بیماری بهجت چیست؟ علائم، تشخیص و درمان بهجت (Behçet)

شاید پزشک گفته آفت‌های مکرر دهانتان ممکن است نشانه‌ی بیماری بهجت باشد، یا خودتان تشخیص گرفته‌اید و می‌خواهید بدانید چه انتظاری داشته باشید. بهجت بیماری مزمنی است که دوره‌های عود و آرامش دارد. خبر خوب این است که با تشخیص به‌موقع و درمان مناسب، احتمال آسیب‌های جدی مثل از دست رفتن بینایی بسیار کمتر می‌شود [3][8]. اگر هنوز پزشک متخصص ندارید، می‌توانید از طریق طبیب‌یاب یک روماتولوژیست پیدا کنید.

بیماری بهجت در یک نگاه

• چیست: التهاب مزمن رگ‌های خونی (واسکولیت) که می‌تواند سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌های هر اندازه‌ای را درگیر کند. نام انگلیسی آن Behçet’s disease یا Behçet syndrome است [1][2][5].
• شایع‌ترین علامت: آفت‌های دردناک و مکرر دهان که تقریباً همه‌ی بیماران دارند [1][3].
• علائم دیگر: زخم تناسلی، جوش‌ها و برجستگی‌های پوستی، قرمزی و تاری دید (یووئیت)، درد مفاصل، و گاهی لخته‌ی خون، درگیری مغز یا روده [3].
• واگیر: ندارد. زخم‌های بهجت مسری نیستند و از راه تماس جنسی منتقل نمی‌شوند [3].
• تشخیص: آزمایش قطعی ندارد. پزشک بر اساس الگوی علائم و معیارهای بین‌المللی تشخیص می‌دهد [2][6].
• درمان: درمان قطعی ندارد، ولی داروها التهاب را کنترل می‌کنند و از آسیب چشم و سایر اندام‌ها جلوگیری می‌کنند [4][8].
• سیر بیماری: در بسیاری از بیماران علائم با گذشت زمان خفیف‌تر می‌شود [1][8].

بیماری بهجت چیست و به انگلیسی چه نام دارد؟

بیماری بهجت یک بیماری التهابی چندعضوی است که با التهاب رگ‌های خونی همراه است. از ویژگی‌های مهم آن این است که می‌تواند سرخرگ‌ها و سیاهرگ‌های کوچک تا بزرگ را درگیر کند [1][5]. این بیماری را نخستین بار در سال ۱۹۳۷ پزشک ترک، هولوسی بهجت، در سه بیمار با زخم دهان، زخم تناسلی و التهاب چشم توصیف کرد [1].

نام انگلیسی بیماری Behçet’s disease است و به آن Behçet syndrome (سندروم بهجت) هم می‌گویند [2][5]. «مرض بهجت»، «مریضی بهجت» و «سندروم بهجت» همه به همین بیماری اشاره دارند. نام دیگر آن در منابع پزشکی Adamantiades-Behçet syndrome است [7].

بهجت نادر است و علائمش گاهی در ظاهر به هم ربطی ندارند. برای همین تشخیص آن ممکن است زمان ببرد [2][5].

آیا بهجت یک بیماری خودایمنی است؟

پاسخ دقیق «نه کاملاً» است. در بسیاری از متن‌های عمومی، بهجت در کنار بیماری‌های خودایمنی و روماتیسمی آورده می‌شود. اما بیشتر متخصصان امروز آن را یک بیماری خودالتهابی (Autoinflammatory) می‌دانند. در این نوع بیماری، سیستم ایمنی ذاتی بدن دوره‌های مکرر التهاب ایجاد می‌کند [1][2].

برخلاف بیماری‌های خودایمنی کلاسیک مثل لوپوس، تا امروز آنتی‌بادی خاصی که بدن علیه بافت‌های خودش بسازد و بهجت را توضیح دهد پیدا نشده است [7]. در طبقه‌بندی بین‌المللی واسکولیت‌ها (Chapel Hill 2012)، بهجت در گروه «واسکولیت با رگ‌های متغیر» قرار گرفته است، یعنی رگ‌هایی از هر اندازه و نوع را درگیر می‌کند [1].

آیا بیماری بهجت واگیر دارد؟

خیر. بهجت از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. NHS به‌طور مشخص می‌گوید زخم‌های تناسلی بهجت مسری نیستند و از راه رابطه‌ی جنسی منتقل نمی‌شوند [3]. علت بیماری ترکیبی از زمینه‌ی ژنتیکی و عوامل محیطی است، نه یک میکروب واگیر [2].

چه کسانی به بیماری بهجت مبتلا می‌شوند؟

بهجت بیشتر در کشورهای مسیر باستانی جاده‌ی ابریشم دیده می‌شود، یعنی از شرق آسیا (ژاپن، کره و چین) تا خاورمیانه و حوزه‌ی مدیترانه [1][7]. Mayo Clinic ترکیه، ایران، ژاپن و چین را از کشورهایی می‌داند که مردمشان بیشتر در معرض این بیماری‌اند [5].

این اعداد را باید با احتیاط مقایسه کرد. متاآنالیز Maldini نشان داد بخشی از تفاوت شیوع بین کشورها به روش انجام مطالعه برمی‌گردد و فقط به جغرافیا مربوط نیست [12].

• سن: بیماری بیشتر در دهه‌ی سوم و چهارم زندگی (حدود ۲۰ تا ۴۰ سالگی) شروع می‌شود، ولی ممکن است در کودکی هم آغاز شود [1][2].
• جنس: در مجموع زن و مرد تقریباً به یک اندازه مبتلا می‌شوند. در جمعیت‌های عرب‌زبان مردان بیشترند، ولی در کره، چین، آمریکا و بعضی کشورهای شمال اروپا زنان بیشترند [1].
• شدت: بیماری در مردان و کسانی که در سن پایین‌تر مبتلا می‌شوند معمولاً شدیدتر است [1][8].

علت بیماری بهجت چیست؟

علت دقیق بهجت هنوز مشخص نیست. پژوهشگران فکر می‌کنند در افرادی که زمینه‌ی ژنتیکی دارند، یک عامل محیطی سیستم ایمنی را به واکنش التهابی بیش از حد وادار می‌کند [2][7].

• ژن HLA-B51: مهم‌ترین عامل ژنتیکی شناخته‌شده است. در یک مرور سیستماتیک ۷۸ مطالعه، داشتن HLA-B51 با حدود ۵.۸ برابر شانس بیشتر ابتلا همراه بود [1]. با این حال، بسیاری از افراد این ژن را دارند و هرگز بهجت نمی‌گیرند [18].
• محرک‌های عفونی: نقش بعضی میکروب‌ها مثل باکتری‌های دهان (Streptococcus sanguis) و ویروس هرپس ساده مطرح شده، اما هیچ‌کدام به‌عنوان علت قطعی ثابت نشده است [1][9].
• محیط: ترک‌هایی که به آلمان مهاجرت کرده‌اند، به‌طور معناداری کمتر از ترک‌های ساکن ترکیه به بهجت مبتلا می‌شوند. ژاپنی‌های مقیم هاوایی و کالیفرنیا هم کمتر از ساکنان ژاپن مبتلا می‌شوند. این یافته‌ها نشان می‌دهند عوامل محیطی هم مهم‌اند [9][2].

علائم بیماری بهجت در اندام‌های مختلف

علائم بهجت از فردی به فرد دیگر متفاوت است. معمولاً همه‌ی علائم با هم ظاهر نمی‌شوند. بیشتر بیماران دوره‌هایی با علائم شدید (عود) و دوره‌هایی بدون علامت یا با علامت کم (فروکش) دارند [3][5].

ظاهر ضایعات بهجت چگونه است؟

اگر دنبال «عکس بیماری بهجت» هستید، این توصیف‌ها کمک می‌کند بدانید پزشک دنبال چه چیزی می‌گردد:

• آفت دهان: زخم گرد یا بیضی، با کف سفید یا زرد و حاشیه‌ی قرمز، روی زبان، لب، لثه یا داخل گونه. ممکن است تک یا چندتایی باشد [9][7].
• زخم تناسلی: شبیه آفت دهان ولی معمولاً بزرگ‌تر و عمیق‌تر، و ممکن است جای زخم (اسکار) بگذارد [9][7].
• اریتم ندوزوم: برجستگی‌های قرمز، گرم و دردناک زیر پوست، بیشتر روی ساق پا [3][9].
• ضایعات شبه‌آکنه: جوش‌های چرکی شبیه آکنه، حتی در جاهایی مثل دست و پا که آکنه‌ی معمولی کمتر دیده می‌شود [9].
• ترومبوفلبیت سطحی: برجستگی‌های قرمز و دردناک که در یک خط، روی مسیر یک سیاهرگ سطحی، قرار می‌گیرند [3].

آفت‌های دهانی

آفت دهان شایع‌ترین علامت است و در ۹۷ تا ۹۹ درصد بیماران دیده می‌شود. اغلب هم اولین نشانه‌ی بیماری است و ممکن است سال‌ها پیش از تشخیص شروع شود [1][9]. این زخم‌ها شبیه آفت معمولی‌اند، ولی معمولاً تعدادشان بیشتر است و دردناک‌ترند [3]. معمولاً ظرف ۱ تا ۳ هفته خوب می‌شوند ولی دوباره برمی‌گردند [5]. بیش از ۹۰ درصد آفت‌ها بدون جای زخم بهبود می‌یابند [1].

زخم‌های تناسلی

زخم تناسلی در بیش از ۸۰ درصد بیماران دیده می‌شود [1]. برخلاف آفت دهان، بیش از ۷۰ درصد این زخم‌ها با جای زخم خوب می‌شوند [1]. برای همین، دیدن جای زخم قدیمی در معاینه به تشخیص کمک می‌کند. در مردان بیشتر روی کیسه‌ی بیضه ظاهر می‌شوند و در زنان روی فرج (ولو)، واژن یا دهانه‌ی رحم [3]. در مردان ممکن است التهاب بیضه یا اپیدیدیم هم رخ دهد [3][9].

ضایعات پوستی و حساسیت پوست (پاترجی)

بیش از ۷۵ درصد بیماران درگیری پوستی دارند [9]. ضایعات شایع شامل اریتم ندوزوم، جوش‌های شبه‌آکنه و ترومبوفلبیت سطحی است [3]. ضایعات پوستی اغلب ظرف حدود دو هفته خوب می‌شوند ولی ممکن است زود برگردند. اریتم ندوزوم گاهی لک ماندگار به جا می‌گذارد [3]. ارزیابی این ضایعات معمولاً با همکاری متخصص پوست انجام می‌شود.

در بعضی بیماران پوست به آسیب‌های کوچک واکنش بیش از حد نشان می‌دهد. به این پدیده «پاترجی» می‌گویند. مثلاً پس از فرو رفتن سوزن، ظرف ۱ تا ۲ روز یک برجستگی قرمز بزرگ‌تر از حد انتظار ایجاد می‌شود [3].

درگیری چشم

التهاب چشم از مهم‌ترین تظاهرات بهجت است. حدود نیمی از بیماران دچار آن می‌شوند و منابع مختلف رقمی بین ۳۰ تا ۷۰ درصد گزارش کرده‌اند [1][3][9]. شکل اصلی آن یووئیت (Uveitis) است، یعنی التهاب لایه‌ی میانی چشم. یووئیت اغلب دو چشم را درگیر می‌کند و عود و فروکش دارد [5][9]. این التهاب ممکن است ناگهان شروع شود و علائم آن عبارت‌اند از [3]:

• قرمزی و درد چشم
• حساسیت به نور
• دیدن نقطه‌های شناور (مگس‌پران)
• تاری دید
• کاهش ناگهانی بینایی

یووئیت قسمت پشتی چشم (خلفی) ماندگارتر است و با کاهش جدی بینایی ارتباط بیشتری دارد [9]. درگیری چشم در مردان و افراد جوان‌تر شایع‌تر و شدیدتر است [1][9]. اگر یووئیت درمان نشود، ممکن است به نابینایی برسد [5]. برای همین، معاینه‌ی منظم توسط چشم‌پزشک برای بیمارانی که درگیری چشمی دارند ضروری است [19][5].

درگیری مفاصل

حدود نیمی از بیماران درد، تورم، سفتی و گرمی مفاصل دارند [3][1]. زانو بیشتر از همه درگیر می‌شود و بعد از آن مچ پا، آرنج و مچ دست [5][3]. حمله‌ها معمولاً ۱ تا ۳ هفته طول می‌کشند و خودبه‌خود فروکش می‌کنند [5]. برخلاف بعضی بیماری‌های مفصلی مثل آرتریت روماتوئید، آسیب ماندگار مفصل در بهجت نادر است [3][1].

درگیری رگ‌ها (لخته و آنوریسم)

حدود ۲۵ درصد بیماران درگیری عروقی دارند [1][9]. سیاهرگ‌ها بیشتر درگیر می‌شوند. ترومبوفلبیت سطحی و ترومبوز ورید عمقی (DVT) شایع‌ترین عوارض وریدی‌اند [9]. علائم DVT درد، تورم و حساسیت یک پا (بیشتر ساق)، گرمی پوست و قرمزی پشت پا زیر زانو است [3].

در بهجت، لخته بیشتر به علت التهاب دیواره‌ی رگ تشکیل می‌شود، نه به علت غلیظ شدن خون [8][9]. درگیری سرخرگ‌ها کمتر است ولی خطرناک‌تر است. التهاب دیواره‌ی سرخرگ می‌تواند باعث آنوریسم (برآمدگی و ضعف دیواره‌ی رگ) شود [3]. آنوریسم سرخرگ ریوی ویژه‌ی بهجت است و StatPearls آن را اصلی‌ترین علت مرگ در این بیماری می‌داند [1]. پارگی آنوریسم ممکن است با سرفه‌ی خونی، درد ناگهانی و شدید قفسه‌ی سینه یا شکم، تنگی نفس یا کاهش هوشیاری همراه باشد [3].

درگیری مغز و اعصاب (نوروبهجت)

درگیری دستگاه عصبی مرکزی در حدود ۵ تا ۱۰ درصد بیماران رخ می‌دهد. بعضی منابع تا ۲۰ درصد هم گزارش کرده‌اند [1][7][9]. این عارضه در مردان شایع‌تر است و معمولاً چند سال پس از شروع بیماری ظاهر می‌شود [9][7]. بیشتر موارد (حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد، بسته به مطالعه) از نوع «پارانشیمی» است، یعنی خود بافت مغز درگیر می‌شود و شایع‌ترین محل آن ساقه‌ی مغز است [1][9]. نوع دیگر، لخته در سیاهرگ‌های مغز (ترومبوز سینوس وریدی) است [1][3].

علائم می‌تواند شامل سردرد، دوبینی، عدم تعادل، تشنج، فلج یک طرف بدن و تغییر رفتار یا شخصیت باشد. این علائم معمولاً طی چند روز پیشرفت می‌کنند [3]. ارزیابی این علائم به متخصص مغز و اعصاب نیاز دارد. سردرد در بیماران بهجت شایع است و بیشتر وقت‌ها بی‌خطر است و مثل میگرن درمان می‌شود [4]. اما سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا سردرد همراه با علائم عصبی اورژانس است [3].

درگیری دستگاه گوارش

شیوع درگیری گوارشی بسته به منطقه از ۳ تا ۵۰ درصد گزارش شده است [9]. زخم‌ها بیشتر در انتهای روده‌ی باریک و ابتدای روده‌ی بزرگ (ناحیه‌ی ایلئوسکال) ایجاد می‌شوند [9]. علائم شامل درد شکم، تهوع، بی‌اشتهایی، اسهال خونی و خون در مدفوع است [3]. زخم‌های روده‌ی بهجت ممکن است بسیار شبیه بیماری کرون باشند و تشخیص افتراقی آن‌ها دقت زیادی می‌خواهد [9][1].

علائم عمومی

خستگی شدید جسمی یا ذهنی در بیماران بهجت شایع است و ممکن است بر کار و فعالیت روزانه اثر بگذارد [3].

علائم بیماری بهجت در زنان

علائم اصلی بهجت در زن و مرد یکی است، ولی چند تفاوت مهم در منابع گزارش شده است:

• شدت کمتر به‌طور میانگین: در یک پیگیری ۲۰ ساله، بیماری در زنان تقریباً در همه‌ی تظاهرات خفیف‌تر بود و هیچ زنی دچار آنوریسم سرخرگی نشد [17]. در آمریکا و استرالیا، بهجت در زنان شایع‌تر ولی معمولاً خفیف‌تر است [7].
• درگیری پوستی و مخاطی بیشتر: اریتم ندوزوم (برجستگی‌های قرمز و دردناک ساق پا) در زنان شایع‌تر است [20][9].
• زخم تناسلی: در زنان روی فرج، واژن یا دهانه‌ی رحم ظاهر می‌شود و ممکن است رابطه‌ی جنسی را دردناک کند [3][9].
• درگیری چشم: در زنان کمتر شایع و کمتر شدید است، ولی این به معنای نبودن خطر نیست [9].
• پاسخ به درمان: در کارآزمایی‌ها، کلشی‌سین برای زخم تناسلی و اریتم ندوزوم به‌ویژه در زنان مؤثر بود [8][9].
• باروری و بارداری: باروری معمولاً تحت تأثیر بهجت قرار نمی‌گیرد [4]. نکات بارداری در بخش «زندگی با بهجت» آمده است.

تشخیص بیماری بهجت؛ چه آزمایشی دارد؟

هیچ آزمایش خون یا تصویربرداری‌ای وجود ندارد که به‌تنهایی بهجت را ثابت کند [2][6]. یافته‌های آزمایشگاهی معمولاً غیراختصاصی‌اند و ممکن است کم‌خونی یا بالا بودن شاخص‌های التهابی را نشان دهند [1]. تشخیص بالینی است، یعنی پزشک الگوی علائم را در طول زمان بررسی می‌کند و بیماری‌های مشابه را کنار می‌گذارد [1][2]. برای کمک به این کار، چند مجموعه معیار بین‌المللی ساخته شده است.

معیارهای گروه بین‌المللی مطالعه (ISG)

معیارهای ISG در سال ۱۹۹۰ منتشر شدند [9][11]. طبق این معیارها، فرد باید آفت دهانی عودکننده داشته باشد، یعنی دست‌کم ۳ بار در ۱۲ ماه [2][6]. علاوه بر آن، باید دست‌کم ۲ مورد از این یافته‌ها را هم داشته باشد [2][7]:

• زخم تناسلی عودکننده
• التهاب چشم
• ضایعات پوستی
• تست پاترجی مثبت

این معیارها ویژگی بالایی دارند ولی حساسیتشان کمتر است. بعضی بیماران با علائم جدی مثل آنوریسم ریوی یا یووئیت، بدون داشتن همه‌ی معیارها مراجعه می‌کنند [9]. NORD هم یادآوری می‌کند که این معیارها در اصل برای طبقه‌بندی بیماران در پژوهش ساخته شده‌اند و قضاوت بالینی پزشک جایگزین آن‌ها نمی‌شود [7].

معیارهای بین‌المللی بیماری بهجت (ICBD)

معیارهای ICBD نخستین بار در سال ۲۰۰۶ ارائه شدند. در آن نسخه، زخم تناسلی و درگیری چشم هر کدام ۲ امتیاز و بقیه‌ی یافته‌ها (از جمله آفت دهان) ۱ امتیاز داشتند و ۳ امتیاز برای تشخیص کافی بود [11].

نسخه‌ی بازنگری‌شده با داده‌های ۲۵۵۶ بیمار از ۲۷ کشور منتشر شد (انتشار آنلاین ۲۰۱۳، چاپ ۲۰۱۴) [10]. در این نسخه، آفت دهان، زخم تناسلی و درگیری چشم هر کدام ۲ امتیاز دارند. ضایعات پوستی، درگیری دستگاه عصبی مرکزی و تظاهرات عروقی هر کدام ۱ امتیاز دارند. تست پاترجی اگر انجام شود ۱ امتیاز دارد. فردی که ۴ امتیاز یا بیشتر بگیرد، مبتلا به بهجت طبقه‌بندی می‌شود [10][1]. در ICBD، برخلاف ISG، آفت دهان اجباری نیست [11].

در گروه اعتبارسنجی همان مطالعه، حساسیت ICBD ۹۴.۸ درصد بود، در برابر ۸۵.۰ درصد برای ISG. ویژگی آن ۹۰.۵ درصد بود که کمی کمتر از ۹۶.۰ درصد ISG است [10]. به زبان ساده، ICBD بیماران بیشتری را پیدا می‌کند و در عوض کمی بیشتر احتمال دارد فرد غیرمبتلا را هم مثبت نشان دهد.

تست پاترجی

در تست پاترجی، پزشک یک سوزن استریل را در پوست ساعد فرو می‌کند و ۱ تا ۲ روز بعد محل را بررسی می‌کند. اگر برجستگی یا جوش کوچکی ایجاد شود، تست مثبت است [6][3]. تست مثبت کمک‌کننده است ولی به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد. بسیاری از بیماران بهجت تست منفی دارند [18][3]. مثبت شدن تست به منطقه‌ی جغرافیایی هم بستگی دارد. در ترکیه و ژاپن در ۶۰ تا ۷۰ درصد بیماران مثبت است، ولی در بیماران شمال اروپا به‌ندرت مثبت می‌شود [1]. در یک گزارش، حساسیت این تست با گذشت سال‌ها به ۳۵.۸ درصد کاهش یافته و ویژگی آن به ۹۸.۴ درصد رسیده بود [9]. یعنی تست مثبت بسیار به نفع بهجت است، ولی تست منفی آن را رد نمی‌کند.

آزمایش HLA-B51 و سایر بررسی‌ها

آزمایش ژن HLA-B51 بهجت را تشخیص نمی‌دهد. این ژن در ۴۰ تا ۸۰ درصد بیماران بهجت دیده می‌شود، اما ۱۰ تا ۳۰ درصد افراد سالم هم آن را دارند [16]. پس نه نتیجه‌ی مثبت بیماری را ثابت می‌کند و نه نتیجه‌ی منفی آن را رد می‌کند. انجمن بهجت آمریکا انجام این آزمایش را در بیماران شمال اروپا که این ارتباط در آن‌ها دیده نمی‌شود، غیرضروری می‌داند [19].

بسته به علائم، پزشک ممکن است این بررسی‌ها را برای رد بیماری‌های دیگر یا ارزیابی اندام‌های درگیر درخواست کند [2][1]:

• آزمایش خون و ادرار
• تصویربرداری مثل عکس ساده، سی‌تی‌اسکن یا MRI
• نمونه‌برداری از پوست
• کشت از زخم فعال برای رد عفونت هرپس پیش از تشخیص بهجت
• معاینه‌ی کامل چشم، چون یووئیت خلفی فقط در معاینه‌ی کامل چشم دیده می‌شود [20]

کدام پزشک بهجت را تشخیص می‌دهد؟

معمولاً اول پزشک عمومی بیمار را می‌بیند و او را به روماتولوژیست ارجاع می‌دهد [6]. بسته به علائم، ممکن است متخصصان دیگری هم وارد تیم درمان شوند [4][6]:

• چشم‌پزشک
• متخصص پوست
• متخصص بیماری‌های دهان
• متخصص زنان یا اورولوژیست (برای زخم تناسلی)
• متخصص گوارش
• متخصص مغز و اعصاب

تفاوت بهجت با بیماری‌های مشابه

چند بیماری ممکن است علائمی شبیه بهجت داشته باشند. پزشک باید پیش از تشخیص آن‌ها را کنار بگذارد. مهم‌ترین آن‌ها بیماری التهابی روده، آرتریت واکنشی، لوپوس و عفونت هرپس است [1].

• لوپوس: می‌تواند اندام‌های مشابهی را درگیر کند، ولی لخته‌های التهابی رگ معمولاً در آن دیده نمی‌شود. آنتی‌بادی‌های اختصاصی لوپوس به افتراق کمک می‌کنند [1].
• بیماری التهابی روده (کرون و کولیت اولسراتیو): آفت دهان، یووئیت، درد مفاصل و اریتم ندوزوم در هر دو دیده می‌شود. اما آنوریسم، لخته‌ی وریدی، درگیری مغز و تست پاترجی مثبت بیشتر به بهجت اشاره دارند. یووئیت خلفی هم در بیماری التهابی روده نادر است [1].
• عفونت هرپس: می‌تواند زخم دهان و تناسلی بدهد. اگر لازم باشد، از زخم فعال کشت گرفته می‌شود [1]. تبخال معمولاً روی لب یا اطراف دهان ظاهر می‌شود و اغلب با سوزن‌سوزن شدن، خارش یا سوزش شروع می‌شود [21].
• آفت ساده‌ی دهان: بسیار شایع است و بیشتر وقت‌ها نشانه‌ی بیماری جدی نیست [21]. در بهجت، آفت‌ها معمولاً پرتعدادتر، مکررتر و اغلب بزرگ‌تر و دردناک‌ترند [18][3]. آنچه بهجت را از آفت ساده جدا می‌کند، همراهی آفت با علائم دیگر است، مثل زخم تناسلی، ضایعات پوستی، التهاب چشم یا درد مفاصل [21][2].
• آرتریت واکنشی: درگیری مفاصل ستون فقرات و لگن، التهاب مجرای ادرار و ورم ملتحمه در آن شایع است، ولی در بهجت نه [1].

درمان بیماری بهجت

بهجت درمان قطعی ندارد، ولی درمان‌های متعددی علائم را کنترل می‌کنند و خطر عوارض جدی را کم می‌کنند [4][6]. طبق توصیه‌های انجمن اروپایی روماتولوژی (EULAR 2018)، هدف درمان سرکوب سریع التهاب و پیشگیری از عود است تا از آسیب ماندگار اندام‌ها جلوگیری شود [8]. درمان باید چندتخصصی باشد و بر اساس سن، جنس، نوع و شدت درگیری و ترجیح بیمار تنظیم شود [8].

درگیری پوست، مخاط و مفاصل کیفیت زندگی را پایین می‌آورد، ولی آسیب ماندگار نمی‌گذارد. در مقابل، درگیری چشم، رگ‌ها، مغز و روده اگر درمان نشود، می‌تواند آسیب جدی و حتی مرگ به همراه داشته باشد [8]. برای همین شدت درمان در این دو گروه متفاوت است.

انتخاب دارو، مقدار و طول درمان فقط با پزشک متخصص است. داروهای این بیماری هر کدام عوارض و نیاز به پایش دارند و نباید خودسرانه شروع یا قطع شوند [4]. آنچه در ادامه می‌آید فقط برای آشنایی با رویکرد کلی است.

زخم‌های دهان، تناسلی و پوست

• برای زخم‌های دهانی و تناسلی، درمان موضعی (مثل کورتیکواستروئید موضعی، دهان‌شویه یا ژل) معمولاً اولین قدم است [8][4].
• برای پیشگیری از عود ضایعات پوستی و مخاطی، به‌ویژه اریتم ندوزوم و زخم تناسلی، کلشی‌سین اولین داروی پیشنهادی است [8].
• ضایعات شبه‌آکنه مثل آکنه‌ی معمولی درمان می‌شوند [8].
• در موارد مقاوم، پزشک ممکن است داروهای سرکوبگر یا تعدیل‌کننده‌ی ایمنی تجویز کند، مثل آزاتیوپرین، تالیدومید، اینترفرون آلفا، مهارکننده‌های TNF یا آپرمیلاست [8]. آپرمیلاست در آمریکا برای زخم‌های دهانی بهجت تأیید FDA دارد [6][7].

مفاصل

کلشی‌سین درمان اولیه‌ی آرتریت حاد بهجت است. اگر فقط یک مفصل درگیر باشد، ممکن است تزریق کورتون داخل مفصل به کار رود. در موارد مکرر یا مزمن، داروهای سرکوبگر ایمنی یا بیولوژیک بررسی می‌شوند [8]. مسکن‌های معمول و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی هم گاهی کمک می‌کنند [4].

چشم

درمان یووئیت بهجت نیازمند همکاری نزدیک با چشم‌پزشک است [8]. هر بیماری که درگیری قسمت پشتی چشم دارد، باید داروی سرکوبگر ایمنی سیستمیک بگیرد، مثل آزاتیوپرین، سیکلوسپورین، اینترفرون آلفا یا آنتی‌بادی‌های ضد TNF. کورتیکواستروئید خوراکی نباید به‌تنهایی برای این بیماران استفاده شود [8]. در حمله‌ی حاد که بینایی را تهدید می‌کند، کورتیکواستروئید با دوز بالا، اینفلیکسیماب یا اینترفرون آلفا به کار می‌رود [8].

در یک بررسی گذشته‌نگر روی ۱۵۷ بیمار با یووئیت شدید، ترکیب کورتیکواستروئید و آزاتیوپرین یووئیت خلفی را در ۹۲.۹ درصد کنترل کرد: ۵۱.۶ درصد پاسخ کامل و ۴۱.۴ درصد پاسخ نسبی [9]. یووئیت قدامی تنها ممکن است با درمان موضعی کنترل شود [8].

رگ‌ها

• لخته‌ی وریدی (DVT): کورتیکواستروئید همراه با داروهای سرکوبگر ایمنی توصیه می‌شود [8]. داروهای ضدانعقاد در بهجت بحث‌برانگیزند، چون لخته از التهاب دیواره‌ی رگ ناشی می‌شود و این داروها ممکن است خطر خونریزی از آنوریسم را بالا ببرند. فقط وقتی به کار می‌روند که پزشک وجود آنوریسم را رد کرده باشد [4][8].
• آنوریسم سرخرگ ریوی: کورتیکواستروئید با دوز بالا همراه با سیکلوفسفامید توصیه می‌شود. در موارد مقاوم، داروهای ضد TNF بررسی می‌شوند. اگر خطر خونریزی شدید وجود داشته باشد، بستن رگ از داخل (آمبولیزاسیون) بر جراحی باز ترجیح داده می‌شود [8].

مغز و اعصاب

حمله‌ی حاد نوروبهجت پارانشیمی با کورتیکواستروئید با دوز بالا و کاهش تدریجی آن، همراه با داروی سرکوبگر ایمنی مثل آزاتیوپرین درمان می‌شود. در موارد شدید، داروهای ضد TNF بررسی می‌شوند. سیکلوسپورین در بیمارانی که درگیری عصبی دارند یا داشته‌اند باید کنار گذاشته شود [8]. ترومبوز سیاهرگ‌های مغز هم با کورتیکواستروئید با دوز بالا درمان می‌شود و گاهی برای مدت کوتاه داروی ضدانعقاد اضافه می‌شود [8].

دستگاه گوارش

پیش از درمان، درگیری گوارشی باید با آندوسکوپی یا تصویربرداری تأیید شود. زخم ناشی از داروهای ضدالتهاب، بیماری التهابی روده و عفونت‌هایی مثل سل هم باید رد شوند [8]. در حمله‌های حاد، کورتیکواستروئید همراه با ترکیبات ۵-آمینوسالیسیلات یا آزاتیوپرین به کار می‌رود. در موارد شدید یا مقاوم، داروهای ضد TNF یا تالیدومید بررسی می‌شوند [8]. سوراخ شدن روده، خونریزی شدید یا انسداد روده نیاز فوری به مشاوره‌ی جراحی دارد [8].

در تنها مطالعه‌ی آینده‌نگری که در ژاپن روی اینفلیکسیماب در بهجت گوارشی انجام شد، زخم‌های ناحیه‌ی ایلئوسکال پس از یک سال در ۹۰ درصد موارد از بین رفتند [9].

زندگی با بیماری بهجت؛ اگر تشخیص گرفته‌اید

اگر به شما گفته‌اند «بیماری بهجت دارید»، طبیعی است که نگران باشید. اما بسیاری از بیماران با درمان مناسب زندگی فعال و عادی دارند، و در بسیاری از آن‌ها علائم با گذشت زمان کمتر می‌شود [1][8]. چند نکته‌ی عملی:

• پیگیری منظم را جدی بگیرید: حتی وقتی حالتان خوب است، ویزیت‌های روماتولوژی و آزمایش‌های پایش دارو را از دست ندهید. داروهای سرکوبگر ایمنی به آزمایش خون منظم نیاز دارند [4].
• چشم‌ها را مرتب معاینه کنید: معاینه‌ی مکرر چشم برای کسانی که درگیری چشمی دارند و پایش دوره‌ای برای بیماران در معرض خطر توصیه می‌شود [19].
• علائم تازه را گزارش کنید: اگر علامت جدیدی پیدا کردید، به پزشک خبر دهید [5]. هر نشانه‌ای از عفونت را هم زود اطلاع دهید، چون داروهای این بیماری خطر عفونت را بالا می‌برند [4].
• مراقبت از دهان: آسیب‌های کوچک مثل مسواک زدن خشن، جویدن آدامس یا غذاهای تیز و زبر می‌توانند آفت تازه ایجاد کنند [9]. برای مراقبت کلی از آفت دهان، NHS مسواک نرم، نوشیدن مایعات خنک با نی، غذای نرم، پرهیز از غذای خیلی تند، شور، اسیدی یا ترد، پرهیز از خمیردندان حاوی سدیم لوریل سولفات و چکاپ منظم دندان‌پزشکی را پیشنهاد می‌کند [21].
• محرک‌های عود را بشناسید: در یک نظرسنجی از ۸۱ بیمار، خستگی یا استرس و بعضی غذاها شایع‌ترین محرک‌هایی بودند که بیماران برای عود آفت دهان گزارش کردند. غذاهای پرتکرار آجیل، آناناس، بادام‌زمینی، بعضی پنیرها و لیمو بودند [22]. این‌ها گزارش خود بیماران است و برای همه صدق نمی‌کند. بهتر است یادداشت کنید چه چیزی در شما علائم را بدتر می‌کند.
• استراحت و فعالیت: هنگام عود استراحت کنید و برای کم کردن استرس وقت بگذارید. در دوره‌های آرام، ورزش متوسط مثل پیاده‌روی یا شنا به مفاصل و حال عمومی کمک می‌کند [6].
• سیگار: بعضی افراد در اوایل ترک سیگار آفت دهان بیشتری پیدا می‌کنند [21]. در یک مطالعه روی بیماران بهجت هم ترک سیگار با فعال شدن آفت‌ها همراه بود [23]. اگر قصد ترک دارید، این را با پزشکتان در میان بگذارید تا برای کنترل آفت‌ها برنامه داشته باشید.
• برنامه‌ریزی بارداری با پزشک: بارداری با بهجت ممکن است، ولی باید از قبل برنامه‌ریزی شود. بعضی داروها مثل تالیدومید، سیکلوفسفامید، متوترکسات و مایکوفنولات به جنین آسیب می‌زنند و در زمان مصرف آن‌ها پیشگیری مطمئن لازم است. بسیاری از داروهای دیگر بهجت در بارداری بی‌خطرند [4]. هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید و پیش از اقدام به بارداری با تیم درمان مشورت کنید [4].
• سلامت روان: زندگی با بیماری مزمنی که سیرش قابل پیش‌بینی نیست می‌تواند دشوار باشد [6]. حمایت روانی، شغلی و اجتماعی بخشی از مراقبت بهجت است و از تیم درمان کمک بخواهید [4].
• انجمن‌های بیماران: چون بهجت نادر است، پیدا کردن هم‌درد ممکن است سخت باشد. «انجمن بیماری بهجت آمریکا» (American Behçet’s Disease Association) خط تلفن مشاوره، منابع آموزشی رایگان و برنامه‌های ارتباط با بیماران دارد [24][6]. در بریتانیا، NHS گروه حمایتی Behçet’s UK را معرفی می‌کند [2].

پیش‌آگهی بیماری بهجت؛ آیا خطرناک است؟

بهجت در بیشتر بیماران با دوره‌های عود و فروکش پیش می‌رود. شدت آن از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت است [8][5]. بعضی افراد فقط آفت و ضایعات پوستی خفیف دارند. بعضی دیگر دچار درگیری چشم، رگ، مغز یا روده می‌شوند که خطرناک‌ترند و به درمان جدی‌تر نیاز دارند [8][9].

• روند معمول: بیش از ۶۰ درصد بیماران پس از سال‌های اول، که بیماری فعال‌تر است، به فروکش می‌رسند و بیشتر بیماران با گذشت زمان عود کمتری دارند [1]. در پیگیری ۲۰ ساله‌ی ۳۸۷ بیمار، بار بیماری بیشتر در سال‌های اول بود و در بسیاری از بیماران بیماری به‌اصطلاح «خاموش» شد. درگیری مغز و رگ‌های بزرگ استثنا بودند و ممکن است ۵ تا ۱۰ سال پس از شروع ظاهر شوند [17].
• عوامل پیش‌آگهی بد: جنس مذکر و شروع بیماری در سن پایین با پیش‌آگهی بدتر و مرگ‌ومیر بیشتر همراه‌اند [1][17].
• علل اصلی مرگ: پارگی آنوریسم‌های ریوی و محیطی و درگیری عصبی یا گوارشی [1]. در همان پیگیری ۲۰ ساله، ۹.۸ درصد بیماران فوت کرده بودند که بیشترشان مرد بودند و علت اصلی، درگیری رگ‌های بزرگ و درگیری عصبی بود. خطر مرگ با گذشت زمان کاهش یافت [17].
• بینایی: آسیب چشم بیشتر در چند سال اول رخ می‌دهد [17]. با درمان زودهنگام و مناسب، احتمال از دست رفتن دائمی بینایی بسیار کمتر است [3].

چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر هنوز تشخیص نگرفته‌اید ولی آفت‌های مکرر دهان دارید، این موارد دلیل خوبی برای مراجعه به پزشک است [21][5]:

• آفتی که بیش از ۳ هفته طول بکشد
• آفت همراه با زخم در جای دیگر بدن مثل ناحیه‌ی تناسلی یا پوست
• آفت همراه با مفاصل دردناک، قرمز یا متورم

اگر بهجت دارید یا مشکوک به آن هستید، در این موارد بی‌درنگ به اورژانس بروید [3]:

• تاری دید ناگهانی یا کاهش ناگهانی بینایی
• سردرد ناگهانی و بسیار شدید، به‌خصوص همراه با تشنج، دوبینی، اختلال گفتار، کاهش شنوایی یا ضعف و فلج اندام‌ها
• سرفه‌ی خونی، درد ناگهانی و شدید قفسه‌ی سینه، پشت یا شکم، تنگی نفس، سرگیجه یا کاهش هوشیاری (احتمال پارگی آنوریسم)
• درد، تورم و گرمی یک پا، به‌ویژه ساق (احتمال لخته‌ی ورید عمقی)
• عدم تعادل، دوبینی، فلج یک طرف بدن یا تغییر ناگهانی رفتار
• خونریزی گوارشی شدید (خون زیاد در مدفوع) یا درد ناگهانی و شدید شکم [3][8]

اگر علائمی شبیه بهجت دارید یا برای پیگیری بیماری‌تان به روماتولوژیست نیاز دارید، می‌توانید از طریق طبیب‌یاب آنلاین نوبت بگیرید.

پرسش‌های متداول

بیماری بهجت چیست؟

بهجت یک بیماری التهابی مزمن و نادر است که رگ‌های خونی را در سراسر بدن درگیر می‌کند. شایع‌ترین علامت آن آفت‌های مکرر دهان است و ممکن است زخم تناسلی، ضایعات پوستی، التهاب چشم، درد مفاصل و گاهی درگیری رگ‌ها، مغز و روده هم ایجاد کند [1][3][5].

بیماری بهجت به انگلیسی چه نام دارد؟

نام انگلیسی آن Behçet’s disease است و به آن Behçet syndrome یا Adamantiades-Behçet syndrome هم می‌گویند [2][5][7]. این نام از هولوسی بهجت، پزشک ترکی گرفته شده که بیماری را در سال ۱۹۳۷ توصیف کرد [1].

مرض بهجت، مریضی بهجت و سندروم بهجت همان بیماری بهجت است؟

بله. همه‌ی این نام‌ها به یک بیماری اشاره دارند. «سندروم بهجت» ترجمه‌ی Behçet syndrome است که در منابع پزشکی هم‌معنای Behçet’s disease به کار می‌رود [2][5].

آیا بیماری بهجت واگیر دارد؟

خیر. بهجت از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود و زخم‌های تناسلی آن هم از راه رابطه‌ی جنسی منتقل نمی‌شوند [3]. علت بیماری ترکیبی از زمینه‌ی ژنتیکی و عوامل محیطی است [2].

آیا بیماری بهجت ارثی است؟

بهجت به معنای معمول ارثی نیست، ولی زمینه‌ی ژنتیکی دارد. ژن HLA-B51 خطر ابتلا را بیشتر می‌کند [1]، اما بسیاری از افرادی که این ژن را دارند هرگز بیمار نمی‌شوند. موارد خانوادگی هم فقط حدود ۵ درصد بیماران را تشکیل می‌دهند [18]. بیشتر موارد پراکنده‌اند [1].

آیا بیماری بهجت درمان قطعی دارد؟

خیر، درمان قطعی ندارد. اما داروهای مختلف می‌توانند علائم را کنترل کنند و از عوارض جدی مثل از دست رفتن بینایی پیشگیری کنند [4][8]. علائم در بسیاری از بیماران با گذشت زمان خفیف‌تر می‌شود و گاهی پزشک می‌تواند داروها را کم یا حتی قطع کند [8][1].

آیا بیماری بهجت خطرناک یا کشنده است؟

در بیشتر بیماران، بهجت با آفت، ضایعات پوستی و درد مفاصل بروز می‌کند که آزاردهنده است ولی آسیب ماندگار نمی‌گذارد [8]. خطر اصلی در درگیری چشم، رگ‌های بزرگ، مغز و روده است. مهم‌ترین علل مرگ پارگی آنوریسم‌ها و درگیری عصبی یا گوارشی است، و این خطر در مردان جوان بیشتر است [1][17]. تشخیص به‌موقع و پیگیری منظم این خطرها را کاهش می‌دهد [8].

علائم بیماری بهجت در زنان چیست؟

علائم اصلی مثل مردان است: آفت دهان، زخم تناسلی، ضایعات پوستی، التهاب چشم و درد مفاصل. در زنان زخم تناسلی روی فرج، واژن یا دهانه‌ی رحم ظاهر می‌شود و ممکن است رابطه‌ی جنسی را دردناک کند [3]. اریتم ندوزوم در زنان شایع‌تر است [20]. در مجموع بیماری در زنان معمولاً خفیف‌تر است و درگیری چشمی شدید کمتر دیده می‌شود [17][9].

آیا با بیماری بهجت می‌توان باردار شد؟

بله. باروری معمولاً تحت تأثیر بهجت قرار نمی‌گیرد، ولی بارداری باید از قبل با پزشک برنامه‌ریزی شود، چون بعضی داروها به جنین آسیب می‌زنند [4]. در یک مطالعه‌ی ایتالیایی روی ۱۵۳ بارداری، علائم بهجت در دوران بارداری بدتر نشد و حمله‌ها در ۱۶.۳ درصد بارداری‌ها رخ داد که بیشتر پوستی، مخاطی و مفصلی بودند [25]. اما یک متاآنالیز ۲۰۲۶ خطر بیشتری برای لخته، سقط، سزارین و کندی رشد جنین در زنان مبتلا گزارش کرده است [26]. پس بارداری با بهجت باید با پیگیری دقیق متخصص زنان و روماتولوژیست همراه باشد. به‌ندرت نوزاد ممکن است دچار «بهجت نوزادی» شود که موقتی است و معمولاً ظرف ۶ تا ۸ هفته برطرف می‌شود [4].

برای تشخیص بیماری بهجت چه آزمایشی لازم است؟

آزمایش اختصاصی برای بهجت وجود ندارد [2][6]. تشخیص بر اساس الگوی علائم و معیارهای ISG یا ICBD است. آزمایش خون و ادرار، تصویربرداری، نمونه‌برداری پوست و تست پاترجی به تشخیص و رد بیماری‌های دیگر کمک می‌کنند [2]. آزمایش HLA-B51 به‌تنهایی تشخیصی نیست [16].

تفاوت آفت معمولی با آفت بهجت چیست؟

از نظر ظاهر شبیه‌اند. آفت بهجت معمولاً پرتعدادتر، مکررتر و دردناک‌تر است [3][18]. نکته‌ی اصلی، الگو و همراهی با علائم دیگر است. برای تشخیص بهجت، آفت باید دست‌کم ۳ بار در سال تکرار شود و معمولاً با زخم تناسلی، ضایعات پوستی یا التهاب چشم همراه باشد [2]. آفتی که بیش از ۳ هفته طول بکشد یا با زخم در جای دیگر بدن یا درد مفاصل همراه باشد، باید معاینه شود [21].

برای بیماری بهجت به کدام پزشک مراجعه کنیم؟

روماتولوژیست پزشک اصلی تشخیص و درمان بهجت است [6]. بسته به علائم، چشم‌پزشک، متخصص پوست، متخصص دهان، متخصص زنان یا اورولوژیست، متخصص گوارش و متخصص مغز و اعصاب هم در تیم درمان قرار می‌گیرند [4][6].

آیا رژیم غذایی خاصی برای بهجت وجود دارد؟

در منابع معتبری که بررسی کردیم، رژیم غذایی خاصی که بهجت را درمان کند معرفی نشده است. انجمن بهجت آمریکا رژیم غذایی سالم را در کنار دارو، استراحت و ورزش بخشی از کنترل علائم می‌داند [24]. بعضی بیماران متوجه می‌شوند غذاهایی مثل آجیل، آناناس یا بعضی پنیرها آفت‌هایشان را بدتر می‌کند [22]. اگر چنین الگویی در خودتان دیدید، آن را با پزشک در میان بگذارید و بی‌دلیل گروه‌های غذایی را حذف نکنید.

آیا استرس باعث عود بهجت می‌شود؟

در یک نظرسنجی، خستگی یا استرس شایع‌ترین محرکی بود که بیماران برای عود آفت‌های دهان گزارش کردند (۳۷ تا ۴۷ درصد) [22]. این یافته بر پایه‌ی گزارش خود بیماران است و رابطه‌ی علت و معلولی را ثابت نمی‌کند. با این حال، استراحت در زمان عود و کم کردن استرس بخشی از توصیه‌های مراقبتی است [6].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و تجویز پزشک نیست. تشخیص بیماری بهجت و انتخاب دارو، مقدار و طول درمان فقط با پزشک متخصص است. داروهای خود را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. اگر کاهش ناگهانی بینایی، سردرد شدید ناگهانی، سرفه‌ی خونی یا علائم عصبی دارید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

منابع

1. StatPearls. Behcet Disease. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; last update August 17, 2026. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470257/
2. NHS. Behçet’s disease — Overview (page last reviewed 06 April 2023). https://www.nhs.uk/conditions/behcets-disease/
3. NHS. Behçet’s disease — Symptoms (page last reviewed 06 April 2023). https://www.nhs.uk/conditions/behcets-disease/symptoms/
4. NHS. Behçet’s disease — Treatment (page last reviewed 06 April 2023). https://www.nhs.uk/conditions/behcets-disease/treatment/
5. Mayo Clinic. Behcet disease — Symptoms and causes (April 25, 2025). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/behcet-disease/symptoms-causes/syc-20351326
6. Mayo Clinic. Behcet disease — Diagnosis and treatment (April 25, 2025). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/behcet-disease/diagnosis-treatment/drc-20351331
7. National Organization for Rare Disorders (NORD). Behçet’s Syndrome (last updated 05/17/2023). https://rarediseases.org/rare-diseases/behcets-syndrome/
8. Hatemi G, Christensen R, Bang D, et al. 2018 update of the EULAR recommendations for the management of Behçet’s syndrome. Ann Rheum Dis. 2018;77(6):808-818. https://ard.bmj.com/content/77/6/808 (PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29625968/)
9. Rokutanda R, Kishimoto M, Okada M. Update on the diagnosis and management of Behçet’s disease. Open Access Rheumatol. 2014;7:1-8. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5045120/
10. International Team for the Revision of the International Criteria for Behçet’s Disease (ITR-ICBD). The International Criteria for Behçet’s Disease (ICBD): a collaborative study of 27 countries on the sensitivity and specificity of the new criteria. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2014;28(3):338-347. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23441863/
11. Davatchi F. Diagnosis/Classification Criteria for Behcet’s Disease. Patholog Res Int. 2012;2012:607921. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3180812/
12. Maldini C, Druce K, Basu N, LaValley MP, Mahr A. Exploring the variability in Behçet’s disease prevalence: a meta-analytical approach. Rheumatology (Oxford). 2018;57(1):185-195. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28339670/
13. Azizlerli G, Köse AA, Sarica R, et al. Prevalence of Behçet’s disease in Istanbul, Turkey. Int J Dermatol. 2003;42(10):803-806. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14521694/
14. Calamia KT, Wilson FC, Icen M, et al. Epidemiology and clinical characteristics of Behçet’s disease in the US: a population-based study. Arthritis Rheum. 2009;61(5):600-604. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19405011/
15. Davatchi F, Jamshidi AR, Banihashemi AT, et al. WHO-ILAR COPCORD Study (Stage 1, Urban Study) in Iran. J Rheumatol. 2008;35(7):1384. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18464299/
16. Zając H, Turno-Kręcicka A. Ocular Manifestations of Behçet’s Disease: An Update on Diagnostic Challenges and Disease Management. J Clin Med. 2021;10(21):5174. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8584626/
17. Kural-Seyahi E, Fresko I, Seyahi N, et al. The long-term mortality and morbidity of Behçet syndrome: a 2-decade outcome survey of 387 patients followed at a dedicated center. Medicine (Baltimore). 2003;82(1):60-76. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12544711/
18. Johns Hopkins Vasculitis Center. Behcet’s Disease. https://www.hopkinsvasculitis.org/types-vasculitis/behcets-disease/
19. American Behcet’s Disease Association. Medical Summary of Behcet’s Disease. https://www.behcets.com/medical-summary
20. American Behcet’s Disease Association. Symptoms. https://www.behcets.com/symptoms
21. NHS. Mouth ulcers (page last reviewed 11 March 2024). https://www.nhs.uk/conditions/mouth-ulcers/
22. Volle G, Fraison JB, Gobert D, et al. Dietary and Nondietary Triggers of Oral Ulcer Recurrences in Behçet’s Disease. Arthritis Care Res (Hoboken). 2017;69(9):1429-1436. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27863145/
23. Soy M, Erken E, Konca K, Ozbek S. Smoking and Behçet’s disease. Clin Rheumatol. 2000;19(6):508-509. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11147770/
24. American Behcet’s Disease Association (ABDA). Homepage and Diagnosis pages. https://www.behcets.com/ و https://www.behcets.com/diagnosis
25. Leccese P, Lascaro N, Iuliano A, et al. Pregnancy and Behçet Syndrome: A Large Retrospective Italian Study. Am J Reprod Immunol. 2025;94(2):e70133. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40719635/
26. Chuang KW, Wang CY, Lu BJ, Chang HC. Association between Behçet disease and pregnancy-related outcomes: A systematic review and meta-analysis. J Reprod Immunol. 2026;174:104860. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41702138/