مکمل گینر (Weight Gainer)؛ چه کسانی نباید مصرف کنند؟

مکمل‌های گینر (Weight Gainer) در فروشگاه‌های مکمل ورزشی معمولاً با تمرکز بر «افزایش سریع وزن و عضله» تبلیغ می‌شوند. اما نکته‌ای که کمتر در تبلیغات این محصولات دیده می‌شود این است که این مکمل‌ها برای همهٔ افراد بی‌خطر نیستند و در برخی شرایط پزشکی می‌توانند مشکل‌ساز شوند. در این مقاله، به‌جای معرفی محصول، تمرکز بر این است که چه کسانی باید از مصرف گینر پرهیز کنند یا پیش از مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.

گینر چیست و چه تفاوتی با پروتئین وی دارد؟

گینر نوعی مکمل غذایی پرکالری است که معمولاً ترکیبی از کربوهیدرات و پروتئین را در کنار هم عرضه می‌کند و هدف تولیدکنندگان آن، کمک به افزایش وزن در افرادی است که با وجود تغذیهٔ کافی از غذای معمولی، در افزایش وزن دچار مشکل هستند. این محصول با پودر پروتئین وی (Whey Protein) که عمدتاً پروتئین خالص است تفاوت دارد، زیرا گینر معمولاً کربوهیدرات و کالری بیشتری در هر وعده دارد. ترکیب دقیق کالری، کربوهیدرات و پروتئین بین برندهای مختلف متفاوت است و باید از برچسب محصول بررسی شود؛ به همین دلیل از ذکر عدد اختصاصی برای یک برند خاص در این مقاله خودداری شده است.

اصل پایه: افزایش وزن تابع چیست؟

صرف‌نظر از نوع مکمل مصرفی، اصل زیربنایی افزایش وزن، مازاد کالری است؛ یعنی دریافت انرژی بیشتر از میزان مصرفی بدن. مطالعه‌ای بر روی دوقلوهای همسان (۱۲ جفت مرد جوان لاغر) که تحت پروتکل کنترل‌شدهٔ پرخوری مزمن (Overfeeding) قرار گرفتند نشان داد که به‌طور میانگین حدود ۵٫۴ کیلوگرم تودهٔ چربی و حدود ۲٫۷ کیلوگرم تودهٔ بدون چربی (شامل عضله) اضافه شد؛ یعنی از کل وزن اضافه‌شده حدود دو‌سوم (نزدیک به ۶۷ درصد) به‌صورت چربی و تنها حدود یک‌سوم به‌صورت تودهٔ بدون چربی بود — به بیان دیگر به ازای هر یک کیلوگرم افزایش تودهٔ بدون چربی، حدود دو کیلوگرم بافت چربی افزوده شد [منبع ۱]. این یافته نشان می‌دهد که صرف مصرف مکمل پرکالری، بدون تمرین مقاومتی منظم و برنامهٔ تغذیهٔ متعادل، الزاماً به افزایش عضله منجر نمی‌شود و بخش قابل‌توجهی از وزن اضافه‌شده می‌تواند به شکل چربی باشد.

چه کسانی باید از مصرف گینر پرهیز کنند یا احتیاط ویژه داشته باشند؟

مصرف گینر یک تصمیم فردی و پزشکی است، نه یک توصیهٔ عمومی. گروه‌های زیر باید پیش از هرگونه مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.

افراد مبتلا به دیابت یا مقاومت به انسولین

مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا (NCCIH، از زیرمجموعه‌های NIH) تأکید می‌کند افرادی که دیابت دارند باید پیش از مصرف هرگونه مکمل غذایی با پزشک یا داروساز خود مشورت کنند، زیرا برخی مکمل‌ها می‌توانند بر قند خون اثر بگذارند یا با داروهای دیابت تداخل داشته باشند [منبع ۲]. از آنجا که گینرها معمولاً بار کربوهیدراتی و قندی بالایی در هر وعده دارند، این مشورت برای افراد دیابتی یا دارای مقاومت به انسولین اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی

بر اساس اطلاعات کلینیک مایو، رژیم پرپروتئین می‌تواند در افرادی که کلیه‌های آن‌ها به‌درستی کار نمی‌کند، عملکرد کلیه را بدتر کند، زیرا بدن ممکن است نتواند تمام محصولات زائد ناشی از تجزیهٔ پروتئین را به‌طور کامل دفع کند [منبع ۳]. از آنجا که بسیاری از مکمل‌های گینر حاوی مقادیر قابل‌توجه پروتئین هستند، افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی باید پیش از مصرف حتماً با پزشک متخصص کلیه مشورت کنند.

افراد مبتلا به بیماری کبدی (مانند سیروز)

در بیماران مبتلا به بیماری‌های پیشرفتهٔ کبدی، به‌ویژه در زمینهٔ خطر انسفالوپاتی کبدی (Hepatic Encephalopathy)، مدیریت میزان و نوع پروتئین دریافتی باید به‌صورت فردی و تحت نظر تیم درمانی انجام شود. منابع تخصصی تأکید می‌کنند که در این بیماران نباید پروتئین را خودسرانه به‌شدت محدود کرد، بلکه تنظیم پروتئین باید بر پایهٔ ارزیابی بالینی دقیق و پاسخ فرد به پروتئین انجام شود [منبع ۴]. بنابراین هرگونه تغییر خودسرانهٔ الگوی پروتئین یا کالری با مکمل‌های پرپروتئین یا پرکالری در این گروه بدون نظارت پزشک توصیه نمی‌شود.

افراد دارای عدم تحمل لاکتوز

بسیاری از مکمل‌های گینر بر پایهٔ پروتئین شیر (وی یا کازئین) تولید می‌شوند که ممکن است حاوی لاکتوز باشند. بر اساس اطلاعات مؤسسهٔ ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK)، در افراد دارای عدم تحمل لاکتوز، لاکتوز هضم‌نشده وارد روده بزرگ شده و باعث بروز نفخ، گاز، دل‌درد و اسهال می‌شود [منبع ۵]. این افراد باید پیش از مصرف گینرهای حاوی لبنیات، برچسب محصول را از نظر میزان لاکتوز بررسی کنند یا از مصرف آن خودداری کنند.

افراد کم‌تحرک یا بدون برنامهٔ تمرینی منظم

همان‌طور که در بخش «اصل پایه» اشاره شد، بخش عمدهٔ کالری مازاد در غیاب تمرین مقاومتی منظم، به‌جای عضله، به شکل چربی ذخیره می‌شود [منبع ۱]. بنابراین افرادی که برنامهٔ تمرینی مقاومتی منظم ندارند، با مصرف گینر عمدتاً در معرض افزایش چربی بدن قرار می‌گیرند، نه افزایش تودهٔ عضلانی که هدف اصلی مصرف این محصول است.

نوجوانان و افراد زیر سن قانونی بدون نظارت پزشک یا متخصص تغذیه

مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه (NCCIH) هشدار می‌دهد که محصولات عرضه‌شده به‌عنوان مکمل غذایی، به‌ویژه دستهٔ مکمل‌های کاهش وزن و بدنسازی، به‌طور فزاینده ممکن است حاوی ترکیبات مضر از جمله مواد دارویی تجویزی یا مواد کنترل‌شده باشند که در برچسب ذکر نشده‌اند؛ همچنین بسیاری از مکمل‌ها هرگز در کودکان و نوجوانان آزمایش نشده‌اند و اثرات جانبی آن‌ها می‌تواند با بزرگسالان متفاوت باشد [منبع ۶]. بنابراین مصرف گینر توسط نوجوانان بدون نظارت پزشک یا متخصص تغذیه توصیه نمی‌شود.

افرادی که مشکل اصلی‌شان اصلاح رژیم غذایی است

برای بسیاری از افرادی که به‌سادگی کالری کافی از غذای روزمره دریافت نمی‌کنند، راهکار اصلی، اصلاح الگوی تغذیه (افزایش وعده‌ها، انتخاب غذاهای پرانرژی و پروتئین‌دار طبیعی) است، نه لزوماً مصرف مکمل. تصمیم دربارهٔ نیاز واقعی به مکمل و نوع آن باید توسط پزشک یا متخصص تغذیه و بر اساس ارزیابی فردی گرفته شود.

خطر آلودگی، برچسب‌گذاری نادرست و تبلیغات گمراه‌کننده

بر اساس اطلاعات ادارهٔ مکمل‌های غذایی مؤسسات ملی سلامت آمریکا (NIH Office of Dietary Supplements)، مکمل‌های غذایی برخلاف داروها پیش از عرضه به بازار نیازی به تأیید ایمنی و اثربخشی از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) ندارند؛ این مسئولیت شرکت سازنده است که ایمنی محصول و صحت ادعاهای روی برچسب را تضمین کند [منبع ۷]. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) نیز بارها علیه تبلیغات فریبنده در حوزهٔ مکمل‌های بدنسازی اقدام کرده است، از جمله ادعاهایی مبنی بر افزایش سریع و آسان وزن عضلانی بدون نیاز به تغییر رژیم غذایی یا برنامهٔ تمرینی، که فاقد پشتوانهٔ علمی کافی بوده‌اند [منبع ۸]. این موضوع نشان می‌دهد خریداران این محصولات باید نسبت به ادعاهای تبلیغاتی محتاط باشند و صرفاً بر اساس آن، تصمیم مصرف نگیرند.

جدول خلاصهٔ گروه‌های نیازمند احتیاط

جمع‌بندی

مکمل گینر ابزار افزایش کالری دریافتی است، نه یک محصول بی‌خطر برای همه. افراد مبتلا به دیابت، بیماری کلیوی، بیماری کبدی، عدم تحمل لاکتوز، افراد کم‌تحرک بدون برنامهٔ تمرینی، و نوجوانان بدون نظارت پزشک باید پیش از مصرف با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند. همچنین باید توجه داشت که نظارت نهادهای رسمی بر ایمنی و صحت برچسب این محصولات محدود است، بنابراین انتخاب محصول و تصمیم به مصرف باید آگاهانه و ترجیحاً با راهنمایی متخصص انجام شود.

این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک یا متخصص تغذیه نیست.

منابع

• منبع ۱ — PMC: Predictors of body composition and body energy changes in response to chronic overfeeding (پشتیبان یافتهٔ اینکه در پرخوری مزمن به‌طور میانگین ۵٫۴ کیلوگرم چربی در برابر ۲٫۷ کیلوگرم تودهٔ بدون چربی افزوده شد، یعنی حدود دو‌سوم/نزدیک ۶۷٪ وزن اضافه‌شده به‌صورت چربی بود)
• منبع ۲ — NCCIH (NIH): Diabetes and Dietary Supplements: What You Need To Know (پشتیبان لزوم مشورت با پزشک برای افراد دیابتی پیش از مصرف مکمل)
• منبع ۳ — Mayo Clinic: High-protein diets: Are they safe? (پشتیبان ریسک رژیم پرپروتئین برای عملکرد کلیه در بیماری کلیوی)
• منبع ۴ — NCBI StatPearls: Hepatic Encephalopathy (پشتیبان لزوم مدیریت فردی و پزشکی پروتئین در بیماری کبدی پیشرفته)
• منبع ۵ — NIDDK: Lactose Intolerance: Symptoms & Causes (پشتیبان علائم نفخ، گاز و اسهال ناشی از عدم تحمل لاکتوز)
• منبع ۶ — NCCIH (NIH): 10 Things To Know About Dietary Supplements for Children and Teens (پشتیبان هشدار دربارهٔ ترکیبات مضر احتمالی و نبود آزمایش کافی در نوجوانان)
• منبع ۷ — NIH Office of Dietary Supplements: Dietary Supplements: What You Need to Know (پشتیبان نبود تأیید پیش از عرضهٔ FDA و مسئولیت شرکت سازنده در برچسب‌گذاری)
• منبع ۸ — FTC: Dietary Supplements: An Advertising Guide for Industry (پشتیبان اقدامات FTC علیه تبلیغات گمراه‌کنندهٔ مکمل‌های بدنسازی)