز یا عدم نیاز به آنتیبیوتیک است.
علل التهاب لوزه: ویروسی در برابر باکتریایی
بر اساس مرور بالینی StatPearls، عوامل ویروسی مسئول ۷۰ تا ۹۵ درصد از موارد التهاب لوزه هستند، در حالی که عوامل باکتریایی سهم کوچکتری دارند و شیوع آنها به سن فرد بستگی دارد.
عفونت ویروسی (شایعترین علت)
ویروسهایی مانند رینوویروس، آدنوویروس، ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV)، ویروس اپشتین-بار (EBV) و کروناویروسهای تنفسی از عوامل شایع التهاب ویروسی لوزه هستند. این نوع التهاب معمولاً خودمحدود (self-limiting) است و طبق StatPearls اغلب طی ۲ تا ۸ روز بدون نیاز به آنتیبیوتیک برطرف میشود.
عفونت باکتریایی (استرپتوکوک گروه A)
مهمترین باکتری مسبب التهاب لوزه، استرپتوکوک گروه A (Group A Streptococcus / Streptococcus pyogenes) است که عامل «گلودرد چرکی» یا استرپتوکوکی شناخته میشود. طبق StatPearls، این باکتری در ۱۵ تا ۳۰ درصد موارد کودکان ۵ تا ۱۵ ساله و ۵ تا ۱۵ درصد موارد بزرگسالان عامل التهاب لوزه است. سایر باکتریهای کمترشایع شامل استافیلوکوک اورئوس، استرپتوکوک پنومونیه، هموفیلوس آنفلوآنزا و فوزوباکتریوم نکروفوروم میشوند.
نشانههای التهاب لوزه
طبق کلینیک مایو، نشانههای شایع التهاب لوزه شامل موارد زیر است:
- قرمزی و تورم لوزهها، گاهی همراه با لکهها یا پوشش سفید/زرد روی آنها
- گلودرد و درد یا دشواری هنگام بلع (اودینوفاژی)
- تب
- تورم و حساسیت غدد لنفاوی گردن
- خشونت صدا یا صدای گرفته و مبهم
- بوی بد دهان
- در برخی بیماران، دلدرد یا سفتی و درد گردن
بر اساس StatPearls، صدای «سیبزمینی داغ» (تغییر کیفیت صدا به دلیل تورم بافت اطراف حلق) و نبود سرفه از نشانههایی هستند که احتمال علت باکتریایی را بیشتر میکنند، هرچند بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند.
چگونه علت ویروسی از باکتریایی افتراق داده میشود؟
طبق مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، معاینهٔ بالینی بهتنهایی برای افتراق قطعی گلودرد ویروسی از گلودرد استرپتوکوکی کافی نیست و به همین دلیل از ابزارهای کمکی زیر استفاده میشود.
معیار Centor و McIsaac
معیار Centor برای برآورد احتمال عفونت استرپتوکوک گروه A، چهار مؤلفهٔ بالینی را بررسی میکند: وجود ترشح یا اگزودای روی لوزه، تورم دردناک غدد لنفاوی قدامی گردن، تب، و نبود سرفه. نسخهٔ اصلاحشدهٔ McIsaac سن بیمار را نیز به این معیارها اضافه میکند تا دقت آن در کودکان و بزرگسالان بهتر شود. طبق StatPearls، امتیاز بالاتر در این معیارها احتمال عفونت استرپتوکوکی را افزایش میدهد، اما این ابزار جایگزین آزمایش تأییدی نیست و صرفاً برای تصمیمگیری دربارهٔ نیاز به تست استفاده میشود.
تست استرپ (RADT) و کشت گلو
برای تأیید علت باکتریایی، دو آزمایش اصلی بهکار میرود:
- تست سریع آنتیژن استرپتوکوک (RADT): طبق StatPearls، ویژگی (specificity) بالایی در محدودهٔ ۸۸ تا ۱۰۰ درصد دارد اما حساسیت (sensitivity) آن متغیر و بین ۶۱ تا ۹۵ درصد گزارش شده است.
- کشت گلو (Throat culture): استاندارد طلایی تشخیص است و بهویژه زمانی که نتیجهٔ RADT منفی باشد ولی شک بالینی به عفونت استرپتوکوکی زیاد باشد، توصیه میشود.
طبق StatPearls، در کودکان زیر سه سال به دلیل نادر بودن تب روماتیسمی در این سن، تست روتین استرپتوکوک معمولاً توصیه نمیشود.
منبع جدول: StatPearls — Tonsillitis.
درمان: چرا خوددرمانی با آنتیبیوتیک ممنوع است
مراقبت حمایتی برای موارد ویروسی
طبق StatPearls و کلینیک مایو، بیشتر موارد التهاب ویروسی لوزه با مراقبت حمایتی برطرف میشود و شامل استراحت، مصرف کافی مایعات، و استفاده از مسکنهای بدون نسخه مانند استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) برای کاهش تب و درد گلو است. آنتیبیوتیک در این موارد هیچ فایدهای ندارد و مصرف بیمورد آن تنها خطر مقاومت آنتیبیوتیکی و عوارض جانبی را افزایش میدهد.
آنتیبیوتیک فقط برای استرپ تأییدشده
طبق CDC، در صورت تأیید آزمایشگاهی عفونت استرپتوکوک گروه A، پنیسیلین یا آموکسیسیلین داروهای خط اول درمان هستند، زیرا مقرونبهصرفهاند، طیف اثر باریکی دارند و تاکنون مقاومت استرپتوکوک گروه A نسبت به پنیسیلین گزارش نشده است. برای بیماران حساس به پنیسیلین، گزینههای جایگزین مانند سفالوسپورینهای طیف باریک، کلیندامایسین یا ماکرولیدها در دسترساند. تعیین نوع و مدت دقیق مصرف دارو باید توسط پزشک و بر اساس شرایط فردی بیمار مشخص شود؛ خوددرمانی و مصرف خودسرانهٔ آنتیبیوتیک بدون تأیید پزشک و بدون آزمایش تشخیصی توصیه نمیشود.
عوارض استرپ درماننشده
درمان بهموقع عفونت استرپتوکوکی گلو صرفاً برای کوتاه کردن دورهٔ علائم نیست؛ هدف اصلی آن پیشگیری از عوارض جدی است.
آبسه دور لوزه (Peritonsillar abscess)
طبق StatPearls، آبسهٔ دور لوزه یکی از عوارض موضعی شایع عفونت لوزه است که در آن چرک بین کپسول لوزه و عضلات فارنکس جمع میشود و میتواند باعث تنگی راه هوایی، اختلال شدید بلع و نیاز به تخلیهٔ جراحی شود. سایر عوارض موضعی شامل عفونتهای عمقی گردن (آبسهٔ رتروفارنژیال و پارافارنژیال) است.
تب روماتیسمی حاد و گلومرولونفریت
بر اساس CDC، پیشگیری اولیه از تب روماتیسمی حاد (Acute rheumatic fever) از طریق شناسایی و درمان آنتیبیوتیکی مناسب عفونت گلودرد استرپتوکوکی گروه A انجام میشود؛ درمان بهموقع این عفونت خطر ابتلا به تب روماتیسمی را کاهش میدهد. تب روماتیسمی یک واکنش خودایمنی تأخیری است که میتواند به دریچههای قلب آسیب برساند. طبق StatPearls، از دیگر عوارض سیستمیک احتمالی میتوان به گلومرولونفریت پس از استرپتوکوک (Poststreptococcal glomerulonephritis)، سندرم لمیر (Lemierre syndrome) و تب مخملک (Scarlet fever) اشاره کرد.
چه زمانی تانسیلکتومی (جراحی برداشتن لوزه) لازم است؟
طبق بهروزرسانی راهنمای بالینی آکادمی گوشوحلقوبینی-جراحی سروگردن آمریکا (AAO-HNS) که توسط انجمن پزشکان خانوادهٔ آمریکا (AAFP) خلاصه شده، تانسیلکتومی عمدتاً برای دو گروه از بیماران در نظر گرفته میشود.
عفونت مکرر لوزه (معیارهای Paradise)
در کودکانی که «کمتر از هفت بار در سال، پنج بار در سال طی دو سال گذشته، یا سه بار در سال طی سه سال گذشته» دچار گلودرد عودکننده شدهاند، راهنمای AAO-HNS مراقبت و پیگیری هوشیارانه (watchful waiting) را بهجای جراحی توصیه میکند. تانسیلکتومی زمانی مطرح میشود که این آستانهها محقق شده و هر دوره نیز با تب بالای ۳۸.۳ درجهٔ سلسیوس، تورم غدد لنفاوی گردن، ترشح روی لوزه یا تست مثبت استرپتوکوک مستند شده باشد. آلرژی به چند نوع آنتیبیوتیک، سندرم PFAPA و آبسهٔ مکرر دور لوزه نیز از عوامل تقویتکنندهٔ تصمیم به جراحی هستند.
آپنه انسدادی خواب و بزرگی لوزه
طبق همین راهنما، بزرگی لوزهها میتواند باعث اختلال تنفسی انسدادی خواب (Obstructive sleep-disordered breathing) شود که با مشکلاتی مانند تأخیر رشد، شبادراری، تشدید آسم و افت عملکرد تحصیلی و رفتاری همراه است. در این موارد، بهویژه در کودکان زیر دو سال، کودکان چاق، مبتلا به سندرم داون یا ناهنجاریهای جمجمه-صورت، انجام پلیسومنوگرافی (بررسی خواب) پیش از جراحی توصیه میشود و تانسیلکتومی برای آپنهٔ انسدادی خواب مستندشده با این آزمایش توصیه شده است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
مراجعهٔ به پزشک در موارد زیر ضروری است:
- گلودرد شدید همراه با تب بالا، خصوصاً در کودکان
- دشواری در بلع، تنفس یا باز کردن دهان
- علائمی که بیش از چند روز ادامه یابد یا بدتر شود
- تورم شدید یکطرفهٔ گلو یا برجستگی غیرمعمول در ناحیهٔ لوزه (احتمال آبسه)
- سابقهٔ تماس نزدیک با فرد مبتلا به گلودرد استرپتوکوکی تأییدشده
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. برای تشخیص، تفسیر آزمایش و تعیین نیاز به آنتیبیوتیک یا جراحی حتماً به پزشک مراجعه کنید.
