اختلال وسواس فکری عملی (OCD) چیست؟ علائم و درمان

اگر از پله‌ها برمی‌گردید تا باز هم در را امتحان کنید، خودتان می‌دانید منطقی نیست و باز نمی‌توانید جلوی خودتان را بگیرید، این نه تقصیر شماست و نه نشانه‌ی دیوانگی [2][3]. اختلال وسواس فکری عملی یک مشکل سلامت روان است و درمان‌های مؤثر دارد [2][4]. هر وقت خواستید کمک بگیرید، می‌توانید روانپزشک یا روان‌درمانگر را در طبیب‌یاب پیدا کنید.

پاسخ کوتاه: OCD یعنی افکار، تصویرها یا میل‌های ناخواسته‌ای که مدام به ذهن می‌آیند و کارهایی تکراری که فرد برای کم کردن ناراحتی آن‌ها انجام می‌دهد [2]. این چرخه وقت زیادی می‌گیرد، ناراحتی شدید می‌آورد یا زندگی روزمره را مختل می‌کند [9].

• علامت اصلی: وسواس فکری، عمل وسواسی یا هر دو [1].
• سن شروع: معمولا از اواخر کودکی تا جوانی [1].
• درمان اصلی: ERP که نوعی CBT است و داروهای SSRI، به‌تنهایی یا با هم [8].
• افکار مزاحم: داشتن آن‌ها به معنی عمل کردن به آن‌ها نیست [3].
• کمک فوری: اگر به خودکشی یا آسیب زدن به خود فکر می‌کنید، به نزدیک‌ترین اورژانس بروید یا با 115 تماس بگیرید.

OCD چیست؟

OCD مخفف Obsessive-Compulsive Disorder است؛ همان اختلال وسواس فکری عملی. این اختلال وسواس به معنی روزمره‌ی کلمه، مرتب بودن یا یک ویژگی شخصیتی نیست، بلکه یک مشکل جدی سلامت روان است که می‌تواند زندگی را به‌شدت محدود کند [6].

وسواس فکری (Obsession) فکر، تصویر یا میلی ناخواسته است که بارها به ذهن می‌آید و اضطراب، انزجار یا ناآرامی ایجاد می‌کند [2].

عمل وسواسی (Compulsion) رفتار یا عمل ذهنی تکراری است که فرد خود را ناچار به انجامش می‌بیند تا آن احساس بد موقتا کم شود [2].

افراد مبتلا از این کارها لذت نمی‌برند. فقط کمی آرام می‌شوند و در واقع ترجیح می‌دهند اصلا انجامشان ندهند [1][6].

چرخه‌ی OCD

این چرخه معمولا به این ترتیب پیش می‌رود [3][8]:

1. فکر مزاحم به ذهن می‌آید.
2. اضطراب یا ناراحتی شدید ایجاد می‌شود.
3. فرد عمل وسواسی را انجام می‌دهد.
4. آرامش کوتاه و موقتی به دست می‌آید.
5. وسواس برمی‌گردد و با گذر زمان این چرخه قوی‌تر می‌شود.

چون عمل وسواسی هر بار موقتا آرام می‌کند، احتمال تکرارش بیشتر می‌شود و به مغز این پیام را می‌دهد که خطر واقعی بوده است [8][19].

افکار مزاحم درباره‌ی شما چه می‌گویند؟

بیشتر مردم گاهی افکار مزاحم دارند. در OCD این افکار مدام برمی‌گردند و اضطراب یا انزجار شدید می‌آورند [6].

محتوای این افکار با ارزش‌ها و خواسته‌های واقعی فرد در تضاد است و همین تضاد، آن‌ها را این‌قدر آزاردهنده می‌کند [6]. افکار خشونت‌آمیز یا جنسی در OCD فقط فکرند و داشتنشان به معنی عمل کردن به آن‌ها نیست [3]. طبق راهنمای کالج سلطنتی روانپزشکان، افراد مبتلا به این افکار عمل نمی‌کنند، حتی اگر از آن بترسند [7].

OCD چقدر شایع است و از چه سنی شروع می‌شود؟

OCD کمیاب نیست. برآوردها می‌گویند حدود 1 تا 3 درصد مردم در طول عمر به آن مبتلا می‌شوند [14]. در بررسی ملی آمریکا، شیوع یک‌ساله 1.2 درصد و شیوع طول عمر 2.3 درصد بود [11][12]. یک متاآنالیز جهانی به رقم پایین‌تر 1.3 درصد برای طول عمر رسیده است، پس عدد به روش مطالعه بستگی دارد [13].

در بزرگسالی، زنان کمی بیشتر مبتلا می‌شوند [10]. همان متاآنالیز، احتمال ابتلای زنان را حدود 1.6 برابر مردان برآورد کرده است [13].

وسواس فکری از چه سنی شروع می‌شود؟ علائم می‌توانند هر زمانی شروع شوند، اما معمولا از اواخر کودکی تا جوانی ظاهر می‌شوند [1]. نکته‌های دیگر:

• علائم ممکن است حتی از حدود 6 سالگی دیده شوند، اما اغلب از حوالی بلوغ تا اوایل بزرگسالی آغاز می‌شوند [2].
• میانگین سن شروع در بررسی آمریکا 19.5 سال بود [12].
• نزدیک به یک‌چهارم مردان مبتلا پیش از 10 سالگی علائم داشتند و شروع تازه پس از اوایل دهه‌ی 30 زندگی کم بود [12].

خیلی‌ها دیر کمک می‌گیرند. به‌طور میانگین بیش از 7 سال طول می‌کشد تا فرد تشخیص درست بگیرد [6]. خجالت هم در این تأخیر نقش دارد، در حالی که OCD هم یک مشکل سلامت مانند بقیه است [2].

علائم OCD

علائم در افراد مختلف فرق دارد و می‌تواند با گذر زمان تغییر کند. در دوره‌های استرس هم اغلب بدتر می‌شود [1].

علائم وسواس فکری

وسواس‌های فکری رایج این‌ها هستند [1][3]:

• ترس از میکروب، بیماری یا آلودگی
• ترس از فراموش کردن یا گم کردن چیزی
• ترس از آسیب زدن عمدی یا ناخواسته به خود یا دیگران
• افکار ناخواسته‌ی جنسی، مذهبی یا خشونت‌آمیز
• نیاز به تقارن و نظم کامل

علائم وسواس عملی

اعمال وسواسی رایج این‌ها هستند [1][3][6]:

• شستن یا تمیز کردن بیش از حد
• چک کردن مکرر در، قفل یا گاز
• مرتب کردن و چیدن تا وقتی که «درست» به نظر برسد
• شمردن یا تکرار کلمات و دعا در ذهن
• جایگزین کردن فکر بد با فکر «خوب»
• پرسیدن مکرر برای گرفتن اطمینان

اجتناب هم شایع است. مثلا ممکن است فرد از رفتن به جاهایی که وسواس را فعال می‌کنند دوری کند و همین زندگی‌اش را محدودتر می‌کند [8].

بیشتر بزرگسالان می‌دانند این رفتار منطقی نیست، اما کودکان ممکن است متوجه این موضوع نباشند و بترسند که اگر آن کار را نکنند اتفاق بدی بیفتد [1].

برخی زنان در بارداری یا پس از زایمان هم دچار OCD می‌شوند. مثلا ممکن است نگران آسیب زدن به نوزاد باشند یا مدام نفس کشیدن او را چک کنند [2].

تفاوت OCD خفیف و شدید

شدت را بیشتر از روی میزان آسیب به زندگی می‌سنجند، نه موضوع وسواس [5][24]. در بررسی آمریکا، حدود نیمی از بزرگسالان مبتلا دچار افت جدی کارکرد بودند [11].

نشانه‌های علائم وسواس فکری شدید می‌توانند این‌ها باشند [5][8]:

• مراسم وسواسی تمام روز را پر می‌کند و برنامه‌ی عادی زندگی ممکن نیست.
• فرد نمی‌تواند کارهای معمول روزانه را انجام دهد یا از خودش مراقبت نمی‌کند.
• ناراحتی به‌شدت زیاد است.
• خطری برای جان فرد وجود دارد.

انواع رایج وسواس

موضوع وسواس از فردی به فرد دیگر فرق دارد و ممکن است در طول زمان عوض شود [1]. منابع بالینی معمولا آن را در چند بُعد اصلی دسته‌بندی می‌کنند: آلودگی، ترس از آسیب همراه با چک کردن، افکار ممنوع و تقارن [14].

چه زمانی به متخصص مراجعه کنیم؟

اگر حدس می‌زنید خودتان یا کودکتان OCD دارید، با پزشک یا متخصص سلامت روان صحبت کنید. بدون درمان، علائم می‌توانند شدید شوند و بعید است بدون حمایت مناسب خوب شوند [1][2].

این موارد دلیل خوبی برای مراجعه‌اند [1][9]:

• وسواس و رفتارهای تکراری بیش از یک ساعت در روز وقت می‌گیرند.
• به‌خاطر آن‌ها ناراحتی زیادی دارید، یا کار، درس یا روابطتان آسیب دیده است.
• از جاها و موقعیت‌های زیادی دوری می‌کنید.
• علائم ناگهان و شدید در کودکی پیش از بلوغ شروع شده است [26].

برای شروع می‌توانید پیش پزشک بروید تا شما را به متخصص سلامت روان ارجاع دهد [1]. اگر نمی‌دانید کدام متخصص مناسب است، مطلب تفاوت روانپزشک و نورولوژیست کمک می‌کند.

OCD ممکن است با افسردگی و افکار خودکشی همراه باشد و خطر خودکشی باید در طول درمان جدی گرفته شود [9][15].

اگر به خودکشی یا آسیب زدن به خود فکر می‌کنید، به نزدیک‌ترین اورژانس بروید یا با 115 تماس بگیرید و تنها نمانید.

علت وسواس فکری عملی و عوامل خطر

علت دقیق OCD روشن نیست و چند عامل با هم نقش دارند [1]. OCD تقصیر فرد نیست [2].

• ژن‌ها: داشتن پدر، مادر، خواهر یا برادر مبتلا احتمال ابتلا را بیشتر می‌کند، اما هیچ ژن یا مجموعه ژنی به‌تنهایی عامل قطعی شناخته نشده است [1]. مطالعات دوقلوها ارث‌پذیری را حدود 48 درصد برآورد کرده‌اند و با لحاظ اثرات دوران بارداری این رقم به حدود 35 درصد می‌رسد [14].
• مدارهای مغز: تصویربرداری تفاوت‌هایی در قشر پیشانی و ساختارهای زیرقشری نشان داده است [1]. پژوهشگران به مدار قشر، جسم مخطط و تالاموس توجه ویژه دارند [14].
• خلق‌وخو: کودکانی که رفتار محتاط‌تری دارند و علائم اضطراب یا افسردگی نشان می‌دهند، بیشتر در معرض خطرند [1].
• آسیب در کودکی و استرس: برخی مطالعات ارتباطی با آسیب‌های دوران کودکی نشان داده‌اند، اما شواهد باید بیشتر شود [1]. رویدادهای پراسترس هم ممکن است خطر را بالا ببرند [15].
• عفونت در گروه کوچکی از کودکان: PANS و PANDAS وضعیت‌هایی هستند که در کودک پیش از بلوغ با شروع ناگهانی و شدید OCD همراه‌اند. PANDAS با عفونت استرپتوکوکی ارتباط دارد [26].

تشخیص اختلال وسواس فکری عملی در DSM-5

DSM-5 اختلال OCD را از اختلال‌های اضطرابی جدا کرده و در گروه اختلال‌های وسواسی و مرتبط قرار داده است [9]. تشخیص با گفت‌وگو درباره‌ی افکار، احساسات و رفتارها انجام می‌شود و ممکن است معاینه هم لازم باشد تا علت‌های دیگر کنار گذاشته شوند [16].

معیارها به زبان ساده [9]:

1. فرد وسواس فکری، عمل وسواسی یا هر دو را دارد.
2. این علائم وقت‌گیرند، مثلا بیش از یک ساعت در روز، یا باعث ناراحتی مهم یا افت کارکرد در کار و زندگی اجتماعی می‌شوند.
3. علائم ناشی از اثر دارو، مواد یا بیماری جسمی دیگر نیستند.
4. اختلال روانی دیگری آن‌ها را بهتر توضیح نمی‌دهد.

بینش (Insight) و تیک

متخصص میزان بینش را هم مشخص می‌کند [9]:

• بینش خوب یا نسبتا خوب: فرد می‌داند باور وسواسی احتمالا یا قطعا درست نیست، یا مطمئن نیست.
• بینش ضعیف: فکر می‌کند باور احتمالا درست است.
• بدون بینش: کاملا مطمئن است باور درست است.

اگر فرد الان یا در گذشته اختلال تیک داشته باشد، این مورد هم ثبت می‌شود [9]. درباره‌ی تیک عصبی صورت در بزرگسالان جداگانه هم می‌توانید بخوانید.

تست OCD برای بزرگسالان

پرسشنامه‌ها مفیدند، اما خودشان تشخیص نیستند. تشخیص نیاز به ارزیابی متخصص دارد [16].

• Y-BOCS: مقیاسی است که متخصص آن را تکمیل می‌کند و شدت علائم را می‌سنجد [24]. از آن برای پیگیری تغییرات در طول درمان هم استفاده می‌شود [17].
• OCI-R: پرسشنامه‌ی خودگزارشی کوتاه است [25].

نمره‌ی بالا یا پایین در یک آزمون اینترنتی را به معنی داشتن یا نداشتن OCD نگیرید. اگر علائم زندگی‌تان را درگیر کرده است، نتیجه را با متخصص بررسی کنید.

تشخیص افتراقی

برخی مشکلات شبیه OCD به نظر می‌رسند و ممکن است هم‌زمان با آن هم وجود داشته باشند [9]:

• اضطراب: نگرانی معمولا درباره‌ی مسائل واقعی زندگی است. درباره‌ی اختلال اضطراب فراگیر بیشتر بخوانید.
• افسردگی: نشخوار فکری بیشتر حول گناه یا بی‌ارزشی است.
• سندرم تورت و تیک: حرکت یا صدا معمولا غیرارادی است، نه پاسخ به یک فکر.
• روان‌پریشی: باورهای هذیانی وجود دارد، اما فرد مبتلا به OCD معمولا غیرمنطقی بودن افکارش را می‌فهمد.
• اوتیسم: رفتارهای تکراری معمولا برای فرد طبیعی و منطقی به نظر می‌رسند.
• اختلال بدشکلی بدن و احتکار: در DSM-5 در گروه اختلال‌های مرتبط جای دارند.

اختلال‌های همراه هم شایع‌اند، به‌ویژه اختلالات اضطرابی، مانند PTSD، و افسردگی [9].

درمان وسواس فکری عملی

درمان به بسیاری از افراد، حتی با شدیدترین شکل‌های OCD، کمک می‌کند. NIMH می‌گوید OCD درمان قطعی ندارد، اما درمان کمک می‌کند علائم کنترل شوند و زندگی فعالی داشته باشید [1][16].

درمان ERP

ERP نوعی درمان شناختی رفتاری (CBT) و خط اول درمان روانشناختی OCD است [8]. دو بخش دارد [19]:

• مواجهه: روبه‌رو شدن تدریجی با فکر، شیء یا موقعیتی که وسواس را فعال می‌کند.
• جلوگیری از پاسخ: انجام ندادن عمل وسواسی پس از فعال شدن اضطراب.

برای نمونه، فردی که قبل از خروج از خانه بارها گاز را چک می‌کند، یاد می‌گیرد کم‌کم تعداد چک کردن را کم کند [8]. کار از موقعیت‌های ساده‌تر شروع می‌شود و تمرین‌ها در خانه هم ادامه پیدا می‌کنند [4][8].

اضطراب در ابتدا بالا می‌رود و به همین دلیل برخی زودتر درمان را رها می‌کنند [1]. اما با ماندن در موقعیت و انجام ندادن رفتار وسواسی، اضطراب کم‌کم پایین می‌آید [19]. این کار در ابتدا با راهنمایی درمانگر انجام می‌شود [19].

در یک مرور، حدود دوسوم افراد با ERP بهتر شدند و تا حدود نیمی از افراد به علائم حداقلی رسیدند [22].

داروهای SSRI

داروهای SSRI نوعی ضدافسردگی‌اند که می‌توانند وسواس را کم کنند، حتی اگر فرد افسرده نباشد [7]. درباره‌ی دارو چند نکته مهم است:

• SSRIها خط اول درمان دارویی‌اند [8][18].
• معمولا برای OCD به مقدار بیشتر و زمان طولانی‌تری نسبت به افسردگی نیاز است. تعیین مقدار فقط کار پزشک است [1][18].
• اثر دارو دیر دیده می‌شود و ممکن است چند ماه طول بکشد [4].
• در هر دوره‌ی درمان با SSRI، حدود 40 تا 60 درصد افراد بهبود بالینی قابل‌توجهی پیدا می‌کنند [18].
• عوارضی مثل تهوع، سردرد، بی‌خوابی و مشکلات جنسی ممکن است پیش بیاید. اگر افکار خودکشی یا آسیب به خود پیدا شد، فورا کمک بگیرید [4].

داروی OCD را خودسرانه و یکباره قطع نکنید. قطع ناگهانی می‌تواند علائم ناخوشایند ایجاد کند و قطع دارو باید با برنامه‌ی پزشک و به‌تدریج باشد [1][4][5]. ترکیب ERP و دارو نیز از داروی تنها مؤثرتر بوده است [23].

پله‌های درمان بر پایه‌ی NICE

راهنمای NICE درمان بزرگسالان را بر پایه‌ی میزان اختلال در کارکرد روزمره مرتب می‌کند و انتخاب بیمار در آن نقش دارد [5]. در کودکان و نوجوانان، CBT همراه با خانواده روش اصلی است و تجویز SSRI به ارزیابی روانپزشک کودک و نوجوان نیاز دارد [5].

درمان وسواس فکری عملی شدید یا مقاوم

در OCD شدید، ترکیب SSRI و CBT همراه با ERP توصیه می‌شود [5][8]. اگر پاسخ کافی نباشد، این راه‌ها زیر نظر متخصص بررسی می‌شوند:

• تغییر دارو: امتحان SSRI دیگر یا کلومیپرامین. کلومیپرامین عوارض بیشتری دارد و به پایش قلب نیاز است [5][18].
• داروی کمکی: روانپزشک ممکن است داروی دیگری، مثلا از گروه آنتی‌سایکوتیک‌ها، اضافه کند. این کار به معنی داشتن روان‌پریشی نیست [5][18].
• تیم تخصصی OCD: ارجاع به تیم چندرشته‌ای برای ارزیابی دوباره [5].
• برنامه‌های فشرده: برنامه‌های سرپایی فشرده یا اقامتی مبتنی بر ERP برای علائمی که کارکرد را مختل کرده‌اند [16]. بستری هم برای گروه کوچکی از افراد مطرح است، مانند وقتی جان فرد در خطر است یا از خود مراقبت نمی‌کند [5].
• TMS: تحریک مغناطیسی غیرتهاجمی مغز که شکل عمقی آن و بعدها دستگاه‌های استاندارد در آمریکا برای OCD شدید و مقاوم مجوز گرفته‌اند [1]. نتایج مطالعات یکدست نیست [14].
• DBS: روشی جراحی که فقط برای موارد شدید و بدون پاسخ مطرح است. NIMH آن را هنوز تجربی می‌داند [1]. راهنمای NICE هم جراحی مغز را به‌طور معمول توصیه نمی‌کند [5].

برخی روش‌ها مانند هیپنوتیزم، طب سوزنی و داروهای گیاهی شواهد کافی برای OCD ندارند. قرص‌های خواب‌آور و آرام‌بخش بنزودیازپینی هم می‌توانند اعتیادآور باشند [7].

زندگی با OCD

درمان تخصصی پایه‌ی کار است و سبک زندگی سالم به‌تنهایی کافی نیست، ولی به کنار آمدن کمک می‌کند [8]. چند نکته‌ی مفید:

• با رفتار وسواسی مقابله کنید، نه با خود فکر. تلاش برای بیرون راندن فکر معمولا آن را برمی‌گرداند [7].
• برای کم کردن اضطراب سراغ الکل یا مواد نروید [1][7].
• خواب منظم، ورزش و تغذیه‌ی سالم داشته باشید و از افراد مورد اعتماد کمک بگیرید [1].
• اگر وسواس به باورهای مذهبی مربوط است، صحبت با یک روحانی آگاه هم می‌تواند به تشخیص وسواس از باور واقعی کمک کند [7].
• داروها را طبق دستور ادامه دهید، حتی وقتی حالتان بهتر است [16].

اگر عضو خانواده OCD دارد

خانواده‌ها معمولا با نیت خوب در رفتارهای وسواسی شریک می‌شوند، اما این همراهی می‌تواند به ادامه‌ی علائم کمک کند [21]. این الگو را همراهی خانواده با OCD (Family Accommodation) می‌نامند [21]. نمونه‌ها [21]:

• هم‌زمان با فرد دست شستن
• کمک به دوری از موقعیت‌های ناراحت‌کننده
• خریدن مقدار زیادی مواد شوینده برای او
• عوض کردن برنامه‌ی خانه به‌خاطر وسواس

پرسیدن مکرر برای اطمینان گرفتن هم خودش یک عمل وسواسی است [3]. هر جواب «مطمئن باش چیزی نمی‌شود» آرامش کوتاهی می‌آورد و چرخه را نگه می‌دارد [3][7].

این کارها معمولا بهتر جواب می‌دهند [7][8][21]:

• درباره‌ی OCD یاد بگیرید و به یاد داشته باشید فرد لج نمی‌کند.
• با راهنمایی درمانگر، قدم‌به‌قدم از شرکت در رفتار وسواسی کنار بکشید.
• او را به درمان تشویق کنید و پیشنهاد دهید همراهش به ویزیت بروید.
• با زور جلوی رفتار تکراری او را نگیرید.

تفاوت OCD و وسواس شخصیتی (OCPD)

آنچه در زبان روزمره «وسواس شخصیتی» گفته می‌شود، اختلال شخصیت وسواسی جبری (OCPD) است و با OCD فرق دارد [20].

تشخیص این دو با متخصص است.

خطرات وسواس فکری

اگر OCD درمان نشود، ممکن است این مشکلات پیش بیاید [15][17]:

• صرف وقت زیاد برای مراسم وسواسی
• آسیب پوستی به‌خاطر شست‌وشوی زیاد
• مشکل در کار، مدرسه و فعالیت اجتماعی
• آسیب به روابط و افت کیفیت زندگی
• افسردگی و اختلال‌های اضطرابی
• مصرف الکل و مواد
• مراقبت نکردن از خود
• افکار خودکشی یا آسیب به خود

خبر امیدوارکننده این است که بسیاری از افراد با درمان، بهبود قابل‌توجهی در کار، روابط و کیفیت زندگی پیدا می‌کنند [8].

اگر تصمیم به درمان دارید، می‌توانید متخصص مناسب را از طریق طبیب‌یاب پیدا کنید.

پرسش‌های متداول

OCD چیست؟

OCD یا اختلال وسواس فکری عملی وضعیتی است که در آن افکار، تصویرها یا میل‌های ناخواسته بارها به ذهن می‌آیند و فرد برای کم کردن ناراحتی آن‌ها کارهایی را تکرار می‌کند. این چرخه وقت‌گیر است یا زندگی را مختل می‌کند [2][9].

علائم OCD کدام است؟

ترس از آلودگی، شک و ترس از آسیب، افکار ناخواسته‌ی جنسی یا مذهبی و نیاز به تقارن از وسواس‌های رایج‌اند. شستن، چک کردن، چیدن، شمردن و تکرار دعا یا کلمات در ذهن هم از اعمال رایج‌اند [1][3].

وسواس فکری از چه سنی شروع می‌شود؟

معمولا از اواخر کودکی تا جوانی شروع می‌شود و میانگین سن شروع در یک بررسی ملی 19.5 سال بود. علائم ممکن است از حدود 6 سالگی هم دیده شوند [1][2][12].

تست OCD برای بزرگسالان چیست؟

ابزارهایی مانند Y-BOCS که متخصص اجرا می‌کند و OCI-R که خودگزارشی است، به سنجش علائم کمک می‌کنند. این پرسشنامه‌ها جای تشخیص را نمی‌گیرند و تشخیص نیاز به ارزیابی متخصص دارد [16][24][25].

آیا وسواس فکری عملی درمان می‌شود؟

طبق NIMH و Mayo، OCD معمولا درمان قطعی به معنی از بین رفتن همیشگی ندارد، اما ERP، دارو یا ترکیب آن‌ها به بسیاری کمک می‌کند علائم را کنترل کنند و زندگی فعال داشته باشند [1][16]. درمان ممکن است طولانی‌مدت باشد و بدون درمان، بهتر شدن بعید است [2].

درمان OCD شدید چیست؟

ترکیب SSRI و CBT همراه با ERP توصیه اصلی است. در صورت پاسخ ناکافی، تغییر دارو، داروی کمکی، برنامه‌های فشرده و در موارد انتخاب‌شده TMS یا DBS زیر نظر متخصص بررسی می‌شوند [1][5][16].

فرق وسواس فکری و عملی چیست؟

وسواس فکری همان فکر، تصویر یا میل ناخواسته است و وسواس عملی کاری است که فرد برای کم کردن ناراحتی انجام می‌دهد. عمل وسواسی می‌تواند ذهنی هم باشد، مانند شمردن یا تکرار دعا [1][2].

آیا افکار مزاحم خطرناک‌اند؟

این افکار بسیار آزاردهنده‌اند، اما در OCD فقط فکرند و نشان‌دهنده‌ی خواسته‌ی فرد نیستند. داشتن آن‌ها به معنی عمل کردن به آن‌ها نیست [3][6][7]. با این حال اگر زندگی را درگیر کرده‌اند، با متخصص صحبت کنید [7].

آیا داروی OCD اعتیادآور است؟

داروهای ضدافسردگی اعتیادآور به معنی معمول، یعنی همراه با میل شدید و احساس سرخوشی، شناخته نمی‌شوند. اما بدن به آن‌ها عادت می‌کند و قطع ناگهانی می‌تواند علائم ترک ایجاد کند، پس باید با برنامه‌ی پزشک کم شوند [16][27].

آیا OCD ارثی است؟

OCD می‌تواند در خانواده‌ها دیده شود و داشتن پدر، مادر، خواهر یا برادر مبتلا احتمال آن را بیشتر می‌کند. با این حال، هیچ ژن واحدی عامل قطعی نیست و بسیاری از افراد سابقه‌ی خانوادگی ندارند [1][17].

فرق OCD و OCPD چیست؟

فرد مبتلا به OCD از علائمش ناراضی است، اما فرد مبتلا به OCPD معمولا مشکلی در رفتارش نمی‌بیند. کمال‌گرایی در OCPD آن‌قدر شدید است که تمام کردن کارها را سخت می‌کند [20].

اگر عضو خانواده OCD دارد چه کنیم؟

درباره‌ی OCD یاد بگیرید، او را به درمان تشویق کنید و با راهنمایی درمانگر از شرکت در رفتارها و اطمینان دادن پی‌درپی کنار بکشید. به‌زور جلوی رفتار او را نگیرید [7][8][21].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای ارزیابی روانپزشک یا روان‌شناس بالینی را نمی‌گیرد. شروع، تغییر یا قطع دارو باید با نظر پزشک انجام شود.

منابع

1. National Institute of Mental Health (NIMH). Obsessive-Compulsive Disorder: When Unwanted Thoughts or Repetitive Behaviors Take Over. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/obsessive-compulsive-disorder-when-unwanted-thoughts-or-repetitive-behaviors-take-over
2. NHS. Overview: Obsessive compulsive disorder (OCD). https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/obsessive-compulsive-disorder-ocd/overview/
3. NHS. Symptoms: Obsessive compulsive disorder (OCD). https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/obsessive-compulsive-disorder-ocd/symptoms/
4. NHS. Treatment: Obsessive compulsive disorder (OCD). https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/obsessive-compulsive-disorder-ocd/treatment/
5. NICE. Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment. Clinical guideline CG31, Recommendations. https://www.nice.org.uk/guidance/cg31/chapter/Recommendations
6. International OCD Foundation (IOCDF). About OCD. https://iocdf.org/about-ocd/
7. Royal College of Psychiatrists. Obsessive-compulsive disorder (Persian translation). https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/translations/persian/obsessive-compulsive-disorder-OCD
8. American Psychiatric Association. What Are Obsessive-Compulsive and Related Disorders? https://www.psychiatry.org/patients-families/obsessive-compulsive-disorder/what-is-obsessive-compulsive-disorder
9. Fenske JN, Petersen K. Obsessive-Compulsive Disorder: Diagnosis and Management. American Family Physician, 2015 (includes the DSM-5 criteria table). https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2015/1115/p896.html
10. MSD Manual Professional Version. Obsessive-Compulsive Disorder (OCD). https://www.msdmanuals.com/professional/psychiatric-disorders/obsessive-compulsive-and-related-disorders/obsessive-compulsive-disorder-ocd
11. NIMH. Obsessive-Compulsive Disorder (OCD) statistics. https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/obsessive-compulsive-disorder-ocd
12. Ruscio AM, et al. The Epidemiology of Obsessive-Compulsive Disorder in the National Comorbidity Survey Replication. Molecular Psychiatry, 2010. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2797569/
13. Fawcett EJ, et al. Women Are at Greater Risk of OCD Than Men: A Meta-Analytic Review of OCD Prevalence Worldwide. Journal of Clinical Psychiatry, 2020. https://www.psychiatrist.com/jcp/ocd-prevalence-and-gender/
14. Brock H, Rizvi A, Hany M. Obsessive-Compulsive Disorder. StatPearls, NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553162/
15. Mayo Clinic. Obsessive-compulsive disorder (OCD): Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/obsessive-compulsive-disorder/symptoms-causes/syc-20354432
16. Mayo Clinic. Obsessive-compulsive disorder (OCD): Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/obsessive-compulsive-disorder/diagnosis-treatment/drc-20354438
17. Cleveland Clinic. Obsessive-Compulsive Disorder (OCD). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9490-ocd-obsessive-compulsive-disorder
18. IOCDF. Medications for OCD. https://iocdf.org/about-ocd/treatment/meds/
19. IOCDF. Exposure and Response Prevention (ERP). https://iocdf.org/about-ocd/treatment/erp/
20. IOCDF. Disorders Related to OCD. https://iocdf.org/about-ocd/related-disorders/
21. IOCDF. Families and OCD. https://iocdf.org/families/
22. Hezel DM, Simpson HB. Exposure and response prevention for obsessive-compulsive disorder: A review and new directions. Indian Journal of Psychiatry, 2019. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6343408/
23. Mao L, et al. The effectiveness of exposure and response prevention combined with pharmacotherapy for obsessive-compulsive disorder: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9520065/
24. Goodman WK, et al. The Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale. I. Development, use, and reliability. Archives of General Psychiatry, 1989. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2684084/
25. Foa EB, et al. The Obsessive-Compulsive Inventory: development and validation of a short version. Psychological Assessment, 2002. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12501574/
26. NIMH. PANS and PANDAS: Questions and Answers. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/pandas
27. Royal College of Psychiatrists. Antidepressants. https://www.rcpsych.ac.uk/mental-health/treatments-and-wellbeing/antidepressants