علائم سرطان در سگ و گربه؛ غده و توده بدن نشانه چیست؟

موقع نوازش سگتان یک برجستگی کوچک زیر پوستش حس کرده‌اید، یا گربه‌تان بی‌دلیل لاغر شده و حالا نگرانید نکند سرطان باشد. نگرانی‌تان بی‌جا نیست، چون طبق آمار از هر چهار سگ یکی و از هر پنج گربه یکی در طول عمرشان به سرطان مبتلا می‌شوند [1][2][3]. خبر خوب این است که بیشتر توده‌های پوستی حیوانات خانگی سرطانی نیستند و تشخیص زودهنگام معمولاً پیش‌آگهی را بهتر می‌کند [3][4]؛ فقط دامپزشک می‌تواند با آزمایش بگوید توده چیست.

خلاصه‌ی سریع

• مهم‌ترین علائم هشدار: توده‌ی جدید یا بزرگ‌شونده، زخمی که خوب نمی‌شود، کاهش وزن بی‌دلیل، تغییر اشتها، ترشح یا خونریزی غیرعادی، بوی بد، سرفه یا تنگی نفس، بی‌حالی، تغییر در ادرار و مدفوع، و لنگش یا نشانه‌ی درد [4].
• غده زیر پوست همیشه سرطان نیست: بیشتر توده‌های پوستی خوش‌خیم‌اند، اما حتی متخصص سرطان هم نمی‌تواند با دیدن یا لمس بگوید توده چیست [4][5].
• قانون «نخود، یک ماه»: توده‌ای که به اندازه‌ی یک نخود (حدود ۱ سانتی‌متر) است و یک ماه مانده، باید با سوزن نمونه‌برداری (آسپیراسیون) یا بیوپسی شود [5].
• در گربه‌ها توده‌ی پوستی را جدی‌تر بگیرید: درصد بدخیمی تومورهای پوستی در گربه بیشتر از سگ است [5].
• غده‌ی زیر شکم سگ ماده: می‌تواند تومور پستان باشد؛ حدود نیمی از این تومورها در سگ و بیش از ۸۵٪ در گربه بدخیم‌اند [9][10][11].
• فوری به دامپزشک بروید اگر: حیوان از حال رفت، لثه‌ها رنگ‌پریده شد، شکم ناگهان باد کرد یا تنفسش سخت شد [4][17].

علائم سرطان در سگ و گربه: ۱۰ نشانه‌ی هشدار

سرطان در سگ و گربه علامت اختصاصی ندارد و هر یک از نشانه‌های زیر می‌تواند علت‌های غیرسرطانی هم داشته باشد؛ اما دیدن هرکدام دلیل کافی برای معاینه است. بیمارستان دامپزشکی دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی این ده نشانه را فهرست کرده است [4]:

1. توده‌ها و برجستگی‌ها
2. بوی غیرعادی (از دهان، گوش یا بدن)
3. ترشحات غیرعادی (خون، چرک، استفراغ یا اسهال)
4. زخمی که خوب نمی‌شود
5. کاهش وزن
6. تغییر اشتها
7. سرفه یا مشکل تنفسی
8. بی‌حالی و کاهش انرژی
9. تغییر در عادت‌های ادرار و مدفوع
10. نشانه‌های درد، مثل لنگیدن

جدول علائم هشدار و اقدام پیشنهادی

هشدار مهم: هرگز برای کم کردن درد سگ یا گربه از داروهای مسکن انسانی استفاده نکنید؛ بسیاری از آن‌ها برای سگ و گربه کشنده‌اند [4].

غده یا توده در بدن سگ و گربه نشانه چیست؟

پیدا کردن یک غده‌ی زیر پوست شایع‌ترین دلیلی است که صاحبان سگ و گربه را نگران سرطان می‌کند. تومورهای پوست و زیر پوست شایع‌ترین تومورهای سگ هستند، تا حدی چون به‌راحتی دیده و لمس می‌شوند [6]. طبق بیمارستان دامپزشکی NC State، تا ۸۰٪ توده‌های پوستی حیوانات خانگی سرطانی نیستند، اما تأیید این موضوع فقط کار دامپزشک است [4].

آیا با لمس می‌شود فهمید غده خوش‌خیم است یا بدخیم؟

نه. توده‌های خوش‌خیم و بدخیم می‌توانند کاملاً شبیه هم باشند و برای تشخیص آن‌ها نمونه‌برداری با سوزن ظریف یا بیوپسی و بررسی آزمایشگاهی لازم است [6][7]. یک متخصص سرطان دامپزشکی صریحاً نوشته است که حتی متخصص باتجربه هم نمی‌تواند با نگاه یا لمس یک توده بفهمد چیست؛ به گفته‌ی او «سرطان یک تشخیص سلولی است» [5]. برای نمونه، تومور ماست‌سل که بدخیم است، ممکن است نرم باشد و شبیه لیپوما (توده‌ی چربی خوش‌خیم) به نظر برسد [6].

قانون «نخود، یک ماه» (See Something, Do Something)

این راهنما را یک متخصص سرطان دامپزشکی با همکاری متخصصان دیگر تدوین کرده است [5]:

• چیزی دیدید: اگر سگ یا گربه توده‌ای به اندازه‌ی یک نخود (حدود ۱ سانتی‌متر) دارد که یک ماه مانده است،
• کاری بکنید: دامپزشک باید آن را آسپیره (نمونه‌برداری سوزنی) یا بیوپسی کند [5].

توده‌های کوچک‌تر هم قابل نمونه‌برداری‌اند، اما نباید اجازه داد بدون بررسی از ۱ سانتی‌متر بزرگ‌تر شوند؛ اندازه‌ی اولیه‌ی توده باید اندازه‌گیری و ثبت شود تا رشد آن قابل مقایسه باشد [5]. توده‌ای که در حال رشد است، ظاهرش تغییر می‌کند یا حیوان را اذیت می‌کند هم باید بررسی شود [5]. شما هم می‌توانید در خانه تاریخ پیدا شدن توده و اندازه‌ی تقریبی‌اش را یادداشت کنید و به دامپزشک نشان دهید.

نکته‌ی مهم دیگر: برداشتن توده‌ای که هنوز نوعش مشخص نیست توصیه نمی‌شود، چون نوع جراحی به نوع تومور بستگی دارد؛ تومورهای بدخیم اغلب به برداشتن ۲ تا ۳ سانتی‌متر بافت سالم اطراف نیاز دارند و اولین جراحی بهترین شانس درمان است [5].

توده‌های خوش‌خیم شایع

• لیپوما (غده‌ی چربی): تومور خوش‌خیم چربی که در سگ شایع است؛ معمولاً نرم، مشخص و در لمس متحرک است و بیشتر در سگ‌های ماده‌ی مسن و چاق روی تنه و بالای پاها دیده می‌شود [6]. در گربه بیشتر در گربه‌های سیامی نر عقیم‌شده‌ی مسن و روی شکم دیده می‌شود [7]. چون برخی لیپوماها با چربی اطراف درمی‌آمیزند و ماست‌سل می‌تواند شبیه آن باشد، نمونه‌برداری سوزنی لازم است [6]. نوع نفوذی (infiltrative) و لیپوسارکوم نادر و بدخیم‌اند [7].
• کیست‌های پوستی (کیست کراتینی): پر از ماده‌ای خاکستری، قهوه‌ای یا زرد و پنیری‌شکل‌اند و خوش‌خیم هستند؛ آن‌ها را فشار ندهید، چون محتویات به بافت اطراف نشت می‌کند و التهاب شدید می‌دهد [6].
• هیستیوسیتوما و آدنوم غدد اطراف مقعد: در کنار لیپوما از شایع‌ترین توده‌های خوش‌خیم پوست سگ‌اند [5].
• آبسه (دمل چرکی): به‌خصوص در گربه، گاز گرفتگی و چنگ زدن در دعوا باعث عفونت دردناک زیر پوست می‌شود؛ تورم و قرمزی، درد، لنگیدن و گاهی تب، بی‌اشتهایی و بی‌حالی دارد و بیشتر روی دم، بالای سر، پاها، صورت و گردن دیده می‌شود [8]. آبسه را دامپزشک درمان می‌کند [8].

توده‌های بدخیم شایع

• تومور ماست‌سل: از شایع‌ترین تومورهای پوستی سگ [1][5]؛ معمولاً یک برجستگی که ممکن است نرم یا سفت باشد و اندازه و سرعت رشدش بسیار متفاوت است، به همین دلیل همه‌ی آن‌ها بالقوه بدخیم در نظر گرفته می‌شوند [6]. نژادهای باکسر، پاگ، رودزین ریج‌بک و بوستون تریر در معرض خطر بیشتری‌اند [6]. در گربه دومین تومور شایع پوست است و اغلب روی سر یا گردن دیده می‌شود [7].
• سارکوم بافت نرم و فیبروسارکوم: سارکوم‌های سطحی بیشتر خوش‌خیم و سارکوم‌های عمقی بیشتر بدخیم رفتار می‌کنند؛ درمان انتخابی برداشتن وسیع با جراحی است و فیبروسارکوم حتی پس از برداشتن ظاهراً کامل، در بیش از ۷۰٪ موارد ظرف یک سال برمی‌گردد [6]. در گربه، فیبروسارکوم شایع‌ترین تومور بافت نرم است [7].
• کارسینوم سلول سنگفرشی پوست: در سگ‌ها شایع‌ترین کارسینوم پوست است و بسیاری از موارد به تابش طولانی آفتاب ربط دارند؛ اغلب روی شکم سگ‌های سفیدپوست و کوتاه‌مو دیده می‌شود [6]. در گربه‌های سفید یا نیمه‌سفید روی گوش‌ها، پلک‌ها، بینی و لب‌ها ظاهر می‌شود [7].

در گربه‌ها توده‌ی پوستی را جدی‌تر بگیرید: اگر تومورهای سلول پایه (basal cell) را کنار بگذاریم، مطالعات ۷۰ تا ۸۰ درصد تومورهای پوستی گربه را بدخیم گزارش کرده‌اند که بیشتر از سگ است [5].

توده‌ی سفت یا نرم زیر پوست سگ؛ فرقی دارد؟

سفتی یا نرمی توده به‌تنهایی چیزی را ثابت نمی‌کند. لیپوما معمولاً نرم و متحرک است، اما ماست‌سل هم می‌تواند نرم باشد و تومور سلول پایه در گربه معمولاً سفت است و با جراحی خوب می‌شود [6][7]. به جای قضاوت با لمس، به قانون «نخود، یک ماه» عمل کنید [5].

شایع‌ترین سرطان‌ها در سگ

لنفوم (سرطان غدد لنفاوی) در سگ

لنفوم یکی از شایع‌ترین سرطان‌های سگ است و تا ۲۴٪ سرطان‌های جدید سگ را تشکیل می‌دهد [1]. شایع‌ترین شکل آن (مولتی‌سنتریک، حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد موارد) با بزرگ شدن سریع و بدون درد غدد لنفاوی شروع می‌شود؛ غدد ممکن است تا ۳ تا ۱۰ برابر اندازه‌ی طبیعی بزرگ شوند [12]. صاحبان سگ معمولاً تورم را در ناحیه‌ی گردن یا نزدیک شانه‌ها و زانوها متوجه می‌شوند [1]. در مراحل بعد بی‌حالی، ضعف، تب، بی‌اشتهایی و کم‌آبی دیده می‌شود [12]. نوع گوارشی با استفراغ، اسهال، درد شکم و کاهش وزن و نوع قفسه‌ی سینه با مشکل تنفسی و پرنوشی و پرادراری همراه است [12].

تومور ماست‌سل

درجه‌ی تومور را پاتولوژیست پس از بیوپسی یا جراحی تعیین می‌کند: درجه‌ی ۱ به‌ندرت گسترش می‌یابد، حدود ۲۰٪ تومورهای درجه‌ی ۲ گسترش می‌یابند و درجه‌ی ۳ احتمال گسترش ۸۰٪ یا بیشتر دارد [18]. بسیاری از ماست‌سل‌ها با جراحی برداشته و درمان می‌شوند [18]. در جراحی معمولاً دست‌کم حدود ۳ سانتی‌متر بافت سالم اطراف تومور هم برداشته می‌شود، و تا یک‌چهارم سگ‌های مبتلا ممکن است به دلیل آزاد شدن هیستامین زخم معده پیدا کنند [6].

استئوسارکوم (سرطان استخوان)

شایع‌ترین تومور اولیه‌ی استخوان در سگ است و ۸۵٪ تومورهای اسکلتی را تشکیل می‌دهد؛ بیشتر اندام‌های سگ‌های نژاد بزرگ و غول‌پیکر را درگیر می‌کند، اما در جمجمه، دنده‌ها، مهره‌ها و لگن هم دیده می‌شود [1]. علائم آن درجات مختلف لنگش و درد است که ممکن است در ابتدا بیاید و برود، گاهی همراه با یک تورم سفت روی استخوان [1]. شکستگی بدون ضربه هم از نشانه‌هاست [16]. تشخیص با رادیوگرافی اندام، رادیوگرافی قفسه‌ی سینه برای بررسی گسترش به ریه و تأیید با بیوپسی استخوان است [16]. این تومور بسیار مهاجم است و به اندام‌های دور گسترش می‌یابد [1].

همانژیوسارکوم (سرطان رگ‌های خونی)

شایع‌ترین محل‌های آن طحال، کبد و قلب است [1]. بیشتر در سگ‌های مسن (حدود ۸ تا ۱۰ سال) و نژادهای بزرگ مثل ژرمن شپرد، گلدن رتریور، لابرادور و پودل دیده می‌شود [17]. علائم ممکن است خفیف باشد، مثل ضعف؛ اما اگر تومور پاره شود و خونریزی داخلی رخ دهد، سگ ممکن است ناگهان از حال برود یا حتی بمیرد؛ لثه‌های رنگ‌پریده، تند شدن ضربان قلب و تنفس، بزرگ شدن شکم، کاهش وزن و بی‌اشتهایی از علائم دیگرند [17]. البته هر توده‌ی طحال سرطان نیست: هماتوم و هایپرپلازی ندولار طحال که خوش‌خیم‌اند، ۲۰ تا ۴۱ درصد ضایعات طحال را تشکیل می‌دهند [17].

تومور پستان؛ غده‌ی زیر شکم سگ ماده

شایع‌ترین علامت تومور پستان، توده‌ای قابل لمس زیر پوست شکم یا نزدیک نوک پستان است؛ ترشح از پستان، زخم پوست، تورم و درد پستان، بی‌اشتهایی و کاهش وزن هم ممکن است دیده شود [11]. تومورهای پستان در سگ‌های ماده شایع و در سگ نر و گربه کمتر دیده می‌شوند [11]؛ حدود نیمی از تومورهای پستان سگ بدخیم‌اند [9][11]. بیش از یک‌چهارم سگ‌های ماده‌ی عقیم‌نشده در طول عمر تومور پستان می‌گیرند [11]. ارتباط با عقیم‌سازی را در بخش پیشگیری ببینید.

شایع‌ترین سرطان‌ها در گربه

لنفوم در گربه (به‌خصوص نوع روده‌ای)

در گربه، لنفوم دستگاه گوارش شایع‌ترین شکل لنفوم است و با استفراغ، اسهال، کاهش وزن و کاهش اشتها خود را نشان می‌دهد [2]. علائم اغلب مبهم است: کاهش وزن، بی‌حالی و کم‌اشتهایی [14]. لنفوم بیشتر گربه‌های مسن را درگیر می‌کند و گربه‌های آلوده به ویروس لوکمی گربه (FeLV) یا ویروس نقص ایمنی گربه (FIV) در معرض خطر بیشتری‌اند [14]. FeLV خودش می‌تواند باعث سرطان، به‌ویژه لنفوم و لوکمی شود [15]. نوع کم‌درجه‌ی لنفوم روده‌ای گربه با استفراغ مزمن، اسهال، کاهش وزن یا کم‌اشتهایی همراه است و پیش‌آگهی آن عموماً خوب است [18].

غدد لنفاوی گربه کجاست؟

غدد لنفاوی‌ای که دامپزشک معمولاً در معاینه‌ی سگ و گربه لمس می‌کند، غدد زیر فکی (submandibular)، جلوی کتف (prescapular) و پشت زانو (popliteal) هستند [13]. بزرگ شدن غدد لنفاوی علت‌های زیادی دارد؛ غدد زیر فک به دلیل تماس دائم با میکروب‌های دهان اغلب واکنشی بزرگ می‌شوند و در گربه، بزرگ شدن عمومی غدد به‌تنهایی برای تشخیص لنفوم کافی نیست [13]. تشخیص قطعی با نمونه‌برداری است [13][14].

کارسینوم سلول سنگفرشی دهان و پوست

کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) شایع‌ترین تومور دهان گربه است؛ آبریزش، بوی بد، خونریزی از دهان یا سختی در غذا خوردن نشانه‌های هشدار آن‌اند [2]. این تومور اغلب لثه و زبان را درگیر می‌کند، ممکن است زخم شود و خونریزی کند و صورت را متورم کند؛ گاهی غدد لنفاوی نزدیک پیش از دیده شدن تومور بزرگ می‌شوند [19]. SCC پوست در گربه‌های سفید یا نیمه‌سفید و به دلیل تابش طولانی آفتاب، روی گوش‌ها، پلک‌ها، بینی و لب‌ها دیده می‌شود و اغلب پوست ضخیم و تغییررنگ‌یافته پیش از آن ظاهر می‌شود [7].

تومور پستان در گربه

تقریباً ۹۰٪ تومورهای پستان گربه بدخیم‌اند [2][10]. بیشتر در گربه‌های ماده‌ی مسن و عقیم‌نشده دیده می‌شود و می‌تواند به ریه و غدد لنفاوی گسترش یابد [10]. تشخیص با معاینه، رادیوگرافی و بیوپسی است [10] و برداشتن زودهنگام با جراحی مؤثرترین درمان است [2].

سارکوم محل تزریق

در گربه‌ها نوعی فیبروسارکوم در محل تزریق دیده می‌شود که اغلب به صورت توده یا سفتی بین دو کتف، روی پاهای عقب یا پشت ظاهر می‌شود و برای تشخیص بیوپسی لازم است [7]. برخی واکسن‌های هاری و لوکمی گربه با این تومور مرتبط دانسته شده‌اند، اما خطر کلی پایین است (یک مورد در هر ۱۰,۰۰۰ دوز واکسن) و معمولاً فایده‌ی واکسن از این خطر بیشتر است [7]. دامپزشکان برای کاهش خطر، واکسن را متناسب با خطر واقعی هر گربه انتخاب می‌کنند و تزریق را در پا انجام می‌دهند تا در صورت لزوم بتوان تومور را برداشت [7]. برنامه‌ی واکسن را با دامپزشک تنظیم کنید و درباره‌ی واکسیناسیون سگ و گربه بیشتر بخوانید. اگر بعد از واکسن توده‌ای در محل تزریق دیدید، همان قانون «نخود، یک ماه» را به کار ببرید [5].

علائم سرطان پروستات، کبد، معده، پانکراس و مغز در سگ

تشخیص سرطان در سگ و گربه

تشخیص سرطان در نهایت با بررسی سلول یا بافت زیر میکروسکوپ قطعی می‌شود [5][6]. مراحل معمول:

معاینه‌ی بالینی

دامپزشک محل و اندازه‌ی توده‌ها و غدد لنفاوی نزدیک را بررسی می‌کند [11]. اندازه‌ی اولیه‌ی هر توده باید ثبت شود تا رشد آن قابل پیگیری باشد [5].

آسپیراسیون با سوزن ظریف (FNA) و سیتولوژی

با یک سوزن باریک چند سلول از توده برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود. این روش برای بسیاری از توده‌های پوست و زیر پوست تشخیص می‌دهد و می‌تواند سرطان را از التهاب و توده‌های خوش‌خیمی مثل لیپوما جدا کند [5]. در لنفوم، نمونه‌گیری سوزنی معمولاً سریع است، به‌ندرت به بیهوشی نیاز دارد و جواب آن اغلب ظرف ۲۴ ساعت آماده می‌شود [18].

بیوپسی

اگر سیتولوژی جواب قطعی نداد، بیوپسی (برداشتن قطعه‌ای از بافت) لازم است [5]. بیوپسی نوع تومور و درجه‌ی آن را مشخص می‌کند و پس از جراحی، آزمایشگاه بررسی می‌کند که لبه‌های بافت برداشته‌شده عاری از سلول تومور باشد [7][18].

آزمایش خون، ادرار و تصویربرداری (مرحله‌بندی)

برای سنجش گسترش بیماری، معمولاً شمارش کامل سلول‌های خون، پروفایل بیوشیمی، آزمایش ادرار، رادیوگرافی قفسه‌ی سینه، سونوگرافی شکم و در برخی موارد نمونه‌برداری از مغز استخوان انجام می‌شود [18]. سی‌تی‌اسکن و MRI برای بررسی تومورهای مغز و دستگاه عصبی [24] و گاهی برای بررسی گسترش تومور پستان [11] به کار می‌روند. نتیجه‌ی این آزمایش‌ها پایه‌ی تعیین پیش‌آگهی و انتخاب درمان است [18].

درمان سرطان در سگ و گربه

انتخاب درمان به نوع، درجه، اندازه، محل تومور و میزان گسترش آن بستگی دارد و باید با دامپزشک یا متخصص سرطان دامپزشکی تصمیم گرفته شود [3][18]. گزینه‌های اصلی:

• جراحی: درمان انتخابی برای ماست‌سل و بسیاری از تومورهای پوستی، تومور پستان و همانژیوسارکوم طحال (برداشتن طحال) است؛ در استئوسارکوم معمولاً اندام درگیر برداشته می‌شود تا تومور دردناک حذف شود [9][18].
• شیمی‌درمانی: درمان اصلی لنفوم است و پس از جراحی استئوسارکوم برای کند کردن گسترش، و برای ماست‌سل‌های بزرگ، گسترش‌یافته یا درجه‌ی ۳ به کار می‌رود [18].
• پرتودرمانی: برای کنترل ماست‌سلی که کامل برداشته نشده، و در استئوسارکوم و SCC دهان گربه [18].
• مراقبت تسکینی: وقتی درمان قطعی ممکن نیست، هدف کنترل درد و حفظ راحتی حیوان است؛ با پرتودرمانی تسکینی، داروهای ضد درد و بی‌حسی موضعی [18][14].

آیا شیمی‌درمانی حیوانات مثل انسان است؟

هدف شیمی‌درمانی در حیوانات خانگی معمولاً کنترل یا کند کردن سرطان است، نه لزوماً از بین بردن کامل آن، و حیوان در طول درمان از نظر کیفیت زندگی به‌دقت پایش می‌شود [25]. دامپزشکان از دوزهای کم‌سمیت‌تری استفاده می‌کنند و بیشتر حیوانات عوارض انسان‌ها را تجربه نمی‌کنند [3]. بیشتر حیوانات ریزش موی مشخص شیمی‌درمانی انسان را ندارند (به جز چند نژاد با موی دائماً در حال رشد) و گربه ممکن است سبیل‌هایش را از دست بدهد [25]. اگر حیوان در طول درمان بیش از سه بار در روز استفراغ یا اسهال داشت یا این حالت بیش از سه روز طول کشید، با دامپزشک تماس بگیرید [25]. بیشتر گربه‌ها شیمی‌درمانی را خوب تحمل می‌کنند [2][14].

هیچ‌وقت دارو، مکمل یا مسکنی را بدون دستور دامپزشک به حیوان ندهید؛ داروهای انسانی می‌توانند برای سگ و گربه کشنده باشند [4].

پیش‌آگهی و طول عمر سگ و گربه مبتلا به سرطان

پیش‌آگهی از نوعی به نوع دیگر بسیار متفاوت است و اعداد زیر فقط میانگین‌های گزارش‌شده‌اند؛ پیش‌آگهی حیوان شما را فقط دامپزشک پس از مرحله‌بندی می‌تواند بگوید:

به گفته‌ی بنیاد سرطان حیوانات، بسیاری از سرطان‌های حیوانات خانگی قابل درمان‌اند و می‌توانند هم عمر بیشتر و هم کیفیت زندگی خوب بدهند؛ اما برخی سرطان‌ها بسیار مهاجم‌اند [3]. اگر سرطان قابل درمان نیست، مراقبت تسکینی و کنترل درد می‌تواند حیوان را راحت نگه دارد [14][18].

پیشگیری از سرطان در سگ و گربه

نمی‌توان از همه‌ی سرطان‌ها پیشگیری کرد، اما این اقدامات خطر برخی را کم می‌کند:

• عقیم‌سازی سگ و گربه‌ی ماده: خطر تومور پستان در سگی که پیش از اولین فحلی (حدود ۶ ماهگی) عقیم شود ۰.۵٪، پس از اولین فحلی ۸٪ و پس از دومین فحلی ۲۶٪ است؛ در گربه، عقیم‌سازی پیش از ۶ ماهگی خطر را حدود هفت برابر کم می‌کند [11]. زمان مناسب عقیم‌سازی را با دامپزشک تعیین کنید؛ جزئیات بیشتر را در مطلب عقیم‌سازی سگ و گربه بخوانید. عقیم‌سازی سگ نر از سرطان پروستات پیشگیری نمی‌کند [20].
• محافظت از آفتاب: برای گربه‌های سفید، استفاده از توری پنجره و نگه داشتن گربه در خانه از ساعت ۱۰ تا ۱۴ توصیه شده است؛ ضدآفتاب فقط با مشورت دامپزشک، چون ضدآفتاب‌های انسانی همیشه برای گربه بی‌خطر نیستند [7]. در سگ‌های سفید و کوتاه‌مو هم محدود کردن آفتاب ممکن است به پیشگیری از SCC کمک کند [6].
• آزمایش و واکسن لوکمی گربه (FeLV): آزمایش بچه‌گربه‌ها و واکسیناسیون طبق نظر دامپزشک، چون این ویروس می‌تواند لنفوم ایجاد کند [15].
• دوری از دود سیگار و سموم: حیوانات خانگی هم از دود دست‌دوم سیگار آسیب می‌بینند؛ تماس با سموم باغبانی و شوینده‌های شیمیایی را محدود کنید [3].
• حفظ وزن مناسب: چاقی یکی از عوامل خطر سرطان شمرده شده است [3]؛ برای اصول تغذیه، مطلب تغذیه‌ی سالم سگ و گربه را ببینید.
• معاینه‌ی منظم دامپزشکی و توجه به بدن حیوان: تشخیص زودهنگام اغلب پیش‌آگهی بهتری دارد و شما و دامپزشک باید به توده‌ها و برجستگی‌های غیرعادی، تغییر اشتها و رفتار و بوی بد دهان توجه کنید [3]. هر توده‌ی جدید را طبق قانون «نخود، یک ماه» پیگیری کنید [5].
• کاهش دعوای گربه‌ها: عقیم‌سازی مؤثرترین راه کم کردن دعوا و آبسه‌های ناشی از گاز گرفتگی است [8].

چه زمانی فوری به دامپزشک مراجعه کنیم؟

در این موارد معطل نکنید و همان روز به دامپزشک یا اورژانس دامپزشکی بروید:

• از حال رفتن ناگهانی، ضعف شدید، لثه‌های رنگ‌پریده یا بزرگ شدن ناگهانی شکم (ممکن است نشانه‌ی خونریزی داخلی از تومور باشد) [17][21]
• تنفس سخت یا سرفه‌ی مداوم [4]
• خونریزی، استفراغ یا اسهال خونی، یا ترشح غیرعادی [4][22]
• کاهش وزن ناگهانی در حیوانی که رژیم ندارد [4]
• تشنج یا تغییر ناگهانی رفتار [24]
• زور زدن هنگام ادرار یا ناتوانی در ادرار کردن [20]

در موارد زیر هم در اولین فرصت نوبت معاینه بگیرید: هر توده‌ی جدید که به اندازه‌ی نخود رسیده و یک ماه مانده یا در حال رشد است [5]، زخمی که در چند روز خوب نشده [4]، بزرگ شدن غدد لنفاوی [12]، توده در ناحیه‌ی پستان [11]، و لنگشی که ادامه دارد [1].

پرسش‌های متداول

سرطان سگ چیست و چه انواعی دارد؟

تومورها می‌توانند خوش‌خیم یا بدخیم باشند و «سرطان» به نوع بدخیم گفته می‌شود که می‌تواند در محل شروع شود یا از جای دیگر بدن گسترش یابد [6][16]. از هر چهار سگ یکی در طول عمر به سرطان مبتلا می‌شود [1]. از شایع‌ترین انواع آن در سگ لنفوم، تومور ماست‌سل، استئوسارکوم و همانژیوسارکوم هستند [1] و تومور پستان در سگ‌های ماده‌ی عقیم‌نشده شایع است [11].

چه چیزی باعث ایجاد توده‌ی سفت زیر پوست سگ می‌شود؟

علت‌ها متنوع‌اند: از کیست، هیستیوسیتوما و لیپوما (که معمولاً نرم است) تا تومورهای بدخیمی مثل ماست‌سل و سارکوم بافت نرم [5][6]. چون با لمس نمی‌شود خوش‌خیم و بدخیم را تشخیص داد، توده‌ای که به اندازه‌ی نخود رسیده و یک ماه مانده باید با سوزن نمونه‌برداری شود [5].

غده‌ی زیر شکم سگ ماده نشانه چیست؟

توده‌ی زیر پوست شکم یا نزدیک نوک پستان، شایع‌ترین علامت تومور پستان است [11]. حدود نیمی از این تومورها در سگ بدخیم‌اند، بنابراین هر توده‌ی پستانی باید معاینه و نمونه‌برداری شود [9][11]. عقیم‌سازی زودهنگام خطر آن را بسیار کم می‌کند [9][11].

علائم سرطان استخوان در سگ چیست؟

لنگش و درد که ممکن است در ابتدا بیاید و برود، گاهی تورم سفت روی استخوان، و در برخی موارد شکستگی بدون ضربه [1][16]. بیشتر سگ‌های نژاد بزرگ و غول‌پیکر را درگیر می‌کند و تشخیص با رادیوگرافی و بیوپسی است [1][16].

سرطان غدد لنفاوی در سگ چیست؟

لنفوم سرطان لنفوسیت‌ها (نوعی گلبول سفید) است. شایع‌ترین علامت آن بزرگ شدن سریع و بدون درد غدد لنفاوی است [12] که اغلب در گردن یا نزدیک شانه‌ها و زانوها حس می‌شود [1]. با شیمی‌درمانی چنددارویی تا ۹۰٪ سگ‌ها به رمیشن می‌رسند، هرچند لنفوم معمولاً درمان قطعی ندارد [18].

علائم سرطان در گربه‌ها چیست؟

همان نشانه‌های هشدار عمومی (توده، کاهش وزن، تغییر اشتها، زخم، بوی بد، ترشح) [4]، به‌علاوه‌ی استفراغ، اسهال و کاهش وزن در لنفوم روده‌ای [2]، و آبریزش، بوی بد دهان و سختی غذا خوردن در SCC دهان [2]. توده‌ی پوستی در گربه بیشتر از سگ احتمال بدخیمی دارد [5].

علائم تومور مغزی در سگ چیست؟

تغییر رفتار، تشنج، لرزش، ناهماهنگی در راه رفتن و ضعف اندام‌ها از علائم بیماری‌های دستگاه عصبی‌اند [24]. تومورهای مغزی بیشتر در سگ‌های بالغ و مسن دیده می‌شوند و تشخیص آن‌ها با سی‌تی‌اسکن یا MRI است [24].

سرطان پوست در سگ چگونه درمان می‌شود؟

درمان اصلی بیشتر تومورهای پوستی جراحی با برداشتن حاشیه‌ای از بافت سالم است؛ برای ماست‌سلی که کامل برداشته نشده پرتودرمانی و در موارد پرخطر شیمی‌درمانی اضافه می‌شود [6][18]. به همین دلیل باید نوع توده پیش از جراحی با نمونه‌برداری مشخص شود [5].

آیا می‌توانم به سگ یا گربه‌ی مبتلا به سرطان مسکن انسانی بدهم؟

نه. بسیاری از داروهای مسکن انسانی برای سگ و گربه کشنده‌اند [4]. کنترل درد بخشی از درمان تسکینی است و دامپزشک داروی مناسب حیوان را تجویز می‌کند [18].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص و درمان توسط دامپزشک نیست. اگر در بدن سگ یا گربه‌ی خود توده یا هر یک از علائم بالا را دیدید، با دامپزشک مشورت کنید و بدون دستور دامپزشک هیچ دارویی به حیوان ندهید.

مطالب مرتبط: بیماری کلیوی مزمن در گربه · عقیم‌سازی سگ و گربه · واکسیناسیون سگ و گربه · تغذیه‌ی سالم سگ و گربه

منابع

1. Flint Animal Cancer Center, Colorado State University — Common Cancers in Dogs: https://www.csuanimalcancercenter.org/2019/11/14/common-cancers-in-dogs/
2. Flint Animal Cancer Center, Colorado State University — Common Cancers in Cats: https://www.csuanimalcancercenter.org/2019/11/20/common-cancers-in-cats/
3. Animal Cancer Foundation — Cancer & Your Pet: What You Should Know: https://acfoundation.org/cancer-your-pet-what-you-should-know/
4. NC State Veterinary Hospital — What Are Common Warning Signs of Cancer in Pets?: https://hospital.cvm.ncsu.edu/resources/animal-care/what-are-common-warning-signs-of-cancer-in-pets/
5. Ettinger S. Veterinary Oncology: What to Do With Lumps and Bumps on Dogs and Cats. Today’s Veterinary Practice: https://todaysveterinarypractice.com/oncology/tumor-detection-dogs-cats/
6. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Tumors of the Skin in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/skin-disorders-of-dogs/tumors-of-the-skin-in-dogs
7. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Tumors of the Skin in Cats: https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/skin-disorders-of-cats/tumors-of-the-skin-in-cats
8. PDSA — Cat bite abscesses: https://pdsa.org.uk/pet-help-and-advice/pet-health-hub/conditions/cat-bite-abscesses
9. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Mammary (Breast) Tumors in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/reproductive-disorders-of-dogs/mammary-breast-tumors-in-dogs
10. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Mammary (Breast) Tumors in Cats: https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/reproductive-disorders-of-cats/mammary-breast-tumors-in-cats
11. American College of Veterinary Surgeons (ACVS) — Mammary Tumors: https://www.acvs.org/small-animal/mammary-tumors/
12. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Malignant Lymphoma in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/blood-disorders-of-dogs/malignant-lymphoma-in-dogs
13. dvm360 — Cytology evaluation of lymphoid tissue in the dog and cat (Proceedings): https://www.dvm360.com/view/cytology-evaluation-lymphoid-tissue-dog-and-cat-proceedings
14. University of Illinois College of Veterinary Medicine — Treatment Options for Lymphoma in Cats: https://vetmed.illinois.edu/pet-health-columns/treatment-options-for-lymphoma-in-cats/
15. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Feline Leukemia Virus (FeLV): https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/disorders-affecting-multiple-body-systems-of-cats/feline-leukemia-virus-felv
16. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Bone Disorders in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/bone-joint-and-muscle-disorders-of-dogs/bone-disorders-in-dogs
17. American College of Veterinary Surgeons (ACVS) — Splenic Masses (Hemangiosarcoma): https://www.acvs.org/small-animal/splenic-masses/
18. Cornell University Hospital for Animals — Oncology Service: https://www.vet.cornell.edu/hospitals/services/oncology
19. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Disorders of the Mouth in Cats: https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/digestive-disorders-of-cats/disorders-of-the-mouth-in-cats
20. MSD/Merck Veterinary Manual (Professional Version) — Neoplasms of the Prostate in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/reproductive-system/prostatic-diseases-in-small-animals/neoplasms-of-the-prostate-in-dogs
21. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Disorders of the Liver and Gallbladder in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/digestive-disorders-of-dogs/disorders-of-the-liver-and-gallbladder-in-dogs
22. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Disorders of the Stomach and Intestines in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/digestive-disorders-of-dogs/disorders-of-the-stomach-and-intestines-in-dogs
23. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Pancreatitis and Other Disorders of the Pancreas in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/digestive-disorders-of-dogs/pancreatitis-and-other-disorders-of-the-pancreas-in-dogs
24. MSD/Merck Veterinary Manual (Pet Owner Version) — Nervous System Disorders and Effects of Injuries in Dogs: https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/brain-spinal-cord-and-nerve-disorders-of-dogs/nervous-system-disorders-and-effects-of-injuries-in-dogs
25. University of Illinois College of Veterinary Medicine — Chemotherapy for Pets Focuses on Quality of Life: https://vetmed.illinois.edu/pet-health-columns/chemotherapy-pets-quality-life/