کروپ (خروسک) در کودکان؛ علائم، پرچم‌های قرمز و درمان

هشدار برجسته: استریدور (صدای خشن هنگام دم) در حال استراحت، دشواری شدید تنفس، توکشیدگی قفسهٔ سینه، کبودی پوست یا لب‌ها، آب‌ریزش دهان یا ناتوانی در بلع، یا بی‌حالی شدید = اورژانس فوری (۱۱۵). آب‌ریزش دهان همراه با نشستن به جلو و دشواری بلع می‌تواند نشانهٔ اپی‌گلوتیت باشد که یک وضعیت اورژانسی است.

کروپ چیست؟

کروپ یا خروسک (Croup) که نام پزشکی آن التهاب حنجره-نای-برونش (Laryngotracheobronchitis) است، یک عفونت ویروسی راه هوایی فوقانی است که باعث تورم اطراف حنجره (Larynx) و نای (Trachea) می‌شود. این تورم، بخش زیر تارهای صوتی را تنگ می‌کند و باعث بروز سرفهٔ مشخص و صدای خشن تنفسی می‌شود. کروپ در بیشتر موارد توسط ویروس پاراآنفلوانزا (Parainfluenza virus) ایجاد می‌شود، هرچند ویروس‌های دیگری مانند ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV)، آنفلوانزا، آدنوویروس و رینوویروس نیز می‌توانند عامل آن باشند.

چه کسانی و در چه سنی بیشتر مبتلا می‌شوند؟

کروپ عمدتاً کودکان خردسال را مبتلا می‌کند. طبق مقالهٔ مروری منتشرشده در نشریهٔ American Family Physician، بیشترین بروز کروپ در سنین ۶ ماهگی تا ۳ سالگی است، هرچند موارد آن تا سن ۶ سالگی نیز دیده می‌شود. به گفتهٔ کلیولند کلینیک، علت شیوع بیشتر در این سنین آن است که راه هوایی کودکان کوچک‌تر و باریک‌تر است و به همین دلیل حتی تورم خفیف نیز می‌تواند علائم تنفسی محسوسی ایجاد کند.

علائم و نشانه‌های کروپ

کروپ معمولاً با علائم سرماخوردگی خفیف مانند آبریزش بینی شروع می‌شود و طی یک تا دو روز به علائم مشخص‌تر تبدیل می‌شود. مهم‌ترین نشانه‌های آن عبارت‌اند از:

• سرفهٔ پارس‌مانند یا سگی؛ سرفه‌ای خشک و بلند که شبیه صدای واق‌زدن سگ یا شیر دریایی است.
• صدای گرفته یا خشن (Hoarseness).
• استریدور دمی (Inspiratory stridor)؛ صدای زیر و خش‌دار هنگام دم که ناشی از تنگی راه هوایی است.
• تب خفیف تا متوسط.
• در موارد شدیدتر، توکشیدگی پوست بین دنده‌ها یا زیر گردن هنگام تنفس.

چرا علائم شب‌ها بدتر می‌شود؟

بر اساس اطلاعات HealthyChildren.org (وابسته به آکادمی طب اطفال آمریکا/AAP) و NHS بریتانیا، علائم کروپ به‌طور مشخص در شب و به‌ویژه در شب دوم و سوم بیماری بدتر می‌شوند. سیر معمول بیماری طبق NHS در حدود ۴۸ ساعت رو به بهبود می‌رود، هرچند سرفهٔ خفیف ممکن است تا یک هفتهٔ دیگر ادامه یابد؛ طبق مقالهٔ American Family Physician نیز کروپ معمولاً ظرف ۴۸ ساعت تا یک هفته به‌طور خودمحدودشونده برطرف می‌شود و شدت علائم بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول به اوج می‌رسد.

کروپ در برابر اپی‌گلوتیت؛ چگونه تشخیص دهیم؟

اپی‌گلوتیت (Epiglottitis) التهاب اپی‌گلوت (زبان کوچک بالای حنجره) است که می‌تواند به‌سرعت راه هوایی را مسدود کند و یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود. طبق پژوهش منتشرشده توسط Tibballs و همکاران در Journal of Paediatrics and Child Health، وجود سرفه، حساسیت و اختصاصیت بسیار بالایی برای کروپ دارد (حساسیت ۱٫۰۰ و اختصاصیت ۰٫۹۸)، در حالی که آب‌ریزش دهان (Drooling) نشانه‌ای با حساسیت و اختصاصیت بالا برای اپی‌گلوتیت است (حساسیت ۰٫۷۹ و اختصاصیت ۰٫۹۴). الگوی کلاسیک اپی‌گلوتیت با «۳D» شناخته می‌شود: دیسفاژی (Dysphagia)، آب‌ریزش دهان (Drooling) و دیسترس تنفسی (Distress)؛ ترجیح نشستن به جلو و امتناع از بلع نیز از نشانه‌های اپی‌گلوتیت است.

سیر بیماری و پیش‌آگهی

بر اساس منبع StatPearls (NCBI Bookshelf)، کروپ شایع‌ترین علت سرفه، استریدور و گرفتگی صدای همراه با تب در کودکان است و اکثر کودکان مبتلا بدون هیچ عارضه‌ای بهبود می‌یابند. طبق مقالهٔ American Family Physician، کمتر از ۵٪ از کودکان مبتلا به کروپ نیاز به بستری پیدا می‌کنند و تنها ۱ تا ۳ درصد از موارد بستری‌شده به لوله‌گذاری تنفسی (Intubation) نیاز پیدا می‌کنند؛ این آمار نشان می‌دهد که سیر بیماری در اکثریت قریب‌به‌اتفاق موارد خوش‌خیم و خودمحدودشونده است.

مدیریت خانگی موارد خفیف

در کروپ خفیف که کودک در حالت استراحت استریدور ندارد و دیسترس تنفسی مشاهده نمی‌شود، اقدامات زیر بر اساس توصیه‌های NHS، کلیولند کلینیک و HealthyChildren.org مفید هستند:

• آرام نگه‌داشتن کودک؛ گریه و اضطراب می‌تواند تورم راه هوایی و علائم را بدتر کند، بنابراین آرامش و همراهی کودک اهمیت زیادی دارد.
• نشاندن یا نگه‌داشتن کودک در وضعیت نشسته یا نیمه‌نشسته.
• تشویق کودک به نوشیدن مایعات کافی برای پیشگیری از کم‌آبی بدن.
• قرار گرفتن در معرض هوای خنک شب یا هوای بیرون؛ به گفتهٔ کلیولند کلینیک، هوای خنک می‌تواند به کاهش تورم راه هوایی کمک کند.
• استفاده از دستگاه بخور سرد (Cool mist humidifier) طبق توصیهٔ کلیولند کلینیک.

لازم به ذکر است NHS بریتانیا بخور با آب داغ (Steam inhalation) را توصیه نمی‌کند و صریحاً هشدار می‌دهد کودک را در معرض بخار آب داغ قرار ندهید (به دلیل خطر سوختگی)؛ توصیهٔ برخی منابع آمریکایی مانند HealthyChildren.org به بخار حمام گرم به شرط رعایت احتیاط ایمنی است، بنابراین در این خصوص بهتر است نظر پزشک یا مراکز درمانی محلی مد نظر قرار گیرد.

درمان پزشکی کروپ

در موارد متوسط تا شدید، یا زمانی که علائم پس از اقدامات خانگی برطرف نمی‌شود، مداخلهٔ پزشکی لازم است. درمان‌های اصلی که پزشکان به کار می‌برند عبارت‌اند از:

کورتیکواستروئید (دگزامتازون)

طبق Mayo Clinic و American Family Physician، یک دوز کورتیکواستروئید خوراکی مانند دگزامتازون (Dexamethasone) برای کاهش التهاب راه هوایی تجویز می‌شود و معمولاً طی چند ساعت باعث بهبود علائم می‌گردد. NHS نیز اشاره می‌کند که پزشک ممکن است برای کوتاه‌کردن دورهٔ بیماری دارویی تجویز کند. تعیین دوز دقیق دارو کاملاً بر عهدهٔ پزشک معالج است و در این مقاله دوز فردی ارائه نمی‌شود.

اپی‌نفرین نبولایز (استنشاقی)

در موارد کروپ متوسط تا شدید، پزشکان ممکن است اپی‌نفرین نبولایز (Nebulized epinephrine) تجویز کنند که طبق HealthyChildren.org اثر آن ظرف چند دقیقه ظاهر می‌شود و تورم راه هوایی را به‌سرعت کاهش می‌دهد. از آنجا که اثر این دارو موقتی است، American Family Physician تأکید می‌کند کودک باید پس از تجویز، دست‌کم دو ساعت تحت نظر پزشکی (Observation) باقی بماند تا از بازگشت احتمالی علائم اطمینان حاصل شود.

چه زمانی به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟

در بیشتر موارد کروپ نیازی به مراجعهٔ اورژانسی ندارد، اما توجه به علائم هشدار حیاتی است. بر اساس Mayo Clinic و NHS، در موارد زیر باید فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس گرفت یا به بخش اورژانس مراجعه کرد:

• استریدور در حالت استراحت (نه فقط هنگام گریه یا فعالیت).
• دشواری شدید تنفس یا تلاش زیاد برای نفس کشیدن.
• توکشیدگی قفسهٔ سینه بین دنده‌ها یا زیر گردن.
• کبودی یا رنگ خاکستری پوست، لب‌ها یا اطراف دهان و بینی.
• آب‌ریزش دهان یا ناتوانی در بلع؛ این نشانه می‌تواند مطرح‌کنندهٔ اپی‌گلوتیت باشد که یک اورژانس جداگانه است.
• بی‌حالی شدید، بی‌قراری غیرقابل آرام کردن، یا کاهش هوشیاری.

مراجعهٔ غیراورژانسی به پزشک نیز در صورت تداوم علائم بیش از چند روز، تب بالا، یا نگرانی والدین دربارهٔ روند بیماری کودک توصیه می‌شود.

پیشگیری

از آنجا که کروپ ناشی از ویروس‌های تنفسی است، اقدامات پیشگیری از انتقال ویروس مانند شست‌وشوی مرتب دست‌ها، پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار، و رعایت بهداشت تنفسی (پوشاندن دهان هنگام سرفه و عطسه) می‌تواند به کاهش احتمال ابتلا کمک کند؛ این توصیه‌ها بخشی از رهنمودهای عمومی پیشگیری از عفونت‌های تنفسی ویروسی در کودکان است.

سلب مسئولیت: این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست. در صورت مشاهدهٔ هرگونه علامت هشدار یا نگرانی دربارهٔ وضعیت تنفسی کودک، بدون تأخیر با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.

منابع

• HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics) – Croup in Young Children
• Mayo Clinic – Croup: Symptoms & Causes
• Mayo Clinic – Croup: Diagnosis & Treatment
• Cleveland Clinic – Croup: Causes, Symptoms & Treatment
• NHS – Croup
• StatPearls (NCBI Bookshelf) – Laryngotracheobronchitis
• American Family Physician – Croup: Diagnosis and Management
• Tibballs J, et al. Symptoms and signs differentiating croup and epiglottitis. J Paediatr Child Health. 2011 (PubMed)