دسته بندی:
9 شهریور 1405 
5 بازدید
کمشنوایی به کاهش جزئی یا کامل توانایی شنیدن صدا در یک یا هر دو گوش گفته میشود. این وضعیت میتواند از بدو تولد وجود داشته باشد یا در هر سنی بهتدریج یا بهطور ناگهانی رخ دهد. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، نزدیک به ۲۰ درصد جمعیت جهان (بیش از ۱.۵ میلیارد نفر) با درجهای از کمشنوایی زندگی میکنند و حدود ۴۳۰ میلیون نفر از آنها دچار کمشنوایی ناتوانکننده (disabling hearing loss) هستند. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۲.۵ میلیارد نفر درجاتی از کمشنوایی داشته باشند که حدود ۷۰۰ میلیون نفر از آنان به توانبخشی شنوایی نیاز خواهند داشت.
انواع کمشنوایی
متخصصان گوش، حلق و بینی کمشنوایی را بر اساس محل آسیب در مسیر شنوایی به سه دستهٔ اصلی تقسیم میکنند: انتقالی (Conductive)، حسی-عصبی (Sensorineural) و مختلط (Mixed).
در این نوع، مشکلی در گوش خارجی یا میانی مانع رسیدن مناسب صدا به گوش داخلی میشود. طبق منابع بالینی، علل شایع آن عبارتاند از:
- تجمع بیش از حد جرم گوش (Cerumen impaction) که میتواند باعث احساس پری گوش، وزوز و کاهش شنوایی شود.
- عفونت گوش میانی (Otitis media) در اثر تورم و انسداد شیپور استاش و تجمع مایع پشت پردهٔ گوش.
- پارگی پردهٔ گوش (Perforated eardrum).
- اتواسکلروز (Otosclerosis): رشد غیرطبیعی بافت استخوانی در گوش میانی که مانع انتقال صدا از استخوانچهها به گوش داخلی میشود؛ علت دقیق آن ناشناخته است اما با سابقهٔ خانوادگی، عفونتهای ویروسی گذشته و تغییرات هورمونی (مثلاً در بارداری) مرتبط دانسته شده است.
در بسیاری از علل کمشنوایی انتقالی، با درمان مناسب (مانند خارج کردن جرم گوش، درمان عفونت یا جراحی) شنوایی بهطور کامل یا نزدیک به کامل بازمیگردد.
کمشنوایی حسی-عصبی (Sensorineural Hearing Loss)
این نوع، شایعترین شکل کمشنوایی است و از آسیب به سلولهای مویی گوش داخلی (حلزون) یا عصب شنوایی ناشی میشود. برخلاف سلولهای مویی برخی جانوران، سلولهای مویی گوش انسان پس از آسیب دوباره رشد نمیکنند. علل اصلی آن شامل موارد زیر است:
- افزایش سن (پیرگوشی / Presbycusis): کمشنوایی تدریجی و معمولاً دوطرفهٔ مرتبط با افزایش سن؛ حدود یکسوم افراد ۶۵ تا ۷۴ ساله و نیمی از افراد بالای ۷۵ سال در آمریکا درجاتی از کمشنوایی دارند.
- قرارگیری در معرض نویز (Noise-induced hearing loss): صدای بلند یا طولانیمدت به سلولهای مویی گوش داخلی آسیب میزند.
- عوامل ژنتیکی و کمشنوایی مادرزادی.
- برخی بیماریهای زمینهای مانند فشار خون بالا و دیابت.
- داروهای اتوتوکسیک (Ototoxic medications): برخی گروههای دارویی از جمله آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی، برخی داروهای شیمیدرمانی، و دیورتیکهای حلقهای میتوانند به گوش داخلی آسیب برسانند؛ تصمیم دربارهٔ هر داروی خاص باید فقط با نظر پزشک معالج گرفته شود.
- عفونتها، ضربهٔ سر و تومورهای عصب شنوایی.
کمشنوایی مختلط (Mixed Hearing Loss)
در کمشنوایی مختلط، اجزای انتقالی و حسی-عصبی بهطور همزمان وجود دارند؛ یعنی هم گوش خارجی/میانی و هم گوش داخلی یا عصب شنوایی دچار اختلال هستند.
کمشنوایی ناگهانی حسی-عصبی؛ یک اورژانس پزشکی
کمشنوایی ناگهانی حسی-عصبی (Sudden Sensorineural Hearing Loss – SSNHL) به از دست رفتن سریع شنوایی گفته میشود که بهطور یکباره یا طی چند روز رخ میدهد. بر اساس مؤسسهٔ ملی ناشنوایی و سایر اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD)، این وضعیت باید یک اورژانس پزشکی در نظر گرفته شود و فرد باید فوراً به پزشک مراجعه کند، زیرا شروع سریع درمان میتواند احتمال بازگشت شنوایی را افزایش دهد. علل احتمالی شامل عفونتها، ضربه به سر، بیماریهای خودایمنی، داروهای اتوتوکسیک، اختلالات گردش خون و بیماریهای گوش داخلی است؛ با این حال در حدود ۹۰ درصد موارد، علت مشخصی شناسایی نمیشود.
پیشگیری از آسیب صوتی و کمشنوایی ناشی از نویز
بر اساس مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) و مؤسسهٔ ملی ایمنی و بهداشت شغلی (NIOSH)، قرارگیری مکرر در معرض صداهای ۸۵ دسیبل (dBA) یا بالاتر میتواند باعث کمشنوایی دائمی شود؛ هرچه صدا بلندتر باشد، آسیب سریعتر رخ میدهد. طبق NIDCD، کمشنوایی ناشی از نویز تنها نوع کمشنوایی است که کاملاً قابل پیشگیری است.
راهکارهای پیشگیرانهٔ توصیهشده توسط NIDCD و NIOSH عبارتاند از:
- استفاده از گوشیهای محافظ (ایرپلاگ) در محیطهای پرسروصدا.
- شناسایی و پرهیز یا کاهش زمان حضور در منابع صدای خطرناک.
- کاهش حجم صدای هدفون و دستگاههای صوتی شخصی.
- محافظت از شنوایی کودکان در برابر صداهای بلند.
- انجام منظم تست شنوایی در صورت قرارگیری مداوم در محیط پرسروصدا (مثلاً محیط کار).
تشخیص کمشنوایی؛ ادیومتری (Audiometry)
ادیومتری تن خالص (Pure-tone audiometry) روشی بدون درد و غیرتهاجمی برای اندازهگیری توانایی شنیدن است. در این آزمون، صداهایی با فرکانسهای مختلف (معمولاً از ۲۵۰ تا ۸۰۰۰ هرتز) با شدتهای متفاوت از طریق هدفون به هر گوش پخش میشود و کمترین شدتی که فرد آن را میشنود ثبت و روی نموداری به نام ادیوگرام (Audiogram) رسم میشود. این آزمون به پزشک یا شنواییشناس کمک میکند مشخص کند کمشنوایی از نوع انتقالی است، حسی-عصبی یا مختلط، و شدت آن چقدر است.
گزینههای توانبخشی شنوایی
پس از تشخیص نوع و شدت کمشنوایی، بسته به شرایط فرد، گزینههای مختلفی برای توانبخشی وجود دارد.
سمعک (Hearing Aid)
سمعک یک دستگاه الکترونیکی کوچک متشکل از میکروفن، تقویتکننده و بلندگو است که صدا را دریافت و تقویت میکند تا فرد بهتر بشنود. سمعکها در سبکهای مختلفی از جمله پشتگوشی (BTE) و داخلگوشی (ITE/ITC) عرضه میشوند و انتخاب نوع مناسب به شدت و الگوی کمشنوایی فرد بستگی دارد.
ایمپلنت حلزون شنوایی (Cochlear Implant)
ایمپلنت حلزون شنوایی یک دستگاه الکترونیکی است که برخلاف سمعک که صدا را تقویت میکند، مستقیماً بخشهای آسیبدیدهٔ گوش داخلی را دور میزند و عصب شنوایی را بهطور مستقیم تحریک میکند. این گزینه معمولاً برای افرادی با کمشنوایی حسی-عصبی شدید تا عمیق که از سمعک سود کافی نمیبرند در نظر گرفته میشود و نیازمند جراحی و دورهٔ توانبخشی شنیداری پس از آن است.
کمشنوایی میتواند با علائم دیگری مانند وزوز گوش (Tinnitus) نیز همراه باشد؛ برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ وزوز گوش میتوانید به مقالهٔ اختصاصی سایت در همین زمینه مراجعه کنید.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. در صورت کاهش ناگهانی شنوایی یا هر نگرانی دربارهٔ شنوایی خود، حتماً به پزشک متخصص گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.
منابع
- World Health Organization — Deafness and hearing loss (Fact sheet)
- NIDCD — Sudden Sensorineural Hearing Loss (Sudden Deafness)
- NIDCD — Noise-Induced Hearing Loss
- NIDCD — Age-Related Hearing Loss
- NIDCD — Otosclerosis
- NIDCD — Hearing Aids
- NIDCD — Cochlear Implants
- CDC/NIOSH — Preventing Occupational Noise-Induced Hearing Loss
- Mayo Clinic — Earwax blockage
- Mayo Clinic — Ear infection (middle ear / Otitis media)
- NCBI Bookshelf — Audiometry (Clinical Methods)
- PMC — Prevention and management of hearing loss in patients receiving ototoxic medications
