علت احساس بغض یا توده در گلو (گلوبوس) بدون دلیل جسمی

بسیاری از افراد گاهی احساس می‌کنند چیزی مثل یک توپ کوچک یا بغض در گلویشان گیر کرده، در حالی‌که هیچ غذا یا جسمی در آنجا وجود ندارد. این حالت در پزشکی گلوبوس فارنژئوس (Globus Pharyngeus) یا به‌طور خلاصه «گلوبوس» نامیده می‌شود. طبق تعریف ارائه‌شده در نشریهٔ British Journal of General Practice، گلوبوس به احساس مداوم یا متناوبِ وجود یک توده یا جسم خارجی در حلق گفته می‌شود که حداقل به‌مدت دوازده هفته ادامه دارد، بدون آنکه با دیسفاژی واقعی (اختلال بلع) یا درد هنگام بلع همراه باشد (PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice).

نکتهٔ مهم این است که در گلوبوس فارنژئوس، هنگام معاینهٔ گلو و حلق، هیچ تودهٔ واقعی یافت نمی‌شود؛ یعنی این احساس عمدتاً ناشی از عملکرد عضلات و اعصاب ناحیهٔ گلو است، نه وجود واقعی یک ضایعه (PMC — همان منبع).

گلوبوس چقدر شایع است؟

بر اساس مقالهٔ مروری منتشرشده در PMC، گلوبوس فارنژئوس می‌تواند تا ۴۵ درصد از جمعیت عمومی را حداقل یک‌بار در طول زندگی درگیر کند و حدود ۴ درصد از ارجاعات به فوق‌تخصص گوش، حلق و بینی (ENT) را به خود اختصاص می‌دهد (PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice).

گلوبوس معمولاً خوش‌خیم است

یکی از مهم‌ترین یافته‌های پزشکی دربارهٔ گلوبوس، سیر طبیعی و خوش‌خیم آن است. مطالعه‌ای با عنوان «سیر طبیعی گلوبوس فارنژئوس» که در PMC منتشر شده، نشان داد در پیگیری پنج‌سالهٔ بیماران، ۵۶ درصد آن‌ها بهبود علائم پیدا کردند و در هیچ‌یک از بیماران، ضایعهٔ بدخیم در بررسی یا در طول دورهٔ پیگیری یافت نشد (PMC — The Natural History of Globus Pharyngeus). این یافته به‌معنای تضمین مطلق «گلوبوس هرگز نشانهٔ سرطان نیست» نیست؛ همین منبع تأکید می‌کند که تشخیص گلوبوس تنها زمانی قطعی است که علل جدی‌تر با معاینهٔ تخصصی رد شده باشند.

علل و همراهی‌های شناخته‌شدهٔ گلوبوس

ریفلاکس معده به مری و حلق (GERD و LPR)

ریفلاکس حلقی-حنجره‌ای (Laryngopharyngeal Reflux یا LPR) وضعیتی است که در آن محتویات اسیدی معده تا سطح حلق و حنجره بازمی‌گردند و مخاط این نواحی را تحریک می‌کنند. طبق StatPearls، احساس گلوبوس یکی از علائم شاخص LPR است و معمولاً با سرفهٔ مزمن، صاف‌کردن مکرر گلو و خشونت صدا (دیسفونی) همراه می‌شود؛ برخلاف ریفلاکس معمولی (GERD)، بسیاری از بیماران مبتلا به LPR سوزش سر دل کلاسیک را تجربه نمی‌کنند (NCBI StatPearls — Laryngopharyngeal Reflux). با این حال، مقالهٔ مروری PMC یادآوری می‌کند که نقش دقیق ریفلاکس معده-مری در ایجاد گلوبوس هنوز محل بحث است و مطالعات میزان بروز ریفلاکس را در طیف ۲۳ تا ۶۸ درصد بیماران گلوبوس گزارش کرده‌اند (PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice).

تنش عضلانی، استرس و اضطراب

عامل روانی و عاطفی نقش شناخته‌شده‌ای در تشدید گلوبوس دارد. طبق همان مرور PMC، در یکی از مطالعات، ۹۶ درصد بیماران گزارش کردند که علائم گلوبوس آن‌ها در دوره‌های فشار روانی و هیجانی تشدید می‌شود (PMC — همان منبع). با این حال، این منبع تصریح می‌کند که دیدگاه قدیمی ارجاع خودکار همهٔ بیماران گلوبوس به روان‌پزشک، دیدگاهی منسوخ است و اکنون گلوبوس یک علامت چندعاملی در نظر گرفته می‌شود.

اختلالات حرکتی مری و اسفنکتر فوقانی

در برخی بیماران مبتلا به گلوبوس، فشار اسفنکتر فوقانی مری بالاتر از حد طبیعی گزارش شده است؛ در یک مطالعه، این افزایش فشار در ۲۸ درصد بیماران گلوبوس در مقابل تنها ۳ درصد در گروه شاهد دیده شد (PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice).

خشکی گلو و ترشح پشت حلق (Postnasal Drip)

بر اساس اطلاعات NHS Inform اسکاتلند، تجمع ترشحات ناشی از سینوس یا بینی در پشت حلق (Postnasal Drip) و همچنین افزایش تنشِ عضلانی گلو از عوامل شایعی هستند که می‌توانند احساس گلوبوس را ایجاد یا تشدید کنند (NHS Inform — Feeling of something in your throat (Globus)).

سایر علل ذکرشده در منابع تخصصی

مرور PMC به سایر علل احتمالی نیز اشاره می‌کند، از جمله اسپاسم عضلهٔ کریکوفارنژئال، بزرگی لوزهٔ زبانی، استئوفیت‌های مهرهٔ گردنی و بزرگی غدهٔ تیروئید (گواتر) که در برخی بیماران در بروز گلوبوس نقش دارند (PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice).

علائم هشداردهنده؛ چه زمانی گلوبوس نیست و باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

گلوبوس یک تشخیصِ رد است؛ یعنی پزشک ابتدا باید علل جدی‌تر را کنار بگذارد. مقالهٔ مروری PMC فهرست مشخصی از علائم هشداردهنده (Red Flags) ارائه می‌دهد که در صورت وجود هر یک از آن‌ها، باید فرد سریعاً به متخصص گوش، حلق و بینی یا گوارش ارجاع داده شود (PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice):

• خشونت یا گرفتگی صدای پایدار و مستمر
• دیسفاژی پیش‌رونده یا دیسفاژی برای غذاهای جامد (احساس واقعی گیر کردن غذا هنگام بلع)
• درد هنگام بلع (Odynophagia)
• خونریزی (وجود خون در بزاق یا خلط)
• کاهش وزن بدون دلیل مشخص
• یافتهٔ غیرطبیعی در معاینهٔ گردن یا دهان (مانند تودهٔ قابل‌لمس)

کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic) نیز در فهرست علائمی که نیاز به مراجعهٔ پزشکی دارند، موارد زیر را ذکر کرده است: درد در ناحیهٔ گردن، سوزش واقعی گلو، احساس گیر کردن غذا هنگام بلع، و وجود تودهٔ قابل‌لمس در گردن (Cleveland Clinic — Globus Sensation).

به‌طور خلاصه، اگر توده یا بغض گلو با درد یک‌طرفه، تودهٔ قابل‌لمس در گردن، گرفتگی صدای طولانی‌مدت، دشواری واقعی در بلع غذا یا مایعات، یا خون در بزاق همراه شود، این علائم دیگر با تعریف استاندارد گلوبوس هم‌خوانی ندارند و ممکن است نشانهٔ بیماری‌های دیگری در ناحیهٔ حلق، حنجره یا مری باشند که نیازمند بررسی تخصصی فوری هستند.

جدول مقایسه‌ای؛ گلوبوس در برابر علائم هشداردهنده

منبع داده‌های جدول: (PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice) و (Cleveland Clinic — Globus Sensation)

رویکردهای عمومی مدیریت گلوبوس

هیچ‌کدام از توصیه‌های زیر جایگزین تشخیص یا درمان فردی توسط پزشک نیست و صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی عمومی دارند.

مدیریت ریفلاکس زمینه‌ای

در بیمارانی که علائم همراه با ریفلاکس (LPR/GERD) دارند، ارزیابی و درمان ریفلاکس زیر نظر پزشک متخصص گوارش یا گوش‌وحلق‌وبینی می‌تواند بخشی از رویکرد درمانی باشد؛ این موضوع باید توسط پزشک معالج و پس از بررسی فردی تعیین شود (NCBI StatPearls — Laryngopharyngeal Reflux).

راهکارهای کاهش استرس و عادات گلو

NHS Inform در میان راهکارهای خودمراقبتی برای کاهش احساس گلوبوس، مواردی مانند اجتناب از صاف‌کردن مکرر گلو، نوشیدن جرعه‌جرعهٔ آب، و کاهش استرس را ذکر کرده است (NHS Inform — Feeling of something in your throat (Globus)).

جمع‌بندی

گلوبوس فارنژئوس یک احساس شایع و در اکثر موارد خوش‌خیم است که با احساس بغض یا توده در گلو بدون وجود جسم واقعی مشخص می‌شود. با این حال، تشخیص گلوبوس تنها زمانی قابل اطمینان است که علائم هشداردهنده مانند درد هنگام بلع، دیسفاژی واقعی، کاهش وزن، تودهٔ گردنی، گرفتگی صدای پایدار یا خون در بزاق وجود نداشته باشد. در صورت مشاهدهٔ هر یک از این علائم، مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی یا گوارش ضروری است.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

منابع

• PMC — Globus pharyngeus: an update for general practice (تعریف، شیوع، علل ریفلاکس/تنش عضلانی/استرس/اختلال حرکتی مری/سینوس، فهرست علائم هشداردهنده، جدول مقایسه‌ای)
• PMC — The Natural History of Globus Pharyngeus (سیر طبیعی و خوش‌خیم بودن گلوبوس، نرخ بهبود پنج‌ساله، نبود ضایعهٔ بدخیم در پیگیری بیماران)
• NCBI StatPearls — Laryngopharyngeal Reflux (ارتباط گلوبوس با ریفلاکس حلقی-حنجره‌ای و علائم همراه)
• Cleveland Clinic — Globus Sensation (علل شایع و علائم هشداردهندهٔ نیازمند مراجعهٔ پزشکی)
• NHS Inform — Feeling of something in your throat (Globus) (علل: ریفلاکس، استرس، ترشح پشت حلق؛ توصیه‌های خودمراقبتی)