دسته بندی:
17 شهریور 1405 
8 بازدید
ویتیلیگو (Vitiligo) که در زبان فارسی با نام پیسی نیز شناخته میشود، یک بیماری مزمن پوستی است که در آن سلولهای رنگدانهساز پوست به نام ملانوسیتها (Melanocytes) از بین میروند یا از کار میافتند. نتیجهٔ این فرایند، ایجاد لکههای سفید شیریرنگ (Depigmented patches) در نواحی مختلف پوست است. بر اساس گزارش کلینیک کلیولند، این بیماری بیش از ۱ درصد از جمعیت جهان را درگیر میکند.
ماهیت خودایمنی بیماری
بر اساس اطلاعات NIAMS، ویتیلیگو یک اختلال خودایمنی (Autoimmune) در نظر گرفته میشود؛ به این معنا که سیستم ایمنی بدن بهاشتباه به ملانوسیتهای سالم حمله کرده و آنها را تخریب میکند. علت دقیق این حمله هنوز بهطور کامل شناخته نشده، اما عوامل ژنتیکی، استرس اکسیداتیو و سابقهٔ خانوادگی از عوامل مؤثر شناختهشده هستند. کلینیک مایو نیز تأکید میکند که علت دقیق توقف فعالیت یا مرگ ملانوسیتها هنوز بهطور قطعی مشخص نیست.
انواع ویتیلیگو
بر اساس طبقهبندی NIAMS و کلینیک کلیولند، ویتیلیگو عمدتاً به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
- ویتیلیگوی غیرسگمنتال (Nonsegmental vitiligo): شایعترین نوع بیماری است که لکههای سفید معمولاً بهصورت متقارن در دو طرف بدن (مثلاً هر دو دست یا هر دو زانو) ظاهر میشوند.
- ویتیلیگوی سگمنتال (Segmental vitiligo): لکهها فقط در یک ناحیه یا یک سمت بدن (مانند یک پا، یک سمت صورت یا یک بازو) ایجاد میشوند. این نوع اغلب در سنین پایینتر شروع شده و طبق گزارش NIAMS، معمولاً طی ۶ تا ۱۲ ماه پیشرفت میکند و سپس متوقف میشود.
علائم و نواحی شایع درگیری
طبق اطلاعات کلینیک مایو، شایعترین محل بروز لکههای ویتیلیگو دستها، صورت و نواحی اطراف روزنههای بدن (مانند اطراف چشم، بینی، دهان و ناحیهٔ تناسلی) است. علاوه بر تغییر رنگ پوست، این بیماری میتواند باعث سفید شدن زودرس موهای سر، ابرو، مژه یا ریش نیز شود. همچنین ممکن است رنگدانهٔ بافتهای داخلی دهان و بینی نیز کاهش یابد.
ارتباط با سایر بیماریهای خودایمنی
یکی از نکات مهمی که باید در نظر داشت، ارتباط ویتیلیگو با سایر بیماریهای خودایمنی است. بر اساس گزارش NIAMS، افراد مبتلا به ویتیلیگو در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سایر اختلالات خودایمنی هستند؛ بهویژه بیماری خودایمنی تیروئید. شایعترین بیماریهای خودایمنی تیروئید، تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto’s thyroiditis) و بیماری گریوز (Graves’ disease) هستند. سایر بیماریهای مرتبط ذکرشده در این منبع شامل آرتریت روماتوئید، دیابت نوع یک، پسوریازیس، کمخونی وخیم (Pernicious anemia)، لوپوس اریتماتوی سیستمیک و بیماری آدیسون است. به همین دلیل، پزشکان ممکن است در بیماران مبتلا به ویتیلیگو غیرسگمنتال، آزمایش عملکرد تیروئید را نیز توصیه کنند.
آیا ویتیلیگو مسری یا دردناک است؟
بر اساس تأکید صریح کلینیک کلیولند، ویتیلیگو مسری نیست و از طریق تماس فیزیکی از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود. همچنین این بیماری ذاتاً دردناک نیست، هرچند نواحی فاقد رنگدانه به دلیل نبود ملانین محافظ، بیشتر در معرض آفتابسوختگی قرار دارند.
تأثیر روانی-اجتماعی
ویتیلیگو میتواند اثرات قابلتوجهی بر سلامت روان و کیفیت زندگی داشته باشد. طبق گزارش NIAMS، این بیماری ممکن است به کاهش اعتماد به نفس یا تصویر ذهنی ضعیف از ظاهر منجر شود که بر کیفیت زندگی فرد تأثیر میگذارد. سرویس بهداشت ملی بریتانیا (NHS) نیز تصریح میکند که مشکلات مربوط به اعتماد به نفس و عزت نفس در افراد مبتلا به ویتیلیگو شایع است، بهویژه زمانی که نواحی درگیر در معرض دید باشند؛ از اینرو مشاوره و حمایت روانی بخشی مهم از مدیریت این بیماری محسوب میشود.
تشخیص ویتیلیگو
تشخیص ویتیلیگو معمولاً بر پایهٔ موارد زیر انجام میشود:
- معاینهٔ بالینی پوست: بر اساس گزارش کلینیک کلیولند، معاینهٔ بصری پوست توسط پزشک معمولاً برای تشخیص کافی است و پزشک همچنین سابقهٔ پزشکی و خانوادگی را بررسی میکند.
- لامپ وود (Wood’s lamp): ابزاری با نور فرابنفش که به تشخیص افتراقی ویتیلیگو از سایر بیماریهای پوستی مشابه (مانند پیتیریازیس ورسیکالر) کمک میکند؛ این روش هم در منابع کلینیک کلیولند و هم NHS بهعنوان ابزار تشخیصی رایج ذکر شده است.
- آزمایش خون تیروئید: با توجه به ارتباط ویتیلیگوی غیرسگمنتال با اختلالات خودایمنی تیروئید، طبق توصیهٔ NHS ممکن است آزمایش خون برای بررسی عملکرد تیروئید نیز درخواست شود.
اهمیت محافظت از آفتاب
از آنجا که نواحی فاقد رنگدانه، ملانین محافظ در برابر اشعهٔ ماورای بنفش را ندارند، این نواحی بهشدت مستعد آفتابسوختگی هستند. طبق توصیهٔ کلینیک کلیولند و NHS، افراد مبتلا به ویتیلیگو باید موارد زیر را رعایت کنند:
- استفادهٔ منظم از ضدآفتاب با ضریب محافظت (SPF) بالا.
- پرهیز از قرارگیری در معرض آفتاب در ساعات اوج تابش.
- پوشاندن نواحی درگیر با لباس محافظ در برابر نور آفتاب.
رویکردهای درمان ویتیلیگو
طبق تأکید صریح کلینیک مایو، ویتیلیگو درمان قطعی ندارد، اما روشهای درمانی موجود میتوانند روند از دست رفتن رنگدانه را متوقف یا کند کرده و در برخی افراد بخشی از رنگ پوست را بازگردانند. NHS نیز تأکید میکند که هدف درمانها معمولاً کاهش ظاهر لکهها است، نه ارائهٔ راهحلی دائمی، و درمان نمیتواند از گسترش بیماری جلوگیری کند. انتخاب روش درمانی باید همواره توسط متخصص پوست و بر اساس وضعیت فردی بیمار انجام شود.
کورتیکواستروئید و مهارکنندهٔ کلسینورین موضعی
کرمهای کورتیکواستروئیدی موضعی از داروهای رایج برای بازگرداندن رنگدانه هستند، اما طبق هشدار NHS، مصرف طولانیمدت آنها میتواند باعث ترک پوستی (Stretch marks) و نازک شدن پوست شود. مهارکنندههای کلسینورین موضعی (Topical calcineurin inhibitors) نیز بهعنوان جایگزین یا مکمل کورتیکواستروئیدها، بهویژه در نواحی حساس مانند صورت، به کار میروند.
مهارکنندهٔ موضعی JAK
یکی از پیشرفتهای نسبتاً جدید در درمان ویتیلیگو، کرم موضعی روکسولیتینیب (Ruxolitinib) است که یک مهارکنندهٔ ژانوس کیناز (JAK inhibitor) محسوب میشود. بر اساس اطلاعات آکادمی پوست آمریکا (AAD)، سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) این کرم موضعی را برای درمان ویتیلیگوی غیرسگمنتال در افراد ۱۲ سال و بالاتر تأیید کرده است؛ این تأیید بر پایهٔ نتایج کارآزماییهای بالینی فاز سوم (TRuE-V1 و TRuE-V2) صورت گرفته است. طبق گزارش این کارآزماییها، حدود ۳۰ درصد از بیماران در هفتهٔ ۲۴ به بهبود دستکم ۷۵ درصدی رنگدانهٔ ناحیهٔ صورت دست یافتند.
نوردرمانی (فتوتراپی)
بر اساس گزارش کلینیک مایو، نوردرمانی با اشعهٔ فرابنفش B باریکباند (Narrowband UVB) نشان داده که میتواند روند پیشرفت ویتیلیگوی فعال را متوقف یا کند کند و اثربخشی آن هنگام ترکیب با کورتیکواستروئید یا مهارکنندهٔ کلسینورین بیشتر میشود. کلینیک کلیولند نیز روش PUVA (ترکیب پسورالن خوراکی و اشعهٔ فرابنفش A) را برای درمان نواحی وسیعتر معرفی میکند.
پیوند پوست و جراحی
در برخی بیماران با لکههای پایدار و محدود که به درمانهای دارویی و نوری پاسخ ندادهاند، روشهای جراحی مانند پیوند پوست (Skin grafting) یا پیوند تاول (Blister grafting) قابل بررسی است. طبق گزارش کلینیک کلیولند، این روشها برای بیمارانی که بیماریشان بهسرعت در حال گسترش است یا سابقهٔ ایجاد کلوئید (Keloid) دارند، توصیه نمیشود.
محدودیتها و تغییرپذیری بازگشت رنگدانه
نکتهٔ مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که پاسخ به درمان در افراد مختلف بسیار متفاوت است و هیچکدام از روشهای موجود تضمینی برای بازگشت کامل و دائمی رنگدانه ارائه نمیدهند. طبق تأکید NHS، حتی در صورت موفقیت درمان، اثر آن معمولاً دائمی نیست و بیماری همچنان میتواند پیشرفت کند. برای لکههای وسیع و مقاوم، گزینههایی مانند کرمهای پوشاننده (Camouflage cream) یا در موارد خاص، درمان کاهش رنگدانهٔ باقیماندهٔ پوست (Depigmentation therapy با مونوبنزون) نیز مطرح میشود.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
