دسته بندی:
31 مرداد 1405 
11 بازدید
دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (Age-related Macular Degeneration یا AMD) یک بیماری چشمی است که با افزایش سن به ماکولا (Macula) آسیب میرساند. ماکولا بخش کوچکی در مرکز شبکیه (Retina) است؛ شبکیه بافت حساس به نور در پشت چشم محسوب میشود و ماکولا مسئول دید دقیق و مستقیم به روبهرو است. AMD یکی از علل شایع کاهش بینایی در سالمندان است.
در این بیماری، دید مرکزی (که برای کارهایی مانند خواندن، رانندگی و تشخیص چهرهها لازم است) درگیر میشود، اما دید محیطی (کناری) معمولاً حفظ میشود. به همین دلیل، AMD بهندرت باعث نابینایی کامل میشود.
انواع دژنراسیون ماکولا
دژنراسیون ماکولا وابسته به سن به دو نوع اصلی تقسیم میشود: خشک (Dry / Atrophic) و مرطوب (Wet / Neovascular). بیشتر افراد مبتلا به AMD نوع خشک را دارند؛ بر اساس اطلاعات آکادمی چشمپزشکی آمریکا (AAO)، حدود ۸۰ درصد موارد از نوع خشک هستند.
نوع خشک (Dry AMD)
در نوع خشک، سلولهای اپیتلیوم رنگدانهای شبکیه و گیرندههای نوری در ماکولا بهتدریج از بین میروند و رسوباتی به نام دروزن در زیر شبکیه تجمع مییابند. این نوع در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است.
نوع مرطوب (Wet AMD)
در نوع مرطوب، رگهای خونی غیرطبیعی در پشت چشم رشد میکنند و به ماکولا آسیب میرسانند؛ این رگها ممکن است مایع یا خون نشت دهند که میتواند به کاهش سریع دید و اسکار (جایزخم) بافتی منجر شود.
عوامل خطر
بر اساس مؤسسهٔ ملی چشم آمریکا (National Eye Institute) و آکادمی چشمپزشکی آمریکا، مهمترین عوامل خطر AMD عبارتاند از:
- سن: افراد بالای ۵۰ تا ۵۵ سال بیشتر در معرض خطر هستند.
- سابقهٔ خانوادگی و عوامل ژنتیکی: سابقهٔ خانوادگی AMD خطر ابتلا را افزایش میدهد؛ مطالعات ژنتیکی، ژنهایی مانند فاکتور مکمل H (Complement Factor H) را از جمله عوامل مستعدکنندهٔ ژنتیکی معرفی کردهاند.
- سیگار کشیدن: از عوامل خطر مهم و قابلتغییر برای AMD است.
- نژاد: شیوع AMD در افراد سفیدپوست بیشتر از سایر نژادهاست.
- فشار خون بالا، کلسترول بالا، اضافهوزن و رژیم غذایی پرچرب اشباع نیز از عوامل خطر ذکرشده هستند.
علائم دژنراسیون ماکولا
علائم AMD بسته به مرحله و نوع بیماری متفاوت است:
- مرحلهٔ اولیهٔ نوع خشک: معمولاً بدون علامت است.
- مرحلهٔ متوسط: تاری خفیف دید مرکزی یا مشکل دیدن در نور کم ممکن است رخ دهد.
- مرحلهٔ پیشرفته (خشک یا مرطوب): خطوط مستقیم ممکن است موجدار یا کج به نظر برسند (متامورفوپسی / Metamorphopsia)، تاری یا لکهٔ کور در مرکز دید ظاهر شود، و روشنایی رنگها کاهش یابد. در نوع مرطوب، این تغییرات و افت دید مرکزی میتواند بهسرعت رخ دهد.
تست شبکهٔ آمسلر (Amsler Grid)
شبکهٔ آمسلر ابزاری ساده برای پایش تغییرات دید مرکزی است. بر اساس توصیهٔ آکادمی چشمپزشکی آمریکا، بیماران مبتلا به AMD یا افراد در معرض خطر میتوانند بهصورت روزانه با نگاهکردن به این شبکه، خطوط را بررسی کنند؛ دیدن خطوط موجدار، تار یا کمرنگ میتواند نشانهٔ هشداردهنده و نیازمند مراجعهٔ سریع به چشمپزشک باشد.
روشهای تشخیص
تشخیص AMD معمولاً شامل موارد زیر است:
- معاینهٔ چشم با قطرهٔ گشادکنندهٔ مردمک: چشمپزشک با استفاده از قطره، مردمک را باز کرده و شبکیه و ماکولا را مستقیماً بررسی میکند.
- توموگرافی همدوسی نوری (Optical Coherence Tomography یا OCT): تصویربرداری دقیق از لایههای شبکیه که ضخامت ماکولا و وجود مایع یا آسیب را نشان میدهد.
- آنژیوگرافی با فلورسئین (Fluorescein Angiography): تزریق رنگ مخصوص به رگهای خونی برای مشاهدهٔ رگهای غیرطبیعی، بهویژه در تشخیص و پایش نوع مرطوب.
اصول درمان
درمان AMD بسته به نوع و مرحلهٔ بیماری متفاوت است و باید توسط چشمپزشک و متناسب با وضعیت هر بیمار تعیین شود.
مکملهای AREDS2
بر اساس مطالعات مؤسسهٔ ملی چشم آمریکا با عنوان AREDS و AREDS2 (Age-Related Eye Disease Study)، مصرف فرمول مکمل AREDS2 (شامل ویتامین C، ویتامین E، لوتئین، زآگزانتین، روی و مس) در افرادی که AMD متوسط دوطرفه یا AMD متوسط در یک چشم و پیشرفته در چشم دیگر دارند، خطر پیشرفت به مرحلهٔ پیشرفتهٔ بیماری را حدود ۲۵ درصد کاهش میدهد. این مکملها برای پیشگیری از بروز اولیهٔ AMD در افراد سالم یا در مراحل خیلی زودرس بیماری توصیه نمیشوند و مصرف آنها باید با نظر پزشک باشد.
تزریق داخل چشمی ضد-VEGF
در نوع مرطوب AMD، تزریق داروهای ضد فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (Anti-VEGF) به داخل چشم، رگهای خونی غیرطبیعی را هدف قرار داده و از نشت مایع جلوگیری میکند. بر اساس مؤسسهٔ ملی چشم آمریکا، این درمان میتواند به حفظ دید در بیماران مبتلا به نوع مرطوب کمک کند، هرچند نیازمند تزریقهای مکرر و پیگیری منظم چشمپزشکی است. در برخی موارد نیز از درمان فوتودینامیک (ترکیب تزریق دارو با لیزر) استفاده میشود.
ترک سیگار
از آنجا که سیگار کشیدن یکی از عوامل خطر اصلی و قابلتغییر AMD است، ترک سیگار بهعنوان یکی از اقدامات مهم برای کاهش خطر پیشرفت بیماری توصیه میشود.
حفظ دید محیطی
یکی از نکات مهم دربارهٔ AMD این است که این بیماری عمدتاً دید مرکزی را درگیر میکند و دید محیطی (کناری) در بیشتر بیماران حفظ میشود. به همین دلیل، افراد مبتلا به AMD معمولاً به نابینایی کامل دچار نمیشوند، هرچند کاهش دید مرکزی میتواند فعالیتهایی مانند خواندن، رانندگی و تشخیص چهرهها را با مشکل مواجه کند.
سلب مسئولیت: این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. تشخیص و درمان دژنراسیون ماکولا وابسته به سن باید توسط چشمپزشک و بر اساس معاینه و بررسیهای تخصصی هر فرد صورت گیرد.
