دسته بندی:
25 خرداد 1405 
7 بازدید
آبله مرغان (Chickenpox) یکی از شایعترین بیماریهای دوران کودکی است که توسط ویروس واریسلا زوستر (Varicella-Zoster Virus — VZV) ایجاد میشود. این بیماری بسیار مسری بوده و معمولاً در کودکان سیر خفیفتری دارد؛ با این حال، عوارض جدی در موارد معین ممکن است رخ دهد. شناخت علائم، مراحل بیماری و نکات مراقبتی صحیح، نقش مهمی در بهبود سریعتر و پیشگیری از عوارض دارد.
آبله مرغان چیست و چگونه منتقل میشود؟
آبله مرغان یک بیماری عفونی ویروسی بسیار واگیردار است که در اثر ویروس واریسلا زوستر ایجاد میشود. این ویروس عضو خانواده هرپس ویروسها است و پس از بهبود اولیه، در عقدههای عصبی به صورت نهفته باقی میماند. در بزرگسالی، این ویروس میتواند مجدداً فعال شده و به صورت «زونا (Herpes Zoster)» ظاهر شود.
راههای انتقال
- انتقال هوابرد: استنشاق ذرات معلق در هوا هنگام سرفه یا عطسه فرد مبتلا.
- تماس مستقیم: لمس مایع درون تاولهای پوستی فرد بیمار.
- تماس با ترشحات تنفسی: تماس با بزاق یا ترشحات بینی فرد مبتلا.
طبق دادههای سازمان بهداشت جهانی (WHO)، ۶۱ تا ۱۰۰ درصد افراد غیرایمن پس از تماس نزدیک با مبتلا به آبله مرغان، به بیماری مبتلا میشوند.
دوره کُمون آبله مرغان معمولاً ۱۴ تا ۱۶ روز پس از قرار گرفتن در معرض ویروس است، با بازهای بین ۱۰ تا ۲۱ روز. در این مدت، کودک هیچ علامتی ندارد اما ممکن است در روزهای پایانی دوره کمون ناقل ویروس باشد.
دوره مسری بودن بیماری
فرد مبتلا از ۱ تا ۲ روز پیش از ظهور بثورات تا زمانی که تمام تاولها پوسته ببندند مسری است. این دوره معمولاً حدود ۵ روز پس از ظهور اولین بثورات است.
نکته مهم: کودکان مبتلا باید تا پایان دوره مسری بودن، از حضور در مدرسه، مهدکودک و اماکن عمومی خودداری کنند.
علائم آبله مرغان در کودکان
علائم مرحله مقدماتی (پرودروم)
در کودکان، آبله مرغان اغلب مستقیماً با ظهور بثورات آغاز میشود و ممکن است علائم پیش از بثورات بسیار خفیف یا حتی غایب باشند. بااینحال، برخی کودکان ۱ تا ۲ روز پیش از ظهور بثورات علائم زیر را نشان میدهند:
- تب خفیف (معمولاً کمتر از ۳۸.۹ درجه سانتیگراد)
- خستگی و بیحالی
- کاهش اشتها
- سردرد
بثورات پوستی؛ مشخصه اصلی بیماری
شاخصترین علامت آبله مرغان، بثورات خارشدار است که معمولاً ابتدا بر روی قفسه سینه، پشت و صورت ظاهر میشوند و سپس به کل بدن گسترش مییابند. ممکن است بثورات در دهان، پلکها و ناحیه تناسلی نیز دیده شوند.
یک ویژگی مهم آبله مرغان این است که ضایعات در تمام مراحل رشد بهطور همزمان در یک بیمار دیده میشوند، به این معنا که در یک کودک ممکن است همزمان لکههای قرمز
مراحل بثورات آبله مرغان
بثورات آبله مرغان سیر تکاملی مشخصی دارند. در جدول زیر خلاصه این مراحل آمده است:
| مرحله | نام علمی | توضیح | مدت تقریبی |
|---|---|---|---|
| مرحله ۱ | لکه (Macule) | لکههای صاف و قرمز رنگ کوچکتر از ۱ سانتیمتر روی پوست ظاهر میشوند. | چند ساعت |
| مرحله ۲ | برآمدگی (Papule) | لکهها برجسته میشوند و شکل دانهمانند پیدا میکنند. | چند ساعت |
| مرحله ۳ | تاول (Vesicle) | برآمدگیها پر از مایع شفاف میشوند. در این مرحله خارش شدیدتر است و تاولها ممکن است بترکند. | ۱ تا ۲ روز |
| مرحله ۴ | پوسته (Crust / Scab) | تاولها خشک میشوند و دلمه میبندند. این مرحله نشانه شروع بهبود است. | ۳ تا ۵ روز |
معمولاً ۲۵۰ تا ۵۰۰ ضایعه در طول بیماری ایجاد میشود. کل دوره بثورات معمولاً ۴ تا ۷ روز طول میکشد.
مراقبت خانگی در آبله مرغان
در کودکان سالم، آبله مرغان معمولاً بدون نیاز به درمان دارویی خاص بهبود مییابد و مراقبتهای حمایتی کافی است.
اقدامات توصیهشده
- کنترل خارش: استفاده از لوسیون کالامین (Calamine Lotion) روی ضایعات پوستی و حمام آب خنک با جوششیرین یا آرد جو میتواند خارش را کاهش دهد.
- پیشگیری از خاراندن: ناخنهای کودک را کوتاه نگه دارید؛ استفاده از جوراب روی دستها در هنگام خواب میتواند از خاراندن ناخودآگاه جلوگیری کند.
- مصرف مایعات: کودک را به نوشیدن آب و مایعات تشویق کنید؛ برای کودکانی که کمتر مینوشند، بستنیهای یخی مناسب است.
- کنترل تب: برای کاهش تب، با مشورت پزشک یا داروساز از استامینوفن (Paracetamol/Acetaminophen) استفاده کنید.
- بهداشت دست: شستن مکرر دستها (حداقل ۲۰ ثانیه) پس از خاراندن یا تماس با ضایعات.
اقداماتی که باید از آنها پرهیز کرد
- از خاراندن تاولها پرهیز کنید تا از زخم ماندگار و عفونت ثانویه جلوگیری شود.
- ایبوپروفن (Ibuprofen) را بدون تجویز پزشک به کودک ندهید؛ آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند در آبله مرغان از ایبوپروفن تا حد ممکن پرهیز شود، زیرا با عفونتهای باکتریایی شدید پوستی مرتبط بوده است.
- به هیچ عنوان به کودک مبتلا آسپرین ندهید — توضیح کامل در بخش بعدی.
هشدار مهم: خطر سندرم ری (Reye Syndrome) با مصرف آسپرین
دادن آسپرین (Aspirin) یا هر داروی حاوی سالیسیلات (Salicylate) به کودکان مبتلا به آبله مرغان بسیار خطرناک است و ممکن است منجر به سندرم ری (Reye Syndrome) شود.
سندرم ری یک بیماری نادر اما بسیار جدی است که مغز و کبد را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند کشنده باشد. این سندرم عمدتاً در کودکان و نوجوانان زیر ۱۶ سال پس از ابتلا به بیماریهای ویروسی مانند آبله مرغان یا آنفلوانزا، بهویژه در صورت مصرف آسپرین، رخ میدهد.
علائم هشداردهنده سندرم ری
- استفراغ مکرر
- خوابآلودگی یا بیحالی غیرمعمول
- تغییرات رفتاری ناگهانی
- گیجی و اختلال هوشیاری
- تشنج
توصیه اکید: به هیچ کودکی زیر ۱۶ سال در صورت ابتلا به آبله مرغان (یا آنفلوانزا) آسپرین یا داروهای حاوی سالیسیلات ندهید، مگر با تجویز مستقیم پزشک.
واکسیناسیون؛ موثرترین روش پیشگیری
واکسن واریسلا (Varicella Vaccine) در پیشگیری از آبله مرغان بسیار موثر است. طبق دادههای CDC، این واکسن ۹۰ درصد در پیشگیری از ابتلا موثر است.
برنامه واکسیناسیون توصیهشده توسط CDC
- دوز اول: در سنین ۱۲ تا ۱۵ ماهگی
- دوز دوم: در سنین ۴ تا ۶ سالگی
از زمان شروع برنامه واکسیناسیون در ایالات متحده، موارد ابتلا به آبله مرغان بیش از ۹۷ درصد کاهش یافته و بستری شدن و مرگ ناشی از آن به میزان چشمگیری نادر شده است.
در ایران، لطفاً برنامه واکسیناسیون ملی را از پزشک اطفال یا مراکز بهداشتی استعلام کنید، زیرا برنامههای واکسیناسیون در هر کشور ممکن است متفاوت باشد.
گروههای در معرض خطر بیشتر
اگرچه آبله مرغان در کودکان سالم معمولاً خفیف است، برخی گروهها در خطر عوارض جدیتری هستند:
- نوزادان زیر ۱۲ ماه
- کودکان با سیستم ایمنی تضعیفشده (مانند مبتلایان به HIV، سرطان، یا دریافتکنندگان داروهای سرکوبگر ایمنی)
- کودکانی با بیماریهای مزمن پوستی یا ریوی
- نوجوانان و بزرگسالانی که در دوران کودکی ابتلا نداشتهاند
- زنان باردار غیرایمن
عوارض احتمالی آبله مرغان در کودکان
شایعترین عارضه آبله مرغان در کودکان عفونت باکتریایی ثانویه پوست است که معمولاً در اثر خاراندن تاولها ایجاد میشود. سایر عوارض کمتر شایع عبارتند از:
- عفونت باکتریایی پوست و بافت نرم (سلولیت)
- ذاتالریه (Pneumonia) — شایعتر در بزرگسالان
- آنسفالیت (Encephalitis) — التهاب مغز
- آتاکسی مخچهای (Cerebellar Ataxia) — اختلال در تعادل
- کمآبی بدن (Dehydration)
- سندرم ری در صورت مصرف آسپرین
علائم هشدار؛ چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید فوری با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:
- تب بالاتر از ۳۸.۹ درجه سانتیگراد که بیش از ۴ روز ادامه داشته باشد
- پوست قرمز، گرم، دردناک یا متورم با ترشح (نشانه عفونت باکتریایی)
- گردن سفت یا دردناک
- استفراغ مداوم یا مکرر
- سردرد شدید
- مشکل در راه رفتن یا تعادل (آتاکسی)
- گیجی، بیقراری یا تغییر سطح هوشیاری
- مشکل تنفسی یا سرفه شدید
- بثورات خونریزیدهنده یا پوستهها با رنگ بنفش یا سیاه
- کمآبی بدن (کاهش ادرار، خشکی دهان، گریه بدون اشک)
برای تخصص بیماریهای پوست (درماتولوژی) به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
برای تشخیص و درمان انواع مشکلات پوستی، از جمله خال قرمز، لکهای پوستی، بیماریهای التهابی، آلرژیهای پوستی و ضایعات پوستی بهتر است به پزشک متخصص پوست مراجعه کنید.
متخصصان پوست و مو (درماتولوژی) با معاینه دقیق و در صورت نیاز انجام آزمایشها یا روشهای درمانی، بهترین راهکار را متناسب با شرایط شما ارائه میدهند.
برای دریافت مشاوره تخصصی و رزرو نوبت از پزشکان حوزه پوست میتوانید از طریق سامانه طبیبیاب اقدام کنید.
همچنین فرد مبتلا باید از نزدیک شدن به نوزادان، زنان باردار و افراد با ایمنی ضعیف تا پایان دوره مسری بودن خودداری کند.
تفاوت آبله مرغان واکسینهشدهها با غیرواکسینهها
کودکانی که واکسینه شدهاند اما به بیماری مبتلا میشوند، معمولاً بثورات بسیار کمتری (گاهی فقط لکههای قرمز بدون تاول)، تب خفیفتر و دوره کوتاهتری از بیماری تجربه میکنند.
جدول مقایسه: آبله مرغان در کودکان واکسینه و غیرواکسینه
چه زمانی کودک میتواند به مدرسه بازگردد؟کودک مبتلا به آبله مرغان باید تا زمانی که تمام تاولها کاملاً دلمه بسته باشند (که معمولاً حدود ۵ روز پس از ظهور اولین بثورات است) در خانه بماند و از تماس با دیگران پرهیز کند. کودکان بیمار بهطور میانگین ۵ تا ۶ روز مدرسه را از دست میدهند.درمان دارویی؛ چه کسانی به داروی ضدویروس نیاز دارند؟در کودکان سالم بدون عامل خطر، معمولاً نیازی به داروی ضدویروس نیست و درمان حمایتی کافی است. داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر (Acyclovir) در موارد خاص ممکن است توسط پزشک تجویز شوند، از جمله برای:
- کودکان با سیستم ایمنی ضعیف
- کودکان مبتلا به بیماری مزمن پوستی یا ریوی
- موارد شدید بیماری
هیچ دوزی بدون تجویز پزشک داده نشود. درمان دارویی باید صرفاً بر اساس توصیه پزشک معالج انجام گیرد.سلب مسئولیت: این مطلب صرفاً جنبه اطلاعرسانی عمومی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشک نیست. در صورت نگرانی درباره سلامت فرزندتان، با پزشک یا متخصص اطفال مشورت کنید. هرگز بر اساس مطالب اینترنتی بهتنهایی برای کودک خود تصمیمگیری پزشکی نکنید.
| ویژگی | کودک غیرواکسینه | کودک واکسینه (Breakthrough) |
|---|---|---|
| تعداد ضایعات | ۲۵۰ تا ۵۰۰ ضایعه | معمولاً کمتر از ۵۰ ضایعه یا فقط لکه قرمز |
| نوع ضایعه | مکول، پاپول، وزیکول و دلمه | عمدتاً لکه یا پاپول بدون تاول |
| تب | شایع، تا ۳۸.۹ درجه | خفیف یا غایب |
| مدت بیماری | ۴ تا ۷ روز | کوتاهتر |
| خطر انتقال به دیگران | بالا | کمتر اما همچنان ممکن |
کودک مبتلا به آبله مرغان باید تا زمانی که تمام تاولها کاملاً دلمه بسته باشند (که معمولاً حدود ۵ روز پس از ظهور اولین بثورات است) در خانه بماند و از تماس با دیگران پرهیز کند. کودکان بیمار بهطور میانگین ۵ تا ۶ روز مدرسه را از دست میدهند.
درمان دارویی؛ چه کسانی به داروی ضدویروس نیاز دارند؟
در کودکان سالم بدون عامل خطر، معمولاً نیازی به داروی ضدویروس نیست و درمان حمایتی کافی است. داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر (Acyclovir) در موارد خاص ممکن است توسط پزشک تجویز شوند، از جمله برای:
- کودکان با سیستم ایمنی ضعیف
- کودکان مبتلا به بیماری مزمن پوستی یا ریوی
- موارد شدید بیماری
هیچ دوزی بدون تجویز پزشک داده نشود. درمان دارویی باید صرفاً بر اساس توصیه پزشک معالج انجام گیرد.
خال قرمز روی بدن نشانه چیست؟
خالهای قرمز روی پوست که معمولاً به نام «آنژیوم گیلاسی» شناخته میشوند، ضایعاتی کوچک و شایع هستند که ممکن است با افزایش سن بیشتر دیده شوند. این خالها اغلب بیخطرند، اما در برخی موارد تغییر در اندازه، تعداد یا رنگ آنها میتواند نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد. آشنایی با دلایل ایجاد خال قرمز، علائم هشداردهنده و زمان مراجعه به پزشک به شما کمک میکند سلامت پوست خود را بهتر مدیریت کنید.
