بیماری کرون (Crohn’s Disease) چیست؟

بیماری کرون یکی از دو نوع اصلی بیماری التهابی روده (Inflammatory Bowel Disease یا IBD) است؛ نوع دیگر آن کولیت اولسراتیو (Ulcerative Colitis) نام دارد. در بیماری کرون، واکنش نابهنجار سیستم ایمنی باعث التهاب در دستگاه گوارش می‌شود. این بیماری معمولاً روده کوچک و ابتدای روده بزرگ را درگیر می‌کند، اما می‌تواند هر بخشی از دستگاه گوارش، از دهان تا مقعد، را تحت تأثیر قرار دهد.

علت دقیق بیماری کرون هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است؛ کارشناسان معتقدند ترکیبی از عوامل ژنتیکی، واکنش‌های نابهنجار ایمنی و میکروبیوم روده در بروز آن نقش دارند. سابقهٔ خانوادگی این بیماری نیز خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.

تفاوت بیماری کرون با کولیت اولسراتیو

اگرچه هر دو بیماری از انواع IBD هستند و در برخی علائم شباهت دارند، از نظر الگوی درگیری و عمق التهاب تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند.

علائم و نشانه‌های بیماری کرون

شدت و نوع علائم بسته به محل و میزان التهاب در افراد مختلف متفاوت است. این بیماری معمولاً به‌آرامی آغاز می‌شود و ممکن است با گذشت زمان بدتر شود.

• اسهال مزمن
• درد و گرفتگی شکم
• کاهش وزن
• خستگی
• خون در مدفوع
• تب
• کم‌خونی (Anemia)
• کاهش اشتها یا حالت تهوع

دوره‌های عود و فروکش

هنگام بروز علائم، این وضعیت را عود یا فلر (Flare) می‌نامند. بین دوره‌های عود، اغلب بیماران وارد دورهٔ فروکش یا بهبود نسبی (Remission) می‌شوند که علائم در آن از بین می‌رود و ممکن است از چند هفته تا چند سال ادامه یابد. بیماری کرون در حال حاضر درمان قطعی ندارد، اما با درمان مناسب می‌توان التهاب را کنترل کرد، علائم را کاهش داد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشید.

تظاهرات خارج‌روده‌ای بیماری کرون

بیماری کرون تنها به دستگاه گوارش محدود نمی‌شود و می‌تواند اندام‌های دیگر بدن را نیز درگیر کند. این نشانه‌ها با عنوان تظاهرات خارج‌روده‌ای (Extraintestinal Manifestations) شناخته می‌شوند و شامل موارد زیر هستند:

• درد و التهاب مفاصل
• بثورات و ضایعات پوستی
• التهاب و تحریک چشم
• تورم کبد یا مجاری صفراوی
• سنگ کلیه
• کاهش تراکم استخوان

عوارض بیماری کرون

التهاب مزمن و درگیری تمام‌ضخامت دیوارهٔ روده می‌تواند به بروز عوارضی منجر شود که نیازمند مراقبت پزشکی جدی‌اند.

تنگی روده (Stricture)

التهاب طولانی‌مدت می‌تواند باعث ایجاد اسکار و باریک‌شدن روده شود که به انسداد روده منجر می‌شود.

فیستول (Fistula)

فیستول تونل‌های غیرطبیعی هستند که بین بخش‌های مختلف روده یا بین روده و سایر اندام‌ها (مانند مثانه، واژن یا پوست) ایجاد می‌شوند. فیستول‌های اطراف مقعد شایع‌ترین نوع آن‌اند و ممکن است باعث درد، تورم یا ترشح چرک و مدفوع شوند.

آبسه (Abscess)

آبسه به معنای تجمع چرک عفونی در شکم یا اطراف مقعد است که معمولاً همراه با فیستول یا التهاب شدید بروز می‌کند.

تشخیص بیماری کرون

تشخیص بیماری کرون معمولاً بر پایهٔ ترکیبی از آزمایش‌های خون و مدفوع، آندوسکوپی، بررسی بافت‌شناسی و تصویربرداری صورت می‌گیرد.

• کولونوسکوپی: بررسی مستقیم روده بزرگ و انتهای روده کوچک با دوربین مخصوص؛ رایج‌ترین محل ابتلا به کرون است.
• آندوسکوپی کپسولی (Video Capsule Endoscopy): امکان مشاهدهٔ بخش‌هایی از روده کوچک که با آندوسکوپی معمولی قابل دسترسی نیستند.
• تصویربرداری: شامل تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) و سری‌های تصویربرداری با اشعه ایکس برای بررسی دستگاه گوارش فوقانی.
• آزمایش خون و مدفوع: برای بررسی نشانه‌های التهاب و رد سایر علل.

اصول درمان بیماری کرون

هدف اصلی درمان، رساندن بیمار به دورهٔ فروکش طولانی‌مدت و حفظ آن است. درمان بر اساس شدت بیماری و محل درگیری، فردبه‌فرد تنظیم می‌شود و باید زیر نظر پزشک متخصص گوارش انجام گیرد. این مقاله صرفاً به‌صورت کلی به دسته‌های درمانی اشاره می‌کند و شامل هیچ توصیهٔ دارویی یا دوز فردی نیست.

داروهای ضدالتهاب

برای کاهش التهاب دستگاه گوارش استفاده می‌شوند و معمولاً اولین خط درمان در موارد خفیف‌تر هستند.

داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی (Immunomodulators)

این داروها با کاهش پاسخ ایمنی بدن، به کنترل التهاب و حفظ دورهٔ فروکش کمک می‌کنند.

داروهای بیولوژیک (Biologics)

داروهای بیولوژیک با خنثی‌کردن پروتئین‌های مسئول ایجاد التهاب در بدن عمل می‌کنند و می‌توانند به‌صورت تزریق وریدی یا تزریق زیرپوستی تجویز شوند.

جراحی

جراحی معمولاً برای مواردی مانند انسداد مکرر روده یا فیستول‌ها و آبسه‌هایی که به درمان دارویی پاسخ نمی‌دهند، در نظر گرفته می‌شود.

نظارت بر سرطان کولورکتال در بیماران کرون

التهاب مزمن روده بزرگ در بیماری کرون، خطر ابتلا به سرطان کولورکتال (Colorectal Cancer) را افزایش می‌دهد. به همین دلیل، در بیمارانی که کولون آن‌ها به‌طور قابل‌توجهی درگیر است، انجام کولونوسکوپی نظارتی (Surveillance Colonoscopy) به‌طور منظم و طبق برنامهٔ زمانی تعیین‌شده توسط پزشک توصیه می‌شود. عواملی مانند طول مدت بیماری، وسعت درگیری کولون، شدت التهاب مزمن، سابقهٔ خانوادگی سرطان روده بزرگ و همراهی با کلانژیت اسکلروزان اولیه (Primary Sclerosing Cholangitis) بر برنامهٔ نظارتی تأثیرگذارند.

اهمیت ترک سیگار در بیماری کرون

سیگار کشیدن یکی از عوامل محیطی مؤثر در بروز و پیشرفت بیماری کرون است؛ مطالعات نشان داده‌اند سیگار می‌تواند احتمال ابتلا به این بیماری را تا حدود ۱.۸ برابر (نزدیک به دو برابر) افزایش دهد. علاوه بر این، در افرادی که به بیماری کرون مبتلا هستند، ادامهٔ مصرف سیگار با افزایش خطر عود بیماری، عوارض، و نیاز به جراحی یا داروهای قوی‌تر همراه است. ترک سیگار پس از تشخیص بیماری کرون می‌تواند به بهبود روند بیماری کمک کند؛ به همین دلیل ترک سیگار به‌عنوان بخشی مهم از مدیریت این بیماری توصیه می‌شود.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

منابع

• NIDDK — Definition & Facts for Crohn’s Disease
• NIDDK — Symptoms & Causes of Crohn’s Disease
• NIDDK — Diagnosis of Crohn’s Disease
• NIDDK — Treatment for Crohn’s Disease
• Mayo Clinic — Ulcerative colitis vs. Crohn’s disease
• Cleveland Clinic — Crohn’s Disease
• Crohn’s & Colitis Foundation — Extraintestinal Complications of IBD
• NCBI StatPearls — Crohn Disease
• NCBI PMC — Colorectal Cancer in Inflammatory Bowel Disease
• NCBI PMC — Why is damage limited to the mucosa in ulcerative colitis but transmural in Crohn’s disease?
• NCBI PMC — The impact of smoking in Crohn’s disease: no smoke without fire