ترشح نوک سینه؛ علل طبیعی و غیرطبیعی و زمان مراجعه به پزشک

ترشح نوک سینه (Nipple Discharge) یکی از شکایات نسبتاً شایع در مراجعه به متخصصان زنان و پستان است. بسیاری از افراد با مشاهدهٔ این علامت نگران ابتلا به سرطان پستان می‌شوند، در حالی که طبق منابع علمی، اکثریت قریب‌به‌اتفاق موارد ترشح نوک سینه خوش‌خیم و غیرسرطانی است. با این حال، شناخت ویژگی‌هایی که می‌توانند نشانهٔ یک مشکل جدی‌تر باشند، برای تصمیم‌گیری دربارهٔ زمان مراجعه به پزشک اهمیت دارد.

ترشح نوک سینه به چه معناست؟

ترشح نوک سینه به خروج هر نوع مایع از نوک پستان، جدا از دوران بارداری و شیردهی فعال، گفته می‌شود. این مایع می‌تواند شفاف، شیری، زرد، سبز، قهوه‌ای یا خونی باشد و بسته به علت زمینه‌ای، ویژگی‌های متفاوتی دارد.

تفاوت ترشح فیزیولوژیک (خوش‌خیم) و ترشح پاتولوژیک (هشداردهنده)

در منابع پزشکی، ترشح نوک سینه به دو دستهٔ کلی تقسیم می‌شود: ترشح فیزیولوژیک که معمولاً خوش‌خیم است و ترشح پاتولوژیک که نیازمند بررسی دقیق‌تر است. بر اساس StatPearls، ترشح فیزیولوژیک عموماً دوطرفه (Bilateral) است، رنگی شفاف یا شیری دارد و چند مجرا را درگیر می‌کند، در حالی‌که ترشح پاتولوژیک معمولاً یک‌طرفه (Unilateral) و خودبه‌خودی است، ممکن است خونی باشد و اغلب تنها از یک مجرا خارج می‌شود.

طبق راهنمای بالینی آکادمی متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG)، ترشح خوش‌خیم معمولاً این ویژگی‌ها را دارد: دوطرفه بودن، ظاهر شدن فقط هنگام فشردن نوک پستان، و رنگ شیری یا سبز. در مقابل، ترشحی که خودبه‌خودی، از یک مجرا (Uniductal)، یک‌طرفه و خونی یا شفاف باشد، ریسک بالاتری برای بدخیمی دارد و نیازمند ارزیابی دقیق‌تر است.

جدول مقایسهٔ ترشح خوش‌خیم و ترشح هشداردهنده

این تفکیک بر اساس اطلاعات StatPearls و ACOG ارائه شده است؛ اما تشخیص قطعی فقط با معاینهٔ بالینی و تصویربرداری توسط پزشک ممکن است.

علل شایع ترشح نوک سینه

علل خوش‌خیم و غیرسرطانی

• گالاکتوره (Galactorrhea): ترشح شیری خارج از دوران شیردهی که می‌تواند ناشی از افزایش هورمون پرولاکتین، اختلالات تیروئید، یا مصرف برخی داروها (مانند برخی داروهای ضدافسردگی و قرص‌های ضدبارداری) باشد؛ طبق StatPearls گالاکتورهٔ پس از زایمان می‌تواند تا دو سال پس از زایمان نیز ادامه یابد.
• اکتازی مجاری پستان (Mammary Duct Ectasia): گشاد شدن یکی از مجاری شیر زیر نوک پستان، معمولاً با افزایش سن؛ طبق Mayo Clinic دیوارهٔ مجرا ممکن است ضخیم شده و از مایع پر شود. این حالت عامل خطر سرطان پستان محسوب نمی‌شود.
• پاپیلوم داخل مجرا (Intraductal Papilloma): یک تودهٔ غیرسرطانی کوچک درون مجرای شیر که می‌تواند باعث ترشح خونی یا شفاف از یک مجرا شود؛ طبق StatPearls و Cleveland Clinic یکی از علل شایع ترشح یک‌طرفه است.
• تغییرات فیبروکیستیک پستان (Fibrocystic Changes): تغییرات خوش‌خیم بافت پستان مرتبط با نوسانات هورمونی قاعدگی.
• عفونت یا آبسهٔ پستان: می‌تواند با ترشح، درد و قرمزی همراه باشد.
• تحریک یا اصطکاک مکرر نوک پستان و همچنین استرس (که با افزایش پرولاکتین مرتبط است)، طبق Cleveland Clinic از علل شایع هستند.

علل نیازمند توجه بیشتر

• پرولاکتینوم یا سایر مشکلات غدهٔ هیپوفیز: افزایش پرولاکتین ناشی از تومور خوش‌خیم هیپوفیز.
• کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism): از علل شناخته‌شدهٔ گالاکتوره طبق Cleveland Clinic.
• بیماری پاژه پستان (Paget’s Disease of the Breast): نوع نادری از سرطان پستان که می‌تواند با تغییرات پوستی نوک پستان و ترشح همراه باشد؛ طبق Mayo Clinic.
• سرطان پستان: طبق ACOG، در اکثر موارد ترشح نوک سینه خوش‌خیم است و ترشحی که یک‌طرفه، خودبه‌خودی و خونی باشد خطر بالاتری دارد و باید بررسی شود. طبق StatPearls حدود ۹۷ درصد ترشح‌های نوک سینه ماهیت خوش‌خیم دارند. بر اساس مطالعات مروری داوری‌شده، در میان ترشح‌های پاتولوژیک که به‌صورت جراحی ارزیابی می‌شوند، خطر بدخیمی حدود ۵ تا ۲۳ درصد گزارش شده است که عمدتاً کارسینوم مجرایی درجا (Ductal Carcinoma In Situ) است.
• 

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

بر اساس راهنمای سازمان بهداشت ملی بریتانیا (NHS)، هرگونه ترشح از نوک پستان باید توسط پزشک بررسی شود، حتی اگر در بیشتر موارد نشانهٔ چیز جدی نباشد. علاوه بر این، طبق Mayo Clinic و Cleveland Clinic، در شرایط زیر مراجعهٔ سریع‌تر به پزشک اهمیت بیشتری دارد:

• ترشح خودبه‌خودی باشد (بدون فشار دادن نوک پستان رخ دهد).
• ترشح خونی یا صورتی‌رنگ باشد.
• ترشح فقط از یک پستان و از یک مجرا خارج شود.
• ترشح با تودهٔ قابل‌لمس، درد، قرمزی، یا تغییر شکل پوست/نوک پستان همراه باشد.
• ترشح در مردان رخ دهد؛ طبق StatPearls، ترشح نوک سینه در مردان همواره غیرطبیعی تلقی می‌شود و نیازمند بررسی است.
• فرد در سن بالای ۴۰ سال یا پس از یائسگی باشد؛ طبق StatPearls، هر ترشح در دوران پس از یائسگی باید ارزیابی شود.
• ترشح چند هفته ادامه‌دار یا جدید باشد.

پزشک معمولاً با معاینهٔ بالینی شروع می‌کند و در صورت نیاز، آزمایش‌هایی مانند سطح پرولاکتین و هورمون محرک تیروئید (TSH)، ماموگرافی، سونوگرافی پستان، و در صورت لزوم MRI پستان یا نمونه‌برداری (بیوپسی) را درخواست می‌کند؛ این موارد بر اساس StatPearls و NHS ذکر شده‌اند.

جمع‌بندی

ترشح نوک سینه علامتی نسبتاً شایع است که در اکثریت موارد ریشهٔ خوش‌خیم دارد؛ از جمله گالاکتوره، اکتازی مجاری، پاپیلوم داخل مجرا، یا نوسانات هورمونی. با این حال، ویژگی‌هایی مانند یک‌طرفه بودن، خودبه‌خودی بودن، خونی بودن، یا همراهی با توده باید جدی گرفته شوند. تنها راه اطمینان از خوش‌خیم یا نیازمند بررسی بودن ترشح، مراجعه به پزشک و انجام ارزیابی‌های لازم است.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.

منابع

• NCBI StatPearls — Breast Nipple Discharge (پشتیبانی از: تعریف ترشح فیزیولوژیک در برابر پاتولوژیک، علل خوش‌خیم شامل پاپیلوم داخل مجرا و اکتازی مجاری و گالاکتوره، آمار ۹۷ درصدی خوش‌خیم بودن، ادامهٔ گالاکتورهٔ پس از زایمان تا دو سال، لزوم ارزیابی ترشح پس از یائسگی و در مردان، و روند تشخیصی شامل پرولاکتین/TSH/ماموگرافی/MRI)
• ACOG — Benign Breast Conditions (پشتیبانی از: ویژگی‌های ترشح خوش‌خیم — دوطرفه و فقط هنگام فشردن و شیری/سبز — در برابر ترشح هشداردهندهٔ یک‌طرفه/خودبه‌خودی/خونی؛ و توصیهٔ بررسی هر ترشح توسط پزشک)
• Annals of Breast Surgery — Workup and treatment of nipple discharge (مقالهٔ مروری داوری‌شده) (پشتیبانی از: خطر بدخیمی حدود ۵ تا ۲۳ درصد در ترشح پاتولوژیکِ ارزیابی‌شده به‌صورت جراحی، عمدتاً کارسینوم مجرایی درجا)
• Mayo Clinic — Nipple discharge, Causes (پشتیبانی از: اکتازی مجاری پستان و عدم ارتباط آن با افزایش خطر سرطان پستان)
• Mayo Clinic — Paget’s disease of the breast (پشتیبانی از: معرفی بیماری پاژه پستان به‌عنوان یک نوع نادر سرطان پستان همراه با تغییرات نوک پستان)
• Cleveland Clinic — Nipple Discharge (پشتیبانی از: فهرست علل خوش‌خیم مانند نوسانات هورمونی، داروها، استرس و پرولاکتین؛ فهرست علل نگران‌کننده مانند عفونت، کم‌کاری تیروئید، و معیارهای مراجعه به پزشک)
• NHS — Nipple discharge (پشتیبانی از: توصیهٔ کلی مراجعه به پزشک برای هرگونه ترشح نوک پستان و فهرست علل غیرجدی مانند بارداری، شیردهی، اکتازی مجاری و عفونت پستان)