دسته بندی:
22 شهریور 1405 
7 بازدید
نقرس (Gout) نوعی آرتریت التهابی (Inflammatory Arthritis) است که در اثر رسوب کریستالهای اورات مونوسدیم (Monosodium Urate Crystals) در مفاصل و بافتهای اطراف آن ایجاد میشود. این کریستالها زمانی شکل میگیرند که سطح اسید اوریک (Uric Acid) یا همان اورات در خون برای مدت طولانی بالا بماند، وضعیتی که به آن هایپراوریسمی (Hyperuricemia) گفته میشود. طبق تعریف مؤسسهٔ ملی آرتریت و بیماریهای اسکلتیعضلانی و پوستی آمریکا (NIAMS)، نقرس با دورههای عودکنندهٔ درد و تورم مفصلی مشخص میشود. اسید اوریک از تجزیهٔ موادی به نام پورین (Purine) در بدن و برخی غذاها تولید میشود و در حالت طبیعی توسط کلیهها دفع میگردد؛ اما اگر بدن اسید اوریک بیش از حد تولید کند یا کلیهها نتوانند آن را بهاندازهٔ کافی دفع کنند، سطح آن در خون بالا میرود.
حملهٔ حاد نقرس؛ علائم اصلی
ویژگی شاخص نقرس، بروز ناگهانی درد شدید مفصلی است. بر اساس اطلاعات NIAMS و کلینیک کلیولند (Cleveland Clinic)، حملهٔ نقرس اغلب بدون هشدار قبلی و اغلب در نیمهشب آغاز میشود و بهسرعت (طی چند ساعت) به اوج شدت میرسد.
- درد شدید و ناگهانی که حتی با تماس سبک (مانند وزن پتو) نیز تشدید میشود
- قرمزی، گرمی و تورم مفصل درگیر
- حساسیت و محدودیت حرکتی مفصل
- شایعترین محل درگیری، مفصل قاعدهٔ شست پا است که به آن پوداگرا (Podagra) گفته میشود؛ سایر مفاصل شایع شامل زانو، مچ پا، مچ دست و آرنج هستند
طبق NIAMS و کلینیک کلیولند، یک حملهٔ نقرس معمولاً ظرف یک تا دو هفته بهبود مییابد و فروکش میکند؛ اما در صورت عدم درمان، حملهها با گذشت زمان میتوانند مکررتر و طولانیتر شوند.
مراحل پیشرفت بیماری
NIAMS روند نقرس را در چهار مرحله توصیف میکند:
عوامل خطر نقرس
بر اساس اطلاعات NIAMS، کلینیک کلیولند، مؤسسهٔ آرتریت و روماتولوژی آمریکا (ACR / rheumatology.org) و مرجع StatPearls، عوامل زیر خطر ابتلا به نقرس را افزایش میدهند:
عوامل ژنتیکی و فردی
- سابقهٔ خانوادگی نقرس
- جنسیت مذکر (نقرس در مردان شایعتر از زنان است)
- افزایش سن
عوامل رژیم غذایی
- مصرف زیاد گوشت قرمز، احشاء (مانند جگر) و غذاهای دریایی پرپورین (مانند ساردین و آنچوی)
- مصرف نوشیدنیهای شیرینشده با فروکتوز یا شربت ذرت با فروکتوز بالا
- مصرف الکل، بهویژه آبجو (طبق StatPearls خطر آبجو بیش از مشروبات الکلی و شراب است)
بیماریها و داروها
- چاقی و سندرم متابولیک
- بیماری مزمن کلیوی و فشار خون بالای کنترلنشده
- دیابت و برخی بیماریهای قلبی
- مصرف داروهایی مانند دیورتیکها (Diuretics)، آسپیرین با دوز پایین و نیاسین
عوارض بلندمدت نقرس
در صورت عدم کنترل سطح اسید اوریک در طول زمان، نقرس میتواند منجر به عوارض زیر شود:
- توفوس (Tophi): تجمع کریستالهای اورات به شکل تودههای قابللمس زیر پوست، در اطراف مفاصل یا حتی لالهٔ گوش، که میتواند باعث بدشکلی و آسیب مفصلی شود
- سنگ کلیه: رسوب کریستالهای اورات در کلیهها
- آرتریت مزمن: آسیب دائمی و تغییر شکل مفصل در اثر حملههای مکرر
- ارتباط با بیماری مزمن کلیوی و برخی بیماریهای قلبیعروقی
تشخیص نقرس
تشخیص نقرس بر پایهٔ ترکیبی از شرححال، معاینهٔ بالینی، آزمایش خون و گاهی تصویربرداری انجام میشود. طبق مرجع StatPearls و کلینیک کلیولند، آسپیراسیون مایع مفصلی و بررسی آن زیر میکروسکوپ برای یافتن کریستالهای اورات مونوسدیم، استاندارد طلایی و اختصاصیترین روش تشخیص نقرس است. در این روش، پزشک با سوزن مقداری مایع از مفصل متورم خارج کرده و آن را بررسی میکند.
- آزمایش خون برای سنجش سطح اسید اوریک (بهعنوان یافتهٔ حمایتکننده، نه تشخیص قطعی بهتنهایی)
- آسپیراسیون مایع مفصلی و مشاهدهٔ کریستالها زیر میکروسکوپ
- تصویربرداری مانند رادیوگرافی، سونوگرافی یا سیتیاسکن در موارد خاص
محدودهٔ طبیعی اسید اوریک خون ممکن است بین آزمایشگاهها اندکی متفاوت باشد؛ بنابراین تفسیر دقیق نتیجه باید توسط پزشک انجام شود.
درمان نقرس
مدیریت نقرس دو بخش جداگانه دارد: درمان حملهٔ حاد برای کنترل سریع درد و التهاب، و درمان بلندمدت برای کاهش پایدار سطح اسید اوریک و پیشگیری از حملههای بعدی. این دو رویکرد اهداف متفاوتی دارند و باید زیر نظر پزشک برنامهریزی شوند؛ این مطلب هیچ دوز یا رژیم دارویی فردی توصیه نمیکند.
درمان حملهٔ حاد
بر اساس اطلاعات NIAMS، کلینیک کلیولند و ACR، در حملهٔ حاد نقرس معمولاً از یکی از گروههای دارویی زیر (به تشخیص پزشک) استفاده میشود:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن
- کلشیسین (Colchicine) برای کاهش التهاب
- کورتیکواستروئیدها (Corticosteroids)، بهصورت خوراکی یا تزریق داخل مفصلی
درمان بلندمدت کاهش اسید اوریک
هدف درمان بلندمدت، کاهش پایدار سطح اسید اوریک خون برای جلوگیری از تشکیل کریستالهای جدید و کاهش دفعات حمله است. بر اساس راهنمای انجمن روماتولوژی آمریکا (ACR) که در rheumatology.org منعکس شده و همچنین مرجع StatPearls، هدف درمانی معمول رساندن سطح اسید اوریک خون به ۶ میلیگرم بر دسیلیتر یا کمتر است (و در بیماران دارای توفوس کمتر از ۵ میلیگرم بر دسیلیتر) تا کریستالهای موجود حل شده و از تشکیل کریستال جدید پیشگیری شود.
- داروهای کاهندهٔ اسید اوریک مانند آلوپورینول (Allopurinol)، فبوکسوستات (Febuxostat) یا پروبنسید (Probenecid) که معمولاً نیاز به مصرف طولانیمدت دارند
- در شروع درمان کاهندهٔ اسید اوریک، بهدلیل احتمال افزایش موقت حملههای نقرس، پزشک ممکن است همزمان از یک داروی ضدالتهابی پیشگیرانه (مانند کلشیسین یا NSAID) برای چند ماه استفاده کند
تغییر سبک زندگی
طبق NHS و کلینیک کلیولند، تغییرات زیر میتوانند به کاهش دفعات حمله کمک کنند:
- کاهش وزن در صورت اضافهوزن یا چاقی
- محدود کردن مصرف الکل، بهویژه آبجو
- کاهش مصرف نوشیدنیهای شیرینشده با فروکتوز
- محدود کردن غذاهای پرپورین مانند احشاء و برخی غذاهای دریایی
NHS تأکید میکند که با درمان پیشگیرانهٔ مناسب مانند آلوپورینول، بسیاری از افراد میتوانند سطح اورات را بهاندازهٔ کافی کاهش دهند تا کریستالهای مفصلی حل شوند، هرچند در بسیاری موارد این درمان بهصورت مادامالعمر ادامه مییابد.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
