اچ پی وی (HPV) چیست؟ علائم، راه انتقال، درمان و واکسن ویروس پاپیلومای انسانی

اگر جواب پاپ اسمیر یا تست HPV شما «مثبت» آمده، یا برآمدگی کوچکی در ناحیه‌ی تناسلی دیده‌اید و حالا دنبال این هستید که اچ پی وی چیست، بدانید که تنها نیستید. این ویروس آن‌قدر شایع است که تقریباً همه‌ی کسانی که رابطه‌ی جنسی دارند دست‌کم یک بار در زندگی به آن مبتلا می‌شوند و در بیشتر موارد بدن خودش آن را پاک می‌کند [1][2]. آنچه در ادامه آمده بر پایه‌ی منابع معتبر بین‌المللی است تا بدانید جواب آزمایش یا آن ضایعه چه معنایی دارد و قدم بعدی چیست؛ اگر به معاینه نیاز داشتید، در طبیب‌یاب می‌توانید پزشک متخصص مناسب را پیدا کنید و نوبت بگیرید.

به‌طور خلاصه

• اچ پی وی (HPV، Human Papillomavirus) یا ویروس پاپیلومای انسانی نام گروهی از حدود ۲۰۰ ویروس است. بیشتر آن‌ها مشکلی ایجاد نمی‌کنند، اما بعضی تایپ‌ها زگیل تناسلی یا سرطان می‌دهند [1][3].
• شایع‌ترین عفونت مقاربتی است و معمولاً هیچ علامتی ندارد [2].
• در ۹ نفر از هر ۱۰ نفر، ویروس ظرف حدود ۲ سال خودبه‌خود از بدن پاک می‌شود [2].
• تایپ‌های کم‌خطر (به‌ویژه ۶ و ۱۱) زگیل تناسلی می‌دهند و تایپ‌های پرخطر (به‌ویژه ۱۶ و ۱۸) اگر سال‌ها بمانند می‌توانند به سرطان برسند [3][5].
• برای خود ویروس دارویی وجود ندارد؛ زگیل‌ها و ضایعات پیش‌سرطانی درمان دارند [1][2].
• واکسن اچ پی وی و غربالگری دهانه‌ی رحم مؤثرترین راه‌های پیشگیری از سرطان‌های ناشی از HPV‌اند [1].

اچ پی وی (ویروس پاپیلومای انسانی) چیست؟

HPV مخفف Human Papillomavirus است. در فارسی به آن «ویروس پاپیلومای انسانی» یا «ویروس پاپیلوم انسانی» می‌گویند. این نام یک ویروس واحد نیست؛ نام گروهی از حدود ۲۰۰ ویروس خویشاوند است [1][3]. HPV سلول‌های پوست و مخاط را آلوده می‌کند: پوست دست و پا، ناحیه‌ی تناسلی و مقعد، و داخل دهان و گلو [1][4][14]. به همین دلیل، تایپ‌های آن را به دو گروه کلی پوستی و مخاطی (تناسلی و مقعدی) تقسیم می‌کنند [17]. حدود ۴۰ تایپ آن معمولاً ناحیه‌ی تناسلی را درگیر می‌کنند و از راه تماس جنسی منتقل می‌شوند [11].

HPV با HIV (ویروس ایدز) و با ویروس تبخال (HSV) فرق دارد. این‌ها ویروس‌های جدا هستند [2].

پاپیلوم یعنی چه؟

«پاپیلوم» (Papilloma) یک برآمدگی خوش‌خیم و زگیل‌مانند است که از سطح پوست یا مخاط بیرون می‌زند. نام این ویروس هم از همین ضایعه آمده است. نمونه‌اش پاپیلوم‌های سنگفرشی خوش‌خیم در حنجره و راه هوایی است که با HPV ایجاد می‌شوند [16]. زگیل پوستی هم یک رشد شایع و غیرسرطانی ناشی از HPV است [14]. پس «پاپیلوم» به‌خودی‌خود به معنی سرطان نیست.

انواع اچ پی وی: کم‌خطر و پرخطر

تایپ‌های HPV که از راه جنسی منتقل می‌شوند دو دسته‌اند [3]:

HPV 16 و HPV 18: این دو تایپ پرخطر حدود ۷۶٪ سرطان‌های دهانه‌ی رحم را ایجاد می‌کنند [7]. NCI عفونت با تایپ‌های بسیار تهاجمی، به‌ویژه ۱۶ یا ۱۸، را یکی از عوامل ماندگاری عفونت و ایجاد ضایعه‌ی پیش‌سرطانی می‌داند [3]. البته مثبت شدن HPV 16 به این معنی نیست که سرطان دارید یا حتماً سرطان می‌گیرید. بیشتر این عفونت‌ها هم پاک می‌شوند. فقط عفونتی که سال‌ها باقی بماند خطرناک است [3].

یک نکته‌ی مهم: تایپ‌هایی که زگیل تناسلی می‌دهند با تایپ‌هایی که سرطان می‌دهند فرق دارند [2][5]. داشتن زگیل تناسلی به این معنی نیست که به سرطان نزدیک‌ترید.

اچ پی وی چقدر شایع است؟

HPV شایع‌ترین عفونت مقاربتی است [2]. به گفته‌ی WHO، تقریباً همه‌ی افرادی که رابطه‌ی جنسی دارند در مقطعی از زندگی به آن مبتلا می‌شوند و معمولاً هم بی‌آنکه علامتی داشته باشند [1]. NHS هم تأکید می‌کند که برای گرفتن HPV لازم نیست شریک‌های جنسی زیادی داشته باشید؛ ممکن است از همان اولین رابطه منتقل شود [4]. پس ابتلا به HPV نشانه‌ی رفتار خاصی نیست و جای سرزنش خود یا دیگری ندارد.

احتمال ماندگاری و عوارض HPV در بعضی افراد بیشتر است: افراد مبتلا به HIV، کسانی که داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی مصرف می‌کنند (مثلاً پس از پیوند عضو)، و افراد سیگاری [3][1].

راه‌های انتقال اچ پی وی

• تماس جنسی: HPV بیشتر از راه رابطه‌ی واژینال یا مقعدی منتقل می‌شود و از راه رابطه‌ی دهانی هم ممکن است منتقل شود [2][4].
• تماس پوست با پوست: برای انتقال، دخول لازم نیست. هر تماس پوستی ناحیه‌ی تناسلی و استفاده‌ی مشترک از وسایل جنسی هم می‌تواند ویروس را منتقل کند [4].
• بدون علامت هم منتقل می‌شود: کسی که هیچ زگیل یا علامتی ندارد هم می‌تواند ویروس را منتقل کند [2].
• از مادر به نوزاد: هنگام زایمان ممکن است رخ دهد، اما نادر است [6].

کاندوم اگر درست و هر بار استفاده شود احتمال انتقال را کم می‌کند. اما نمی‌تواند کاملاً جلوی آن را بگیرد، چون همه‌ی پوست ناحیه‌ی تناسلی را نمی‌پوشاند [1][2].

برای آشنایی با سایر عفونت‌هایی که از راه جنسی منتقل می‌شوند، راهنمای بیماری‌های مقاربتی (STI) را بخوانید.

علائم اچ پی وی

بیشتر عفونت‌های HPV هیچ علامتی ندارند. بیشتر مبتلایان نه متوجه می‌شوند و نه مشکلی پیدا می‌کنند [2][4]. تایپ‌های پرخطر هم به‌خودی‌خود علامتی نمی‌دهند. برای همین معمولاً در غربالگری دهانه‌ی رحم پیدا می‌شوند [3][13]. وقتی HPV علامت بدهد، معمولاً یکی از این‌هاست:

زگیل تناسلی در زنان و مردان

زگیل تناسلی (کوندیلوما) شایع‌ترین علامت قابل‌دیدن HPV است:

• شکل: برآمدگی‌های کوچک و زبر، تکی یا خوشه‌ای. خوشه‌ها ممکن است شبیه گل‌کلم باشند. ممکن است نرم یا سفت، و سفید، قرمز، همرنگ پوست یا تیره‌تر از آن باشند [6]. گاهی هم صاف یا پایه‌دار هستند [5].
• در زنان: اطراف دهانه‌ی واژن، روی فرج، داخل واژن، روی دهانه‌ی رحم و اطراف مقعد [5][11].
• در مردان: روی آلت (زیر پوست ختنه‌گاه یا روی تنه‌ی آلت)، کیسه‌ی بیضه، کشاله‌ی ران و اطراف مقعد [5].
• احساس: معمولاً بدون علامت و بدون درد است. گاهی خارش، درد یا خونریزی دارد [5][6].
• زمان ظهور: ممکن است چند هفته تا چند ماه، و گاهی سال‌ها، بعد از تماس ظاهر شود [6][2]. برای همین معمولاً نمی‌شود فهمید ویروس دقیقاً چه زمانی و از چه کسی منتقل شده است [5].

همه‌ی برجستگی‌های ناحیه‌ی تناسلی زگیل نیستند. بعضی ضایعات شبیه زگیل تناسلی‌اند ولی چیز دیگری هستند [5]. برای دو مورد رایج‌تر، فرق آکنه و زگیل تناسلی و دانه‌های مرواریدمانند آلت تناسلی را ببینید. تشخیص نهایی با معاینه‌ی پزشک است.

زگیل‌های پوستی معمولی

همه‌ی زگیل‌ها کار HPV هستند، اما تایپ‌هایی که زگیل دست و پا می‌دهند با تایپ‌های ناحیه‌ی تناسلی فرق دارند [13]. انواع رایج زگیل پوستی [13][14]:

• زگیل معمولی روی دست و انگشتان
• زگیل کف پایی (Plantar wart)، که موقع راه رفتن ممکن است دردناک باشد
• زگیل صاف (Flat wart)
• زگیل اطراف و زیر ناخن

این زگیل‌ها غیرسرطانی و مسری‌اند. در کسی که ایمنی سالمی دارد، معمولاً ظرف چند ماه تا چند سال خودبه‌خود از بین می‌روند [14]. درباره‌ی زگیل‌های روی صورت هم می‌توانید زگیل صورت و روش‌های درمان آن را بخوانید.

پاپیلوماتوز تنفسی عودکننده (RRP)

در موارد نادر، تایپ‌های کم‌خطر در حنجره یا راه تنفسی زگیل (پاپیلوم) ایجاد می‌کنند. این وضعیت ممکن است مشکل تنفسی ایجاد کند [3]. این بیماری در کودکان و بزرگسالان دیده می‌شود و تمایل زیادی به عود دارد [16]. بررسی و درمان آن با متخصص گوش و حلق و بینی است.

اچ پی وی و سرطان

اگر عفونت با تایپ پرخطر سال‌ها در بدن بماند، ممکن است سلول‌ها به‌تدریج تغییر کنند: اول دیسپلازی (ضایعه‌ی پیش‌سرطانی) و بعد، اگر درمان نشود، سرطان [3]. این روند کند است. WHO می‌گوید تبدیل سلول‌های غیرطبیعی دهانه‌ی رحم به سرطان معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال طول می‌کشد. در کسی که ایمنی ضعیفی دارد، مثلاً HIV درمان‌نشده، ممکن است ۵ تا ۱۰ سال طول بکشد [7].

HPV با شش نوع سرطان مرتبط است. سهم HPV در هر کدام، طبق داده‌های آمریکا که NCI گزارش کرده، این است [3]:

در سطح جهان، WHO برآورد کرده که HPV در سال ۲۰۱۹ حدود ۶۲۰ هزار مورد سرطان در زنان و ۷۰ هزار مورد در مردان ایجاد کرده است [1]. سرطان دهانه‌ی رحم شایع‌ترین سرطان ناشی از HPV است [1]. برای آشنایی با علائم، مراحل و درمان آن، سرطان دهانه رحم را بخوانید.

عواملی که احتمال ماندگاری عفونت پرخطر و پیشرفت به پیش‌سرطان را بیشتر می‌کنند [3]:

• تایپ تهاجمی، به‌ویژه ۱۶ یا ۱۸
• سیگار کشیدن
• ضعف سیستم ایمنی، از جمله HIV
• مصرف داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی

آیا اچ پی وی از بدن پاک می‌شود؟

بله؛ در بیشتر موارد. CDC می‌گوید در ۹ مورد از هر ۱۰ مورد، HPV ظرف دو سال خودبه‌خود و بدون مشکل سلامتی از بین می‌رود [2]. WHO و NCI هم می‌گویند سیستم ایمنی معمولاً ظرف یک تا دو سال ویروس را پاک می‌کند [1][3]. NHS اضافه می‌کند که گاهی ویروس مدت بیشتری در بدن می‌ماند [4].

این پاک شدن کار سیستم ایمنی خود بدن است، نه یک دارو یا روش «پاکسازی». تغییرات خفیف سلولی (دیسپلازی خفیف) هم معمولاً با پاک شدن عفونت برطرف می‌شود [3]. مشکل فقط وقتی پیش می‌آید که عفونت پرخطر پایدار بماند. برای همین پیگیری با آزمایش‌های دوره‌ای مهم است، نه نگرانی دائمی.

نکته‌ی دیگر: ممکن است HPV سال‌ها بدون هیچ مشکلی در بدن باشد. حتی کسی که سال‌هاست رابطه‌ی جنسی یا شریک جدیدی نداشته هم ممکن است HPV مثبت شود [4].

تشخیص اچ پی وی و آزمایش‌ها

آزمایشی برای تعیین «وضعیت کلی HPV» یک فرد وجود ندارد. آزمایش خون هم برای HPV در کار نیست [2][4]. تشخیص بسته به مورد این‌طور است:

پاپ اسمیر، تست HPV و کوتست (غربالگری دهانه‌ی رحم)

در غربالگری، نمونه‌ی کوچکی از سلول‌های دهانه‌ی رحم گرفته می‌شود و یکی از این آزمایش‌ها روی آن انجام می‌شود [3][11]:

• پاپ اسمیر (سیتولوژی): دنبال تغییرات غیرطبیعی سلول‌هاست.
• تست HPV: دنبال تایپ‌های پرخطر ویروس است، حتی پیش از آنکه تغییری در سلول‌ها دیده شود.
• کوتست: هر دو آزمایش با هم.

سن شروع و فاصله‌ی غربالگری در راهنماهای مختلف یکی نیست:

WHO می‌گوید نمونه‌ای که خود فرد برای تست HPV برمی‌دارد به‌اندازه‌ی نمونه‌ی گرفته‌شده توسط کادر درمان قابل‌اعتماد است [7]. برنامه‌ی مناسب شما را پزشک زنان بر اساس سن، سابقه و برنامه‌ی کشوری تعیین می‌کند.

اگر تست مثبت شد: تست HPV مثبت یعنی ویروس پرخطر در نمونه دیده شده، نه سرطان. قدم بعدی معمولاً بررسی بیشتر است. یکی از روش‌ها کولپوسکوپی است: پزشک دهانه‌ی رحم را با بزرگ‌نمایی و پس از زدن محلول اسید استیک نگاه می‌کند. اگر لازم باشد، نمونه‌برداری (بیوپسی) هم انجام می‌شود [7]. نمونه‌ی بیوپسی را متخصص آسیب‌شناسی بررسی می‌کند. تغییرات خفیف اغلب با پاک شدن عفونت خودبه‌خود برطرف می‌شوند و فقط با آزمایش‌های پیگیری کنترل می‌شوند [3][11].

تشخیص اچ پی وی در مردان

برای مردان آزمایش غربالگری معمول HPV وجود ندارد. CDC و Cleveland Clinic هم تست HPV را برای غربالگری مردان توصیه نمی‌کنند [2][13]. آزمایش تأییدشده‌ای هم برای پیدا کردن HPV در دهان و گلو نیست [2]. در بعضی گروه‌های پرخطر، مثل افراد مبتلا به HIV یا گیرندگان پیوند عضو، گاهی پاپ اسمیر مقعدی انجام می‌شود [3].

تشخیص زگیل تناسلی

زگیل تناسلی معمولاً با نگاه پزشک تشخیص داده می‌شود [5][6]. اگر ضایعه ظاهر غیرمعمول داشته باشد، مثلاً تیره، سفت، چسبیده به بافت زیرین، خونریزی‌دهنده یا زخمی، یا به درمان جواب ندهد، بیوپسی لازم است [5]. تست HPV برای تشخیص زگیل تناسلی توصیه نمی‌شود، چون در تصمیم درمانی کمکی نمی‌کند [5].

درمان اچ پی وی

برای خود ویروس HPV درمانی وجود ندارد [1][2][4]. آنچه درمان می‌شود، مشکلاتی است که ویروس ایجاد می‌کند:

درمان زگیل تناسلی

هدف درمان برداشتن زگیل و کم کردن علائم است. اگر زگیل درمان نشود، ممکن است خودبه‌خود برطرف شود، همان‌طور بماند یا بزرگ‌تر و بیشتر شود. برای همین در بعضی افراد صبر کردن هم یک گزینه‌ی قابل‌قبول است [5]. NHS می‌گوید زگیل تناسلی گاهی ظرف ۶ ماه خودبه‌خود از بین می‌رود [6].

روش‌هایی که در راهنمای درمان عفونت‌های مقاربتی CDC (۲۰۲۱) آمده‌اند [5]:

چند نکته درباره‌ی این درمان‌ها:

• نوع درمان، نحوه‌ی مصرف و مدت آن را فقط پزشک تعیین می‌کند [5][6].
• زگیل‌برهای بدون نسخه‌ی داروخانه برای زگیل تناسلی ساخته نشده‌اند و نباید روی آن استفاده شوند [6][11].
• بعضی کرم‌ها ممکن است کاندوم و دیافراگم را ضعیف کنند [5][6].
• چند دارو در بارداری ممنوع یا نامناسب‌اند. اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، حتماً به پزشک بگویید [5][6].
• زگیل‌های داخل واژن، روی دهانه‌ی رحم، داخل مجرای ادرار یا داخل مقعد درمان جداگانه دارند و باید زیر نظر متخصص بررسی شوند [5].
• زگیل‌ها معمولاً ظرف ۳ ماه به درمان جواب می‌دهند [5]. چون زگیل اغلب سمج است، ممکن است چند جلسه مراجعه لازم باشد [15]. چون درمان خود ویروس را از بین نمی‌برد، زگیل ممکن است دوباره برگردد، به‌خصوص در ۳ ماه اول [5].
• سیگار نکشیدن به اثر بسیاری از درمان‌های زگیل تناسلی کمک می‌کند [6].

درمان ضایعات پیش‌سرطانی

اگر در غربالگری تغییرات متوسط یا شدید دهانه‌ی رحم (CIN 2 یا CIN 3) پیدا شود، این بافت برداشته یا تخریب می‌شود تا به سرطان نرسد [3][11]. روش‌ها شامل این‌هاست [3][7]:

• تخریب حرارتی (Thermal ablation) با پروب داغ
• کرایوتراپی با پروب سرد
• برداشتن بافت با حلقه‌ی الکتریکی (LEEP)
• کونیزاسیون (برداشتن تکه‌ای مخروطی از دهانه‌ی رحم)

WHO درمان ضایعات پیش‌سرطانی را روشی ساده و مؤثر برای پیشگیری از سرطان دهانه‌ی رحم می‌داند [7]. ضایعات پیش‌سرطانی مقعد، آلت، واژن و فرج هم با جراحی یا درمان‌های موضعی درمان می‌شوند [3].

بهترین درمان اچ پی وی کدام است؟

یک «بهترین درمان» واحد وجود ندارد. CDC می‌گوید هیچ شواهد قطعی‌ای نشان نمی‌دهد یکی از درمان‌های توصیه‌شده‌ی زگیل تناسلی از بقیه بهتر است. هیچ درمانی هم برای همه‌ی بیماران یا همه‌ی زگیل‌ها ایده‌آل نیست [5]. انتخاب درمان به اندازه، تعداد و محل زگیل، ترجیح بیمار، عوارض و تجربه‌ی پزشک بستگی دارد [5]. برای ضایعه‌ی پیش‌سرطانی هم روش درمان را درجه و محل ضایعه تعیین می‌کند. اگر جایی ادعا شد که دارویی «ویروس HPV را ریشه‌کن می‌کند»، با این منابع جور درنمی‌آید [1][2].

باورهای نادرست: ویتامین، مکمل و «پاکسازی اچ پی وی»

• «با فلان مکمل یا ویتامین HPV پاکسازی می‌شود»: WHO، CDC و NHS همه می‌گویند برای خود عفونت HPV درمانی وجود ندارد [1][2][4]. پاک شدن ویروس کار سیستم ایمنی است. یک مرور نظام‌مند درباره‌ی رابطه‌ی سطح ویتامین D با عفونت HPV دهانه‌ی رحم هم به شواهد محکمی نرسید [18]. پس هیچ محصولی را که وعده‌ی «پاکسازی» می‌دهد جایگزین غربالگری و پیگیری نکنید.
• «اگر زگیلم خوب شد، ویروس هم رفته است»: لزوماً نه. HPV ممکن است بعد از رفتن زگیل هم باقی بماند و منتقل شود [5].
• «HPV مثبت یعنی سرطان دارم»: نه. بیشتر عفونت‌ها خودبه‌خود پاک می‌شوند. تست مثبت فقط یعنی پیگیری لازم است [2][3].
• «مردها از HPV مشکلی پیدا نمی‌کنند»: نادرست است. HPV در مردان هم با زگیل تناسلی و سرطان آلت، مقعد و پشت گلو مرتبط است [2][3].
• کاری که واقعاً کمک می‌کند: سیگار نکشیدن یا ترک آن احتمال ماندگاری عفونت HPV را کم می‌کند [1][3].

پیشگیری از اچ پی وی

واکسن اچ پی وی

به گفته‌ی WHO، واکسن مؤثرترین راه پیشگیری از عفونت HPV، سرطان دهانه‌ی رحم و دیگر سرطان‌های مرتبط با HPV است [1]. نکته‌های اصلی:

• انواع واکسن: تا سال ۲۰۲۵ هشت واکسن HPV مجوز داشته‌اند و همه در برابر تایپ‌های پرخطر ۱۶ و ۱۸ محافظت می‌کنند [7]. واکسن ۹ظرفیتی در برابر تایپ‌های ۶، ۱۱، ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۴۵، ۵۲ و ۵۸ محافظت می‌کند؛ یعنی هم تایپ‌های اصلی زگیل تناسلی و هم بیشتر تایپ‌های سرطان‌زا را پوشش می‌دهد [9][10]. واکسن‌های دوظرفیتی هم وجود دارند [10]؛ WHO می‌گوید همه‌ی واکسن‌های مجاز در برابر ۱۶ و ۱۸ محافظت می‌کنند [7].
• واکسن چه چیزی ندارد: ویروس زنده یا DNA ویروس ندارد و نمی‌تواند سرطان یا عفونت HPV ایجاد کند [1].
• واکسن درمان نیست: عفونت موجود یا زگیل موجود را درمان نمی‌کند [1][9].

چه کسانی و در چه سنی واکسن بزنند؟

• WHO: هدف اصلی دختران ۹ تا ۱۴ ساله است، پیش از شروع فعالیت جنسی. واکسیناسیون پسران و زنان بزرگ‌تر هم هر جا امکان‌پذیر باشد توصیه می‌شود [8].
• تعداد دوز طبق WHO (۲۰۲۲) [8]:
• ۹ تا ۱۴ سال: یک یا دو دوز
• ۱۵ تا ۲۰ سال: یک یا دو دوز
• بالای ۲۱ سال: دو دوز
• افراد با ایمنی ضعیف یا مبتلا به HIV: دست‌کم دو دوز و در صورت امکان سه دوز
• CDC آمریکا: واکسن برای همه تا ۲۶ سالگی توصیه می‌شود. برای ۲۷ تا ۴۵ سال به‌طور معمول توصیه نمی‌شود و تصمیم با مشورت پزشک گرفته می‌شود، چون فایده‌ی کمتری دارد [9].
• برنامه‌ی دقیق هر کشور ممکن است با این‌ها فرق داشته باشد. درباره‌ی برنامه‌ی مناسب خودتان یا فرزندتان با پزشک صحبت کنید [1].

ایمنی و عوارض واکسن

• از سال ۲۰۰۶ تاکنون، پایش ایمنی و مطالعات CDC، FDA و سازمان‌های دیگر سابقه‌ی ایمنی اطمینان‌بخشی برای این واکسن نشان داده‌اند [10].
• عوارض شایع معمولاً خفیف‌اند: درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، تب، سردرد، خستگی، تهوع و درد عضلات یا مفاصل [10].
• غش کردن بعد از تزریق گاهی رخ می‌دهد. برای همین توصیه می‌شود واکسن در حالت نشسته یا خوابیده زده شود و فرد ۱۵ دقیقه بعد از آن تحت نظر بماند [10].
• واکنش آلرژیک شدید نادر است. کسی که به دوز قبلی یا یکی از اجزای واکسن (از جمله مخمر) واکنش آلرژیک شدید داشته نباید آن را بزند [10].
• CDC و FDA هیچ مدرکی پیدا نکرده‌اند که واکسن HPV باعث مشکلات باروری، از جمله نارسایی زودرس تخمدان، شود [10].
• در دوران شیردهی می‌توان این واکسن را زد [19].

واکسن بعد از ابتلا به HPV

اگر HPV مثبت شده‌اید یا قبلاً رابطه‌ی جنسی داشته‌اید، واکسن باز هم ممکن است در برابر تایپ‌هایی که هنوز نگرفته‌اید محافظت کند. فقط عفونت فعلی را درمان نمی‌کند [9][11]. ACOG می‌گوید در افراد ۲۷ تا ۴۵ ساله‌ای که برای CIN 2 یا CIN 3 درمان می‌شوند و قبلاً واکسن نزده‌اند، واکسن ممکن است به جلوگیری از برگشت ضایعه کمک کند [11]. البته بیشترین فایده‌ی واکسن پیش از شروع فعالیت جنسی است [9].

کاندوم، ختنه و غربالگری

• کاندوم خطر را کم می‌کند، ولی محافظت کامل نمی‌دهد [1][4].
• ختنه‌ی داوطلبانه‌ی مردان هم خطر عفونت را کم می‌کند [1].
• غربالگری منظم دهانه‌ی رحم حتی بعد از واکسن هم لازم است، چون واکسن همه‌ی تایپ‌ها را پوشش نمی‌دهد [7][11][19].
• رابطه‌ی تک‌همسری متقابل هم احتمال ابتلا را کمتر می‌کند [2].

اچ پی وی در بارداری

• زنان باردار هم ممکن است زگیل تناسلی یا تغییرات سلولی دهانه‌ی رحم پیدا کنند. غربالگری معمول دهانه‌ی رحم در بارداری هم باید انجام شود [2].
• زگیل تناسلی در بارداری ممکن است تکثیر شود، بزرگ‌تر شود یا راحت‌تر تحریک شود [5][6].
• بیشتر کرم‌ها و محلول‌های درمان زگیل در بارداری توصیه نمی‌شوند [5][6]. درمان اغلب تا بعد از زایمان عقب می‌افتد. زگیل‌ها هم اغلب ظرف ۶ هفته بعد از زایمان خودبه‌خود برطرف می‌شوند [6].
• انتقال به نوزاد هنگام زایمان نادر است [6]. تایپ‌های ۶ و ۱۱ به‌ندرت در نوزاد و کودک پاپیلوماتوز تنفسی ایجاد می‌کنند [5].
• سزارین فقط برای جلوگیری از انتقال HPV به نوزاد انجام نمی‌شود. فقط وقتی لازم است که زگیل‌ها راه زایمان را ببندند یا زایمان طبیعی خونریزی زیاد ایجاد کند [5].
• واکسن HPV در بارداری توصیه نمی‌شود و به بعد از زایمان موکول می‌شود. اما شواهدی نیست که واکسن روی بارداری یا جنین اثر بد بگذارد [9][10]. اگر کسی ندانسته در بارداری واکسن زده باشد، جای نگرانی نیست [10].

اچ پی وی و شریک جنسی

• شریک‌های جنسی معمولاً HPV را با هم شریک‌اند، حتی اگر فقط یکی از آن‌ها یا هیچ‌کدام علامت داشته باشند [5].
• زمان ابتلا را نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد. زگیل ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد از ابتلا ظاهر شود [5][2]. پس مثبت شدن HPV به‌تنهایی نشانه‌ی رابطه‌ی جدید یا بی‌وفایی نیست.
• اگر زگیل تناسلی دارید، بهتر است به شریک فعلی‌تان بگویید. تست HPV برای شریک توصیه نمی‌شود، اما معاینه و آزمایش سایر عفونت‌های مقاربتی ممکن است برای او مفید باشد [5].
• تا وقتی زگیل‌ها کاملاً از بین نرفته‌اند، بهتر است رابطه‌ی جنسی نداشته باشید. معلوم نیست HPV بعد از رفتن زگیل تا چه مدت قابل‌انتقال است [2].

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در این موارد وقت معاینه بگیرید [2][6][7]:

• برآمدگی، زگیل، رشد غیرعادی یا زخم در ناحیه‌ی تناسلی، مقعد، دهان یا گلو
• خارش یا خونریزی از ناحیه‌ی تناسلی یا مقعد
• تغییر در جریان ادرار که از بین نمی‌رود
• شریک جنسی‌تان زگیل تناسلی دارد، حتی اگر خودتان چیزی نمی‌بینید
• جواب تست HPV یا پاپ اسمیر غیرطبیعی بوده و هنوز برای پیگیری اقدام نکرده‌اید
• خونریزی بین قاعدگی‌ها، بعد از رابطه‌ی جنسی یا بعد از یائسگی، یا ترشح بدبو یا بیشتر از معمول واژن، که ممکن است نشانه‌ی سرطان دهانه‌ی رحم باشد [7]

بسته به مشکل، این متخصص‌ها کمک می‌کنند:

• متخصص زنان و زایمان: غربالگری، کولپوسکوپی و درمان ضایعات دهانه‌ی رحم
• متخصص اورولوژی: ضایعات آلت تناسلی و مجرای ادرار
• متخصص پوست: زگیل‌های پوستی و تناسلی
• متخصص گوش و حلق و بینی: ضایعات دهان، گلو و حنجره
• جراح کولورکتال: زگیل‌های داخل مقعد [5]
• متخصص آسیب‌شناسی (پاتولوژی): نمونه‌های پاپ اسمیر و بیوپسی را بررسی می‌کند و نوع و درجه‌ی ضایعه را مشخص می‌کند

پرسش‌های متداول

اچ پی وی چیست و HPV مخفف چیست؟

HPV مخفف Human Papillomavirus یا «ویروس پاپیلومای انسانی» است. این نام گروهی از حدود ۲۰۰ ویروس است که پوست و مخاط را آلوده می‌کنند. بیشترشان بی‌خطرند، ولی بعضی زگیل یا سرطان ایجاد می‌کنند [1][3].

پاپیلوم چیست؟

پاپیلوم یک برآمدگی خوش‌خیم و زگیل‌مانند روی پوست یا مخاط است. نمونه‌اش پاپیلوم‌های خوش‌خیم حنجره است که با HPV ایجاد می‌شوند [16]. زگیل پوستی هم رشدی غیرسرطانی است که از HPV می‌آید [14]. پس پاپیلوم به‌خودی‌خود سرطان نیست، اما هر برآمدگی تازه را باید پزشک ببیند.

HPV 16 چیست و آیا درمان دارد؟

HPV 16 یکی از تایپ‌های پرخطر است. همراه HPV 18 حدود ۷۶٪ سرطان‌های دهانه‌ی رحم را ایجاد می‌کند [7]. برای خود ویروس دارویی وجود ندارد [1]، اما بیشتر عفونت‌ها خودبه‌خود پاک می‌شوند [2]. کار اصلی پیگیری منظم با برنامه‌ای است که پزشک تعیین می‌کند، و درمان ضایعه‌ی پیش‌سرطانی اگر پیدا شد [3][7].

اچ پی وی های پرخطر (های ریسک) کدام‌اند؟

NCI دوازده تایپ را پرخطر می‌داند: ۱۶، ۱۸، ۳۱، ۳۳، ۳۵، ۳۹، ۴۵، ۵۱، ۵۲، ۵۶، ۵۸ و ۵۹. از این میان، ۱۶ و ۱۸ عامل بیشتر سرطان‌های مرتبط با HPV هستند [3].

آیا HPV درمان دارد؟

برای خود ویروس درمانی وجود ندارد. اما زگیل تناسلی، ضایعات پیش‌سرطانی و سرطان‌های ناشی از HPV درمان دارند [1][2]. در بیشتر افراد هم سیستم ایمنی ظرف حدود دو سال ویروس را پاک می‌کند [2].

بهترین درمان اچ پی وی چیست؟

یک بهترین درمان واحد وجود ندارد. CDC می‌گوید هیچ درمان زگیل تناسلی ثابت نکرده که از بقیه بهتر است. انتخاب به اندازه، تعداد و محل زگیل و نظر بیمار و پزشک بستگی دارد [5]. برای ضایعات پیش‌سرطانی هم پزشک بر اساس درجه‌ی ضایعه روش را انتخاب می‌کند [3].

آیا ویروس اچ پی وی از بدن خارج می‌شود؟

بله؛ در حدود ۹ نفر از هر ۱۰ نفر، ویروس ظرف دو سال خودبه‌خود از بدن پاک می‌شود [2]. گاهی مدت بیشتری می‌ماند [4]. فقط عفونت پرخطری که سال‌ها بماند می‌تواند به تغییرات پیش‌سرطانی برسد [3].

پاکسازی اچ پی وی چیست و آیا واقعی است؟

«پاکسازی» به معنای پاک شدن ویروس توسط سیستم ایمنی بدن واقعی است و در بیشتر افراد رخ می‌دهد [2]. اما هیچ دارو، مکمل یا روشی پاک شدن HPV را تضمین نمی‌کند. WHO و NHS می‌گویند برای خود عفونت HPV درمانی وجود ندارد [1][4]. ترک سیگار از چیزهایی است که واقعاً به کم شدن احتمال ماندگاری عفونت کمک می‌کند [1].

علائم اچ پی وی در زنان چیست؟

بیشتر زنان هیچ علامتی ندارند و HPV فقط در پاپ اسمیر یا تست HPV پیدا می‌شود [2]. اگر علامت باشد، معمولاً زگیل تناسلی است: اطراف دهانه‌ی واژن، روی فرج، داخل واژن، روی دهانه‌ی رحم یا اطراف مقعد [5][11]. خونریزی غیرعادی یا ترشح بدبو را هم باید بررسی کرد [7].

علائم اچ پی وی در مردان چیست و چطور تشخیص داده می‌شود؟

در مردان هم HPV معمولاً بی‌علامت است. شایع‌ترین علامت زگیل روی آلت، کیسه‌ی بیضه، کشاله‌ی ران یا اطراف مقعد است [5]. تست غربالگری معمول HPV برای مردان وجود ندارد. زگیل با معاینه‌ی پزشک تشخیص داده می‌شود [2][5].

از کجا بفهمم اچ پی وی دارم؟

آزمایش خون یا آزمایشی برای تعیین «وضعیت HPV» وجود ندارد [2][4]. زنان معمولاً از راه غربالگری دهانه‌ی رحم متوجه می‌شوند. بقیه وقتی زگیل تناسلی پیدا می‌کنند [2]. اگر برآمدگی یا زخم تازه‌ای دارید، به پزشک مراجعه کنید.

ضایعات HPV چه شکلی است؟

زگیل تناسلی معمولاً برآمدگی کوچک و زبری است. ممکن است تکی یا خوشه‌ای و شبیه گل‌کلم باشد. ممکن است صاف یا برجسته باشد و رنگش از سفید و همرنگ پوست تا قرمز یا تیره‌تر فرق کند [2][6]. ضایعات پیش‌سرطانی دهانه‌ی رحم معمولاً دیده یا حس نمی‌شوند و فقط با غربالگری پیدا می‌شوند [7].

آیا اچ پی وی از راه بوسیدن، حوله یا توالت منتقل می‌شود؟

NHS می‌گوید زگیل تناسلی از بوسیدن یا استفاده‌ی مشترک از حوله، ظروف، لیوان یا صندلی توالت منتقل نمی‌شود [6]. راه اصلی انتقال HPV تماس جنسی و تماس پوستی ناحیه‌ی تناسلی است [2][4].

آیا HPV مثبت یعنی شریکم با کس دیگری رابطه داشته است؟

نه لزوماً. زمان ابتلا را نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد. HPV ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بی‌صدا در بدن بماند [5][2]. حتی کسی که سال‌هاست شریک جدیدی نداشته هم ممکن است HPV مثبت شود [4].

اگر HPV دارم، باز هم می‌توانم واکسن بزنم؟

بله، در گروه سنی توصیه‌شده. واکسن ممکن است در برابر تایپ‌هایی که هنوز نگرفته‌اید محافظت کند، اما عفونت فعلی را درمان نمی‌کند [9][11]. بعد از ۲۶ سالگی تصمیم با مشورت پزشک گرفته می‌شود [9].

آیا بعد از واکسن هم پاپ اسمیر لازم است؟

بله. واکسن همه‌ی تایپ‌های HPV را پوشش نمی‌دهد. غربالگری دهانه‌ی رحم بعد از واکسن هم لازم است [7][11][19].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه، تشخیص و درمان پزشک را نمی‌گیرد. تفسیر جواب پاپ اسمیر یا تست HPV، انتخاب درمان زگیل یا ضایعه‌ی پیش‌سرطانی و برنامه‌ی واکسیناسیون باید با پزشک معالج انجام شود. هیچ دارو یا کرمی را بدون نسخه روی ناحیه‌ی تناسلی استفاده نکنید.

منابع

1. World Health Organization (WHO). Human papillomavirus and cancer (fact sheet). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Genital HPV Infection. https://www.cdc.gov/sti/about/about-genital-hpv-infection.html
3. National Cancer Institute (NCI). HPV and Cancer. https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/infectious-agents/hpv-and-cancer
4. NHS. Human papillomavirus (HPV). https://www.nhs.uk/conditions/human-papilloma-virus-hpv/
5. CDC. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021: Anogenital Warts (HPV). https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/anogenital-warts.htm
6. NHS. Genital warts. https://www.nhs.uk/conditions/genital-warts/
7. WHO. Cervical cancer (fact sheet). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cervical-cancer
8. WHO. WHO updates recommendations on HPV vaccination schedule (20 December 2022). https://www.who.int/news/item/20-12-2022-WHO-updates-recommendations-on-HPV-vaccination-schedule
9. NCI. Human Papillomavirus (HPV) Vaccine (fact sheet). https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/infectious-agents/hpv-vaccine-fact-sheet
10. CDC. Human Papillomavirus (HPV) Vaccine Safety. https://www.cdc.gov/vaccine-safety/vaccines/hpv.html
11. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Human Papillomavirus (HPV): Infection and Vaccination (FAQ). https://www.acog.org/womens-health/faqs/hpv-vaccination
12. U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF). Cervical Cancer: Screening — Final Recommendation Statement (2018). https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/uspstf/recommendation/cervical-cancer-screening
13. Cleveland Clinic. HPV (Human Papillomavirus). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/11901-hpv-human-papilloma-virus
14. American Academy of Dermatology (AAD). Warts: FAQs. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/warts-overview
15. AAD. Genital warts: Overview. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/genital-warts-overview
16. Rivera GA, Morell F. Laryngeal Papillomas. StatPearls (2023). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32965998/
17. Luria L, Cardoza-Favarato G. Human Papillomavirus. StatPearls (2023). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28846281/
18. Relationship between human papillomavirus and serum vitamin D levels: a systematic review. BMC Infect Dis. 2024;24:80. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38216875/
19. NHS. HPV vaccine. https://www.nhs.uk/vaccinations/hpv-vaccine/