گینر چیست و چه عوارضی دارد؟ خطرات گینر برای نوجوانان و زیر ۱۸ سال

نوجوانی که هرچه می‌خورد وزنش بالا نمی‌رود، یا پدر و مادری که در باشگاه شنیده‌اند «با یک قوطی گینر درست می‌شود»، معمولاً اول به همین پودر فکر می‌کنند. آکادمی اطفال آمریکا (AAP) می‌گوید برای بیشتر ورزشکاران جوان، این مواد نتیجه‌ای بیشتر از آنچه بلوغ، تغذیه‌ی مناسب و تمرین درست به دست می‌دهد ایجاد نمی‌کنند و آلودگی این محصولات هم نگرانی جدی است [1]. پیش از خرید، بهتر است بدانید گینر دقیقاً چیست، چه عوارضی دارد و چه راه ساده‌تری برای وزن‌گیری سالم وجود دارد.

پاسخ کوتاه – گینر چیست؟ پودری پرکالری که بیشتر انرژی‌اش از کربوهیدرات است و در کنار آن پروتئین (مثلاً وی، کازئین یا سویا)، کمی چربی و ویتامین و مواد معدنی دارد و با آب یا شیر مخلوط می‌شود [2]. – عوارض اصلی: نفخ، گاز و اسهال در کسانی که لاکتوز را تحمل نمی‌کنند [3]، اضافه شدن چربی بدن در کنار عضله [4][5] و بالا رفتن قند خون به دلیل قند و نشاسته‌ی زیاد [6][2]. – زیر ۱۸ سال: AAP مصرف مواد تقویت‌کننده‌ی عملکرد در نوجوانان را به دلیل آلودگی زیاد محصولات و ارتباط با مصرف بعدی استروئید نگران‌کننده می‌داند [1]. نیاز پروتئین نوجوان معمولاً با غذای معمولی تأمین می‌شود [7]. – کورتون دارد؟ کورتون جزو ترکیبات گینر نیست [2]. اما FDA و چند مطالعه در برخی محصولاتی که برای «چاقی و اشتها» فروخته می‌شدند، داروی کورتونی دگزامتازون را به‌صورت اعلام‌نشده پیدا کرده‌اند [8][9]. – راه اول وزن‌گیری: غذای پرکالری و مغذی، وعده‌های کوچک‌تر و بیشتر، میان‌وعده و تمرین قدرتی [10][11].

گینر چیست؟

گینر (Weight Gainer یا Mass Gainer) مکمل پودری پرکالری است که برای بالا بردن انرژی دریافتی روزانه به کار می‌رود. کمیته‌ی بین‌المللی المپیک (IOC) در بیانیه‌ی اجماع خود درباره‌ی مکمل‌ها، «مکمل وعده‌ی مایع» را پودری توصیف می‌کند که با آب یا شیر مخلوط می‌شود؛ بیشتر کالری آن از کربوهیدرات و بخش کمتری از پروتئین است، چربی کم تا متوسط و ویتامین و مواد معدنی دارد و یکی از کاربردهایش تکمیل رژیم پرانرژی در دوره‌ی افزایش وزن است [2].

همین بیانیه توضیح می‌دهد که علاقه‌ی ورزشکاران به تغییر ترکیب بدن باعث شده تعداد زیادی «گینر» در بازار باشد. به گفته‌ی IOC، پروتئین مهم‌ترین جزء مکمل‌های افزایش وزن است و همراه با تمرین مقاومتی به افزایش توده‌ی بدون چربی کمک می‌کند [2]. یعنی گینر بدون تمرین، عضله‌ساز نیست.

«Weight gainer» و «mass gainer» (مس گینر) دو نام رایج در بازار برای همین دسته از محصولات‌اند و در این مطلب هر دو را «گینر» می‌نامیم.

گینر از چه چیزی درست می‌شود؟

ترکیب دقیق هر محصول با دیگری فرق دارد و فقط برچسب همان محصول آن را نشان می‌دهد. به‌طور کلی:

• کربوهیدرات: بخش اصلی کالری را می‌سازد [2].
• پروتئین: در مکمل‌های ورزشی معمولاً از منابع حیوانی مثل وی، کازئین، شیر و تخم‌مرغ یا منابع گیاهی مثل سویا تهیه می‌شود [2].
• چربی، ویتامین و مواد معدنی: به مقدار کم تا متوسط [2].
• مواد افزوده: IOC هشدار می‌دهد این محصولات ممکن است مواد دیگری هم داشته باشند که بعضی پشتوانه‌ی علمی ندارند و خطر آلودگی را بالا می‌برند [2]. اگر روی برچسب کافئین دیدید، بدانید مصرف زیاد کافئین از پودرها و قرص‌ها برای نوجوانان می‌تواند خطرناک باشد [12]. اگر کراتین دیدید، مقاله‌ی کراتین چیست، چگونه عمل می‌کند و چه عوارضی دارد؟ را بخوانید.

تفاوت گینر با پروتئین وی

اگر فقط پروتئینتان کم است و مشکل کالری ندارید، مکمل پروتئین یا غذای پروتئینی به هدف نزدیک‌تر است. درباره‌ی وی بیشتر در پروتئین وی برای چه کسانی مناسب و برای چه کسانی ممنوع است؟ بخوانید.

گینر برای چه کسانی ممکن است مناسب باشد؟

IOC می‌گوید گاهی برای ورزشکار عملی نیست که با غذای معمولی به هدف انرژی و مواد مغذی برسد؛ مثلاً به دلیل مشکل تهیه و نگهداری غذا، برنامه‌ی تمرین، راحتی گوارش یا سخت بودن رسیدن به هدف. در این حالت، این محصولات جایگزینی راحت ولی معمولاً گران‌تر از غذا هستند [2]. همین بیانیه تأکید می‌کند پیش از تصمیم به مصرف مکمل، ارزیابی کامل تغذیه انجام شود [2].

پس گینر بیشتر به درد بزرگسالی می‌خورد که:

• تمرین مقاومتی منظم دارد، چون پروتئین فقط همراه تمرین مقاومتی به افزایش توده‌ی بدون چربی کمک می‌کند [2]؛
• با وعده‌ها و میان‌وعده‌های معمولی به کالری لازم نمی‌رسد. انجمن بین‌المللی تغذیه‌ی ورزشی (ISSN) برای کسی که می‌خواهد کالری‌اش را بالا ببرد، میان‌وعده‌های کوچک حاوی پروتئین کامل و کربوهیدرات را بین وعده‌ها پیشنهاد می‌کند [13]؛
• بیماری زمینه‌ای مثل دیابت، بیماری کلیه یا کبد ندارد (بخش «چه کسانی نباید مصرف کنند»).

اگر لاغری شما بی‌دلیل است یا وزن کم کرده‌اید، اول باید علت آن بررسی شود، نه اینکه با پودر جبران شود [10].

عوارض گینر چیست؟

بیشتر عوارض گینر از خود ترکیب آن، یعنی کالری و قند زیاد و پروتئین شیر، می‌آید؛ پس «گینر اصل» هم می‌تواند این عوارض را داشته باشد. خطر دیگر، محصولات آلوده یا تقلبی است که داروی پنهان دارند (بخش «آیا گینر کورتون دارد؟»).

نفخ، گاز و اسهال

پروتئین بسیاری از این محصولات از شیر (مثل وی و کازئین) است [2]. در کسی که لاکتوز (قند شیر) را تحمل نمی‌کند، چند ساعت بعد از مصرف لبنیات یا غذای حاوی لاکتوز، نفخ، اسهال، گاز، تهوع، دل‌درد، قار و قور شکم و گاهی استفراغ ایجاد می‌شود و شدت علائم به مقدار لاکتوز بستگی دارد [3]. اگر بعد از هر بار مصرف گینر این علائم را دارید، مقدار لاکتوز را روی برچسب بررسی کنید و با پزشک مشورت کنید.

اضافه شدن چربی به‌جای عضله

کالری اضافه لزوماً عضله نمی‌سازد:

• در مطالعه‌ی Kreider و همکاران روی ۲۸ مرد ورزشکار تمرین‌کرده با وزنه، وزن همه‌ی گروه‌ها بالا رفت، اما در گروهی که یک پودر تجاری افزایش وزن مصرف کردند، توده‌ی چربی و درصد چربی بدن به‌طور معنادار زیاد شد [4].
• در مطالعه‌ی پرخوری ۲۴ مرد جوان لاغر (۱۲ جفت دوقلوی همسان) که در ۱۰۰ روز در مجموع ۸۴٬۰۰۰ کیلوکالری اضافه خوردند، به‌طور میانگین ۵٫۴ کیلوگرم چربی و ۲٫۷ کیلوگرم توده‌ی بدون چربی اضافه شد [5]؛ یعنی حدود دو سوم وزن اضافه‌شده چربی بود (۵٫۴ از ۸٫۱). این مطالعه با غذا انجام شد، نه با گینر، ولی نشان می‌دهد کالری اضافه به‌تنهایی بیشتر چربی می‌سازد.

NHS برای وزن‌گیری سالم، ساختن عضله با تمرین قدرتی یا یوگا را توصیه می‌کند [10].

بالا رفتن قند خون

قندها و نشاسته قند خون را بالا می‌برند و فیبر این اثر را ندارد [6]. چون بیشتر کالری گینر از کربوهیدرات است [2]، برای کسی که دیابت دارد یک وعده‌ی گینر می‌تواند بار قندی زیادی باشد. مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه‌ی آمریکا (NCCIH) از افراد دیابتی می‌خواهد درباره‌ی هر مکمل با تیم درمان خود صحبت کنند و هیچ محصولی را جایگزین درمان دیابت نکنند [14]. برای آشنایی بیشتر، دیابت؛ راهنمای جامع برای شناخت، کنترل و پیگیری بیماری را ببینید.

کلیه

بدن هنگام مصرف پروتئین، مواد زائدی می‌سازد که کلیه‌ها باید از خون دفع کنند. به همین دلیل بعضی از مبتلایان به بیماری مزمن کلیه باید پروتئین را در حد متعادل بخورند و مقدار و منبع آن را با کارشناس تغذیه یا پزشک تنظیم کنند [15]. بیانیه‌ی ISSN هم می‌گوید بیماران نارسایی کلیه از رژیم کم‌پروتئین سود می‌برند، ولی در افراد سالم و ورزشکار، مطالعات کنترل‌شده آسیبی به شاخص‌های عملکرد کلیه و کبد با پروتئین بیشتر نشان نداده‌اند [13]. در مقابل، صفحه‌ی آموزشی AAP برای نوجوانان هشدار می‌دهد که مکمل‌های پروتئینی می‌توانند با بار زیاد پروتئین مشکل جدی کلیوی ایجاد کنند [16]. جمع‌بندی: اگر بیماری کلیه دارید، گینر فقط با نظر پزشک. بیشتر بخوانید: مصرف زیاد پروتئین و تأثیر آن بر کلیه در افراد سالم.

کبد

• در افراد سالم: در مطالعاتی که ISSN مرور کرده، پروتئین بیشتر در افراد سالم تمرین‌کرده به شاخص‌های عملکرد کبد آسیبی نزد [13]. در منابعی که بررسی کردیم، آسیب کبدی به کربوهیدرات و پروتئین گینر در افراد سالم نسبت داده نشده بود.
• کبد چرب: مؤسسه‌ی ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK) به مبتلایان به کبد چرب توصیه می‌کند از غذاها و نوشیدنی‌هایی که مقدار زیادی قند ساده (به‌ویژه فروکتوز) دارند پرهیز کنند و چربی‌های پرکالری را محدود کنند [17]. پس گینر پرقند برای این افراد باید با پزشک بررسی شود. بیشتر: کبد چرب (MASLD/NAFLD) چیست؟
• سیروز: سوءتغذیه در سیروز شایع است، ولی NIDDK می‌گوید بیمار سیروزی پیش از مصرف هر مکمل غذایی، حتی گیاهی، با پزشکش صحبت کند و برنامه‌ی غذایی را با کارشناس تغذیه تنظیم کند [18].
• خطر جدی کبد از محصولات آلوده: FDA گزارش‌هایی از آسیب جدی کبد با محصولات بدنسازی‌ای دریافت کرده که به‌طور غیرقانونی استروئید یا مواد شبه‌استروئید داشتند و با برچسب «مکمل غذایی» فروخته می‌شدند [19].

جوش و آکنه

دو گزارش موردی از ارتباط مکمل پروتئین وی با آکنه در پسران نوجوان خبر می‌دهند. در یکی، ۵ پسر ۱۴ تا ۱۸ ساله کمی پس از شروع وی دچار آکنه شدند (دو نفرشان برای افزایش وزن مصرف می‌کردند)؛ در ۴ نفر ضایعات پس از قطع مکمل کاملاً برطرف شد و در یک نفر با شروع دوباره، آکنه عود کرد [20]. در دیگری، ۶ پسر نوجوان که برای بدنسازی وی مصرف می‌کردند، فقط روی تنه آکنه گرفتند [21]. این‌ها گزارش موردی‌اند و رابطه‌ی علت و معلولی را ثابت نمی‌کنند. آکنه‌ی شدید در ضمن یکی از عوارض محصولاتی است که استروئید پنهان دارند [19].

عوارض برای آقایان

در منابعی که بررسی کردیم، عارضه‌ی خاص مردان برای گینر سالم (کربوهیدرات و پروتئین) گزارش نشده بود. اما FDA می‌گوید محصولات بدنسازی آلوده به استروئید یا مواد شبه‌استروئید می‌توانند آکنه‌ی شدید، ریزش مو، تغییرات خلق، اختلال جنسی و کوچک شدن بیضه ایجاد کنند و با آسیب کلیه، حمله‌ی قلبی، سکته‌ی مغزی، آمبولی ریه و لخته‌ی وریدهای عمقی هم همراه‌اند [19].

چه کسانی نباید گینر مصرف کنند یا باید اول مشورت کنند؟

عوارض گینر در نوجوانان و افراد زیر ۱۸ سال

آکادمی اطفال آمریکا چه می‌گوید؟

گزارش بالینی AAP (۲۰۱۶) درباره‌ی مواد تقویت‌کننده‌ی عملکرد در کودکان و نوجوانان، هم مکمل‌های قانونی بدون نسخه و هم داروهای غیرمجاز را در بر می‌گیرد و می‌گوید نوجوانان این مواد را هم برای عملکرد ورزشی و هم برای ظاهر مصرف می‌کنند [1]. نگرانی‌های AAP درباره‌ی همین مکمل‌های قانونی:

• میزان بالای آلودگی محصولات؛
• ارتباط مصرف آن‌ها با مصرف بعدی استروئیدهای آنابولیک؛
• اثر منفی بر تمرکز و تجربه‌ی ورزش در نوجوانی [1].

AAP یادآوری می‌کند که بلوغ و هورمون‌های طبیعی بدن در نوجوانی خودشان قدرت و عملکرد را زیاد می‌کنند و برای بیشتر ورزشکاران جوان، این مواد سودی بیشتر از بلوغ، تغذیه‌ی مناسب و برنامه‌ی تمرینی درست ندارند [1]. صفحه‌ی والدین AAP هم می‌گوید مطالعات نشان نداده‌اند مکمل‌های پروتئینی یا کراتین عملکرد ورزشکاران کم‌سن را بهتر کنند و راه بهتر، توجه به اصول است: مایعات، کالری کافی، تمرین، آمادگی بدنی و استراحت [12].

آیا نوجوان به پروتئین و کالری اضافه از مکمل نیاز دارد؟

معمولاً نه:

• به گفته‌ی AAP، نوجوانی که روزانه سه لیوان شیر می‌خورد، برای رسیدن به نیاز پروتئینش به مقدار زیادی گوشت نیاز ندارد. گیاه‌خواران هم با ترکیب غذاهای گیاهی (مثل حبوبات با نان) نیازشان را تأمین می‌کنند [7].
• یک متخصص اطفال در سایت AAP توضیح می‌دهد که پسرها در طول بلوغ حدود ۴۰ پوند (نزدیک ۱۸ کیلوگرم) وزن می‌گیرند که بیشترش عضله است و در مراحل زودتر رشد، بزرگ کردن یا «فرم دادن» عضلات ممکن نیست [23]. یعنی لاغری در ابتدای نوجوانی اغلب با گذشت زمان و رشد طبیعی تغییر می‌کند.
• NHS برای کودکان و نوجوانان کم‌وزن، اضافه کردن کالری با تغییر غذا و نوشیدنی را توصیه می‌کند (بخش «افزایش وزن سالم بدون گینر») [11].

چرا محصولات آلوده برای نوجوانان خطرناک‌ترند؟

• مکمل‌ها پیش از فروش توسط FDA تأیید یا آزمایش نمی‌شوند و مسئولیت ایمنی و برچسب با خود تولیدکننده است [22].
• AAP می‌گوید مطالعات خلوص مکمل‌ها، آلودگی زیاد با مواد احتمالاً مضر پیدا کرده‌اند و بسیاری از محصولات آنچه روی برچسب نوشته شده را ندارند [12].
• NCCIH هشدار می‌دهد برخی محصولات بدنسازی که به‌عنوان مکمل فروخته می‌شوند استروئید یا مواد شبه‌استروئید دارند، مکمل‌ها ممکن است به دارو، مواد شیمیایی یا فلزات آلوده باشند و هر سال حدود ۴٬۶۰۰ کودک در آمریکا به دلیل مکمل‌ها به اورژانس می‌روند [24].
• عوارض استروئید در نوجوان، به گفته‌ی AAP، شامل آکنه (به‌ویژه صورت و پشت)، کند شدن رشد در ورزشکارانی که هنوز در حال رشدند، و آسیب یا سرطان کبد است [16].

آیا بدنسازی برای ۱۴ سالگی مناسب است؟

تمرین قدرتی با نظارت، بله. بدنسازی و وزنه‌ی حداکثری، نه. AAP در گزارش بالینی ۲۰۲۰ تمرین مقاومتی را بخش مهمی از برنامه‌ی ورزشی و تربیت‌بدنی کودکان و نوجوانان، چه ورزشکار و چه غیرورزشکار، می‌داند [25]. نکات AAP:

• تمرین قدرتی اگر با نظارت، وزنه‌ی سبک و تکرار زیاد انجام شود به صفحه‌های رشد آسیب نمی‌زند و به گفته‌ی AAP، پژوهش‌ها آن را کم‌خطرتر از فوتبال و بسکتبال نشان داده‌اند [26].
• نظارت مربی دارای مدرک ضروری است؛ حرکات اول بدون وزنه تمرین شوند و وزنه آرام‌آرام اضافه شود [26].
• تا پایان رشد اسکلت، بلند کردن حداکثر وزنه (یک تکرار بیشینه) و حرکات پرتابی نباید انجام شود. وزنه‌برداری المپیک، پاورلیفتینگ و بدنسازی که به این حرکات نیاز دارند برای کودکان توصیه نمی‌شوند [26]. برای ددلیفت هم توصیه شده نوجوان از جهش رشد بلوغ گذشته باشد [23].
• کسی که فشار خون کنترل‌نشده، تشنج کنترل‌نشده، بیماری قلبی خاص یا سابقه‌ی شیمی‌درمانی دارد، پیش از شروع با پزشک مشورت کند. مایعات و تغذیه‌ی کافی هم لازم است [27].
• AAP سوءمصرف استروئید برای تغییر ظاهر را یکی از خطرات این مسیر می‌داند [26].

آیا گینر کورتون دارد؟

گینر واقعی کورتون ندارد؛ ترکیب آن کربوهیدرات، پروتئین، کمی چربی، ویتامین و مواد معدنی است [2]. اما محصولاتی که برای «چاقی» فروخته می‌شوند گاهی داروی پنهان دارند:

• FDA در اسفند ۱۴۰۴ (مارس ۲۰۲۶) اعلام کرد در محصولی که به‌عنوان محرک اشتها و برای افزایش وزن در فروشگاه‌های اینترنتی فروخته می‌شد، دگزامتازون (یک کورتیکواستروئید، همان «کورتون») و سیپروهپتادین (یک آنتی‌هیستامین) پیدا شده که روی برچسب نیامده بود [8].
• در مطالعه‌ای در عراق، هر ۹ محصول گیاهی افزایش وزن که از داروخانه‌ها تهیه شد دگزامتازون اعلام‌نشده داشتند و ۷ محصول سیپروهپتادین [9]. در یمن هم در چند محصول سیپروهپتادین و در یک نوع قرص دگزامتازون پیدا شد [28]. این محصولات بیشتر گیاهی یا قرص بودند، نه پودر معمول کربوهیدرات و پروتئین.
• در مطالعه‌ای که IOC به آن استناد می‌کند، حدود ۱۵٪ از بیش از ۶۰۰ مکمل خریداری‌شده از سراسر دنیا پروهورمون اعلام‌نشده داشتند، هرچند شیوع واقعی آلودگی را سخت می‌توان سنجید [2].

چرا مهم است؟ به گفته‌ی FDA، دگزامتازون می‌تواند توان بدن را برای مقابله با عفونت کم کند و باعث قند خون بالا، آسیب عضلانی و مشکلات روانی شود. مصرف طولانی یا زیاد کورتیکواستروئید ممکن است غده‌ی فوق‌کلیه را سرکوب کند و قطع ناگهانی آن علائم محرومیت بدهد. FDA به مصرف‌کنندگان آن محصول توصیه کرد برای قطع ایمن آن با پزشک مشورت کنند [8].

چطور ریسک را کم کنیم؟

• به وعده‌ی نتیجه‌ی سریع و شگفت‌انگیز، فروش از مسیرهای غیرمعمول و تبلیغ به زبان خارجی مشکوک باشید. FDA می‌گوید اگر چیزی بیش از حد خوب به نظر می‌رسد، احتمالاً واقعی نیست [29].
• IOC می‌گوید برنامه‌های ممیزی شخص ثالث به شناسایی محصولاتی کمک می‌کنند که «کم‌خطر» حساب می‌شوند، یعنی خطر را کم می‌کنند ولی صفر نمی‌کنند [2].
• اگر بعد از مصرف یک محصول بدنسازی تهوع، ضعف یا خستگی، تب، دل‌درد، درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، زردی پوست یا چشم یا ادرار قهوه‌ای داشتید، فوراً به پزشک مراجعه کنید [19].

درباره‌ی مواد محرک پنهان در مکمل‌های ورزشی، مکمل‌های پیش‌تمرین (Pre-Workout)؛ خطرات و عوارض جانبی را بخوانید.

افزایش وزن سالم بدون گینر

بزرگسالان

NHS برای بزرگسالان کم‌وزن این راه‌ها را پیشنهاد می‌کند [10]:

• وزن را آرام‌آرام با کالری سالم بالا ببرید؛ برای بزرگسالان، اضافه کردن حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلوکالری در روز.
• وعده‌های کوچک‌تر ولی بیشتر بخورید و بین وعده‌ها میان‌وعده‌ی سالم داشته باشید (مثل ماست یا شیربرنج).
• برای کالری بیشتر پنیر، مغزها و دانه‌ها اضافه کنید و پروتئین را از حبوبات، ماهی، تخم‌مرغ و گوشت کم‌چرب بگیرید.
• بین وعده‌ها نوشیدنی پرکالری مثل میلک‌شیک بخورید، ولی درست قبل از غذا زیاد ننوشید تا سیر نشوید.
• به شکلات، کیک و نوشیدنی‌های شیرین برای کالری تکیه نکنید.
• با تمرین قدرتی یا یوگا عضله بسازید؛ ورزش اشتها را هم بیشتر می‌کند.

ISSN هم برای بالا بردن کالری، میان‌وعده‌های کوچکی را پیشنهاد می‌کند که پروتئین کامل و کربوهیدرات دارند [13].

نوجوانان و کودکان

NHS به والدین کودکان و نوجوانان کم‌وزن توصیه می‌کند [11]:

• ابتدا با ابزار BMI مخصوص کودکان و نوجوانان (بر اساس سن و جنس) ببینید فرزندتان واقعاً کم‌وزن است یا نه.
• کربوهیدرات‌های نشاسته‌ای (سیب‌زمینی، نان، برنج) و چربی سالم (مثلاً پنیر رنده‌شده روی غذا، فرنی با شیر) را بیشتر کنید.
• بین وعده‌ها نوشیدنی پرکالری مثل میلک‌شیک یا اسموتی و میان‌وعده‌هایی مثل ماست، نان و ساندویچ کوچک بدهید، ولی نه درست قبل از غذا.
• ورزش را قطع نکنید؛ فعالیت بدنی به ساختن استخوان و عضله‌ی قوی کمک می‌کند.
• اگر نگرانید، با پزشک صحبت کنید؛ پزشک می‌تواند فرزندتان را به کارشناس تغذیه ارجاع دهد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

بزرگسالان: اگر ناگهان وزن کم کرده‌اید، بدون تغییر رژیم یا ورزش وزن از دست داده‌اید، یا از کنترل غذا برای کنار آمدن با احساسات استفاده می‌کنید؛ این‌ها ممکن است نشانه‌ی یک بیماری زمینه‌ای باشند [10].

کودکان و نوجوانان: اگر نگرانید فرزندتان کم‌وزن است، بدون تغییر در غذا و نوشیدنی سریع وزن کم کرده، نگران عادت‌های غذایی او هستید، به عدم تحمل یا حساسیت غذایی شک دارید یا راهکارهای خانگی جواب نداده است [11].

پیش از مصرف هر گینر: اگر دیابت، بیماری کلیه یا کبد دارید یا داروی ثابت مصرف می‌کنید [22][14][15][18].

فوری: تهوع، ضعف، تب، دل‌درد، درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، زردی یا ادرار قهوه‌ای پس از مصرف محصولات بدنسازی [19].

مشاوره با طبیب‌یاب: برای وزن‌گیری سالم، به‌خصوص در نوجوانی یا اگر دیابت، بیماری کلیه یا کبد دارید، پیش از مصرف گینر با کارشناس تغذیه یا پزشک مشورت کنید. برای پیدا کردن متخصص و گرفتن نوبت، کارشناسان تغذیه در طبیب‌یاب یا فهرست پزشکان پزشکی ورزشی در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

گینر چیست و چه عوارضی دارد؟

گینر مکمل پودری پرکالری است که بیشتر کالری‌اش از کربوهیدرات و بقیه از پروتئین و کمی چربی است و برای تکمیل رژیم پرانرژی در دوره‌ی افزایش وزن به کار می‌رود [2]. عوارض اصلی آن نفخ و اسهال در عدم تحمل لاکتوز [3]، اضافه شدن چربی بدن [4] و بالا رفتن قند خون [6] است. محصولات آلوده می‌توانند داروی پنهان داشته باشند [19][8].

پروتئین گینر از چی درست میشه؟

پروتئین مکمل‌های ورزشی معمولاً از منابع حیوانی مثل وی، کازئین، شیر و تخم‌مرغ یا گیاهی مثل سویا است [2]. نوع دقیق را برچسب محصول نشان می‌دهد. اگر لاکتوز را تحمل نمی‌کنید، به منبع لبنی پروتئین توجه کنید [3].

مس گینر چیست و چه کاربردی دارد؟

مس گینر (Mass Gainer) نام دیگری برای همین مکمل‌های پرکالری افزایش وزن است. کاربرد آن رساندن کالری بیشتر وقتی است که خوردن غذای کافی عملی نیست [2]. پروتئین آن فقط همراه با تمرین مقاومتی به ساخت عضله کمک می‌کند [2].

عوارض جانبی گینر برای آقایان چیست؟

عوارض گینر سالم در مردان همان عوارض عمومی است: نفخ، چاقی و بالا رفتن قند [3][4][6]. عوارضی مثل آکنه‌ی شدید، ریزش مو، اختلال جنسی و کوچک شدن بیضه را FDA برای محصولات بدنسازی آلوده به استروئید گزارش کرده است [19].

آیا گینر برای افراد زیر ۱۸ سال مناسب است؟

برای بیشتر نوجوانان لازم نیست. AAP می‌گوید این مواد برای بیشتر ورزشکاران جوان سودی بیشتر از بلوغ، تغذیه‌ی مناسب و تمرین درست ندارند و آلودگی محصولات نگرانی جدی است [1]. نیاز پروتئین نوجوان معمولاً با غذا تأمین می‌شود [7]. اگر نوجوان واقعاً کم‌وزن است، اول پزشک علت را بررسی کند [11].

مصرف گینر برای چه سنی مناسب است؟

در منابع معتبری که بررسی کردیم، سن مشخصی برای شروع گینر تعیین نشده است. AAP مصرف مواد تقویت‌کننده‌ی عملکرد را برای بیشتر نوجوانان سودمند نمی‌داند [1]. برای زیر ۱۸ سال، پیش از هر مکملی درباره‌ی فایده و خطرش با پزشک او صحبت کنید [24].

آیا گینر برای کودکان ضرر دارد؟

مکمل‌ها ممکن است به دارو، مواد شیمیایی یا فلزات آلوده باشند و هر سال حدود ۴٬۶۰۰ کودک در آمریکا به دلیل مکمل‌ها به اورژانس می‌روند [24]. NHS برای کودک کم‌وزن، تغییر غذا و نوشیدنی و مشورت با پزشک را توصیه می‌کند [11]. پیش از هر مکمل برای کودک، با پزشک او صحبت کنید [24].

مصرف زیاد گینر چه عوارضی دارد؟

کالری اضافه بیشتر به چربی تبدیل می‌شود؛ در مطالعه‌ی پرخوری، حدود دو سوم وزن اضافه‌شده چربی بود [5]. قند و نشاسته‌ی بیشتر هم قند خون را بیشتر بالا می‌برد [6]. در بیماری کلیه، پروتئین بیشتر بار دفع مواد زائد را بالا می‌برد [15].

آیا بدنسازی برای سن ۱۴ سالگی مناسب است؟

تمرین قدرتی با نظارت مربی، وزنه‌ی سبک و تکرار زیاد برای نوجوانان مفید و کم‌خطر است [25][26]. اما تا پایان رشد اسکلت، بلند کردن حداکثر وزنه و بدنسازی یا پاورلیفتینگ با حرکات حداکثری توصیه نمی‌شود [26]. مکمل و استروئید جزو این مسیر نیستند [1][16].

آیا گینر کورتون دارد؟

کورتون جزو ترکیبات گینر نیست [2]. اما FDA در محصولی که برای افزایش وزن و اشتها فروخته می‌شد، دگزامتازون (کورتون) اعلام‌نشده پیدا کرده [8] و در مطالعه‌ای هر ۹ محصول گیاهی افزایش وزن بررسی‌شده دگزامتازون پنهان داشتند [9]. اگر به محصولی شک دارید، آن را خودسرانه و ناگهانی قطع نکنید و با پزشک صحبت کنید [8].

آیا گینر اصل هم عوارض دارد؟

بله. بیشتر عوارض گینر از ترکیب خود آن است، نه از تقلبی بودن: نفخ و اسهال در عدم تحمل لاکتوز [3]، چاقی بدون تمرین [4] و بالا رفتن قند خون [6]. «اصل» بودن فقط خطر داروی پنهان را کم می‌کند [19].

عوارض گینر روی کبد چیست؟

در افراد سالم، مطالعات آسیبی از پروتئین بیشتر به شاخص‌های کبد نشان نداده‌اند [13]. در کبد چرب، پرهیز از قند ساده‌ی زیاد توصیه می‌شود [17] و در سیروز، هر مکمل باید با نظر پزشک باشد [18]. آسیب جدی کبد بیشتر با محصولات بدنسازی آلوده به استروئید گزارش شده است [19].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی نوشته شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه‌ی پزشک و کارشناس تغذیه نیست. ما هیچ برند یا محصولی را معرفی یا توصیه نمی‌کنیم و مقدار مصرف هیچ مکملی را تعیین نمی‌کنیم. تصمیم به مصرف گینر، به‌ویژه برای افراد زیر ۱۸ سال و بیماران دیابتی، کلیوی یا کبدی، باید با پزشک یا کارشناس تغذیه گرفته شود.

منابع

1. LaBotz M, Griesemer BA; American Academy of Pediatrics Council on Sports Medicine and Fitness. Use of Performance-Enhancing Substances (Clinical Report). Pediatrics. 2016;138(1):e20161300. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27354458/
2. Maughan RJ, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439-455. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5867441/
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Symptoms & Causes of Lactose Intolerance. Last reviewed February 2018. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/lactose-intolerance/symptoms-causes
4. Kreider RB, et al. Effects of ingesting supplements designed to promote lean tissue accretion on body composition during resistance training. Int J Sport Nutr. 1996;6(3):234-246. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8876343/
5. Bouchard C, Tchernof A, Tremblay A. Predictors of body composition and body energy changes in response to chronic overfeeding. Int J Obes (Lond). 2014;38(2):236-242. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3773296/
6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Carb Counting (Diabetes). Page dated 2024-05-15. https://www.cdc.gov/diabetes/healthy-eating/carb-counting-manage-blood-sugar.html
7. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Protein for the Teen Athlete. Last updated 2011-12-01. https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/teen/nutrition/Pages/Protein-for-the-Teen-Athlete.aspx
8. U.S. Food and Drug Administration. Medication health fraud notification: a product promoted as an appetite stimulant and for weight gain found to contain hidden dexamethasone and cyproheptadine. 2026-03-13. https://www.fda.gov/drugs/medication-health-fraud-notifications/kian-pee-wan-may-be-harmful-due-hidden-drug-ingredients
9. Ahmed AI, Aldewachi HS, Aladul MI. Chromatographic Detection and Determination of Cyproheptadine and Dexamethasone as Adulterants in Weight Gain Supplements. J AOAC Int. 2025;108(5):753-759. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40341529/
10. NHS. Healthy ways to gain weight. Page last reviewed 2023-03-28. https://www.nhs.uk/live-well/healthy-weight/managing-your-weight/healthy-ways-to-gain-weight/
11. NHS. How to help your child gain weight. Page last reviewed 2023-03-28. https://www.nhs.uk/live-well/healthy-weight/childrens-weight/how-to-help-your-child-gain-weight/
12. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Performance-Enhancing Sports Supplements: Information for Parents. Last updated 2024-07-29. https://www.healthychildren.org/English/healthy-living/sports/Pages/Performance-Enhancing-Substances.aspx
13. Jäger R, et al. International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:20. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5477153/
14. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Diabetes and Dietary Supplements: What You Need To Know. November 2023. https://www.nccih.nih.gov/health/diabetes-and-dietary-supplements-what-you-need-to-know
15. NIDDK. Eating & Nutrition for Chronic Kidney Disease. Last reviewed January 2025. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/chronic-kidney-disease-ckd/eating-nutrition
16. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Steroids & Sports Performance Enhancers: Information for Teen Athletes. Last updated 2025-06-09. https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/teen/substance-abuse/pages/Anabolic-Steroids.aspx
17. NIDDK. Eating, Diet, & Nutrition for NAFLD & NASH. Last reviewed April 2021. https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/nafld-nash/eating-diet-nutrition
18. NIDDK. Eating, Diet, & Nutrition for Cirrhosis. Last reviewed June 2023. https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/cirrhosis/eating-diet-nutrition
19. U.S. Food and Drug Administration. Caution: Bodybuilding Products Can Be Risky (Consumer Update). Content current as of 2024-09-20. https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/caution-bodybuilding-products-can-be-risky
20. Silverberg NB. Whey protein precipitating moderate to severe acne flares in 5 teenaged athletes. Cutis. 2012;90(2):70-72. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22988649/
21. Cengiz FP, et al. Acne located on the trunk, whey protein supplementation: Is there any association? Health Promot Perspect. 2017;7(2):106-108. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5350548/
22. U.S. Food and Drug Administration. Questions and Answers on Dietary Supplements. Last updated 2026-08-27. https://www.fda.gov/food/information-consumers-using-dietary-supplements/questions-and-answers-dietary-supplements
23. Kowal-Connelly S; American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. My teenage son wants to weight train. Should I let him? 2016-08-27. https://www.healthychildren.org/English/tips-tools/ask-the-pediatrician/Pages/My-teenage-son-wants-to-weight-train.aspx
24. NCCIH. 10 Things To Know About Dietary Supplements for Children and Teens. Last updated 2026-09-29. https://www.nccih.nih.gov/health/tips/things-to-know-about-dietary-supplements-for-children-and-teens
25. Stricker PR, Faigenbaum AD, McCambridge TM; AAP Council on Sports Medicine and Fitness. Resistance Training for Children and Adolescents (Clinical Report). Pediatrics. 2020;145(6):e20201011. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32457216/
26. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Strength Training. Last updated 2011-07-08. https://www.healthychildren.org/English/healthy-living/sports/Pages/Strength-Training.aspx
27. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. American Academy of Pediatrics Provides Guidance on Resistance Training for Children. 2020-05-26. https://www.healthychildren.org/English/news/Pages/Guidance-on-Resistance-Training-for-Children.aspx
28. Badulla WFS, Bamahmood ES, Banafa SH. Spectroscopic Screening of Dexamethasone and Cyproheptadine Adulteration in Weight Gaining Products Marketed in Aden, Yemen. Addict Health. 2024;16(3):178-187. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11491866/
29. U.S. Food and Drug Administration. Fraudulent Products (Medication Health Fraud). Last updated 2025-12-02. https://www.fda.gov/drugs/medication-health-fraud/fraudulent-products