ویتیلیگو (پیسی) چیست؟ انواع، علت، علائم و راه‌های درمان پیسی

یک لکه‌ی سفید شیری روی پشت دست، دور لب یا کنار چشم که اول کوچک است و بعد کم‌کم بزرگ‌تر می‌شود، معمولاً اولین چیزی است که آدم را به فکر پیسی می‌اندازد. ویتیلیگو بیماری شایعی است. مسری نیست و خطری برای جان ندارد، اما می‌تواند روی اعتمادبه‌نفس اثر زیادی بگذارد [1][4][13]. ما در طبیب‌یاب این متن را بر پایه‌ی راهنماهای آکادمی پوست آمریکا (AAD)، انجمن متخصصان پوست بریتانیا (BAD)، NHS، DermNet و StatPearls نوشته‌ایم. موضوع‌ها از اسم علمی پیسی و انواع آن شروع می‌شود و تا این می‌رسد که کدام درمان‌ها واقعاً شواهد دارند و کدام وعده‌ها را باید با احتیاط شنید.

پاسخ کوتاه

• ویتیلیگو چیست؟ یک بیماری مزمن پوستی است. سیستم ایمنی به‌اشتباه به سلول‌های رنگدانه‌ساز پوست (ملانوسیت‌ها) حمله می‌کند و آن‌ها را از بین می‌برد. نتیجه، لکه‌های سفید شیری روی پوست است [1][5][6].
• اسم انگلیسی و فارسی: نام علمی و انگلیسی آن Vitiligo است. در فارسی به آن پیسی، برص یا لک‌وپیس هم می‌گویند.
• چقدر شایع است؟ حدود ۰٫۵ تا ۲ درصد مردم دنیا مبتلا هستند، یعنی تقریباً یک نفر از هر ۱۰۰ نفر [4][5][6].
• مسری نیست و با تماس منتقل نمی‌شود [2][4][7].
• انواع اصلی: نوع غیرسگمنتال که دوطرفه است و حدود ۹ نفر از هر ۱۰ مبتلا را شامل می‌شود. نوع سگمنتال که یک‌طرفه است و در کودکان بیشتر دیده می‌شود [2][6].
• درمان: درمان قطعی ندارد. با این حال کرم‌های کورتیکواستروئید، مهارکننده‌های کلسی‌نورین، کرم روکسولیتینیب، نوردرمانی UVB باریک‌باند و در لکه‌های پایدار، جراحی می‌توانند بخشی از رنگ پوست را برگردانند و جلوی پیشرفت را بگیرند [4][7][10].

ویتیلیگو چیست و نام علمی پیسی چیست؟

ویتیلیگو (Vitiligo) یک اختلال اکتسابی و مزمن رنگدانه‌ی پوست است. «اکتسابی» یعنی فرد با آن به دنیا نمی‌آید و در طول زندگی پیدا می‌شود. در این بیماری، ملانوسیت‌ها به‌تدریج از بین می‌روند. ملانوسیت‌ها سلول‌هایی هستند که رنگدانه‌ی ملانین می‌سازند و رنگ پوست، مو و چشم را تعیین می‌کنند. جای خالی آن‌ها لکه‌هایی به رنگ سفید گچی یا شیری می‌ماند [5][6]. امروز پذیرفته شده که علت این تخریب، حمله‌ی خودایمنی به ملانوسیت‌هاست [1][5][6].

در فارسی همین بیماری را پیسی، برص یا لک‌وپیس می‌نامند. پس اگر دنبال «نام علمی پیسی» یا «پیسی به انگلیسی» هستید، جواب Vitiligo است. «بیماری سفید شدن پوست» یا «دو رنگ شدن پوست» که مردم جست‌وجو می‌کنند هم در بیشتر موارد به همین بیماری اشاره دارد. البته همه‌ی لکه‌های سفید پیسی نیستند (پایین‌تر توضیح داده‌ایم).

چه کسانی مبتلا می‌شوند؟

• ویتیلیگو در همه‌ی نژادها و هر دو جنس تقریباً به یک اندازه دیده می‌شود. در پوست‌های تیره‌تر بیشتر به چشم می‌آید [5][9][12].
• می‌تواند در هر سنی شروع شود، اما حدود نیمی از مبتلایان پیش از ۲۰ سالگی و بیشتر آن‌ها پیش از ۳۰ سالگی دچار آن می‌شوند [5][9].
• ویتیلیگو مسری نیست. عفونت آن را ایجاد نمی‌کند و از فرد مبتلا به دیگری منتقل نمی‌شود [2][4][12].
• این بیماری خطری برای سلامت عمومی بدن ندارد [7]. ولی چون با برخی بیماری‌های خودایمنی دیگر همراه است، بهتر است زیر نظر پزشک باشد [7][11].

علائم ویتیلیگو: لکه‌ها کجا و چه شکلی ظاهر می‌شوند؟

نشانه‌ی اصلی ویتیلیگو از دست رفتن رنگ طبیعی پوست است. لکه‌ها روشن‌تر از رنگ پوست، سفید یا حتی صورتی دیده می‌شوند [8]. ویژگی‌های رایج لکه‌ها:

• رنگ و حاشیه: لکه اغلب کم‌رنگ شروع می‌شود و کم‌کم کاملاً سفید می‌شود. حاشیه‌ی لکه می‌تواند صاف یا نامنظم باشد و گاهی قرمز یا قهوه‌ای‌تر از اطراف است [2].
• حس پوست: پوست لکه با لمس طبیعی است و معمولاً درد ندارد [4][12]. ممکن است گاهی خارش داشته باشد، به‌ویژه وقتی لکه‌ی تازه در حال ظاهر شدن یا گسترش است [2][8].
• محل‌های شایع: صورت، دست‌ها و انگشتان، مچ، اطراف چشم، بینی و دهان، زیر بغل، کشاله‌ی ران و ناحیه‌ی تناسلی [2][4][13].
• مو: موی ناحیه‌ی درگیر ممکن است سفید یا خاکستری شود. این تغییر روی سر، ابرو، مژه یا ریش هم دیده می‌شود. سفید شدن زودرس مو هم گزارش شده است [1][8][13].
• مخاط: داخل دهان، لب‌ها و داخل بینی ممکن است رنگ از دست بدهند [1][8].
• آفتاب‌سوختگی: پوست بدون ملانین زود می‌سوزد [2][8].
• چشم و گوش: چون ملانوسیت در چشم و گوش داخلی هم هست، در برخی افراد التهاب چشم (یووئیت) یا کاهش شنوایی دیده می‌شود [1][2][8][13].

پیسی صورت چه ویژگی‌ای دارد؟

صورت، به‌خصوص دور چشم و دهان، از شایع‌ترین محل‌های ویتیلیگوست [2][13]. خبر خوب این است که صورت و گردن معمولاً بهتر از هر جای دیگری به درمان پاسخ می‌دهند. دلیلش تراکم بالای فولیکول‌های موست که مخزن سلول‌های بنیادی رنگدانه‌اند [5][6][10]. در مقابل، نوک انگشتان، لب‌ها و پاها سخت‌تر رنگ می‌گیرند [5][10].

انواع ویتیلیگو (پیسی)

طبقه‌بندی امروز ویتیلیگو بر پایه‌ی یک کنفرانس اجماع جهانی در سال ۲۰۱۱ (Vitiligo Global Issues Consensus Conference) است. نتایج آن در سال ۲۰۱۲ منتشر شد. در این طبقه‌بندی، ویتیلیگوی سگمنتال جدا از بقیه دسته‌بندی می‌شود و واژه‌ی «ویتیلیگو» چتری برای همه‌ی شکل‌های غیرسگمنتال است، از جمله نوع مخلوط [16]. DermNet، StatPearls و AAD هم همین تقسیم‌بندی اصلی را به کار می‌برند [5][6][7].

ویتیلیگوی غیرسگمنتال چیست؟

ویتیلیگوی غیرسگمنتال (Non-segmental vitiligo) شایع‌ترین نوع است و حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهد [2][6]. لکه‌ها معمولاً در هر دو طرف بدن و اغلب قرینه‌اند، مثلاً روی هر دو دست، هر دو زانو یا دور هر دو چشم [1][2]. این نوع معمولاً آهسته پیش می‌رود و ممکن است در طول عمر گاه‌به‌گاه لکه‌ی تازه پیدا شود [7]. زیرگروه‌های آن بر اساس محل و وسعت لکه‌ها:

• منتشر (Generalized): شایع‌ترین الگو. لکه‌های پراکنده در جاهای مختلف بدن که اغلب قرینه پیش می‌روند [12][13].
• آکروفاشیال (Acrofacial): درگیری صورت، دست‌ها و پاها و اطراف روزنه‌های بدن مانند چشم، بینی و گوش [6][13].
• مخاطی (Mucosal): درگیری مخاط دهان یا ناحیه‌ی تناسلی [6][12].
• یونیورسال (Universal): شکل نادری که بیشتر سطح پوست، حدود ۸۰ درصد یا بیشتر، رنگ خود را از دست می‌دهد [6][12].
• موضعی یا فوکال (Focal): یک یا چند لکه در ناحیه‌ای کوچک که طی یک تا دو سال الگوی گسترش مشخصی پیدا نمی‌کند [12][13].

ویتیلیگوی سگمنتال چیست؟

در ویتیلیگوی سگمنتال (Segmental vitiligo)، لکه‌ها فقط در یک طرف یا یک بخش از بدن ایجاد می‌شوند، مثل یک دست، یک پا یا یک طرف صورت [1][7]. لکه از خط وسط بدن رد نمی‌شود و در بیش از نیمی از موارد سر و صورت را درگیر می‌کند [5]. این نوع زودتر شروع می‌شود، در کودکان شایع‌تر است و حدود ۳ نفر از هر ۱۰ کودک مبتلا به ویتیلیگو این نوع را دارند [2][5]. معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه سریع پیش می‌رود و بعد متوقف می‌شود. بیشتر افراد پس از آن لکه‌ی تازه پیدا نمی‌کنند [1][7]. سفید شدن موی داخل لکه در این نوع شایع است [5][6].

ویتیلیگوی مخلوط و طبقه‌بندی‌نشده

• مخلوط (Mixed): نادر است. فرد هم لکه‌های سگمنتال دارد و هم غیرسگمنتال. معمولاً اول نوع سگمنتال ظاهر می‌شود و بعد لکه‌های غیرسگمنتال اضافه می‌شوند [5][6][7].
• طبقه‌بندی‌نشده: وقتی بیماری با یک لکه‌ی کوچک (فوکال) یا فقط در یک ناحیه‌ی مخاطی شروع می‌شود، گاهی تا مدتی نمی‌توان نوعش را قطعی گفت. این موارد تا روشن شدن الگو در گروه «طبقه‌بندی‌نشده» می‌مانند [5].

مقایسه‌ی ویتیلیگوی سگمنتال و غیرسگمنتال

مدل‌های ظاهری کمتر شایع

اینکه مردم «مدل ویتیلیگو» را جست‌وجو می‌کنند، معمولاً به خاطر شکل‌های متفاوت لکه‌هاست:

• تریکروم (سه‌رنگ): بین لکه‌ی سفید و پوست سالم یک نوار با رنگ میانی دیده می‌شود. این حالت ممکن است نشان دهد بیماری فعال است [5][8][12].
• کانفتی (Confetti): لکه‌های ریز و متعدد، شبیه کاغذرنگی. از نشانه‌های فعال بودن بیماری است [5].
• ویتیلیگوی قرمز: لکه‌های سفید با حاشیه‌ی برجسته و قرمز ملتهب [5].

سرعت رشد بیماری پیسی چقدر است؟

نمی‌شود از قبل گفت ویتیلیگو چقدر و با چه سرعتی پیشرفت می‌کند [2][5][7]. در بسیاری از افراد بیماری چند ماه گسترش پیدا می‌کند، بعد مدتی ثابت می‌ماند و دوباره ممکن است پیشرفت کند. این چرخه می‌تواند سال‌ها ادامه داشته باشد [5]. لکه‌ها ممکن است سال‌ها همان اندازه بمانند یا بزرگ شوند. لکه‌ی تازه هم می‌تواند نزدیک یا دور از لکه‌های قبلی ظاهر شود [7]. گاهی هم بخشی از رنگ پوست خودبه‌خود برمی‌گردد، اما برگشت کامل نادر است [7].

نشانه‌هایی که می‌گویند بیماری فعال است:

• ظاهر شدن لکه‌ی تازه یا بزرگ شدن لکه‌های قبلی در چند ماه اخیر [6]
• لکه‌های صورتی یا سه‌رنگ (تریکروم) [8]
• لکه‌های ریز کانفتی‌مانند و حاشیه‌ی محو و نامشخص لکه [5]
• پدیده‌ی کوبنر (Koebner): لکه‌ی تازه درست در جای زخم، خراش، سوختگی یا اصطکاک مداوم ظاهر می‌شود [5][6][11]
• خارش لکه‌ها در زمان ظاهر شدن یا گسترش [8]

اگر در ۶ تا ۱۲ ماه هیچ لکه‌ی تازه‌ای نیاید، لکه‌ها بزرگ نشوند و پدیده‌ی کوبنر هم دیده نشود، بیماری «پایدار» حساب می‌شود [6]. این تشخیص در انتخاب درمان، به‌خصوص جراحی، مهم است.

علت بیماری ویتیلیگو چیست؟

ویتیلیگو یک علت واحد ندارد. حاصل ترکیب زمینه‌ی ژنتیکی و عوامل محیطی است [5][6].

• خودایمنی: سیستم ایمنی ملانوسیت‌ها را «بیگانه» فرض می‌کند و به آن‌ها حمله می‌کند [1][9]. در این حمله، سلول‌های T سیتوتوکسیک و پیام‌رسان التهابی اینترفرون گاما نقش دارند. این پیام از مسیری به نام JAK-STAT عبور می‌کند و به همین دلیل داروهای مهارکننده‌ی JAK برای ویتیلیگو ساخته شده‌اند [5][6].
• ژنتیک: ده‌ها ژن در ابتلا نقش دارند و بیشترشان به سیستم ایمنی مربوط‌اند [5][12]. ۲۰ تا ۳۰ درصد مبتلایان یک خویشاوند درجه‌ی یک یا دو مبتلا دارند [5]. ولی داشتن خویشاوند مبتلا به این معنا نیست که حتماً ویتیلیگو می‌گیرید [4][9]. عوامل آغازگر: در افرادی که زمینه دارند، برخی رویدادها می‌توانند بیماری را شروع یا تشدید کنند [1][2][9][13]:
• آفتاب‌سوختگی شدید
• زخم، بریدگی یا سوختگی پوست (پدیده‌ی کوبنر)
• استرس شدید روحی یا جسمی، مثل زایمان
• تماس با برخی مواد شیمیایی، از جمله ترکیبات فنولی در بعضی رنگ‌مو، مواد یکدست‌کننده‌ی پوست یا شوینده‌ها
• تغییرات هورمونی مانند بلوغ

ویتیلیگوی سگمنتال: گمان می‌رود در این نوع، موادی که از انتهای اعصاب پوست آزاد می‌شوند به ملانوسیت‌ها آسیب می‌زنند [2].

عوامل خطر: سابقه‌ی خانوادگی ویتیلیگو، سابقه‌ی خانوادگی یا شخصی بیماری‌های خودایمنی (مثل بیماری خودایمنی تیروئید یا ریزش موی سکه‌ای) و داشتن خال‌هایی با حلقه‌ی سفید دورشان (خال هاله‌ای) [2][9].

آیا غذا باعث پیسی می‌شود؟

طبق BAD، هیچ ارتباط اثبات‌شده‌ای میان ویتیلیگو و رژیم غذایی یا سیگار وجود ندارد [4]. باور رایج «خوردن ماهی و شیر با هم باعث پیسی می‌شود» در پژوهش‌ها به‌عنوان یکی از باورهای نادرست درباره‌ی ویتیلیگو بررسی شده است. نویسندگان آن پژوهش هشدار داده‌اند که چنین باورهایی مراجعه به پزشک را به تأخیر می‌اندازد [21]. AAD هم می‌گوید هنوز معلوم نیست هیچ رژیم یا مکملی ویتیلیگو را درمان کند [10]. پس پرهیز از غذای خاص جای درمان را نمی‌گیرد.

ارتباط ویتیلیگو با تیروئید و دیگر بیماری‌های خودایمنی

مبتلایان به ویتیلیگو، به‌ویژه نوع غیرسگمنتال، بیشتر از بقیه‌ی مردم در معرض دیگر بیماری‌های خودایمنی هستند [1][2][5]. قوی‌ترین ارتباط با بیماری تیروئید است. طبق DermNet، بیماری تیروئید تا ۱۵ درصد بزرگسالان و ۵ تا ۱۰ درصد کودکان مبتلا به ویتیلیگو را درگیر می‌کند [5]. شایع‌ترین شکل آن تیروئیدیت هاشیموتو است که می‌تواند به کم‌کاری تیروئید برسد [6]. پرکاری تیروئید هم در کنار ویتیلیگو گزارش شده است [2].

بیماری‌های دیگری که بیشتر در کنار ویتیلیگو دیده می‌شوند [1][5][6][12]:

• دیابت نوع یک
• کم‌خونی پرنیشیوز یا کم‌خونی وخیم، که نوعی کمبود ویتامین B12 با منشأ خودایمنی است [5]
• آرتریت روماتوئید و لوپوس
• بیماری آدیسون (نارسایی غده‌ی فوق‌کلیوی)
• ریزش موی سکه‌ای (آلوپسی آره‌آتا)
• پسوریازیس

همه‌ی مبتلایان به ویتیلیگو این بیماری‌ها را نمی‌گیرند [2]. ولی برای همین است که پزشک ممکن است آزمایش تیروئید بخواهد و درباره‌ی علائمی مانند خستگی شدید یا تشنگی و ادرار زیاد بپرسد [2][10].

آیا هر لکه سفیدی پیسی است؟

نه. بسیاری از لکه‌های سفید یا کم‌رنگ پوست علت دیگری دارند و درمانشان هم کاملاً متفاوت است [6][9][10]. تفاوت مهم این است که در ویتیلیگو رنگ کاملاً از بین رفته و لکه سفید گچی است. در بیشتر بیماری‌های مشابه، رنگ فقط کم شده است [6].

اگر لکه‌ها پوسته‌دار هستند، روی سینه و پشت‌اند و در تابستان بیشتر می‌شوند، احتمال قارچ پوستی را هم با پزشک در میان بگذارید. تشخیص قطعی با معاینه است و نباید خودسرانه کرم ضدقارچ یا کورتون زد.

ویتیلیگو چطور تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص ویتیلیگو معمولاً با معاینه‌ی پوست و شرح حال گذاشته می‌شود و آزمایش اختصاصی لازم ندارد [4][5]. پزشک می‌پرسد لکه‌ها از کی شروع شده‌اند، آیا پیش از آن آفتاب‌سوختگی یا زخمی بوده، و آیا کسی در خانواده ویتیلیگو یا بیماری خودایمنی دارد [2][14]. ابزارهایی که به تشخیص کمک می‌کنند:

• لامپ وود (Wood’s lamp): نور فرابنفشی که در اتاق تاریک روی پوست تابانده می‌شود. لکه‌های ویتیلیگو زیر این نور روشن‌تر و واضح‌تر دیده می‌شوند. این روش به جدا کردن ویتیلیگو از بیماری‌هایی مثل پیتیریازیس ورسیکالر کمک می‌کند [2][10][12].
• درموسکوپی: بزرگنمایی پوست که برای تشخیص فعال یا پایدار بودن لکه‌ها هم به کار می‌رود [5][6].
• نمونه‌برداری (بیوپسی): به‌ندرت لازم است. بیشتر در موارد غیرمعمول یا وقتی تشخیص قطعی نیست انجام می‌شود [5][6][14].
• آزمایش خون: نه برای تشخیص خود ویتیلیگو، بلکه برای بررسی بیماری‌های همراه. شامل آزمایش تیروئید و بسته به شرایط، سطح ویتامین B12، ویتامین D یا آزمایش ANA [2][4][5].
• عکس‌برداری: گرفتن عکس از لکه‌ها برای پیگیری تغییرات در طول زمان [4].

درمان ویتیلیگو

درمان ویتیلیگو اجباری نیست. بعضی افراد ترجیح می‌دهند درمان نکنند یا فقط لکه‌ها را بپوشانند [4][10]. اگر درمان را انتخاب کنید، متخصص پوست سه هدف را دنبال می‌کند: برگرداندن رنگ پوست، جلوگیری از بزرگ شدن لکه‌ها و جلوگیری از ظاهر شدن لکه‌ی تازه [10]. انتخاب روش به سن، نوع ویتیلیگو، محل و وسعت لکه‌ها، فعال بودن بیماری و اثرش بر زندگی فرد بستگی دارد [10][14]. چند واقعیت را از اول بدانید [10][14]:

• درمان آهسته اثر می‌کند. گاهی چند ماه طول می‌کشد تا بشود درباره‌ی اثرش قضاوت کرد.
• ممکن است لازم شود چند روش را با هم یا پشت سر هم امتحان کنید.
• صورت بهتر جواب می‌دهد، نوک انگشتان و پاها ضعیف‌تر.
• رنگی که برمی‌گردد ممکن است با گذشت زمان دوباره کم شود.

کرم‌ها و پمادهای کورتیکواستروئید

کورتیکواستروئیدهای موضعی از رایج‌ترین درمان‌ها هستند و می‌توانند بخشی از رنگ را برگردانند. گاهی هم گسترش لکه‌ها را متوقف می‌کنند [3][10]. وقتی بیماری هنوز در مراحل اولیه است بهتر جواب می‌دهند [14]. مصرف طولانی‌مدت ممکن است پوست را نازک کند یا ترک (استریا) و رگ‌های مویرگی ایجاد کند. به همین دلیل فقط برای مدت محدود و با نظر پزشک استفاده می‌شوند [3][10]. NHS توصیه می‌کند برای مصرف روی صورت حتماً با پزشک مشورت کنید [3].

مهارکننده‌های کلسی‌نورین موضعی (تاکرولیموس و پیمکرولیموس)

این پمادها و کرم‌ها برخلاف کورتون‌ها پوست را نازک نمی‌کنند. برای همین برای پوست‌های نازک و حساس مثل صورت، پلک، گردن، زیر بغل و کشاله‌ی ران ترجیح داده می‌شوند و می‌توان طولانی‌تر از کورتون از آن‌ها استفاده کرد [4][5][10]. شایع‌ترین عارضه‌ی آن‌ها سوزش یا خارش خفیف در محل مصرف است [3][10]. این داروها در انگلستان برای ویتیلیگو «خارج از مجوز» تجویز می‌شوند [3]. Mayo Clinic هم به هشدار FDA درباره‌ی ارتباط احتمالی آن‌ها با لنفوم و سرطان پوست اشاره می‌کند. پس مزایا و خطرهای آن‌ها، به‌خصوص همراه با نوردرمانی، باید با پزشک بررسی شود [14].

کرم روکسولیتینیب؛ مهارکننده‌ی موضعی JAK

روکسولیتینیب موضعی (ruxolitinib) جلوی مسیر JAK-STAT را می‌گیرد. حمله‌ی ایمنی به ملانوسیت‌ها از همین مسیر پیش می‌رود [6][10]. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این کرم را در ژوئیه‌ی ۲۰۲۲ برای درمان موضعی ویتیلیگوی غیرسگمنتال در بزرگسالان و نوجوانان ۱۲ سال و بالاتر تأیید کرد [15]. طبق AAD، این دارو تنها داروی تأییدشده‌ی FDA برای برگرداندن رنگ پوست در ویتیلیگوست و برای درمان بخش کوچکی از سطح بدن تجویز می‌شود [10]. در کارآزمایی‌ها حدود ۳۰ درصد بیماران در هفته‌ی ۲۴ دست‌کم ۷۵ درصد رنگ صورتشان را دوباره به دست آوردند [10]. شایع‌ترین عوارض آن جوش و خارش در محل مصرف است [10][15]. در انگلستان این کرم برای ویتیلیگوی صورت در افراد ۱۲ سال و بالاتر به کار می‌رود، معمولاً وقتی درمان‌های دیگر جواب نداده یا مناسب نبوده‌اند [3][4]. این دارو فقط با نسخه‌ی پزشک مصرف می‌شود.

نوردرمانی (فتوتراپی) با UVB باریک‌باند

در نوردرمانی، پوست زیر دستگاه پزشکی در معرض مقدار دقیقی از اشعه‌ی فرابنفش قرار می‌گیرد. اشعه‌ی UVB باریک‌باند (NB-UVB) نشان داده می‌تواند پیشرفت ویتیلیگوی فعال را متوقف یا کند کند. وقتی با کرم کورتون یا مهارکننده‌ی کلسی‌نورین ترکیب شود، اثرش بیشتر است [14]. معمولاً هفته‌ای دو یا سه جلسه انجام می‌شود. ممکن است یک تا سه ماه طول بکشد تا تغییری دیده شود و درمان اغلب ماه‌ها ادامه پیدا می‌کند [4][14]. نوردرمانی بیشتر برای ویتیلیگوی گسترده یا وقتی درمان موضعی جواب نداده به کار می‌رود [3]. صورت و گردن بهترین پاسخ را می‌دهند [6][10].

• لیزر اکسایمر: برای لکه‌های کوچک و محدود، معمولاً همراه درمان موضعی [4][6].
• PUVA (پسورالن همراه اشعه‌ی UVA): موثر است، اما اجرایش سخت‌تر است و خطر بیشتری دارد. برای همین در بسیاری از مراکز جایش را به UVB باریک‌باند داده است [6][14].

لامپ‌های برنزه‌کننده یا دستگاه‌های خانگی بدون نظارت پزشک توصیه نمی‌شوند [3][11]. سوختن پوست در جریان نوردرمانی هم می‌تواند ویتیلیگو را بدتر کند [5].

داروهای خوراکی

• کورتون خوراکی: وقتی ویتیلیگو سریع گسترش پیدا می‌کند، ممکن است برای مدت کوتاه تجویز شود تا روند بیماری کند شود [4][10][14].
• مهارکننده‌های خوراکی JAK: در کارآزمایی‌های بالینی بررسی شده‌اند. در دو کارآزمایی فاز ۳ که در سال ۲۰۲۶ در مجله‌ی لنست منتشر شد، داروی خوراکی اوپاداسیتینیب در بخشی از بزرگسالان و نوجوانان مبتلا به ویتیلیگوی غیرسگمنتال رنگ صورت و بدن را به‌طور معناداری بیشتر از دارونما برگرداند [17]. نویسندگان همان مقاله یادآوری کرده‌اند که تا زمان انتشار، هیچ داروی سیستمیکی برای ویتیلیگو تأیید نشده بود [17]. این داروها عوارض و ملاحظات جدی دارند و فقط متخصص می‌تواند درباره‌ی مناسب بودنشان تصمیم بگیرد [6].

جراحی و پیوند پوست برای ویتیلیگوی پایدار

اگر درمان‌های دارویی و نوری جواب ندهند، جراحی برای برخی افراد با بیماری پایدار گزینه است [10][14]:

• پیوند پوست (مینی‌گرفت): قطعه‌های بسیار کوچک پوست سالم و رنگ‌دار به لکه منتقل می‌شوند [10][14].
• پیوند تاول: با مکش روی پوست سالم تاول ایجاد می‌کنند و سقف تاول را روی لکه می‌گذارند [12][14].
• پیوند سلولی: سلول‌های پوست سالم جدا می‌شوند و روی لکه پیوند زده می‌شوند. این روش به‌ویژه در ویتیلیگوی سگمنتال موثر است [6][10].

جراحی معمولاً برای کسی که در ۱۲ ماه گذشته لکه‌ی تازه یا بزرگ‌شده داشته (بیماری فعال)، یا زود اسکار می‌دهد و کلوئید (جای زخم برجسته) می‌گیرد، توصیه نمی‌شود [10][12]. خطرهای آن شامل اسکار، عفونت، ظاهر ناهموار و رنگ نگرفتن محل است [14].

پوشاندن لکه‌ها (کاموفلاژ)

کرم‌ها و آرایش‌های پوشاننده‌ی ضدآب، برنزه‌کننده‌های بدون آفتاب (حاوی دی‌هیدروکسی‌استون) و رنگ‌های پوستی می‌توانند تفاوت رنگ را فوراً کم کنند. هم در کنار درمان استفاده می‌شوند و هم برای کسانی که درمان نمی‌خواهند [4][10][11]. این روش‌ها رنگدانه را برنمی‌گردانند و فقط ظاهر لکه‌ها را یکدست‌تر می‌کنند. خال‌کوبی برای پوشاندن لکه توصیه نمی‌شود، چون زخم پوست می‌تواند لکه‌ی تازه بسازد [11][14].

دپیگمانتاسیون برای ویتیلیگوی بسیار گسترده

وقتی بیشتر سطح پوست رنگ خود را از دست داده و درمان‌های دیگر جواب نداده‌اند، ممکن است متخصص پیشنهاد کند رنگ باقی‌مانده‌ی پوست هم با یک داروی موضعی برداشته شود تا پوست یکدست شود [10][12][14]. این روش به‌ندرت استفاده می‌شود و فقط زیر نظر متخصص انجام می‌شود. دائمی است و پوست را بدون محافظ در برابر آفتاب می‌گذارد [3][4][10].

درمان ویتیلیگوی سگمنتال چه فرقی دارد؟

ویتیلیگوی سگمنتال معمولاً بعد از یک تا دو سال ثابت می‌شود. این نوع کمتر از نوع غیرسگمنتال به درمان‌های دارویی پاسخ می‌دهد، اما لکه‌های پایدارش اغلب با پیوند جراحی، به‌ویژه پیوند سلولی، خوب رنگ می‌گیرند [5][6]. NHS کسانی را که ویتیلیگوی سگمنتال دارند و درمان بیشتری می‌خواهند به متخصص پوست ارجاع می‌دهد [3]. BAD هم تأکید می‌کند که دانستن نوع ویتیلیگو در انتخاب درمان مهم است [4].

بعد از درمان: عود و درمان نگهدارنده

حتی وقتی درمان موفق است، رنگ برگشته همیشه ماندگار نیست [2][10]. طبق AAD، حدود ۴۰ درصد بیماران ظرف یک سال پس از قطع درمان مقداری از رنگ را دوباره از دست می‌دهند [10]. برای همین متخصص ممکن است درمان موضعی نگهدارنده را با فاصله‌ی چند بار در هفته ادامه دهد [10][14].

آیا ویتیلیگو درمان قطعی دارد؟

پاسخ صادقانه این است که فعلاً نه [1][4][5][10]. درمان‌ها می‌توانند پیشرفت را کند یا متوقف کنند و در بسیاری از افراد بخشی از رنگ پوست را برگردانند. اما ویتیلیگو معمولاً بیماری مادام‌العمر است و ممکن است لازم شود لکه‌های تازه را در آینده دوباره درمان کرد [4].

خبرهای امیدوارکننده هم واقعی‌اند:

• تأیید کرم روکسولیتینیب در سال ۲۰۲۲ اولین داروی تأییدشده‌ی FDA برای برگرداندن رنگ در ویتیلیگو را به بیماران داد [10][15].
• داروهای خوراکی JAK به مرحله‌ی کارآزمایی فاز ۳ رسیده‌اند [17].
• طبق AAD، درمان‌های جدیدتر حتی در کسانی که سال‌ها ویتیلیگوی درمان‌نشده داشته‌اند مقداری رنگ را برگردانده‌اند. همچنین هرچه درمان زودتر شروع شود معمولاً موثرتر است [7].

با این حال، به ادعاهایی مثل «درمان قطعی» یا «خداحافظی همیشگی با ویتیلیگو» با احتیاط نگاه کنید. طبق NHS، برای درمان‌های مکمل و گیاهی شواهد کافی وجود ندارد و بعضی از آن‌ها ممکن است با داروها تداخل داشته باشند [3].

محافظت از آفتاب و مراقبت روزانه

پوست لکه‌ها ملانین ندارد. پس زود می‌سوزد و برنزه نمی‌شود. آفتاب‌سوختگی شدید هم می‌تواند ویتیلیگو را بدتر کند [5][11]. توصیه‌های متخصصان پوست:

• ضدآفتاب با طیف وسیع و SPF بالا (BAD عدد ۵۰ را توصیه می‌کند) را روی لکه‌ها و پوست اطراف بزنید و هر دو ساعت، و بعد از شنا یا تعریق، تجدید کنید [4][11].
• در ساعات اوج تابش در سایه بمانید. لباس آستین‌بلند، کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی بپوشید [4][11].
• از برنزه کردن، تخت سولاریوم و لامپ‌های برنزه‌کننده پرهیز کنید. برنزه شدن پوست سالم لکه‌ها را بیشتر به چشم می‌آورد [3][11].
• مراقب زخم، خراش، سوختگی و اصطکاک مداوم (مثلاً بند ساعت یا لباس تنگ) باشید، چون ممکن است جای آن‌ها لکه‌ی تازه بزند [5][11].
• اگر به‌خاطر ویتیلیگو کمتر زیر آفتاب می‌روید، درباره‌ی بررسی سطح ویتامین D با پزشک صحبت کنید [3][4].

تأثیر روانی ویتیلیگو و راه‌های حمایت

ویتیلیگو درد ندارد، اما بار روانی آن کم نیست. بسیاری از مبتلایان احساس خجالت، اضطراب، خشم یا افسردگی را تجربه می‌کنند. این اثر در نوجوانان و زنان و در کسانی که لکه‌هایشان در دید است بیشتر گزارش شده است [2][5][8]. اگر ویتیلیگو حال یا روابطتان را تحت تاثیر قرار داده:

• با متخصص پوست خود در میان بگذارید. کمک می‌تواند از درمان رنگ‌برگردان تا آموزش آرایش پوشاننده باشد [8].
• مشاوره‌ی روان‌شناختی و درمان شناختی-رفتاری (CBT) برای برخی افراد مفید است [3][5].
• گروه‌های حمایتی کمک می‌کنند فرد احساس تنهایی کمتری داشته باشد [3][11].
• آگاهی درباره‌ی بیماری و حمایت خانواده هم به بسیاری کمک می‌کند احساس کنترل بیشتری داشته باشند [5][14].

چه زمانی به متخصص پوست مراجعه کنیم؟

هر لکه‌ی تازه‌ای که پوست، مو یا داخل دهان رنگش را از دست داده ارزش معاینه دارد [13]. به‌ویژه در این موارد:

• لکه‌ها سریع رنگ از دست می‌دهند یا گسترش پیدا می‌کنند [12].
• لکه‌ها بخش بزرگی از بدن یا صورت را گرفته‌اند [3][12].
• مطمئن نیستید لکه ویتیلیگو است یا قارچ و بیماری دیگر [3][10].
• کودک‌تان لکه‌ی سفید دارد. کودکانی که درمان لازم دارند معمولاً به متخصص پوست ارجاع می‌شوند [3].
• باردار هستید و درمان می‌خواهید [3].
• لکه‌ها روی حال و اعتمادبه‌نفستان اثر گذاشته‌اند [3][12].
• علائمی مانند خستگی شدید، تشنگی و ادرار زیاد یا علائم تیروئید دارید که ممکن است نشانه‌ی بیماری خودایمنی همراه باشند [2].

حتی اگر نمی‌خواهید درمان کنید، دیدن متخصص پوست مفید است. پزشک می‌تواند بیماری‌های همراه مانند تیروئید را زیر نظر بگیرد [9][11].

پرسش‌های متداول

ویتیلیگو چیست؟

ویتیلیگو یا پیسی بیماری مزمن و غیرمسری پوست است. سیستم ایمنی سلول‌های رنگدانه‌ساز پوست را از بین می‌برد و لکه‌های سفید شیری روی پوست، مو یا مخاط ایجاد می‌شود [1][5].

بیماری پیسی به انگلیسی چه نام دارد و نام علمی آن چیست؟

نام علمی و انگلیسی پیسی Vitiligo است. در فارسی به آن پیسی، برص یا لک‌وپیس هم می‌گویند. «بیماری سفید شدن پوست» یا «دو رنگ شدن پوست» هم معمولاً به همین بیماری اشاره دارد، هرچند لکه‌های سفید علت‌های دیگری هم دارند.

انواع ویتیلیگو کدام‌اند؟

دو نوع اصلی وجود دارد: غیرسگمنتال (دوطرفه و قرینه؛ حدود ۹ از ۱۰ مبتلا) و سگمنتال (یک‌طرفه؛ بیشتر در کودکان) [2][6]. نوع غیرسگمنتال زیرگروه‌های منتشر، آکروفاشیال، مخاطی، فوکال و یونیورسال دارد. نوع مخلوط نادر است [5][6][12].

ویتیلیگوی غیرسگمنتال چیست؟

شایع‌ترین نوع ویتیلیگوست. لکه‌ها در هر دو طرف بدن و معمولاً قرینه ظاهر می‌شوند. سیرش غیرقابل پیش‌بینی است و ارتباط بیشتری با بیماری‌های خودایمنی، به‌ویژه تیروئید، دارد [2][5][6].

علائم ویتیلیگو چیست؟

لکه‌های روشن، سفید یا صورتی روی پوست، بیشتر روی صورت، دست‌ها، اطراف چشم و دهان و ناحیه‌ی تناسلی. سفید شدن مو در محل لکه، کم‌رنگ شدن داخل دهان یا بینی و آفتاب‌سوختگی زودهنگام لکه‌ها هم از علائم‌اند [2][8][13].

علت بیماری ویتیلیگو چیست؟

حمله‌ی خودایمنی به ملانوسیت‌ها در افرادی که زمینه‌ی ژنتیکی دارند. آفتاب‌سوختگی شدید، زخم پوست، استرس شدید و تماس با برخی مواد شیمیایی می‌توانند بیماری را شروع یا تشدید کنند [1][9][13].

آیا ویتیلیگو مسری یا ارثی است؟

مسری نیست و از راه تماس منتقل نمی‌شود [2][4]. ممکن است در خانواده‌ها دیده شود، ولی داشتن والد یا خویشاوند مبتلا به این معنا نیست که فرزند حتماً مبتلا می‌شود [4][9].

ویتیلیگو خفیف چیست و آیا درمان لازم دارد؟

«خفیف» اصطلاح رسمی پزشکی نیست. معمولاً به حالتی گفته می‌شود که فقط چند لکه‌ی کوچک در یک یا چند ناحیه وجود دارد [7][12]. اگر لکه کوچک است، گاهی محافظت از آفتاب و پوشاندن لکه کافی است [3]. ولی چون سیر بیماری قابل پیش‌بینی نیست و درمان زودتر معمولاً موثرتر است، بهتر است متخصص پوست آن را ببیند [7].

پیسی صورت قابل درمان است؟

صورت از نواحی‌ای است که بهترین پاسخ را به درمان می‌دهد [5][10]. برای صورت معمولاً مهارکننده‌های کلسی‌نورین یا کرم روکسولیتینیب ترجیح داده می‌شوند، چون کورتون طولانی‌مدت پوست نازک صورت را آسیب می‌زند [3][4][5]. انتخاب دارو با متخصص است.

سرعت رشد بیماری پیسی چقدر است؟

قابل پیش‌بینی نیست. ویتیلیگوی غیرسگمنتال معمولاً آهسته و با دوره‌های پیشرفت و ثبات پیش می‌رود. ویتیلیگوی سگمنتال معمولاً چند ماه سریع گسترش می‌یابد و بعد متوقف می‌شود [1][5][7]. لکه‌ی تازه، لکه‌ی صورتی یا سه‌رنگ و پدیده‌ی کوبنر نشانه‌ی فعال بودن بیماری‌اند [5][8].

آیا ویتیلیگو درمان قطعی دارد؟

خیر. درمان قطعی ندارد، اما درمان‌های موجود می‌توانند رنگ پوست را تا حدی برگردانند و گسترش را کند کنند [1][4][10]. کرم روکسولیتینیب از سال ۲۰۲۲ برای ویتیلیگوی غیرسگمنتال در ۱۲ سال و بالاتر تأیید شده است [15]. داروهای خوراکی JAK هم در حال بررسی‌اند [17].

آیا خوردن ماهی و شیر با هم باعث پیسی می‌شود؟

شواهدی برای این باور وجود ندارد. طبق BAD هیچ ارتباط اثبات‌شده‌ای میان ویتیلیگو و رژیم غذایی نیست [4]. این باور در پژوهش‌ها جزو تصورات نادرست درباره‌ی ویتیلیگو بررسی شده است [21].

آیا ویتیلیگو خطرناک است یا خطر سرطان پوست را بالا می‌برد؟

ویتیلیگو به سلامت عمومی بدن آسیب نمی‌زند [7]. طبق AAD، خطر سرطان پوست در لکه‌های ویتیلیگو بیشتر نمی‌شود. با این حال پوست لکه‌ها زود آفتاب می‌سوزد، پس محافظت از آفتاب ضروری است [7]. ارتباط با بیماری‌های خودایمنی دیگر، مثل تیروئید، دلیل پیگیری منظم با پزشک است [7][11].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک را نمی‌گیرد. هیچ کرم کورتون، داروی سیستمیک یا درمان نوری را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. پیش از استفاده از هر درمان گیاهی یا مکمل با متخصص پوست مشورت کنید. لکه‌ی سفید تازه را با پزشک بررسی کنید تا علت آن مشخص شود.

منابع

1. National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases (NIAMS). Vitiligo: Symptoms, Risk Factors, & Causes. https://www.niams.nih.gov/health-topics/vitiligo
2. NHS. Vitiligo. https://www.nhs.uk/conditions/vitiligo/
3. NHS. Vitiligo – Treatment. https://www.nhs.uk/conditions/vitiligo/treatment/
4. British Association of Dermatologists (BAD). Vitiligo – Patient Information Leaflet (updated April 2026). https://www.bad.org.uk/pils/vitiligo/
5. DermNet. Vitiligo. https://dermnetnz.org/topics/vitiligo
6. Srivastava D, Sathe NC, Masood S. Vitiligo. StatPearls (updated July 2026). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559149/
7. American Academy of Dermatology (AAD). Vitiligo: FAQs. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/vitiligo-overview
8. American Academy of Dermatology (AAD). Vitiligo: Signs and symptoms. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/vitiligo-symptoms
9. American Academy of Dermatology (AAD). Vitiligo: Causes. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/vitiligo-causes
10. American Academy of Dermatology (AAD). Vitiligo: Diagnosis and treatment. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/vitiligo-treatment
11. American Academy of Dermatology (AAD). Vitiligo: How to make it less visible and prevent spreading. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/vitiligo-self-care
12. Cleveland Clinic. Vitiligo. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/12419-vitiligo
13. Mayo Clinic. Vitiligo – Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/vitiligo/symptoms-causes/syc-20355912
14. Mayo Clinic. Vitiligo – Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/vitiligo/diagnosis-treatment/drc-20355916
15. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Ruxolitinib cream – Prescribing Information (revised 07/2022). https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2022/215309s001lbl.pdf
16. Ezzedine K, et al. Revised classification/nomenclature of vitiligo and related issues: the Vitiligo Global Issues Consensus Conference. Pigment Cell Melanoma Res. 2012. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22417114/
17. Passeron T, et al. Efficacy and safety of upadacitinib in adults and adolescents for treatment of non-segmental vitiligo (Viti-Up): results of two phase 3 randomised controlled studies. Lancet. 2026. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42594914/
18. DermNet. Pityriasis versicolor. https://dermnetnz.org/topics/pityriasis-versicolor
19. DermNet. Pityriasis alba. https://dermnetnz.org/topics/pityriasis-alba
20. DermNet. Idiopathic guttate hypomelanosis. https://dermnetnz.org/topics/idiopathic-guttate-hypomelanosis
21. Sharaf FK. Prevailing Misconceptions of Vitiligo among Saudi School Children. Int J Health Sci (Qassim). 2014. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4039582/