سونوگرافی پستان (Breast Ultrasound) روشی است که با امواج صوتی از ساختارهای داخلی پستان تصویر تهیه می‌کند. طبق RadiologyInfo.org این روش ایمن و غیرتهاجمی است و پرتو (رادیاسیون) ندارد. در این مقاله کاربرد، تفاوت با ماموگرافی، آمادگی، مراحل، محدودیت‌ها و شرح کلی طبقه‌بندی BI-RADS را مرور می‌کنیم. این متن اطلاع‌رسانی عمومی است و تشخیص یا تجویز فردی نمی‌دهد.
سونوگرافی پستان چیست؟
طبق RadiologyInfo.org در این روش از پروبی کوچک به نام ترانسدیوسر (Transducer) و ژلی که مستقیماً روی پوست قرار می‌گیرد استفاده می‌شود و تکنسین سونوگرافی یا پزشک معاینه را انجام می‌دهد و رادیولوژیست تصاویر را تفسیر می‌کند. به گفتهٔ همین منبع، سونوگرافی تصویر روشنی از بافت‌های نرمی می‌دهد که در تصاویر اشعهٔ ایکس به‌خوبی دیده نمی‌شوند. گاهی از تکنیک داپلر (Doppler) هم برای بررسی جریان خون یا نبود جریان خون در یک تودهٔ پستان استفاده می‌شود؛ دربارهٔ این تکنیک مقالهٔ سونوگرافی داپلر را ببینید. برای تعریف عمومی سونوگرافی هم می‌توانید.
سونوگرافی پستان چه زمانی انجام می‌شود؟
بررسی یافتهٔ مشکوک در معاینه یا سایر تصویربرداری‌ها
RadiologyInfo.org می‌نویسد سونوگرافی پستان به ارزیابی توده یا ناهنجاری‌ای کمک می‌کند که در معاینهٔ فیزیکی پیدا شده یا در ماموگرافی یا ام‌آر‌آی پستان دیده شده است. این روش می‌تواند نشان دهد یافته توپر، پر از مایع یا ترکیبی از هر دو است. همچنین چون تصویر را به‌صورت هم‌زمان (Real-time) نشان می‌دهد، پزشکان اغلب از آن برای هدایت نمونه‌برداری (بیوپسی) استفاده می‌کنند.
سن و نشانهٔ موضعی
طبق همان منبع، سونوگرافی معمولاً نخستین آزمون تصویربرداری در زنان زیر ۳۰ سال است و در زنان ۳۰ سال و بالاتر که نشانهٔ موضعی (مثلاً توده) دارند، معمولاً ماموگرافی تشخیصی و سونوگرافی با هم انجام می‌شوند. انتخاب آزمون مناسب برای هر فرد با پزشک است. دربارهٔ نشانه‌هایی مانند ترشح از نوک پستان می‌توانید مقالهٔ ترشح از نوک پستان را بخوانید.
پستان متراکم و غربالگری تکمیلی
پستان متراکم (Dense Breast) طبق RadiologyInfo.org بافت غده‌ای و همبند زیاد و بافت چربی کم دارد و در آن دیدن بسیاری از سرطان‌ها در ماموگرافی می‌تواند دشوار باشد. همین منبع می‌گوید سونوگرافی می‌تواند به شناسایی ضایعات در زنان با پستان متراکم کمک کند. طبق RadiologyInfo.org سونوگرافی پستان ممکن است به‌عنوان ابزار غربالگری برای این گروه‌ها پیشنهاد شود:
- زنان پرخطر برای سرطان پستان که نمی‌توانند ام‌آر‌آی انجام دهند؛
- زنان باردار یا شیرده، وقتی گزینهٔ بدون پرتو ترجیح داده می‌شود؛
- زنان با تراکم بالای پستان.
گزینه‌های غربالگری تکمیلی در این گروه شامل سونوگرافی دستی، سونوگرافی خودکار پستان (ABUS) و ام‌آر‌آی پستان است. طبق همین منبع، بسیاری از مراکز حتی برای زنان با پستان متراکم غربالگری با سونوگرافی ارائه نمی‌دهند و ممکن است برخی بیمه‌ها این روش را پوشش ندهند.
تفاوت سونوگرافی پستان با ماموگرافی
ماموگرافی (Mammography) طبق RadiologyInfo.org با پرتوی ایکس کم‌دوز کار می‌کند و در آن پستان روی سکوی مخصوص قرار می‌گیرد و با یک صفحهٔ پلاستیکی شفاف فشرده می‌شود تا ضخامت بافت یکنواخت شود و همهٔ بافت دیده شود. جدول زیر تفاوت‌ها را بر پایهٔ منابع ذکرشده خلاصه می‌کند.
| ویژگی | سونوگرافی پستان | ماموگرافی |
|---|---|---|
| اساس کار | امواج صوتی، پروب و ژل روی پوست | پرتوی ایکس کم‌دوز و فشردن پستان |
| پرتو | بدون پرتو (RadiologyInfo.org، NHS، Cleveland Clinic) | دارد (پرتوی ایکس کم‌دوز)؛ طبق NCI دوز ماموگرافی تشخیصی به دلیل تصاویر از زاویه‌های بیشتر از ماموگرافی غربالگری بالاتر است |
| نقش در غربالگری | طبق RadiologyInfo.org جایگزین ماموگرافی سالانه نیست؛ در گروه‌های خاص به‌عنوان تکمیلی | طبق RadiologyInfo.org تنها ابزار غربالگری سرطان پستان است که کاهش مرگ ناشی از آن در آن شناخته شده است |
| تعیین توپر یا مایع بودن یافته | طبق RadiologyInfo.org کمک می‌کند | طبق RadiologyInfo.org برای توصیف یافتهٔ دیده‌شده در ماموگرافی ممکن است سونوگرافی انجام شود |
| مثبت کاذب در غربالگری | طبق RadiologyInfo.org سونوگرافی غربالگری تکمیلی نرخ مثبت کاذب بالاتری از ماموگرافی دارد | نرخ پایین‌تر از سونوگرافی غربالگری تکمیلی (طبق همان منبع) |
| مدت معاینه | طبق Cleveland Clinic حدود نیم ساعت؛ NHS برای سونوگرافی به‌طور عمومی حدود ۱۰ تا ۴۵ دقیقه و گاهی بیشتر | طبق RadiologyInfo.org حدود ۳۰ دقیقه |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
طبق RadiologyInfo.org اگر فردی ام‌آر‌آی غربالگری انجام دهد، سونوگرافی غربالگری لازم نیست. همچنین طبق همین منبع، برای زنان پرخطر ممکن است علاوه بر ماموگرافی سالانه، ام‌آر‌آی پستان هم لازم باشد. برای ارزیابی ریسک ارثی می‌توانید
آمادگی و مراحل انجام
آمادگی
RadiologyInfo.org می‌نویسد این معاینه به آمادگی خاصی کم یا اصلاً نیاز ندارد. جواهرات را در خانه بگذارید و لباس گشاد و راحت بپوشید. باید از کمر به بالا لباس را درآورید و گان بپوشید. Cleveland Clinic نیز توصیه می‌کند روز سونوگرافی روی پستان‌ها و اطراف آن‌ها دئودورانت، لوسیون یا پودر استفاده نکنید. در منابع مرورشده، توصیهٔ مشخصی دربارهٔ بهترین روز چرخهٔ قاعدگی برای سونوگرافی پستان یافت نشد؛ در این مورد از مرکز تصویربرداری یا پزشک خود سؤال کنید.
مراحل
- ژل روی پوست پستان قرار می‌گیرد.
- پروب روی پوست قرار داده و حرکت داده می‌شود تا تصاویر ثبت شود.
- در صورت نیاز از داپلر برای بررسی جریان خون توده استفاده می‌شود.
- رادیولوژیست تصاویر را تفسیر می‌کند.
RadiologyInfo.org مدت سونوگرافی پستان را ذکر نکرده است؛ طبق Cleveland Clinic سونوگرافی پستان حدود نیم ساعت طول می‌کشد. NHS برای سونوگرافی به‌طور عمومی (نه به‌طور اختصاصی برای پستان) زمانی حدود ۱۰ تا ۴۵ دقیقه و گاهی بیشتر را بیان می‌کند. طبق RadiologyInfo.org سونوگرافی پستان گاهی ممکن است موقتاً ناخوشایند باشد اما نباید دردناک باشد. NHS هم دربارهٔ سونوگرافی خارجی به‌طور عمومی می‌گوید پروب معمولاً هنگام حرکت روی پوست درد ایجاد نمی‌کند، هرچند روی ناحیه‌ای که از قبل دردناک است ممکن است ناخوشایند باشد.
ایمنی سونوگرافی پستان
RadiologyInfo.org می‌نویسد سونوگرافی تشخیصی استاندارد اثر زیان‌بار شناخته‌شده‌ای بر انسان ندارد و این روش ایمن و غیرتهاجمی است و پرتو ندارد. NHS نیز می‌گوید امواج صوتی سونوگرافی ایمن‌اند و برخلاف ایکس‌ری و سی‌تی‌اسکن پرتو ندارند.
سونوگرافی پستان در بارداری و شیردهی
طبق RadiologyInfo.org برای زنان باردار یا شیرده، زمانی که گزینهٔ بدون پرتو ترجیح داده می‌شود، سونوگرافی پستان می‌تواند پیشنهاد شود. تصمیم دربارهٔ لزوم و زمان انجام آن با پزشک معالج است.
گزارش سونوگرافی و طبقه‌بندی BI-RADS به‌صورت کلی
BI-RADS (Breast Imaging Reporting and Data System) یک سامانهٔ شماره‌گذاری استاندارد برای گزارش یافته‌های تصویربرداری پستان است. طبق RadiologyInfo.org رادیولوژیست‌ها از همین سامانه برای توصیف نتایج ماموگرافی، سونوگرافی پستان و ام‌آر‌آی پستان استفاده می‌کنند. جدول زیر دسته‌ها و پیگیری پیشنهادی را طبق مؤسسهٔ ملی سرطان آمریکا (NCI) خلاصه می‌کند؛ NCI این دسته‌ها را در قالب گزارش ماموگرافی شرح داده است:
| دستهٔ BI-RADS | معنی کلی و پیگیری طبق NCI |
|---|---|
| ۰ | نیاز به ارزیابی تصویربرداری تکمیلی پیش از تعیین دسته |
| ۱ و ۲ | منفی یا یافتهٔ خوش‌خیم (غیرسرطانی)؛ ادامهٔ ماموگرافی غربالگری منظم |
| ۳ | به‌احتمال زیاد خوش‌خیم؛ ماموگرافی پیگیری ۶ ماه بعد |
| ۴ | ناهنجاری مشکوک؛ ممکن است به بیوپسی نیاز باشد |
| ۵ | به‌شدت مطرح‌کنندهٔ بدخیمی (سرطان)؛ بیوپسی لازم است |
| ۶ | بدخیمی شناخته‌شده و تأییدشده با بیوپسی؛ بیوپسی پیش از شروع درمان وجود سرطان را تأیید کرده است |
در نمایشگرهای کوچک برای دیدن تمام محتوا جدول را به طرفین بکشید.
این جدول برای آشنایی کلی است و تفسیر گزارش هر فرد باید با پزشک باشد. RadiologyInfo.org یادآوری می‌کند که نتیجهٔ سونوگرافی ممکن است به سونوگرافی پیگیری، آسپیراسیون یا بیوپسی منجر شود و بیشتر یافته‌های مشکوک در سونوگرافی که نیاز به بیوپسی پیدا می‌کنند سرطان نیستند.
محدودیت‌های سونوگرافی پستان
- طبق RadiologyInfo.org سونوگرافی یکی از ابزارهای تصویربرداری پستان است اما جایگزین ماموگرافی سالانه نیست.
- طبق همین منبع، بسیاری از سرطان‌ها در سونوگرافی دیده نمی‌شوند. برای مثال کارسینوم درجای مجرایی (DCIS) اغلب در ماموگرافی تنها به‌صورت کلسیفیکاسیون دیده می‌شود و معمولاً در سونوگرافی دیده نمی‌شود.
- سونوگرافی غربالگری تکمیلی نرخ مثبت کاذب بالاتری از ماموگرافی دارد و بیشتر بیوپسی‌هایی که در پی آن انجام می‌شوند سرطان نیستند.
- طبق RadiologyInfo.org این روش به تجربهٔ انجام‌دهنده و تجهیزات خوب نیاز دارد؛ از نظر همین منبع، وضعیت اعتبارنامهٔ کالج رادیولوژی آمریکا (ACR) یکی از معیارهای سنجش تخصص مرکز در سونوگرافی پستان است.
هزینهٔ سونوگرافی به مرکز و بیمه بستگی دارد. RadiologyInfo.org این روش را به‌طور گسترده در دسترس و ارزان‌تر از بیشتر روش‌های تصویربرداری دیگر معرفی می‌کند.
تأییدیه علمی مقاله
دکتر مهرناز قائدیان
متخصص تصویربرداری (رادیولوژی)
نوبت‌دهی آنلاین
این مقاله از نظر علمی و بالینی توسط دکتر مهرناز قائدیان، متخصص رادیولوژی، بازبینی و تأیید شده است. برای دریافت نوبت حضوری یا مشاوره تخصصی در زمینه تصویربرداری، می‌توانید از طریق طبیب‌یاب اقدام نمایید.
سؤالات پرتکرار
آیا سونوگرافی پستان آمادگی دارد؟
طبق RadiologyInfo.org آمادگی خاصی کم یا اصلاً لازم نیست؛ جواهرات را نبرید و لباس گشاد بپوشید. شما باید از کمر به بالا لباس را در بیاورید و گان بپوشید. Cleveland Clinic توصیه می‌کند روز معاینه روی پستان‌ها و اطراف آن‌ها دئودورانت، لوسیون یا پودر نزنید.
آیا سونوگرافی پستان درد دارد؟
طبق RadiologyInfo.org سونوگرافی پستان گاهی ممکن است موقتاً ناخوشایند باشد اما نباید دردناک باشد.
فرق سونوگرافی پستان با ماموگرافی چیست؟
سونوگرافی از امواج صوتی و ماموگرافی از پرتوی ایکس کم‌دوز استفاده می‌کند. جزئیات در جدول بالا آمده است.
آیا سونوگرافی جایگزین ماموگرافی است؟
خیر. RadiologyInfo.org تصریح می‌کند سونوگرافی جایگزین ماموگرافی سالانه نیست و ماموگرافی تنها ابزار غربالگری سرطان پستان است که کاهش مرگ ناشی از آن در آن شناخته شده است.
بهترین زمان از چرخهٔ قاعدگی برای سونوگرافی پستان کی است؟
اطلاعات کافی در منابع مرورشده یافت نشد. از مرکز تصویربرداری یا پزشک بپرسید.
آیا سونوگرافی پستان در بارداری و شیردهی ممکن است؟
RadiologyInfo.org می‌گوید در این گروه، وقتی گزینهٔ بدون پرتو ترجیح داده شود، سونوگرافی پستان می‌تواند پیشنهاد شود.
اگر توده در سونوگرافی دیده شود، یعنی سرطان است؟
خیر، لزوماً نه. طبق RadiologyInfo.org بیشتر یافته‌های مشکوک در سونوگرافی که به بیوپسی نیاز پیدا می‌کنند سرطان نیستند، اما تفسیر و گام بعدی را پزشک تعیین می‌کند. در صورت لمس توده یا هر تغییر تازه در پستان به پزشک مراجعه کنید.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
