پیلونفریت (عفونت کلیه) چیست؟ علائم، درمان و تفاوت با سیستیت

چند روز سوزش ادرار داشته‌اید و حالا تب، لرز و درد پهلو هم اضافه شده، یا پزشک در برگه‌ی تشخیص نوشته «پیلونفریت»؟ پیلونفریت همان عفونت کلیه است: نوعی عفونت ادراری که معمولاً از مثانه شروع می‌شود و از راه حالب‌ها به یک یا هر دو کلیه می‌رسد [6]. اگر زود تشخیص داده و درست درمان شود، بیشتر موارد بدون عارضه خوب می‌شوند، اما درمان‌نکردن آن می‌تواند به سپسیس برسد [1][6].

پاسخ کوتاه

• پیلونفریت چیست؟ عفونت یک یا هر دو کلیه که معمولاً با بالا رفتن باکتری از مثانه ایجاد می‌شود [3][6].
• به انگلیسی: Pyelonephritis؛ تلفظ تقریبی «پای‌اِ‌لو‌نِ‌فرای‌تیس» [16].
• علائم اصلی: تب و لرز، درد پهلو یا کمر، تهوع یا استفراغ، گاهی همراه با سوزش و تکرر ادرار [1][6].
• تفاوت با سیستیت: سیستیت عفونت مثانه است و بیشتر افراد در آن تب ندارند؛ عفونت کلیه بیشتر با تب، درد پهلو و بدحالی ناگهانی همراه است [7][9].
• درمان: آنتی‌بیوتیک با تجویز پزشک؛ در راهنماهای معتبر، طول دوره بسته به نوع دارو بین ۵ تا ۱۴ روز است و پزشک دارو و مدت را تعیین می‌کند [1][3][4].
• فوری: گیجی، خواب‌آلودگی یا اختلال در صحبت کردن نیاز به اورژانس دارد [1].

پیلونفریت چیست؟ (Pyelonephritis به انگلیسی)

پیلونفریت حاد عفونت یک یا هر دو کلیه است که معمولاً با بالا رفتن باکتری از مثانه ایجاد می‌شود [3]. NIDDK آن را نوعی عفونت دستگاه ادراری می‌داند که معمولاً از مثانه شروع می‌شود و از طریق حالب‌ها (لوله‌هایی که ادرار را از کلیه به مثانه می‌برند) به کلیه‌ها می‌رسد. بیشتر موارد کار باکتری‌ها است و ویروس‌ها عامل کمتر شایعی هستند [6]. به همین دلیل آنچه در جست‌وجوها «عفونت حالب کلیه» نامیده می‌شود، معمولاً همین مسیر بالارونده‌ی عفونت است.

پیلونفریت به انگلیسی: Pyelonephritis، با تلفظ تقریبی «پای‌اِ‌لو‌نِ‌فرای‌تیس» (IPA آمریکایی: ˌpaɪ ə loʊ nəˈfraɪ tɪs). این واژه از ترکیب pyelo- و nephritis ساخته شده و در فرهنگ لغت به معنای التهاب کلیه و لگنچه‌ی کلیه، معمولاً به علت عفونت باکتریایی، آمده است [16].

چقدر شایع است؟ طبق NIDDK، عفونت کلیه در آمریکا هر سال حدود ۲۵۰ هزار مراجعه‌ی سرپایی و ۲۰۰ هزار بستری در بیمارستان را به خود اختصاص می‌دهد و در زنان شایع‌تر از مردان است [6].

انواع پیلونفریت

پیلونفریت حاد و پیلونفریت مزمن

• پیلونفریت حاد (Acute pyelonephritis): عفونت باکتریایی همراه با التهاب کلیه که از شایع‌ترین بیماری‌های کلیه است [10]. معمولاً ناگهانی با لرز، تب و درد پهلو شروع می‌شود [8].
• پیلونفریت مزمن (Chronic pyelonephritis): به اسکار (جوشگاه) و التهاب طولانی‌مدت کلیه در اثر عفونت‌های مداوم یا مکرر گفته می‌شود. در کودکان معمولاً با ریفلاکس ادرار از مثانه به حالب (ریفلاکس وزیکویورترال) یا ناهنجاری‌های مهم مجاری ادراری همراه است و در بزرگسالان ممکن است به عفونت ماندگار همراه با ناهنجاری ساختاری، سنگ یا پاسخ التهابی غیرطبیعی اشاره کند [10]. این نوع می‌تواند به کلیه آسیب جدی بزند [8] و اسکار کلیه در موارد نادر به بیماری مزمن کلیه منجر می‌شود [6].

پیلونفریت پیچیده و غیرپیچیده

پیلونفریت حاد را به دو نوع پیچیده و غیرپیچیده تقسیم می‌کنند و این تفکیک در انتخاب درمان و محل درمان (سرپایی یا بستری) اهمیت دارد [10]. نوع پیچیده شامل این موارد است [10]:

• بارداری
• دیابت کنترل‌نشده
• پیوند کلیه
• ناهنجاری‌های ساختاری مجاری ادراری
• نارسایی حاد یا مزمن کلیه
• ضعف سیستم ایمنی
• عفونت‌های باکتریایی بیمارستانی

راهنمای انجمن اورولوژی اروپا (EAU) در نسخه‌ی ۲۰۲۶ دیگر از واژه‌های «پیچیده» و «غیرپیچیده» استفاده نمی‌کند و عفونت را به «موضعی» (سیستیت بدون نشانه‌ی عفونت سیستمیک) و «سیستمیک» تقسیم می‌کند؛ پیلونفریت در گروه سیستمیک قرار می‌گیرد [5]. راهنمای ۲۰۲۵ انجمن بیماری‌های عفونی آمریکا (IDSA) هم توصیه‌های پیلونفریت حاد را ذیل عفونت ادراری پیچیده آورده است [4].

شکل‌های نادر و شدید

• پیلونفریت آمفیزماتو (Emphysematous): عفونت شدید و تخریب‌کننده‌ی کلیه که در آن در بافت کلیه یا اطراف آن گاز تشکیل می‌شود. بیش از ۹۰ درصد مبتلایان دیابت دارند، بیماری تهدیدکننده‌ی حیات است و تشخیص آن به تصویربرداری، به‌ویژه سی‌تی‌اسکن، نیاز دارد [11].
• پیلونفریت گزانتوگرانولوماتو (Xanthogranulomatous): شکل نادر و تهاجمی پیلونفریت مزمن که معمولاً با انسداد طولانی و سنگ کلیه همراه است، کلیه را از کار می‌اندازد و چون در تصویربرداری شبیه تومور دیده می‌شود ممکن است با سرطان کلیه اشتباه شود. درمان معمول آن برداشتن بخشی یا تمام کلیه با جراحی است [12].

تفاوت سیستیت و پیلونفریت

هر دو عفونت ادراری هستند: سیستیت عفونت مثانه (بخش پایینی دستگاه ادراری) است و عفونت کلیه بخش بالایی را درگیر می‌کند [2]. عفونت کلیه بیشتر احتمال دارد شما را ناگهان بدحال کند، بیشتر با تب یا درد کمر و پهلو همراه است و می‌تواند از عفونت‌های پایینی جدی‌تر باشد [9]. نکته‌ی مهم این است که فقط حدود یک‌سوم مبتلایان به پیلونفریت علائم عفونت مثانه مثل سوزش و تکرر ادرار را هم دارند [8]؛ پس نبودن سوزش ادرار، عفونت کلیه را رد نمی‌کند.

در سالمندان، گاهی گیجی یا تغییر رفتار تنها نشانه‌ی عفونت ادراری است [2][7]. برای آشنایی بیشتر با عفونت مثانه و راه‌های درمان آن، مقاله‌ی عفونت ادراری (UTI) در زنان و مردان را بخوانید.

علت عفونت کلیه و عوامل خطر

علت

بیشتر عفونت‌های ادراری را باکتری‌های روده ایجاد می‌کنند که از راه مجرای ادرار (پیشابراه) وارد می‌شوند [2]. باکتری از پیشابراه به مثانه، سپس از حالب‌ها بالا می‌رود و به کلیه می‌رسد [8]. عفونت کلیه اغلب از سیستیت شروع می‌شود، اما بدون سیستیت قبلی هم ممکن است رخ دهد [1]. به‌ندرت، خون باکتری را از جای دیگری از بدن به کلیه می‌رساند یا عفونت پس از جراحی ایجاد می‌شود [6][8].

در افرادی که بستری یا ساکن مراکز نگهداری نیستند، باکتری اشریشیا کلی (E. coli) حدود ۸۰ درصد موارد را ایجاد می‌کند [8]. باکتری‌های دیگری مانند پروتئوس، انتروباکتر و استافیلوکوک هم ممکن است عامل باشند [9].

چه کسانی بیشتر در معرض عفونت کلیه هستند؟

• زنان؛ مجرای ادرار در زنان کوتاه‌تر است و باکتری راحت‌تر وارد می‌شود [6][9]
• داشتن عفونت مثانه‌ی فعلی یا اخیر [6]
• بارداری [6]
• انسداد مجاری ادراری، مثل سنگ کلیه یا بزرگی پروستات [6]
• ریفلاکس ادرار از مثانه به حالب (بیشتر در کودکان) [6]
• دیابت یا مشکلات سیستم ایمنی، از جمله مصرف داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی [6][9]
• پیوند کلیه [8]
• آسیب نخاعی یا آسیب عصبی اطراف مثانه، و تخلیه‌ی ناکامل مثانه [6]
• داشتن سوند (کاتتر) ادراری [15]

علائم پیلونفریت

علائم پیلونفریت حاد در بزرگسالان

شایع‌ترین علائم پیلونفریت حاد تب و درد پهلو است [10]. علائم معمولاً ناگهانی شروع می‌شوند [8] و ممکن است شامل این موارد باشند [1][6]:

• تب بالا، لرز یا احساس سرما و گرما
• درد کمر، پهلو یا کشاله‌ی ران
• تهوع یا استفراغ
• اسهال
• درد عضلانی و حالتی شبیه آنفلوانزا
• درد، سوزش یا سوز هنگام ادرار
• تکرر و فوریت ادرار
• ادرار تیره، کدر، خونی یا بدبو

دیدن خون در ادرار همیشه باید بررسی شود؛ درباره‌ی علت‌های دیگر آن در مقاله‌ی خون در ادرار (هماچوری) توضیح داده‌ایم.

علائم عفونت کلیه در زنان

علائم در زنان همان علائم بالا است و عفونت کلیه در زنان شایع‌تر است [6]. چون درد هنگام ادرار ممکن است از عفونت واژن یا ولو هم باشد، برای اطمینان از تشخیص ممکن است آزمایش لازم شود [13]. در بارداری هر علامت عفونت ادراری باید زودتر بررسی شود (بخش بارداری را ببینید).

علائم در مردان

عفونت کلیه در مردان کمتر شایع است، اما خطر عارضه در آن‌ها کمی بیشتر است [6]. پزشک ممکن است برای بررسی بزرگی پروستات معاینه‌ی رکتال (انگشتی) انجام دهد [6] و در مردان بیشتر به تصویربرداری فکر می‌شود [8]. طبق راهنمای EAU، در مردان مبتلا به عفونت ادراری تب‌دار یا پیلونفریت، پروستات اغلب درگیر است و دوره‌ی درمان طولانی‌تری توصیه می‌شود [5].

علائم در سالمندان

سالمندان و افرادی که سوند دائمی دارند ممکن است علائم معمول ادراری را نداشته باشند و فقط دچار گیجی، هذیان یا سپسیس شوند [8]. NHS هم در افراد مسن یا ناتوان به گیجی یا بی‌قراری، بدتر شدن بی‌اختیاری ادرار و لرز تازه اشاره می‌کند [2]. خطر عارضه در سالمندان و افراد ناتوان بیشتر است [6].

علائم در کودکان

کودکان ممکن است جای خود را خیس کنند یا خواب‌آلود شوند و کودکان زیر ۲ سال گاهی فقط تب بالا دارند [1]؛ در این سن مشکل در شیر خوردن و وزن‌گیری ضعیف هم گزارش شده است [6]. پیلونفریت کودکان راهنمای جداگانه دارد و نوزادان زیر ۳ ماه باید به متخصص کودکان ارجاع شوند و درمان تزریقی بگیرند [3]. اگر کودک تب دارد و نشانه‌ای از عفونت ادراری هست، او را به پزشک ببرید.

علائم پیلونفریت مزمن

در پیلونفریت مزمن درد ممکن است مبهم باشد و تب گاهی می‌آید و می‌رود یا اصلاً وجود ندارد [8].

چه زمانی فوری به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم؟

NIDDK توصیه می‌کند برای هر علامت عفونت کلیه فوراً به پزشک مراجعه کنید [6]. جدول زیر بر اساس NHS، NIDDK، Cleveland Clinic، NICE و ACOG تنظیم شده و جایگزین نظر پزشک نیست:

تشخیص پیلونفریت

پزشک بر اساس شرح حال، معاینه، آزمایش‌ها و در صورت نیاز تصویربرداری تشخیص می‌دهد [6].

• آزمایش ادرار: با نمونه‌ی تمیز از وسط جریان ادرار انجام می‌شود؛ نوار ادراری نیتریت و لکوسیت استراز را بررسی می‌کند و زیر میکروسکوپ گلبول سفید، گلبول قرمز و باکتری دیده می‌شود [8].
• کشت ادرار: در افراد ۱۶ سال به بالا، نمونه‌ی ادرار باید پیش از شروع آنتی‌بیوتیک برای کشت و تعیین حساسیت فرستاده شود [3]. EAU کشت را در همه‌ی موارد پیلونفریت توصیه می‌کند [5]. جواب آن معمولاً چند روز طول می‌کشد و به انتخاب آنتی‌بیوتیک کمک می‌کند [6].
• آزمایش خون: برای بررسی عفونت شدید و عملکرد کلیه [6]، از جمله بالا رفتن گلبول‌های سفید یا وجود باکتری در خون [8].
• تصویربرداری: در بیشتر موارد لازم نیست [8]. EAU سونوگرافی دستگاه ادراری فوقانی را برای رد انسداد یا سنگ کلیه توصیه می‌کند، به‌ویژه در افرادی که سابقه‌ی سنگ یا اختلال کار کلیه دارند، و اگر تب پس از ۷۲ ساعت درمان ادامه یابد یا حال بیمار بدتر شود، سی‌تی‌اسکن با ماده‌ی حاجب را مطرح می‌کند [5]. برای این بررسی می‌توانید از خدمت سونوگرافی کلیه‌ها و مجاری ادراری و پروستات استفاده کنید؛ نوع تصویربرداری را پزشک تعیین می‌کند.
• معاینه‌ی رکتال در مردان: برای بررسی بزرگی پروستات [6].

درمان پیلونفریت

اصل درمان: آنتی‌بیوتیک فقط با تجویز پزشک

درمان اصلی عفونت کلیه آنتی‌بیوتیک است [1][6]. طبق راهنمای NICE، پزشک در انتخاب دارو شدت علائم، خطر عارضه، نتیجه‌ی کشت‌های قبلی و مصرف آنتی‌بیوتیک در گذشته را در نظر می‌گیرد، چون مصرف قبلی ممکن است باکتری مقاوم ایجاد کرده باشد. وقتی جواب کشت آمد، اگر باکتری به داروی شروع‌شده مقاوم باشد، دارو عوض می‌شود [3]. داده‌های مقاومت میکروبی محلی هم در انتخاب دارو نقش دارد [3].

هیچ آنتی‌بیوتیکی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. دوره‌ی درمان را حتی اگر زودتر بهتر شدید کامل کنید؛ درمان ناقص می‌تواند به مقاومت آنتی‌بیوتیکی منجر شود [6]. برخی داروهایی که برای عفونت مثانه به کار می‌روند برای پیلونفریت مناسب نیستند [5]؛ پس استفاده از داروی باقی‌مانده از عفونت ادراری قبلی کار درستی نیست. برای پیدا کردن پزشک می‌توانید به صفحه‌ی پزشکان درمان عفونت‌های دستگاه ادراری مراجعه کنید.

داروهای مناسب برای عفونت کلیه (گروه‌های آنتی‌بیوتیک)

• درمان خوراکی سرپایی: EAU برای شروع درمان خوراکی فقط دو گروه فلوروکینولون‌ها و سفالوسپورین‌ها را قابل توصیه می‌داند [5]. در NICE، انتخاب اول خوراکی سفالوسپورین است؛ پنی‌سیلین همراه با مهارکننده‌ی بتالاکتاماز و تری‌متوپریم فقط وقتی به کار می‌روند که کشت نشان دهد باکتری به آن‌ها حساس است، و فلوروکینولون فقط وقتی که داروهای دیگر مناسب نباشند، چون خطر عوارض ناتوان‌کننده و گاه طولانی دارد [3].
• درمان تزریقی در بیمارستان: در بیمار بدحال، دچار استفراغ یا ناتوان از مصرف داروی خوراکی، آنتی‌بیوتیک وریدی (مثلاً از گروه سفالوسپورین‌ها یا آمینوگلیکوزیدها) شروع می‌شود و پزشک تا ۴۸ ساعت درباره‌ی تغییر آن به داروی خوراکی تصمیم می‌گیرد [3].

انتخاب دارو، مقدار و مدت مصرف فقط با پزشک است.

طول دوره‌ی درمان پیلونفریت در بیماران سرپایی

راهنماهای معتبر طول دوره را بر اساس گروه آنتی‌بیوتیک تعیین می‌کنند. جدول زیر فقط برای آگاهی است و پزشک بر اساس وضعیت شما، نتیجه‌ی کشت و دارو، مدت درمان را تعیین می‌کند:

چند استثنای مهم:

• مردان: EAU برای مردان با عفونت ادراری تب‌دار یا پیلونفریت دست‌کم دو هفته درمان را توصیه می‌کند، چون پروستات اغلب درگیر است [5]؛ IDSA هم می‌گوید مردانی که به التهاب حاد پروستات مشکوک‌اند ممکن است از ۱۰ تا ۱۴ روز درمان سود ببرند [4].
• بارداری: NICE برای زنان باردار سفالوسپورین خوراکی ۷ تا ۱۰ روز را انتخاب اول می‌داند [3]، اما ACOG می‌گوید در صورت بروز عفونت کلیه در بارداری، درمان در بیمارستان لازم است [13].
• کودکان: NICE درمان خوراکی ۷ تا ۱۰ روز، یا شروع تزریقی و سپس خوراکی تا مجموع ۱۰ روز را ذکر می‌کند [3].

درمان سرپایی یا بستری؟

درمان در خانه معمولاً وقتی مناسب است که بیمار تهوع و استفراغ، کم‌آبی یا نشانه‌ی سپسیس نداشته باشد، بیماری تضعیف‌کننده‌ی ایمنی، انسداد یا سنگ نداشته باشد، نشانه‌ی عفونت شدید نباشد و دردش با داروی خوراکی کنترل شود [8].

طبق NICE، افراد ۱۶ سال به بالا که نشانه‌ی بیماری جدی‌تر مثل سپسیس دارند باید به بیمارستان ارجاع شوند. در این موارد هم ارجاع یا مشورت با متخصص در نظر گرفته می‌شود [3]:

• کم‌آبی شدید یا ناتوانی در خوردن مایعات و داروی خوراکی
• بارداری
• خطر بالای عارضه، مثل ناهنجاری ساختاری یا عملکردی دستگاه ادراری، دیابت یا ضعف ایمنی

در بیمارستان ممکن است آنتی‌بیوتیک وریدی و سرم لازم شود و بیشتر افراد پس از ۳ تا ۷ روز به خانه برمی‌گردند [1][6]. اگر انسدادی مثل سنگ کلیه یا بزرگی پروستات وجود داشته باشد، ممکن است جراحی یا اقدام دیگری لازم شود [6].

پیگیری و زمان بهبود

• اگر علائم در هر زمان بدتر شد یا ۴۸ ساعت پس از شروع آنتی‌بیوتیک بهتر نشد، دوباره به پزشک مراجعه کنید [3].
• بیشتر افراد ظرف ۲ تا ۳ روز پس از شروع درمان احساس بهتری دارند [9]، اما بیشتر افراد حدود ۲ هفته بعد کاملاً خوب می‌شوند و بازگشت به کار هم ممکن است تا ۲ هفته طول بکشد؛ در سالمندان و افراد با بیماری زمینه‌ای بهبود ممکن است طولانی‌تر باشد [1].
• معمولاً پس از پایان درمان یک نمونه‌ی ادرار دیگر برای اطمینان از رفع عفونت گرفته می‌شود [8].
• اگر علائم پس از درمان برگشت، پزشک ممکن است کشت ادرار یا تصویربرداری دوباره، داروی دیگر یا دوره‌ی طولانی‌تر تجویز کند [6].

کنترل درد، تب و مایعات

• برای تب و درد، پاراستامول (استامینوفن) توصیه می‌شود [1][3]؛ مقدار آن را از پزشک یا داروساز بپرسید، به‌ویژه برای کودکان که دارو بر اساس سن و وزن تنظیم می‌شود [1].
• ایبوپروفن را بدون توصیه‌ی پزشک مصرف نکنید، چون ممکن است خطر مشکلات بیشتر کلیه را بالا ببرد [1].
• به اندازه‌ی کافی مایعات بنوشید تا دچار کم‌آبی نشوید؛ اگر حالت تهوع دارید جرعه‌جرعه بنوشید. اگر بیماری کلیه دارید، مقدار مایعات را از پزشک بپرسید [1][3].
• استراحت کنید، مثانه را کامل خالی کنید و ادرار را نگه ندارید [1].

درمان عفونت کلیه در خانه؛ چه بخوریم؟

پاسخ صادقانه این است که عفونت کلیه در خانه درمان نمی‌شود. Cleveland Clinic صریحاً می‌گوید برای درمان عفونت کلیه سراغ درمان‌های خانگی نروید و طبق دستور پزشک عمل کنید [9]. NIDDK هم می‌گوید متخصصان فکر نمی‌کنند رژیم غذایی بتواند از عفونت کلیه پیشگیری کند یا آن را درمان کند [6].

آنچه در کنار آنتی‌بیوتیک کمک می‌کند:

• مایعات کافی، ترجیحاً آب [6]؛ اگر بیماری کلیه دارید، مقدار مناسب را از پزشک بپرسید [1].
• پرهیز از الکل و کافئین در دوره‌ی عفونت [9]. NHS برای عفونت ادراری توصیه می‌کند آب‌میوه، قهوه و الکل را هم کم کنید [2].
• آب زغال‌اخته یا مکمل‌های آن: NHS می‌گوید شواهدی نیست که پس از شروع عفونت علائم را کم کنند یا عفونت را درمان کنند [2] و NIDDK شواهد پیشگیری آن را قطعی نمی‌داند [6]. اگر وارفارین مصرف می‌کنید، از فرآورده‌های زغال‌اخته پرهیز کنید [2].
• طب سنتی و گیاهان دارویی: در منابع معتبری که برای این مطلب بررسی شد، هیچ گیاه یا دستور طب سنتی به‌عنوان درمان عفونت کلیه معرفی نشده است. پیش از مصرف هر مکمل، ویتامین یا درمان مکمل با پزشک مشورت کنید [6] و به‌هیچ‌وجه شروع آنتی‌بیوتیک را به خاطر آن به تأخیر نیندازید.

عوارض عفونت کلیه؛ آیا خطرناک است و باعث مرگ می‌شود؟

اگر عفونت کلیه زود تشخیص داده و درست درمان شود، بیشتر موارد هیچ عارضه‌ای ندارند [6] و با درمان به‌موقع به‌ندرت جدی می‌شود [9]. عوارض نادر عبارت‌اند از [6]:

• فشار خون بالا
• نارسایی کلیه
• اسکار کلیه که می‌تواند به بیماری مزمن کلیه منجر شود
• سپسیس

آیا عفونت کلیه باعث مرگ می‌شود؟ ممکن است، اما نادر است. خطر اصلی سپسیس است؛ یعنی واکنش شدید بدن به عفونتی که به خون رسیده است. سپسیس ناشی از عفونت کلیه ناشایع است اما ممکن است رخ دهد و می‌تواند تهدیدکننده‌ی حیات باشد [6]. NHS می‌گوید عفونت کلیه‌ی درمان‌نشده ممکن است به سپسیس برسد [1] و این خطر در سالمندان و افراد دارای سوند بیشتر است [8]. نشانه‌های هشدار سپسیس شامل تب و لرز، گیجی، تنفس و ضربان قلب تند، درد شدید و تنگی نفس است [6].

خطر عارضه در این گروه‌ها کمی بیشتر است [6]:

• مردان
• سالمندان و افراد ناتوان
• زنان باردار
• افراد دارای مشکل ساختاری در دستگاه ادراری یا عفونت‌های مکرر کلیه
• مبتلایان به دیابت، بیماری کلیه یا کم‌خونی داسی‌شکل
• افراد با ضعف ایمنی یا پیوند عضو

شکل‌های نادر مثل پیلونفریت آمفیزماتو تهدیدکننده‌ی حیات‌اند [11] و Cleveland Clinic نکروز پاپیلای کلیه (آسیب بافت کلیه) را هم از عوارض می‌داند [9].

پیلونفریت در بارداری

بارداری از عوامل خطر عفونت کلیه است [6]. فشار جنین بر مثانه و افزایش هورمون پروژسترون خطر عفونت ادراری را بالا می‌برد [13] و رحم در حال بزرگ شدن می‌تواند حالب‌ها را تا حدی تحت فشار بگذارد و برگشت ادرار را بیشتر کند [8]. طبق مقدمه‌ی یک مطالعه‌ی ۲۰۲۳، پیلونفریت ۱ تا ۲ درصد زنان باردار را درگیر می‌کند و با پارگی زودرس کیسه‌ی آب، زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد ارتباط دارد [14].

طبق ACOG [13]:

• ادرار شما باید در یکی از اولین ویزیت‌های بارداری از نظر باکتری بررسی شود، حتی اگر علامتی ندارید.
• عفونت ادراری درمان‌نشده، حتی بدون علامت، ممکن است به زایمان زودرس و مشکل رشد جنین منجر شود.
• عفونت کلیه در بارداری می‌تواند عوارض شدیدی مثل سپسیس، اختلال انعقاد خون و مشکل تنفسی ایجاد کند.
• با علائم عفونت کلیه (کمردرد، لرز، تب، تهوع و استفراغ) فوراً با پزشک زنان تماس بگیرید.
• آنتی‌بیوتیک‌هایی که برای عفونت ادراری در بارداری به کار می‌روند ایمن و مؤثرند، اما در صورت عفونت کلیه بستری در بیمارستان لازم است.

انتخاب آنتی‌بیوتیک در بارداری با پزشک است [8]. درباره‌ی اصول کلی مصرف دارو در این دوران، مقاله‌ی مصرف دارو در بارداری را ببینید.

پیشگیری از عفونت کلیه

بیشتر عفونت‌های کلیه از عفونت مثانه شروع می‌شوند [6]؛ پس پیشگیری از عفونت ادراری و درمان به‌موقع آن مهم‌ترین قدم است. این توصیه‌ها از NIDDK، NHS و Cleveland Clinic است:

• به اندازه‌ی کافی مایعات بنوشید؛ آب بهترین گزینه است [6].
• پس از دستشویی از جلو به عقب تمیز کنید [2][6].
• ادرار را نگه ندارید و مثانه را کامل خالی کنید [2][6].
• پیش و پس از رابطه‌ی جنسی ادرار کنید [9] و ناحیه‌ی تناسلی را تمیز و خشک نگه دارید [2].
• در ناحیه‌ی تناسلی از صابون معطر استفاده نکنید؛ لباس زیر نخی بپوشید و از لباس زیر تنگ پرهیز کنید [2].
• اگر فکر می‌کنید عفونت مثانه دارید یا عفونت بدتر شده، با پزشک تماس بگیرید [6].
• اگر عفونت ادراری مکرر دارید، پزشک ممکن است روش‌های پیشگیری دارویی یا ارجاع به متخصص را پیشنهاد کند [2][8].
• بیماری‌های زمینه‌ای مثل سنگ کلیه یا بزرگی پروستات که جریان ادرار را مسدود می‌کنند باید درمان شوند [6].

پرسش‌های متداول

عفونت کلیه یا پیلونفریت چیست و چه علائمی دارد؟

پیلونفریت عفونت یک یا هر دو کلیه است که معمولاً از مثانه بالا می‌رود [3][6]. علائم اصلی آن تب و لرز، درد پهلو یا کمر، تهوع یا استفراغ و گاهی سوزش و تکرر ادرار است [1][6].

پیلونفریت به انگلیسی چه می‌شود؟

Pyelonephritis، با تلفظ تقریبی «پای‌اِ‌لو‌نِ‌فرای‌تیس» [16]. عفونت مثانه هم Cystitis نام دارد [7].

انواع پیلونفریت چیست؟

از نظر زمان، حاد (ناگهانی) و مزمن (اسکار و التهاب طولانی در اثر عفونت مداوم یا مکرر) است. از نظر شرایط بیمار، پیچیده و غیرپیچیده است؛ بارداری، دیابت کنترل‌نشده، پیوند کلیه، ناهنجاری مجاری ادراری و ضعف ایمنی آن را پیچیده می‌کنند [10]. شکل‌های نادر آن پیلونفریت آمفیزماتو و گزانتوگرانولوماتو است [11][12].

از کجا بفهمم کلیه‌هایم عفونت کرده؟

اگر علاوه بر علائم ادراری، تب و لرز، درد پهلو یا کمر درست زیر دنده‌ها یا تهوع و استفراغ دارید، ممکن است عفونت به کلیه رسیده باشد [1][2]. تشخیص قطعی فقط با معاینه و آزمایش ادرار و کشت ادرار است [3][6].

سیستیت و پیلونفریت چه تفاوتی دارند؟

سیستیت عفونت مثانه است و بیشتر افراد در آن تب ندارند [7]؛ پیلونفریت عفونت کلیه است و معمولاً با تب، درد پهلو و بدحالی ناگهانی همراه است و می‌تواند جدی‌تر باشد [9]. درمان پیلونفریت هم طولانی‌تر است و کشت ادرار در آن توصیه می‌شود [5].

طول دوره‌ی درمان پیلونفریت در بیماران سرپایی چقدر است؟

بسته به گروه آنتی‌بیوتیک متفاوت است: در NICE از ۷ روز (فلوروکینولون) تا ۷ تا ۱۰ روز (سفالوسپورین) و ۱۴ روز (تری‌متوپریم) [3]، و در IDSA 2025 برای بیمار رو به بهبود ۵ تا ۷ روز فلوروکینولون یا ۷ روز داروهای دیگر [4]. پزشک دارو و مدت را تعیین می‌کند.

داروهای مناسب برای عفونت کلیه چیست؟

درمان با آنتی‌بیوتیک است؛ برای درمان خوراکی بیشتر گروه‌های سفالوسپورین و فلوروکینولون به کار می‌روند و بعضی داروها فقط با جواب کشت انتخاب می‌شوند [3][5]. مقاومت آنتی‌بیوتیکی و نتیجه‌ی کشت در انتخاب دارو مهم است [3]؛ خوددرمانی نکنید.

آیا عفونت کلیه باعث مرگ می‌شود؟

با درمان به‌موقع به‌ندرت جدی می‌شود [9]. خطر اصلی سپسیس است که ناشایع اما تهدیدکننده‌ی حیات است [6]؛ گیجی، تنفس تند، تنگی نفس یا قطع ادرار نیاز به اورژانس دارد [1][6][9].

عوارض عفونت کلیه چیست؟

بیشتر موارد درمان‌شده عارضه ندارند. عوارض نادر شامل فشار خون بالا، نارسایی کلیه، اسکار کلیه و بیماری مزمن کلیه، و سپسیس است [6].

برای عفونت کلیه چه بخوریم؟ طب سنتی کمک می‌کند؟

هیچ رژیم یا خوراکی عفونت کلیه را درمان نمی‌کند [6]. مایعات کافی (ترجیحاً آب) بنوشید، الکل و کافئین را کنار بگذارید [6][9] و پیش از مصرف هر مکمل یا درمان گیاهی با پزشک مشورت کنید [6]. درمان اصلی آنتی‌بیوتیک است.

آیا عفونت کلیه خودبه‌خود خوب می‌شود؟

برای خوب شدن نباید منتظر ماند. درمان اصلی آنتی‌بیوتیک است [1][6] و عفونت درمان‌نشده ممکن است به سپسیس برسد [1].

چقدر طول می‌کشد تا بهتر شوم؟

بیشتر افراد ظرف ۲ تا ۳ روز پس از شروع درمان بهتر می‌شوند [9]، اما بهبود کامل معمولاً حدود ۲ هفته طول می‌کشد [1]. اگر پس از ۴۸ ساعت بهتر نشدید، به پزشک خبر دهید [3].

پیلونفریت در بارداری خطرناک است؟

بله، می‌تواند عوارض شدیدی مثل سپسیس و مشکلات تنفسی ایجاد کند و با زایمان زودرس ارتباط دارد؛ عفونت کلیه در بارداری معمولاً در بیمارستان درمان می‌شود [13][14].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشک نیست. انتخاب آنتی‌بیوتیک، مقدار و طول دوره‌ی درمان فقط با پزشک است و هیچ دارویی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. در صورت گیجی، تنگی نفس، قطع ادرار یا بدحالی شدید با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید [17].

منابع

1. NHS. Kidney infection. https://www.nhs.uk/conditions/kidney-infection/
2. NHS. Urinary tract infections (UTIs). https://www.nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis/
3. NICE. Pyelonephritis (acute): antimicrobial prescribing (NG111). https://www.nice.org.uk/guidance/ng111/chapter/Recommendations
4. IDSA. IDSA 2025 Guideline Update on Complicated Urinary Tract Infections. https://www.idsociety.org/practice-guideline/complicated-urinary-tract-infections/
5. European Association of Urology. EAU Guidelines on Urological Infections (2026). https://uroweb.org/guidelines/urological-infections/chapter/the-guideline
6. NIDDK. Kidney Infection (Pyelonephritis). https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-infection-pyelonephritis/all-content
7. MedlinePlus. Cystitis – acute. https://medlineplus.gov/ency/article/000526.htm
8. MSD Manual Consumer Version. Kidney Infection (Pyelonephritis). https://www.msdmanuals.com/home/infections/urinary-tract-infections-utis/kidney-infection
9. Cleveland Clinic. Kidney Infection (Pyelonephritis). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15456-kidney-infection-pyelonephritis
10. Belyayeva M, et al. Acute Pyelonephritis. StatPearls; 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30137822/
11. Sherchan R, Hamill R. Emphysematous Pyelonephritis. StatPearls; 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38261674/
12. Jha SK, et al. Xanthogranulomatous Pyelonephritis. StatPearls; 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32491331/
13. ACOG. Urinary Tract Infections (UTIs). https://www.acog.org/womens-health/faqs/urinary-tract-infections
14. Barry R, et al. Antenatal pyelonephritis: a three-year retrospective cohort study of two Irish maternity centres. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37126130/
15. MedlinePlus. Urinary Tract Infections. https://medlineplus.gov/urinarytractinfections.html
16. Dictionary.com. Pyelonephritis. https://www.dictionary.com/browse/pyelonephritis
17. GOV.UK. Foreign travel advice: Iran – Getting help. https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/iran/getting-help