گربهی مسنتان بیشتر از قبل آب میخورد و لاغر شده، یا برگهی آزمایشی در دست دارید که کراتینینش بالاست و نمیدانید یعنی چه؟ نگرانیتان کاملاً طبیعی است، و خبر خوب این است که بیماری کلیوی مزمن با مراقبت درست میتواند ماهها یا حتی سالها با کیفیت زندگی خوب همراه باشد [2]. اگر هنوز دامپزشک گربهتان را ندیده، میتوانید از طریق طبیبیاب کلینیکی نزدیک خودتان پیدا کنید و همین نکتهها را همراه ببرید.
پاسخ کوتاه: بیماری کلیوی مزمن (CKD) در گربه آسیب پایدار و معمولاً پیشروندهی کلیه است و درمان قطعی ندارد، اما قابل مدیریت است [1][8].
علائم شایع: پرنوشی و پرادراری، کاهش وزن، بیاشتهایی، بیحالی، استفراغ و بوی بد دهان. در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی دیده نشود [1][2].
کراتینین یا اورهی بالا: این عددها بهتنهایی به معنی CKD نیستند و کمآبی، انسداد ادراری یا آسیب حاد کلیه هم میتوانند آنها را بالا ببرند [5][8].
فوری: اگر گربه ادرار نمیکند یا بسیار کم ادرار میکند و بیقرار است، همان لحظه به دامپزشک مراجعه کنید [12].
بیماری کلیوی مزمن گربه چیست و کلیهها کجا هستند؟
کلیهها مواد زائد را از خون جدا میکنند، تعادل آب و نمکها را نگه میدارند، در تنظیم فشار خون نقش دارند و هورمونهایی میسازند که برای حفظ گلبولهای قرمز لازم است [2].
گربه دو کلیه دارد که در شکم قرار گرفتهاند [2]؛ جای آنها در بخش جلویی شکم و بهسمت پشت بدن است و کلیهی گربه نسبت به سگ تحرک بیشتری دارد [19]. به همین دلیل دامپزشک گاهی در معاینهی لمسی هم میتواند ناهنجاری کلیه را تشخیص دهد [7].
تعریف دقیق و یکدستی برای CKD در گربه وجود ندارد، ولی اصل مهم این است که آسیب عملکردی یا ساختاری کلیه پایدار باشد، مثلاً سه ماه یا بیشتر [3].
تفاوت چند اصطلاح رایج
- بیماری کلیوی مزمن (CKD): از دست رفتن تدریجی بافت فعال کلیه که اغلب طی ماهها یا سالها شکل میگیرد و معمولاً برگشتناپذیر است [8].
- آسیب حاد کلیه (AKI): افت ناگهانی عملکرد کلیه. اصطلاح «نارسایی حاد کلیه» به شدیدترین شکل این طیف اشاره دارد [8][20].
- آزوتمی: بالا بودن مواد نیتروژندار مانند اوره و کراتینین در خون؛ این یک یافتهی آزمایشگاهی است، نه تشخیص نهایی [8].
- نارسایی کلیه: در زبان روزمره معمولاً هم برای CKD پیشرفته و هم برای نوع حاد به کار میرود، پس بهتر است از دامپزشک بپرسید منظور کدامیک است.
علتها و عوامل خطر بیماری کلیوی در گربه
CKD در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما در گربههای میانسال و مسنتر، یعنی بالای ۷ سال، شایعتر است [2]. برآوردهای شیوع یکسان نیستند:
- راهنمای ISFM: حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد یا بیشتر در گربههای بالای ۱۰ سال [3].
- مرکز سلامت گربهی کورنل: تا ۴۰ درصد در گربههای بالای ۱۰ سال و تا ۸۰ درصد در گربههای بالای ۱۵ سال [1].
- iCatCare: حدود ۲۰ تا ۵۰ درصد در گربههای بالای ۱۵ سال [2].
در بیشتر گربهها علت دقیق پیدا نمیشود [2]. علتها یا عوامل شناختهشدهی احتمالی عبارتاند از:
- بیماری کلیهی پلیکیستیک، که ارثی است و در گربههای پرشین و نژادهای وابسته دیده میشود [2].
- تومور کلیه، مانند لنفوم. دربارهی نشانههای کلی سرطان میتوانید سرطان در سگ و گربه را بخوانید [2].
- عفونت باکتریایی کلیه، گلومرولونفریت، انسداد مجاری ادراری فوقانی، برخی سموم و داروها [2][3].
- آمیلوئیدوز، افزایش کلسیم خون و ناهنجاریهای مادرزادی [2][3].
سن تنها عامل خطر روشنی است که راهنماها بر آن تأکید میکنند [1][3]. با این حال، در مطالعات بزرگ مراجعه به درمانگاه، بیماری پریودنتال (بهویژه مراحل ۳ و ۴)، نژاد خالص، سابقهی سیستیت، کمآبی و لاغری با احتمال بیشتر CKD همراه بودهاند [15][16]. اینها ارتباط آماریاند و علت بودنشان ثابت نشده است، اما مراقبت از دهان و دندان را هم مهم میکنند [15].
علائم نارسایی کلیه در گربه
بدن تا مدتی کاهش عملکرد کلیه را جبران میکند؛ علائم معمولاً وقتی آشکار میشوند که حدود دو سوم تا سه چهارم بافت فعال هر دو کلیه از دست رفته باشد [2]. به همین دلیل گربهای که ظاهراً حالش خوب است، ممکن است در مراحل اولیهی بیماری باشد [1].
علائم اولیه
- بیشتر آب خوردن و بیشتر ادرار کردن، که اغلب نخستین نشانه است و معمولاً در مراحل ۱ یا ۲ دیده میشود [8].
- کاهش تدریجی وزن. در یک مطالعه، میانهی کاهش وزن گربههای مبتلا در ۶ تا ۱۲ ماه پیش از تشخیص ۱۰.۸ درصد بود، در برابر ۲.۱ درصد در گربههای بدون CKD [16].
- کم شدن اشتها و بیحالی [2].
- استفراغ گاهبهگاه [8].
- ظاهر نامرتب موها [1][2].
علائم پیشرفته
با پیشرفت بیماری، بهویژه در مراحل ۳ و ۴، این نشانهها شایعتر میشوند:
- بیاشتهایی، کاهش وزن بیشتر و کمآبی [8].
- استفراغ و اسهال [8].
- زخمهای دهان و بوی بد دهان، که با تجمع مواد زائد در خون (اورمی) مرتبطاند [8][10].
- ضعف عضلانی، که گاهی به کمبود پتاسیم مربوط است [2][3].
- لثههای رنگپریده و خستگی به دلیل کمخونی [1].
کوری ناگهانی و فشار خون بالا
فشار خون بالا در گربههای کلیوی شایع است و میتواند باعث خونریزی یا جداشدگی شبکیه و تغییر ناگهانی بینایی شود [1][7]. اگر گربهتان ناگهان انگار جایی را نمیبیند، موضوع را اورژانسی بدانید و فوراً با دامپزشک تماس بگیرید.
مراحل بیماری کلیوی گربه بر اساس IRIS
انجمن بینالمللی IRIS (International Renal Interest Society) بیماری را پس از تشخیص CKD، بر پایهی کراتینین یا SDMA ناشتا و ترجیحاً هر دو مرحلهبندی میکند؛ این اندازهگیری باید دستکم دو بار و در گربهای پایدار و خوبآبرسانیشده انجام شود [4]. جدول زیر فقط برای گربه است و عددهای سگ با آن فرق دارند [4].
جدول ارزیابی مراحل نارسایی مزمن کلیه – استاندارد IRIS
مقادیر ارائهشده بر اساس راهنمای سال ۲۰۲۶ انجمن بینالمللی IRIS (International Renal Interest Society) برای مرحلهبندی بیماری کلیوی مزمن در گربه تنظیم شده است.
| مرحله IRIS | کراتینین (mg/dL) | کراتینین (µmol/L) | SDMA (µg/dL) | توصیف بالینی |
|---|---|---|---|---|
| مرحله ۱ | < ۱.۶ | < ۱۴۰ | < ۱۸ (افزایش پایدار بالای ۱۴ میتواند نشانهی CKD زودرس باشد) | بدون آزوتمی؛ شواهد دیگری از آسیب کلیوی وجود دارد. |
| مرحله ۲ | ۱.۶ تا ۲.۸ | ۱۴۰ تا ۲۵۰ | ۱۸ تا ۲۵ | آزوتمی خفیف؛ اغلب علائم بالینی محدود و غیرواضح. |
| مرحله ۳ | ۲.۹ تا ۵.۰ | ۲۵۱ تا ۴۴۰ | ۲۶ تا ۳۸ | آزوتمی متوسط؛ ممکن است علائم خارجکلیوی متعددی وجود داشته باشد، اما شدت آنها متفاوت است. |
| مرحله ۴ | > ۵.۰ | > ۴۴۰ | > ۳۸ | آزوتمی شدید؛ افزایش خطر علائم سیستمیک و بحران اورمیک. |
اگر کراتینین و SDMA مرحلهی متفاوتی نشان دهند، دامپزشک تودهی عضلانی گربه را در نظر میگیرد و آزمایش را معمولاً ۲ تا ۴ هفته بعد تکرار میکند؛ اگر ناهمخوانی ادامه یابد، مرحلهی بالاتر مبنا قرار میگیرد [6][7].
زیرمرحلهبندی بر اساس پروتئین ادرار و فشار خون
IRIS پس از تعیین مرحله، دو سنجهی دیگر را هم اضافه میکند [4]:
| سنجه | محدوده در گربه | زیرمرحله |
|---|---|---|
| نسبت پروتئین به کراتینین ادرار (UPC) | کمتر از ۰.۲ | بدون پروتئینوری |
| UPC | ۰.۲ تا ۰.۴ | پروتئینوری مرزی |
| UPC | بیشتر از ۰.۴ | پروتئینوری |
| فشار خون سیستولیک (mmHg) | کمتر از ۱۴۰ | فشار طبیعی |
| فشار خون سیستولیک (mmHg) | ۱۴۰ تا ۱۵۹ | پیشپرفشاری؛ خطر کم |
| فشار خون سیستولیک (mmHg) | ۱۶۰ تا ۱۷۹ | پرفشاری؛ خطر متوسط |
| فشار خون سیستولیک (mmHg) | ۱۸۰ یا بیشتر | پرفشاری شدید؛ خطر زیاد |
این زیرمرحلهها برای تصمیم درمانی و پیشآگهی مهماند [3]. یک عدد منفرد کافی نیست: UPC بهتر است بر پایهی دستکم دو نمونه در فاصلهی حداقل دو هفته باشد و فشار خون هم باید چند بار اندازهگیری شود [4].
SDMA یا کراتینین؛ کدام زودتر هشدار میدهد؟
کراتینین و SDMA هر دو نشانهی غیرمستقیم توان فیلتراسیون کلیهاند [9]. کراتینین معمولاً تا زمانی که نزدیک به ۷۵ درصد عملکرد کلیه از دست نرفته بالا نمیرود، اما SDMA ممکن است با از دست رفتن حدود ۴۰ درصد عملکرد افزایش یابد [1].
- مزیت SDMA: به نظر میرسد نسبت به کراتینین حساستر باشد و تحت تأثیر تودهی عضلانی قرار نگیرد؛ این نکته در گربهی لاغر و مسن اهمیت دارد [3][4].
- زمان هشدار: در مطالعات طولی، SDMA بهطور میانگین حدود ۱۷ ماه زودتر از افزایش پایدار کراتینین بالا رفته است، ولی تعمیم این نتیجه به جمعیت عمومی گربهها هنوز به مطالعات بزرگ نیاز دارد [9].
- محدودیت SDMA: نباید تنها آزمایش غربالگری باشد [3]. در برخی بیماریها مانند لنفوم ممکن است بدون افت فیلتراسیون بالا برود و در گربهی پرکاری تیروئید هم احتمال افزایش آن هست [4][6].
- تفاوت روشها: حدهای IRIS برای SDMA بر پایهی یک روش آزمایشگاهی مشخص تعیین شدهاند و معلوم نیست روشهای دیگر نتیجهی معادل بدهند، پس بهتر است پیگیری در یک آزمایشگاه انجام شود [4].
تشخیص بیماری کلیوی در گربه چگونه است؟
هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص CKD کافی نیست. دامپزشک شرح حال، معاینه و نتایج آزمایشها را کنار هم میگذارد [3][7]. بررسی کامل معمولاً شامل این موارد است [3]:
- آزمایش خون: کراتینین، اوره، الکترولیتها و فسفر، شمارش خون و در صورت نیاز SDMA و هورمون تیروئید.
- آزمایش ادرار: وزن مخصوص ادرار، UPC، بررسی رسوب و در صورت لزوم کشت ادرار. روش رایج تشخیص، ترکیب کراتینین بالاتر از ۱.۶ mg/dL با وزن مخصوص کمتر از ۱.۰۳۵ و پایدار بودن این یافتههاست، هرچند همهی گربههای مبتلا این معیارها را ندارند.
- فشار خون و معاینهی چشم: بهدلیل ارتباط قوی پرفشاری خون با CKD.
- تصویربرداری: سونوگرافی معمولاً از رادیوگرافی مفیدتر است و به شناسایی تغییرات ساختاری، انسداد و سنگ کمک میکند.
دامپزشک همچنین باید علتهای قابل درمان و قبلکلیوی یا پسکلیوی مانند عفونت کلیه و انسداد حالب را رد کند [5]. پرکاری تیروئید هم بیماری مهمی است که در گربهی مسن میتواند مدیریت CKD را تغییر دهد [3].
مرحلهبندی فقط وقتی معتبر است که بیماری پایدار باشد و گربه کمآب نباشد [3][4]. نمونهی خون برای کراتینین بهتر است ناشتا باشد، چون غذاهای گوشتی میتوانند آن را بالا ببرند [6]. گربهای که AKI داشته تا حدود ۱۲ هفته ممکن است هنوز به وضعیت پایدار نرسیده باشد و پس از آن میتوان مرحلهبندی CKD را انجام داد [6].
کراتینین و اوره بالا در گربه یعنی چه و چه درمانی دارد؟
کراتینین و اوره از مواد زائدی هستند که کلیه باید از خون پاک کند [10]. بالا بودنشان یعنی باید علت پیدا شود، نه اینکه حتماً CKD وجود دارد؛ IRIS تأکید میکند افزایش کراتینین یا SDMA بهتنهایی برای تشخیص CKD کافی نیست [5].
چه چیزهایی این عددها را بالا میبرند؟
- علتهای قبل از کلیه: کمآبی، نارسایی قلبی یا شوک که خونرسانی کلیه را کم میکنند. این حالت معمولاً با برگشت خونرسانی بهتر میشود [8].
- علتهای خود کلیه: CKD یا AKI [8].
- علتهای پس از کلیه: انسداد مسیر ادرار یا پارگی مثانه. انسداد طولانی به بافت کلیه هم آسیب میزند [8].
- عوامل دیگر: تودهی عضلانی، وضعیت آب بدن و نوع آزمایشگاه روی کراتینین اثر دارند و نژادهایی مانند بیرمن ممکن است بهطور طبیعی عدد بالاتری داشته باشند [3][4].
کراتینین نشانگر دقیقتری از اوره است، چون عوامل غیرکلیوی کمتری بر آن اثر میگذارند [3]. از سوی دیگر، کراتینین طبیعی هم همیشه خیال را راحت نمیکند، چون افتهای اولیهی عملکرد کلیه ممکن است فقط تغییر کوچکی در آن ایجاد کنند؛ بالا رفتن پایدار نسبت به عدد پایهی خود گربه هم مهم است [3][8].
درمان کراتینین و اورهی بالا در گربه
درمان، خودِ عدد را هدف نمیگیرد؛ علت و مرحلهی بیماری را هدف میگیرد:
- کمآبی: دامپزشک با مایعدرمانی مناسب آن را اصلاح میکند [5].
- انسداد ادراری: اورژانس کامل است و درمان فوری میخواهد [12].
- AKI: نیاز به ارزیابی و درمان سریع دارد و بعضی گربهها در صورت گذر از مرحلهی بحرانی بهتر میشوند [8].
- CKD: برنامهی بلندمدت شامل غذای ویژهی کلیه، حفظ آب بدن و کنترل عوارض است و غذای ویژه میتواند علائم اورمی را کم کند [3].
در منابع معتبری که بررسی کردیم، هیچ درمان خانگیای برای پایین آوردن کراتینین یا اوره معرفی نشده است؛ مکملهایی مانند ریواس چینی و ترکیب پریبیوتیک و پروبیوتیک هم در مطالعات فایدهای نشان ندادهاند [3]. اگر نتیجهی آزمایش بالاست و گربه بیحال است، غذا نمیخورد، استفراغ میکند یا ادرارش کم شده، منتظر تکرار آزمایش نمانید و همان روز او را نزد دامپزشک ببرید.
مراقبت و درمان بیماری کلیوی در گربه
CKD در بیشتر گربهها درمان قطعی ندارد و هدف، کند کردن پیشرفت، کاهش علائم و حفظ کیفیت زندگی است [1][2]. اگر علت مشخصی مانند عفونت باکتریایی کلیه پیدا شود، درمان آن ممکن است پیشرفت بیماری را متوقف کند [2]. در مراحل ۱ و ۲ تمرکز بیشتر بر کند کردن پیشرفت است و از مرحلهی ۳ به بعد، راحتی و کیفیت زندگی اهمیت بیشتری پیدا میکند [5].
هشدار دارویی: هرگز به گربه مسکن انسانی ندهید. گربهها بهویژه به پاراستامول (استامینوفن) حساساند و مسمومیت آن به خون و کبد آسیب میزند و میتواند باعث آسیب حاد کلیه شود [11]. مسکنهای ضدالتهابی انسانی مانند ایبوپروفن و آسپرین هم بیشتر از همه گوارش و کلیه را درگیر میکنند [11]. حتی NSAIDهای دامپزشکی را فقط دامپزشک، با توجه به CKD و بیماریهای همراه، میتواند تجویز کند [18]. دامپزشک باید هر داروی بالقوه آسیبزا برای کلیه را هم بازبینی کند [5]. اگر گربهتان چیزی مصرف کرده، مطلب مسمومیت غذایی در حیوانات خانگی را ببینید و بیدرنگ با دامپزشک تماس بگیرید.
غذای ویژهی کلیه
غذای ویژهی کلیه از پایههای اصلی مدیریت CKD است و IRIS در مرحلهی ۲ آن را مطرح و از مرحلهی ۳ توصیه میکند [5]. در مطالعات، این غذا علائم اورمی را کم کرده و بقا را بهطور معنادار افزایش داده است؛ مثلاً میانهی بقا در یک مطالعه ۶۳۳ روز در برابر ۲۶۴ روز و در مطالعهی دیگر ۴۸۰ روز در برابر ۲۱۰ روز بوده است [3]. زمان رسیدن به بحران اورمیک هم طولانیتر شده است [8].
- ترکیب غذا: فسفر و پروتئین کمتر، پتاسیم و امگا-۳ بیشتر [3][10]. کاهش فسفر احتمالاً مهمترین عامل افزایش طول عمر است [3].
- پروتئین: محدودیت باید متعادل باشد، چون پروتئین خیلی کم به تحلیل عضله منجر میشود [2][3].
- امگا-۳: شواهد امیدوارکننده است، اما رابطهی علت و معلولی آن با افزایش بقا هنوز ثابت نشده است [3][10].
- تغییر تدریجی: غذای جدید را طی ۷ تا ۱۴ روز یا بیشتر جایگزین کنید. میتوانید دو غذا را کنار هم بگذارید و غذا را تا حدود دمای بدن گرم کنید [2].
- زمان شروع: شروع زودتر معمولاً آسانتر است، چون هنوز بیاشتهایی شروع نشده است [5].
- اگر غذا را نمیخورد: گربه باید چیزی بخورد. غذای قبلی را ادامه دهید و با دامپزشک تماس بگیرید [2].
غذای خانگی را خودسرانه انتخاب نکنید، چون تنظیم درست مواد مغذی آن دشوار است و رژیمهای سادهی چندمادهای اغلب کمبود دارند [13][14]. اگر این گزینه مطرح است، باید با مشاورهی متخصص تغذیهی دامپزشکی تنظیم شود [10].
کارت زیر اصول کلی تغذیهی سگ و گربهی سالم را خلاصه میکند. برای گربهی مبتلا به CKD این اصول کافی نیست و غذای ویژهی کلیه را باید با دامپزشک انتخاب کنید.
حفظ آب بدن
گربههای کلیوی بیشتر در معرض کمآبیاند و کمآبی میتواند آسیب کلیه را تشدید کند [1][2]. این کارها کمک میکند:
- آب تازه و تمیز همیشه و در چند ظرف در دسترس باشد [3][10].
- تا جایی که ممکن است غذای مرطوب بدهید [2][3].
- فوارهی آب یا آب طعمدار بدون نمک، مثلاً آب مرغ یا ماهی تن بدون نمک و عصاره، را امتحان کنید [2].
- اگر گربه میپذیرد و اشتهایش کم نمیشود، کمی آب به غذا اضافه کنید [2].
سرم زیرجلدی فقط با تشخیص و آموزش دامپزشک انجام شود. همهی گربههای آزوتمیک به آن نیاز ندارند؛ این روش بیشتر در مراحل ۳ و ۴ و بهصورت موردی استفاده میشود و باید مراقب بود که مایع بیش از حد وارد بدن نشود [3][8]. نوع مایع، مقدار و فاصلهی تزریق را فقط دامپزشک تعیین میکند. گاهی لولهی تغذیه گزینهی بهتری است [3].
کنترل فشار خون و پروتئین ادرار
اگر فشار سیستولیک بهطور پایدار بالای ۱۶۰ mmHg باشد یا نشانهای از آسیب اندامهایی مانند چشم وجود داشته باشد، درمان لازم است [5]. دامپزشک معمولاً از مسدودکنندههای کانال کلسیم یا مسدودکنندههای گیرندهی آنژیوتانسین استفاده میکند و هدف، کاهش تدریجی فشار است [5].
برای پروتئینوری پایدار با UPC بیشتر از ۰.۴ معمولاً مهارکنندههای ACE یا مسدودکنندههای گیرندهی آنژیوتانسین همراه با غذای کلیوی به کار میروند [5]. این داروها پروتئین ادرار را کم میکنند، ولی افزایش بقا با آنها در گربه هنوز نشان داده نشده است [3]. نباید در گربهی کمآب شروع شوند، چون میتوانند فیلتراسیون کلیه را بهشدت کم کنند [5]. بنابراین هرگز قرص فشار خون انسانی به گربه ندهید و داروی تجویزشده را هم خودسرانه قطع یا تغییر ندهید.
کنترل فسفر
فسفر بالا با پیشرفت CKD ارتباط دارد [3]. هدف IRIS برای فسفر خون، کمتر از ۴.۵ mg/dL در مرحلهی ۲، کمتر از ۵ mg/dL در مرحلهی ۳ و کمتر از ۶ mg/dL در مرحلهی ۴ است [5]. گام اول غذای کمفسفر است و اگر کافی نبود، دامپزشک ممکن است چسبانندهی فسفر همراه غذا تجویز کند [2][5]. از آنجا که غذای کمفسفر و برخی چسبانندهها میتوانند کلسیم را بالا ببرند، پیگیری آزمایش لازم است [3][5].
پتاسیم
برخی گربهها پتاسیم پایین دارند که میتواند باعث ضعف عضلانی و کماشتهایی شود [2][3]. در مقابل، پتاسیم ممکن است طبیعی یا در بیماری پیشرفته حتی بالا باشد [3][8]. به همین دلیل مکمل پتاسیم را فقط بر اساس نتیجهی آزمایش و با نظر دامپزشک شروع کنید [5].
کمخونی
کمخونی در ۳۰ تا ۶۵ درصد گربههای مبتلا دیده میشود و علت اصلی آن کمبود نسبی هورمون اریتروپویتین است [3]. درمان ممکن است داروهای محرک تولید گلبول قرمز یا مهارکنندههای HIF-PH باشد [5]. این داروها میتوانند عوارضی مانند افزایش فشار خون داشته باشند و باید علتهای دیگر کمخونی هم بررسی شوند [3][5].
اشتها، تهوع و استفراغ
تهوع و بیاشتهایی اثر زیادی بر کیفیت زندگی دارند و نباید آنها را عادی دانست [2][3]. دامپزشک میتواند داروهای ضدتهوع یا محرک اشتها تجویز کند [3][5]. کمآبی، کمخونی و کمبود پتاسیم هم باید اصلاح شوند، چون به بیاشتهایی دامن میزنند [3]. اگر گربه نتواند بهاندازهی کافی بخورد، لولهی تغذیه ممکن است غذا، آب و دارو رساندن را آسانتر کند [5][10].
پایش منظم
ویزیتهای منظم برای پیدا کردن عوارض ضروریاند و معمولاً شامل فشار خون، آزمایش خون و آزمایش ادرار هستند [2]. فاصلهی ویزیتها به مرحله و پایداری بیماری بستگی دارد و دامپزشک آن را تعیین میکند؛ برای نمونه، گربهای که داروی فشار خون میگیرد پس از پایدار شدن دستکم هر ۳ ماه پیگیری میشود [5]. در خانه هم تغییر وزن، اشتها، آب خوردن و ادرار را یادداشت کنید [1].
پیشآگهی و کیفیت زندگی گربه مبتلا به CKD
پاسخ هر گربه متفاوت است. برخی ماهها یا حتی سالها زندگی خوبی دارند و تشخیص زودتر با کیفیت زندگی و بقای بهتر همراه است [1][2]. مرحلهی بیماری با پیشآگهی ارتباط دارد [3]. چهار مطالعه که در راهنمای ISFM آمده، این محدودهها را برای میانهی بقا گزارش کردهاند [3]:
| مرحله IRIS | میانهی بقا در مطالعات |
|---|---|
| مرحله ۲ | ۴۹۰ تا ۱۱۵۱ روز (در یک مطالعه میانه به دست نیامد) |
| مرحله ۳ | ۱۵۴ تا ۷۷۸ روز |
| مرحله ۴ | ۲۰ تا ۱۰۳ روز |
این عددها میانگین گروهیاند و نمیتوانند عمر یک گربهی مشخص را پیشبینی کنند. کورنل هم بقای مرحلهی ۲ را در بسیاری مطالعات دو تا سه سال و مرحلهی ۴ را بهطور متوسط کمتر از ۶ ماه ذکر میکند [1]. پروتئینوری بیشتر، فسفر بالاتر و کمخونی با پیشآگهی بدتری همراهاند [1][3].
در مراحل پیشرفته، راحتی گربه مهمترین معیار است. اگر با وجود درمان، علائم کنترل نمیشوند و کیفیت زندگی او پایین آمده، گفتوگوی صادقانه با دامپزشک دربارهی گزینههای مراقبت تسکینی یا پایان زندگی، حتی اگر دشوار باشد، بخشی از مراقبت از اوست [2][17].
پیشگیری و تشخیص زودهنگام بیماری کلیوی در گربه
راه قطعی برای پیشگیری از CKD در منابع معرفی نشده است، اما تشخیص زودهنگام ممکن است کیفیت زندگی خوب را طولانیتر کند [2].
- چکاپ گربههای بالای ۷ سال: توصیهی رایج، معاینه هر ۶ ماه همراه با وزن، وضعیت بدنی و فشار خون، و آزمایش خون و ادرار دستکم سالی یکبار است [3]. با افزایش سن، این آزمایشها معمولاً بیشتر میشوند [17].
- ثبت روند: مقایسهی کراتینین یا SDMA و وزن مخصوص ادرار با نتایج قبلی همان گربه به تشخیص زودتر کمک میکند [3].
- مراقبت از دهان و دندان: بیماری پریودنتال با خطر بیشتر CKD همراه بوده است [15].
- دور نگه داشتن سموم و داروهای انسانی: این کار از آسیب کلیوی قابلپیشگیری جلوگیری میکند [2][11].
ویزیت چکاپ میتواند زمان خوبی برای مرور برنامهی واکسیناسیون سگ و گربه هم باشد.
چه زمانی فوری به دامپزشک مراجعه کنیم؟
در این موارد منتظر نوبت عادی نمانید:
- گربه زور میزند ولی ادرار نمیکند یا بسیار کم ادرار میکند و بیقرارتر میشود؛ انسداد مجرای ادرار اورژانس مطلق است [12].
- بینایی ناگهان تغییر کرده یا علائم عصبی ناگهانی دارد، که میتواند ناشی از فشار خون بالا باشد [1].
- ممکن است سم یا داروی انسانی خورده باشد [2][11].
- لثههایش قهوهای یا گلآلود شده و ضعف و تنفس تند دارد، بهویژه اگر احتمال خوردن پاراستامول هست [11].
- علائمش ناگهانی شروع شده، چون AKI معمولاً شروعی ناگهانی دارد [8].
- گربهای که CKD دارد بدتر شده یا علامت تازهای پیدا کرده است، مثلاً استفراغ مکرر، قطع غذا یا بیحالی شدید [2].
اگر گربهتان این علائم فوری را ندارد ولی پرنوشی یا کاهش وزن دیدهاید، باز هم بهتر است وقت معاینه بگیرید [2]. برای پیدا کردن کلینیک دامپزشکی نزدیک خودتان میتوانید از طبیبیاب کمک بگیرید.
پرسشهای متداول
علائم نارسایی کلیه در گربه چیست؟
شایعترین علائم پرنوشی، پرادراری، کاهش وزن، کماشتهایی و بیحالیاند. استفراغ، بوی بد دهان، زخم دهان، کمآبی و موی نامرتب هم ممکن است دیده شوند. در مراحل اولیه گربه میتواند هیچ علامتی نداشته باشد [1][2][8].
آیا بیماری کلیوی گربه درمان دارد؟
CKD برگشتناپذیر است و در بیشتر گربهها درمان قطعی ندارد، اما با غذای مناسب، حفظ آب بدن و کنترل عوارض میتوان پیشرفت آن را کند کرد و کیفیت زندگی را حفظ کرد. اگر علتی مانند عفونت باکتریایی کلیه پیدا شود، درمان آن میتواند پیشرفت را متوقف کند [1][2].
گربه با نارسایی کلیه چقدر عمر میکند؟
این به مرحلهی بیماری، پاسخ به درمان و بیماریهای همراه بستگی دارد. در مطالعات، میانهی بقا در مرحلهی ۲ معمولاً بیش از یک سال و در مرحلهی ۴ در حد چند هفته تا چند ماه بوده است، ولی این عددها سرنوشت یک گربهی مشخص را تعیین نمیکنند [1][3].
درمان کراتین بالا در گربه چیست؟
منظور معمولاً کراتینین بالاست. درمان به علت آن بستگی دارد: کمآبی، انسداد ادراری، AKI یا CKD هر کدام مسیر متفاوتی دارند. عدد بالا بهتنهایی برای تشخیص CKD کافی نیست و درمان خانگی معتبری هم برای پایین آوردن آن در منابع بررسیشده معرفی نشده است [5][8].
درمان اوره بالا در گربه چیست؟
اورهی بالا هم باید همراه با کراتینین، آزمایش ادرار و وضعیت آب بدن تفسیر شود، چون عوامل غیرکلیوی بیشتری بر آن اثر دارند. درمان بر علت اصلی متمرکز است و در CKD، غذای ویژهی کلیه میتواند علائم اورمی را کم کند. اگر گربه بدحال است، همان روز به دامپزشک مراجعه کنید [3][8].
کلیه گربه کجاست؟
گربه دو کلیه در شکم دارد که در بخش جلویی شکم و بهسمت پشت بدن قرار گرفتهاند. کلیههای گربه نسبتاً متحرکاند و دامپزشک ممکن است در معاینهی لمسی آنها را ارزیابی کند [2][19].
گربه کلیوی چه غذایی بخورد؟
بیشتر گربههای مبتلا از مرحلهی ۲ یا ۳ به بعد از غذای درمانی ویژهی کلیه با فسفر کمتر و پروتئین متعادل سود میبرند و نوع مرطوب آن به دریافت آب هم کمک میکند. تغییر غذا باید تدریجی باشد. غذای خانگی را فقط با راهنمایی متخصص تغذیهی دامپزشکی تنظیم کنید [2][3][5][10].
آیا میتوان در خانه به گربه سرم زد؟
بله، ولی فقط اگر دامپزشک آن را لازم بداند و روش را به شما آموزش دهد. همهی گربهها به آن نیاز ندارند و مایع بیش از حد میتواند مشکلساز باشد. نوع سرم، مقدار و فاصلهی تزریق را هرگز خودتان تعیین نکنید [2][3][8].
SDMA چیست؟
SDMA مادهای در خون است که عمدتاً از راه فیلتراسیون کلیه دفع میشود و نشانگر غیرمستقیم عملکرد کلیه است. این نشانگر معمولاً زودتر از کراتینین بالا میرود و کمتر تحت تأثیر تودهی عضلانی است، ولی نباید تنها آزمایش تشخیصی باشد [3][9].
فرق نارسایی حاد و مزمن کلیه در گربه چیست؟
نوع حاد ناگهانی شروع میشود و اغلب با کمفشاری، شوک یا سم مرتبط است؛ کلیهها معمولاً اندازه و شکل طبیعی دارند و احتمال بهبود عملکرد بیشتر است. نوع مزمن طی ماهها یا سالها پیش میرود و برگشتناپذیر است. گاهی هم آسیب حاد روی CKD قبلی ایجاد میشود [8][20].
آیا داروی تقویت کلیه برای گربه وجود دارد؟
در منابع معتبر بررسیشده، دارو یا مکملی که کلیهی آسیبدیده را ترمیم کند معرفی نشده است و برخی مکملها در مطالعات فایدهای نداشتهاند. داروهای CKD برای کنترل عوارضی مانند فشار خون، پروتئین ادرار، کمخونی و تهوعاند و باید پس از آزمایش و با تجویز دامپزشک مصرف شوند [3][5].
گربه مسن هر چند وقت یکبار باید چکاپ شود؟
برای گربههای بالای ۷ سال معمولاً معاینه هر ۶ ماه همراه با وزن و فشار خون، و آزمایش خون و ادرار دستکم سالی یکبار توصیه میشود. دامپزشک ممکن است با افزایش سن یا وجود بیماری، این فاصله را کمتر کند [3][17].
سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیبیاب فقط جنبهی آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص و درمان توسط دامپزشک نیست. هر دارو، مکمل، تغییر غذا یا سرمدرمانی باید زیر نظر دامپزشک انجام شود.
منابع
- Chronic Kidney Disease — Cornell Feline Health Center, Cornell University. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/chronic-kidney-disease
- Chronic kidney disease (CKD) in cats — International Cat Care. https://icatcare.org/articles/chronic-kidney-disease-ckd-in-cats
- Sparkes AH, et al. ISFM Consensus Guidelines on the Diagnosis and Management of Feline Chronic Kidney Disease. J Feline Med Surg. 2016. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11148907/
- IRIS Staging of CKD (Modified 2026) — International Renal Interest Society. https://www.iris-kidney.com/s/IRIS_staging_guidelines-2026.pdf
- Treatment Recommendation for CKD in Cats (2026) — International Renal Interest Society. https://www.iris-kidney.com/s/IRIS_CAT_Treatment_Recommendations_-2026.pdf
- IRIS Staging System — International Renal Interest Society. https://www.iris-kidney.com/iris-staging-system
- Pocket Guide to CKD: Diagnosing, Staging, and Treating Chronic Kidney Disease in Dogs and Cats (2026) — International Renal Interest Society. https://www.iris-kidney.com/s/IRIS_Pocket_Guide_to_CKD_June-2026-cn6g.pdf
- Renal Dysfunction in Dogs and Cats — Merck Veterinary Manual. https://www.merckvetmanual.com/urinary-system/noninfectious-diseases-of-the-urinary-system-in-small-animals/renal-dysfunction-in-dogs-and-cats
- Grauer GF. Utility of Creatinine, UPC, and SDMA in the Early Diagnosis of CKD in Dogs and Cats — International Renal Interest Society. https://www.iris-kidney.com/utility-of-creatinine-upc-and-sdma-in-the-early-diagnosis-of-ckd-in-dogs-and-cats
- Nutrition for Cats with Chronic Kidney Disease — VCA Animal Hospitals. https://vcahospitals.com/know-your-pet/nutrition-for-cats-with-chronic-kidney-disease
- Toxicoses From Human Analgesics in Animals — Merck Veterinary Manual. https://www.merckvetmanual.com/toxicology/toxicoses-from-human-analgesics/toxicoses-from-human-analgesics-in-animals
- Feline Lower Urinary Tract Disease — Cornell Feline Health Center, Cornell University. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/feline-lower-urinary-tract-disease
- Nutritional Requirements of Small Animals — Merck Veterinary Manual. https://www.merckvetmanual.com/management-and-nutrition/nutrition-small-animals/nutritional-requirements-of-small-animals
- Feeding Your Cat — Cornell Feline Health Center, Cornell University. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/feeding-your-cat
- Survival analysis to evaluate associations between periodontal disease and the risk of development of chronic azotemic kidney disease in cats evaluated at primary care veterinary hospitals — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29504859/
- Risk factors associated with the development of chronic kidney disease in cats evaluated at primary care veterinary hospitals — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24432964/
- 2021 AAFP Feline Senior Care Guidelines — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34167339/
- 2024 ISFM and AAFP consensus guidelines on the long-term use of NSAIDs in cats — PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38587872/
- Abdomen — Clinical Medicine 1: Small Animal Clinical Skills Textbook, University of Guelph. https://books.lib.uoguelph.ca/vetm3430/chapter/abdomen/
- Grading of Acute Kidney Injury (2026) — International Renal Interest Society. https://www.iris-kidney.com/s/IRIS-AKI-Grading_2026.pdf







