دسته بندی:
18 شهریور 1405 
6 بازدید
آرتریت روماتوئید یک بیماری التهابی خودایمنی مزمن (Chronic Autoimmune Disease) است که در آن سیستم ایمنی بدن بهاشتباه به بافت پوشانندهٔ داخلی مفاصل، یعنی سینوویوم (Synovium)، حمله میکند. این حمله باعث التهاب، درد، تورم و در صورت عدم درمان، تخریب تدریجی مفصل میشود. علاوه بر مفاصل، این بیماری میتواند بافتهای دیگری از جمله پوست، چشم، ریه و عروق خونی را نیز درگیر کند.
تعریف و مکانیسم بروز بیماری
در آرتریت روماتوئید، علت دقیق فعالشدن سیستم ایمنی علیه بافت خودی هنوز بهطور کامل شناخته نشده است، اما پژوهشها نشان میدهند ترکیبی از عوامل ژنتیکی (بهویژه ژنهای مرتبط با عملکرد سیستم ایمنی مانند HLA) و محرکهای محیطی مانند دود سیگار، عفونتهای باکتریایی یا ویروسی، و بیماری لثه در بروز آن نقش دارند. این بیماری معمولاً بهصورت مزمن و پیشرونده است.
تفاوت آرتریت روماتوئید با آرتروز (استئوآرتریت)
یکی از رایجترین اشتباهات، یکسانانگاشتن آرتریت روماتوئید با آرتروز یا استئوآرتریت (Osteoarthritis) است، در حالیکه این دو بیماری از نظر علت، الگوی درگیری و روند پیشرفت کاملاً متفاوتاند. آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که سیستم ایمنی بدن به سینوویوم مفاصل حمله میکند، در حالیکه آرتروز نتیجهٔ ساییدگی و فرسایش مکانیکی غضروف مفصلی در طول زمان است.
علائم آرتریت روماتوئید
علائم مفصلی
نشانهٔ اصلی، تورم، درد و گرمای قرینه در مفاصل کوچک دستها و پاها (مانند بند انگشتان) در مراحل ابتدایی بیماری است. با پیشرفت بیماری، علائم میتواند به مچ دست، آرنج، شانه، مچ پا، زانو، ستون فقرات و فک نیز گسترش یابد. یکی از ویژگیهای افتراقی مهم، خشکی صبحگاهی طولانیمدت (بیش از ۳۰ دقیقه) است که با شروع فعالیت کمی بهبود مییابد.
علائم عمومی
- خستگی مداوم
- تب خفیف در برخی موارد
- کاهش اشتها
- کاهش وزن غیرارادی
درگیری فراتر از مفصل (تظاهرات خارجمفصلی)
آرتریت روماتوئید یک بیماری سیستمیک است و میتواند فراتر از مفاصل، بافتها و اندامهای دیگر بدن را نیز درگیر کند.
- ندولهای روماتوئیدی: برجستگیهای سفت زیرپوستی که معمولاً در نزدیکی مفاصل آرنج تشکیل میشوند.
- ریه: در موارد بدون درمان مناسب، احتمال بروز بیماری بینابینی ریه (Interstitial Lung Disease) وجود دارد.
- قلب و عروق خونی: افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی گزارش شده است.
- چشم و پوست: التهاب چشم و درگیری پوستی نیز از تظاهرات احتمالی این بیماریاند.
عوامل خطر
- جنسیت: زنان دو تا سه برابر بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا میشوند.
- ژنتیک و سابقهٔ خانوادگی: برخی تغییرات ژنی (از جمله ژنهای HLA) احتمال ابتلا را افزایش میدهند.
- سیگار کشیدن: شناختهشدهترین عامل خطر محیطی و قابلپیشگیری برای آرتریت روماتوئید است؛ شدت و مدت مصرف سیگار با افزایش خطر ابتلا در زنان مرتبط است.
- سن: احتمال بروز بیماری با افزایش سن بالا میرود.
- چاقی: از دیگر عوامل خطر شناساییشده است.
تشخیص آرتریت روماتوئید
تشخیص این بیماری بر پایهٔ ترکیبی از معاینهٔ بالینی، آزمایشهای خون و تصویربرداری انجام میشود؛ هیچیک از این روشها بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
آزمایشهای خون
- فاکتور روماتوئید (RF)
- آنتیبادی ضد پپتید سیترولینهشدهٔ حلقوی (anti-CCP)
- نشانگرهای التهابی مانند CRP و ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز)
لازم به ذکر است این آزمایشها بهتنهایی تشخیص قطعی نیستند و باید در کنار معاینهٔ بالینی تفسیر شوند؛ برخی افراد مبتلا ممکن است RF یا anti-CCP منفی داشته باشند.
تصویربرداری
رادیوگرافی ساده (X-ray)، سونوگرافی و MRI برای بررسی میزان آسیب مفصلی و التهاب سینوویوم به کار میروند.
اهمیت تشخیص و درمان زودهنگام
تخریب مفصلی در آرتریت روماتوئید از همان مراحل ابتدایی بیماری آغاز میشود و بیمارانی که مدت طولانیتری با التهاب فعال زندگی کردهاند، پاسخ کمتری به درمان میدهند. به همین دلیل، شروع درمان با داروهای ضدروماتیسمی تعدیلکنندهٔ بیماری در اسرع وقت، در حالت ایدهآل ظرف سه ماه پس از شروع علائم، توصیه میشود.
یکی از راهبردهای اصلی درمان، درمان هدفمحور (Treat-to-Target) است: پزشک و بیمار هدف مشخصی (کاهش یا حذف علائم فعال التهاب) را تعیین میکنند و درمان تا رسیدن به آن هدف تنظیم و پیگیری میشود.
اصول درمان
داروهای ضدروماتیسمی تعدیلکنندهٔ بیماری (DMARD)
DMARDها معمولاً اولین خط درمان هستند. برخلاف ضدالتهابهای ساده که فقط علائم را کاهش میدهند، DMARDها میتوانند روند پیشرفت بیماری را کند کنند. متوترکسات (Methotrexate) معمولترین داروی خط اول است؛ داروهای دیگر این گروه شامل لفلونوماید، هیدروکسیکلروکین و سولفاسالازین هستند.
داروهای بیولوژیک و هدفمند
در صورتیکه DMARDهای معمول کنترل کافی ایجاد نکنند، پزشک ممکن است داروهای بیولوژیک یا داروهای سنتزی هدفمند را به برنامهٔ درمانی اضافه کند.
کورتیکواستروئیدها
کورتیکواستروئیدها معمولاً برای کنترل کوتاهمدت التهاب و علائم حاد استفاده میشوند و معمولاً بهعنوان درمان دائمی درازمدت توصیه نمیشوند.
خطر عفونت با داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی
از آنجا که بسیاری از داروهای مورد استفاده در آرتریت روماتوئید بر عملکرد سیستم ایمنی اثر میگذارند، خطر عفونت در بیمارانی که این داروها را مصرف میکنند افزایش مییابد و نیازمند پایش دورهای توسط پزشک است.
هیچیک از موارد یادشده در این مقاله به معنای تجویز دارو یا تعیین دوز درمانی برای فرد خاص نیست؛ نوع و میزان مصرف هر دارو باید توسط پزشک متخصص روماتولوژی و بر اساس شرایط فردی هر بیمار تعیین شود.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
