عفونت چشم گربه؛ علل، علائم و زمان مراجعه به دامپزشک

عفونت چشم (Ocular Infection / Conjunctivitis) یکی از شایع‌ترین مشکلات چشمی در گربه‌ها است و می‌تواند از یک قرمزی خفیف تا یک بیماری دردناک و تهدیدکننده‌ی بینایی متغیر باشد. آشنایی با علل، علائم و نشانه‌های هشدار این وضعیت به صاحبان گربه کمک می‌کند تا در زمان مناسب اقدام کنند و از عواقب جدی‌تر پیشگیری نمایند.

چرا گربه‌ها به عفونت چشم مبتلا می‌شوند؟

اکثر عفونت‌های چشم گربه منشأ عفونی دارند و توسط ویروس‌ها یا باکتری‌ها ایجاد می‌شوند. ویروس‌ها علت اصلی بیشتر موارد هستند، اما عوامل باکتریایی نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند. در ادامه مهم‌ترین عوامل بررسی می‌شوند.

هرپس‌ویروس گربه نوع ۱ (Feline Herpesvirus-1 / FHV-1)

هرپس‌ویروس گربه نوع ۱ (FHV-1) شایع‌ترین عامل ویروسی عفونت چشم گربه است. بر اساس داده‌های گزارش‌شده، در طول عمر خود تا ۹۷٪ از گربه‌ها در معرض این ویروس قرار می‌گیرند و تا ۸۰٪ از گربه‌های مبتلا به‌صورت مادام‌العمر آلوده باقی می‌مانند. ویروس در گره‌های عصبی (Nerve Ganglia) پنهان می‌ماند و در شرایط استرس‌زا یا کاهش ایمنی می‌تواند فعال شده و علائم را دوباره بروز دهد.

تظاهرات چشمی ناشی از FHV-1 شامل ملتحمه‌التهاب (Conjunctivitis)، کراتیت (Keratitis)، و زخم قرنیه (Corneal Ulcer) هستند. به گفته‌ی توماس کرن (Thomas Kern)، دامپزشک متخصص چشم در دانشکده‌ی دامپزشکی دانشگاه کرنل، FHV-1 شایع‌ترین علت زخم قرنیه در گربه‌ها است.

کالیسی‌ویروس گربه (Feline Calicivirus / FCV)

کالیسی‌ویروس گربه یکی دیگر از علل مهم عفونت دستگاه تنفسی فوقانی و التهاب چشم است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که در محیط‌های خانگی حدود ۱۰٪ از گربه‌ها آلوده هستند، در حالی که این رقم در پناهگاه‌ها و سرپناه‌های جمعیتی به ۲۵ تا ۴۰٪ می‌رسد. علائم چشمی شامل ترشح از چشم و التهاب ملتحمه است که معمولاً همراه با علائم تنفسی مانند عطسه و آبریزش بینی ظاهر می‌شود.

کلامیدیا فلیس (Chlamydia felis)

کلامیدیا فلیس (Chlamydia felis)، که قبلاً با نام Chlamydophila felis شناخته می‌شد، یک باکتری داخل‌سلولی است که ملتحمه‌التهاب مزمن در گربه‌ها ایجاد می‌کند. این عامل مسئول حدود ۳۰٪ از موارد ملتحمه‌التهاب همراه با علائم دستگاه تنفسی فوقانی است. گربه‌های جوان ۲ تا ۶ ماهه بیشترین آسیب‌پذیری را دارند. علائم معمولاً ۹ تا ۱۳ روز پس از شروع به اوج خود می‌رسند و ممکن است هفته‌ها ادامه داشته باشند.

مایکوپلاسما (Mycoplasma felis)

مایکوپلاسما فلیس (Mycoplasma felis) یک ساکن طبیعی چشم گربه است که در صورت رشد بیش از حد می‌تواند ملتحمه‌التهاب ایجاد کند. علائم آن اغلب مشابه FHV-1 و کلامیدیا فلیس است و با قرمزی، ترشح و ناراحتی چشمی تظاهر می‌یابد.

سایر علل

• جراحت مکانیکی: خراش ناشی از درگیری با گربه‌های دیگر یا تماس با جسم خارجی
• آلرژی: واکنش حساسیتی به گرده‌ها، گرد و غبار یا مواد شیمیایی محیطی
• بیماری‌های سیستمیک زمینه‌ای: مانند ویروس نقص ایمنی گربه (FIV) یا لوسمی گربه (FeLV) که مقاومت بدن را کاهش می‌دهند
• انسداد مجرای اشکی: تجمع ترشحات و التهاب ناشی از آن

علائم بسته به عامل عفونت و شدت آن متفاوت است. مهم است که صاحبان گربه علائم را زود تشخیص دهند تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.

علائم شایع

• ترشح از چشم: ممکن است آبکی و بی‌رنگ (ویروسی) یا غلیظ، زرد یا سبز (باکتریایی یا مختلط) باشد
• قرمزی ملتحمه (Conjunctival Hyperemia): برافروختگی مخاط اطراف چشم
• تورم ملتحمه (Chemosis): پف‌کردگی و ورم اطراف کره‌ی چشم
• اشک‌ریزش بیش از حد (Epiphora)
• پلک زدن مکرر یا نیمه‌بسته نگه داشتن چشم (Blepharospasm)
• ظاهر شدن پرده‌ی سوم (Nictitating Membrane / Third Eyelid): قابل مشاهده در گوشه‌ی داخلی چشم
• حساسیت به نور (Photophobia)
• مالیدن یا خاراندن چشم با پنجه

علائم همراه

در موارد عفونی ویروسی، علائم چشمی اغلب با علائم دستگاه تنفسی فوقانی همراه می‌شوند:

• عطسه و آبریزش بینی
• بی‌اشتهایی و کاهش وزن
• تب و بی‌حالی
• زخم‌های دهانی (به‌ویژه در کالیسی‌ویروس)

جدول مقایسه‌ی علل شایع عفونت چشم گربه

عوارض جدی: وقتی عفونت خطرناک می‌شود

در صورت عدم درمان مناسب، عفونت‌های چشمی می‌توانند به عوارض جدی منجر شوند که برخی از آن‌ها تهدیدکننده‌ی بینایی گربه هستند.

زخم قرنیه (Corneal Ulcer)

زخم قرنیه یک ضایعه‌ی باز روی سطح قرنیه است. بر اساس منابع دامپزشکی، FHV-1 شایع‌ترین علت زخم قرنیه در گربه‌ها است و منطقی است که تا اثبات خلاف، یک علت FHV-1 فرض شود. زخم‌های قرنیه‌ای که درمان نشوند می‌توانند به‌سرعت عمیق‌تر شوند و در صورت عفونی شدن، سوراخ شدن چشم و از دست دادن آن را در پی داشته باشند.

اووئیت (Uveitis)

اووئیت (Uveitis) یا التهاب داخل چشمی یک وضعیت دردناک و جدی است که می‌تواند به کوری دائمی منجر شود. اووئیت از نظر اورژانسی باید به‌صورت تهاجمی درمان شود؛ در صورت درمان صحیح، اکثر موارد ظرف ۲۴ ساعت بهبود را شروع می‌کنند. عوارض ثانویه شامل گلوکوم (Glaucoma)، جداشدگی شبکیه (Retinal Detachment) و لنزلوکسیشن (Lens Luxation) هستند.

سینبلفارون (Symblepharon)

سینبلفارون یا چسبندگی ملتحمه به قرنیه از عوارض مزمن عفونت‌های شدید، به‌خصوص FHV-1 در بچه‌گربه‌ها، است که می‌تواند حرکت چشم را محدود کند.

زمان مراجعه به دامپزشک

مراجعه در اسرع وقت (ظرف ۱ تا ۲ روز)

• قرمزی خفیف همراه با ترشح آبکی که بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه داشته باشد
• بسته نگه داشتن مکرر یک چشم یا هر دو چشم
• ظاهر شدن پرده‌ی سوم چشم
• علائم همراه مانند عطسه، بی‌اشتهایی یا بی‌حالی

مراجعه‌ی فوری و اورژانسی

در صورت مشاهده‌ی هر یک از موارد زیر، بلافاصله به دامپزشک مراجعه کنید:

• ترشح غلیظ زرد یا سبز: نشانه‌ی عفونت باکتریایی یا ثانویه‌ی شدید
• مه‌آلود یا کدر شدن قرنیه: می‌تواند نشانه‌ی زخم قرنیه یا اووئیت باشد
• خونریزی در چشم یا اطراف آن
• تغییر اندازه‌ی مردمک (Pupil Asymmetry): دو مردمک نابرابر نشانه‌ی اورژانس چشمی هستند
• بیرون‌زدگی کره‌ی چشم
• درد شدید: گربه پنجه می‌کشد، می‌نالد، غذا نمی‌خورد یا پنهان می‌شود
• از دست دادن ناگهانی بینایی: گربه به اشیاء می‌خورد یا جهت‌یابی ندارد

تشخیص و درمان

تشخیص

دامپزشک برای تشخیص عامل عفونت از روش‌های مختلفی استفاده می‌کند. معاینه‌ی بالینی پایه‌ی تشخیص است. در موارد لازم، آزمایش‌های تشخیصی از جمله کشت سواب ملتحمه، آزمایش PCR برای شناسایی FHV-1، کلامیدیا و مایکوپلاسما، و تست فلوئورسین برای ارزیابی زخم قرنیه انجام می‌شوند.

اصول کلی درمان

درمان بستگی به عامل ایجادکننده دارد و تنها دامپزشک صلاحیت تجویز را دارد. به‌طور کلی:

• عفونت‌های باکتریایی (کلامیدیا، مایکوپلاسما): با آنتی‌بیوتیک‌های موضعی یا سیستمیک درمان می‌شوند. دوره‌ی درمان ممکن است ۳ تا ۴ هفته طول بکشد.
• عفونت‌های ویروسی (FHV-1): داروهای ضدویروسی موضعی یا خوراکی ممکن است تجویز شوند. واکنش درمانی متغیر است و ممکن است هفته‌ها طول بکشد.
• موارد مختلط: دامپزشک ممکن است ترکیبی از آنتی‌بیوتیک و ضدویروس تجویز کند.
• مراقبت حمایتی: قطره‌های اشک مصنوعی دامپزشکی برای حفظ رطوبت چشم.

هشدار درباره‌ی استفاده از قطره‌های چشمی انسانی

هرگز بدون تجویز دامپزشک از قطره‌ها یا پمادهای چشمی انسانی برای گربه استفاده نکنید. برخی از ترکیبات موجود در داروهای چشمی انسانی می‌توانند برای گربه‌ها مضر یا سمی باشند. علاوه بر این، استفاده از آنتی‌بیوتیک بدون تشخیص عامل عفونت می‌تواند درمان را با مشکل مواجه کند و در صورتی که عامل ویروسی باشد، کاملاً بی‌اثر است. تشخیص دقیق نوع عفونت برای انتخاب درمان مناسب ضروری است.

پیشگیری

واکسیناسیون

واکسن‌های استاندارد گربه (واکسن FVRCP) علیه FHV-1 و FCV وجود دارند. این واکسن‌ها ایمنی کامل ایجاد نمی‌کنند اما شدت و مدت بیماری را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهند. واکسیناسیون علیه کلامیدیا فلیس نیز در کشورهایی که این عامل شایع است توصیه می‌شود. برنامه‌ی واکسیناسیون مناسب را با دامپزشک خود هماهنگ کنید.

مراقبت‌های محیطی

• جدا کردن گربه‌ی بیمار از سایر گربه‌ها برای جلوگیری از انتقال
• ضدعفونی کردن ظروف، سطوح و وسایل گربه
• کاهش استرس در محیط زندگی گربه (استرس می‌تواند باعث فعال شدن مجدد FHV-1 شود)
• تغذیه‌ی مناسب برای تقویت دستگاه ایمنی
• معاینات منظم دامپزشکی

نکاتی درباره‌ی بچه‌گربه‌ها

بچه‌گربه‌ها به‌ویژه در برابر عفونت‌های چشمی آسیب‌پذیرترند. عفونت FHV-1 در بچه‌گربه‌های زیر ۶ هفته می‌تواند باعث اوفتالمیا نئوناتوروم (Ophthalmia Neonatorum) شود که در آن پلک‌ها قبل از باز شدن طبیعی چشم عفونی می‌شوند. این وضعیت اگر درمان نشود می‌تواند منجر به از دست دادن دائمی بینایی شود. هر گونه ترشح یا ورم در چشم‌های بچه‌گربه نیاز فوری به مراجعه به دامپزشک دارد.

این مطلب جنبه‌ی اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره‌ی دامپزشک نیست. در صورت مشاهده‌ی هر گونه علائم چشمی در گربه‌ی خود، با دامپزشک مشورت کنید.

منابع

• Cornell University College of Veterinary Medicine — Cornell Feline Health Center. Respiratory Infections. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/respiratory-infections
• Cornell University College of Veterinary Medicine — Cornell Feline Health Center. Corneal Ulcers. https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/corneal-ulcers
• Merck Veterinary Manual. Disorders of the Conjunctiva in Cats. https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/eye-disorders-of-cats/disorders-of-the-conjunctiva-in-cats
• Merck Veterinary Manual. Chlamydial Conjunctivitis in Cats (Feline Pneumonitis). https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/eye-disorders-of-cats/chlamydial-conjunctivitis-in-cats-feline-pneumonitis
• Merck Veterinary Manual. Feline Respiratory Disease Complex. https://www.merckvetmanual.com/respiratory-system/respiratory-diseases-of-small-animals/feline-respiratory-disease-complex
• VCA Animal Hospitals. Conjunctivitis — Feline Herpes Viral Conjunctivitis. https://vcahospitals.com/know-your-pet/conjunctivitis-feline-herpes-viral
• VCA Animal Hospitals. Conjunctivitis in Cats. https://vcahospitals.com/know-your-pet/conjunctivitis-in-cats
• VCA Animal Hospitals. Uveitis in Cats. https://vcahospitals.com/know-your-pet/uveitis-in-cats
• PMC — National Library of Medicine. Feline Herpesvirus-1: Ocular Manifestations, Diagnosis and Treatment Options. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11107991/
• AVMA Journals (AJVR). Prevalence of feline herpesvirus 1, Chlamydophila felis, and Mycoplasma spp DNA in conjunctival cells. https://avmajournals.avma.org/view/journals/ajvr/68/6/ajvr.68.6.643.xml
• ABCD Cats and Vets. Guideline for Feline Herpesvirus Infection. https://www.abcdcatsvets.org/guideline-for-feline-herpesvirus-infection/
• ABCD Cats and Vets. Guideline for Chlamydia felis. https://www.abcdcatsvets.org/guideline-for-chlamydia-felis/
• PMC — National Library of Medicine. Aetiology of Corneal Ulcers: Assume FHV-1 Unless Proven Otherwise. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10845471/
• ACVO Public. Uveitis in Dogs and Cats. https://www.acvo.org/tips-treatments-tricks/tkl4fnm8grdtdwldjg96tta534jpaz
• Green Street Veterinary Specialists. Cat Eye Infection: Is It an Emergency? https://www.gsvs.org/woodbridge-nj/blog/cat-eye-infection-emergency/