داروهای OTC چیست؟ لیست داروهای بدون نسخه و مصرف ایمن

احتمالاً برایتان پیش آمده که برای سردرد یا آبریزش بینی به داروخانه بروید و بی‌آنکه نسخه‌ای همراه داشته باشید، یک مسکن یا داروی سرماخوردگی بخرید. به این داروها «OTC» یا داروی بدون نسخه می‌گویند، یعنی دارویی که می‌شود آن را بدون نسخه‌ی پزشک خرید [1]. ولی بدون نسخه بودن به این معنا نیست که هر طور خواستیم مصرفش کنیم. این داروها وقتی ایمن و مؤثرند که طبق برچسب و راهنمایی داروساز یا پزشک مصرف شوند [1].

خلاصه در چند خط

• داروی OTC (مخفف Over-the-Counter) دارویی است که بدون نسخه خریده می‌شود. در مقابلش داروی نسخه‌ای (Rx) است که برای مصرف زیر نظر پزشک در نظر گرفته شده است [1][2].
• گروه‌های رایج OTC: مسکن و تب‌بر، ضداسید، آنتی‌هیستامین، داروهای سرفه و سرماخوردگی، پودر خوراکی جبران آب و املاح (ORS)، داروی ضداسهال، ملین و کرم ضدقارچ [5][36].
• در ایران فهرست داروهای بدون نسخه را سازمان غذا و دارو تأیید می‌کند [39]. این فهرست‌ها از کشوری به کشور دیگر فرق دارند و با گذشت زمان عوض می‌شوند [8][19].
• بدون نسخه به معنای بی‌خطر نیست: هر بار برچسب را بخوانید، دو دارو با ماده‌ی مؤثر یکسان مصرف نکنید و اگر علائم ادامه پیدا کرد به پزشک مراجعه کنید [2][3][7].

داروی OTC چیست و چه فرقی با داروی نسخه‌ای دارد؟

OTC کوتاه‌شده‌ی Over-the-Counter است. به این داروها «داروی بدون نسخه» (nonprescription) هم می‌گویند و همه‌ی این اسم‌ها یعنی دارویی که می‌شود آن را بدون نسخه خرید [1]. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این‌طور توضیح می‌دهد: داروی نسخه‌ای (Rx) وقتی ایمن و مؤثر است که زیر نظر پزشک مصرف شود، ولی داروی OTC دارویی است که FDA تشخیص داده بدون نسخه‌ی پزشک هم ایمن و مؤثر است [2].

داروهای OTC برای تسکین دردها، ناخوشی‌ها و خارش‌های جزئی به کار می‌روند. بعضی‌شان از بیماری‌هایی مثل پوسیدگی دندان پیشگیری می‌کنند و بعضی هم به کنترل مشکلات تکرارشونده مثل میگرن و آلرژی کمک می‌کنند [4].

«بیماری OTC» یا «نسخه‌ی OTC» یعنی چه؟

OTC نه اسم بیماری است و نه نوعی نسخه. این کلمه فقط می‌گوید یک دارو چطور فروخته می‌شود، یعنی بدون نسخه [1]. پس وقتی در پزشکی می‌گویند «داروی OTC»، منظور دارویی است که داروخانه می‌تواند بدون نسخه به شما بدهد.

لیست داروهای OTC؛ گروه‌های اصلی با نام ژنریک

جدول زیر گروه‌های اصلی داروهای بدون نسخه را با چند نام ژنریک نمونه نشان می‌دهد. نام تجاری، دوز و قدرت دارو عمداً نیامده است. ستون «فهرست ایران» نشان می‌دهد آیا آن ماده را در فهرست داروهای OTC داروخانه‌های ۱۳ آبان دانشگاه علوم پزشکی تهران دیده‌ایم یا نه. سرصفحه‌ی این فهرست می‌گوید از سایت معاونت غذا و دارو استخراج شده است [39]. پیش از خرید، انتخاب دارو را با داروساز چک کنید.

چند نکته درباره‌ی این جدول:

• «دیده نشد» یعنی آن ماده در فایلی که بررسی کردیم نبود. این به معنای ممنوع بودن یا مجاز بودنش نیست و وضعیت امروزش را باید از داروساز بپرسید.
• همان فهرست اقلام دیگری هم دارد، مثل چند فرآورده‌ی پوستی، گوشی و بینی [39]. کاربرد هرکدام را از داروساز بپرسید.
• بیشتر مردم ویتامین‌های لازم را از یک رژیم غذایی متنوع می‌گیرند [29]. اینکه چه کسی واقعاً به مکمل نیاز دارد را در مقاله‌ی مولتی‌ویتامین‌ها بخوانید.
• درباره‌ی پمادهای کورتون و درجه‌بندی قدرتشان، راهنمای پمادهای کورتیکواستروئید موضعی را ببینید.

لیست رسمی داروهای OTC ایران کجاست؟

در ایران فهرست داروهای بدون نسخه را سازمان غذا و دارو تأیید می‌کند. داروخانه‌های ۱۳ آبان دانشگاه علوم پزشکی تهران این فهرست را به‌صورت فایل PDF منتشر کرده‌اند [39]. معاونت‌های غذا و داروی بعضی دانشگاه‌ها هم صفحه‌ی «فهرست داروهای بدون نسخه» دارند. تاریخ این صفحه‌ها یکی نیست. مثلاً آخرین ویرایش صفحه‌ی معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی اراک ۲۳ تیر ۱۳۹۷ ثبت شده است [40]. پس برای فهرست امروز سراغ سازمان غذا و دارو بروید یا از داروساز بپرسید.

دو نکته را هم در نظر داشته باشید:

• فهرست‌ها در کشورهای مختلف فرق دارند. مثلاً در انگلستان بیشتر انواع پاراستامول و ایبوپروفن را در فروشگاه و داروخانه می‌فروشند، ولی بعضی انواعشان فقط با نسخه عرضه می‌شوند [8][9]. مبندازول هم آنجا فقط برای کرمک و از ۲ سالگی به بالا بدون نسخه فروخته می‌شود [26].
• فهرست‌ها با زمان تغییر می‌کنند. FDA در آبان ۱۴۰۳ (نوامبر ۲۰۲۴) پیشنهاد داد فنیل‌افرین خوراکی به‌عنوان ضداحتقان بدون نسخه کنار گذاشته شود. دلیلش این بود که بررسی‌ها نشان دادند خوراکی‌اش اثر ندارد، نه اینکه ایمن نباشد. این پیشنهاد شامل اسپری بینی فنیل‌افرین نمی‌شود [19].

کدام داروها OTC نیستند؟

در فهرستی که بررسی کردیم آنتی‌بیوتیک خوراکی نبود [39]. آنتی‌بیوتیک‌ها روی عفونت‌های ویروسی مثل سرماخوردگی، آنفلوانزا و بیشتر سرفه‌ها اثری ندارند [31][32]. تصمیم درباره‌ی لازم بودن یا نبودن آنتی‌بیوتیک با پزشک است [32]. برای اطلاعات بیشتر، مقاله‌ی آنتی‌بیوتیک چیست و چرا نباید خودسرانه مصرف شود؟ را بخوانید.

شایع‌ترین داروهای OTC و مسکن‌های OTC

معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی زنجان شایع‌ترین داروهای OTC را این گروه‌ها می‌داند: مسکن‌ها، آنتی‌هیستامین‌ها (ضدحساسیت)، ضداحتقان‌ها و داروهای ضدسرفه [41]. MedlinePlus هم برای درد، تب، سرماخوردگی، سرفه، آلرژی، اسهال، تهوع و بثورات پوستی گزینه‌های بدون نسخه را نام برده است [5].

مسکن‌های OTC کدام‌اند؟

مسکن‌های بدون نسخه دو دسته‌ی اصلی دارند [6]:

• استامینوفن (پاراستامول): معمولاً از مسکن‌های دیگر ایمن‌تر شمرده می‌شود. ولی مصرف بیش از حدِ ناخواسته‌اش رایج است [6].
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID): مثل آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن. وقتی درد همراه با التهاب و تورم باشد، مثلاً در آرتریت یا دل‌درد قاعدگی، معمولاً این گروه مؤثرتر است [6]. اگر زیاد مصرف شوند ممکن است تهوع، دل‌درد یا زخم معده بدهند [6].

آسپیرین را برای تب فقط بزرگسالان باید مصرف کنند [5]. ژل دیکلوفناک هم یک NSAID موضعی است که بدون نسخه عرضه می‌شود [11]. برای مقایسه‌ی دقیق، تفاوت استامینوفن و ایبوپروفن و راهنمای داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) را بخوانید.

چه داروهایی باید همیشه در خانه داشته باشیم؟

جواب این سؤال به سن اعضای خانواده و بیماری‌هایشان بستگی دارد و بهتر است با داروساز چک شود. یکی از سازمان‌های محلی خدمات سلامت انگلستان (NHS) پیشنهاد کرده این‌ها در جعبه‌ی داروی خانه باشد [36]:

• دارو: مسکن ساده (پاراستامول و ایبوپروفن)، ضداحتقان، ضداسید، آنتی‌هیستامین (قرص و کرم)، داروی ضداسهال، پودر ORS و ضدآفتاب [36].
• جعبه‌ی کمک‌های اولیه: باند، چسب زخم در اندازه‌های مختلف، محلول شست‌وشوی چشم، دماسنج، گاز استریل، موچین و ضدعفونی‌کننده [36].

نکته‌های نگهداری:

• داروها را دور از دید و دسترس کودکان، در کمدی بلند و قفل‌دار و در جای خنک و خشک نگه دارید [36]. دارو را در بسته‌ی اصلی‌اش نگه دارید [2].
• تاریخ انقضا را مرتب چک کنید و داروی تاریخ‌گذشته را به داروخانه برگردانید [36][5].
• همان منبع NHS می‌گوید در بارداری ایبوپروفن مصرف نشود [36]. اگر کودک کوچک دارید، درباره‌ی نوع داروی مخصوص کودک از داروساز بپرسید. ضداحتقان‌ها برای کودکان زیر ۶ سال مناسب نیستند [18].

اگر در شیراز هستید، فهرست داروخانه‌های شیراز را هم ببینید.

برچسب داروی OTC را چطور بخوانیم؟

FDA همه‌ی داروهای OTC را موظف کرده برچسب استانداردی به اسم Drug Facts داشته باشند که اطلاعاتش با ترتیب و شکل ثابت چیده شده است [3]:

برچسب را هر بار بخوانید، چون ممکن است ماده‌ی مؤثر، مقدار یا هشدارها عوض شوند [3][33]. بعضی داروها نام تجاری شبیه هم دارند ولی ماده‌ی مؤثرشان فرق دارد. پس همیشه ماده‌ی مؤثر را مقایسه کنید تا یک ماده را دو بار نخورید [3].

هشدارهای مهم در مصرف داروهای OTC

استامینوفن و آسیب کبد

مصرف بیش از حد استامینوفن ممکن است به آسیب شدید کبد برسد. در موارد شدید ممکن است پیوند کبد لازم شود و حتی به مرگ بینجامد [7]. FDA می‌گوید بیش از ۶۰۰ داروی نسخه‌ای و بدون نسخه استامینوفن دارند [7]. پس پیش از اینکه دو یا چند دارو را با هم مصرف کنید، روی برچسبشان دنبال استامینوفن بگردید [7]. روی برچسب داروهای نسخه‌ای ممکن است به‌جای اسم کامل، خلاصه‌اش مثل APAP آمده باشد [7]. داروهای سرماخوردگی و آنفلوانزایی که پاراستامول دارند را همزمان با پاراستامول جداگانه نخورید [8]. اگر بیماری کبد یا کلیه دارید یا الکل مصرف می‌کنید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید [7][8]. اگر بخواهید استامینوفن را بیش از ده روز مصرف کنید، اول با پزشک صحبت کنید [6].

داروهای NSAID: معده، کلیه و قلب

• معده: NSAIDها ممکن است زخم و خونریزی در مری، معده یا روده ایجاد کنند [10]. دل‌درد، استفراغ خونی و مدفوع سیاه و قیری‌شکل نشانه‌های هشدارند [9][11].
• کلیه: خون در ادرار، ورم مچ پا، پا یا دست و تنگی نفس می‌توانند نشانه‌ی عارضه‌ی کلیوی باشند [11].
• قلب و مغز: کسانی که NSAID غیر از آسپیرین (مثل ایبوپروفن) مصرف می‌کنند ممکن است بیشتر در خطر حمله‌ی قلبی یا سکته‌ی مغزی باشند [10].
• چه کسانی بیشتر در خطرند: کسانی که طولانی‌مدت یا با مقدار زیاد مصرف می‌کنند، سالمندان، سیگاری‌ها، کسانی که زیاد الکل مصرف می‌کنند و کسانی که داروی ضدانعقاد، آسپیرین، NSAID دیگر، کورتون یا بعضی ضدافسردگی‌ها مصرف می‌کنند [10].
• اگر سابقه‌ی زخم معده، آسم، آلرژی، بیماری قلبی یا کلیوی یا اختلال خونریزی دارید یا باردارید، پیش از مصرف ایبوپروفن با پزشک یا داروساز مشورت کنید [9].

آسپیرین و سندرم ری در کودکان و نوجوانان

سندرم ری بیماری بسیار نادری است که ممکن است بعد از بیماری‌هایی مثل آنفلوانزا یا آبله‌مرغان در کودکان یا جوانان پیدا شود. این بیماری با مصرف آسپیرین در زیر ۱۶ سال ارتباط داده شده است [12]. بنابراین به کودکان زیر ۱۶ سال آسپیرین ندهید، مگر اینکه پزشک تجویز کرده باشد [12][13].

داروهای ترکیبی سرماخوردگی و ماده‌ی مؤثر تکراری

بسیاری از داروهای سرفه و سرماخوردگی چند ماده‌ی مؤثر دارند و ممکن است ناخواسته باعث مصرف بیش از حد شوند [20]. ماده‌ی مؤثر دارو را روی برچسب بخوانید و دو دارو با یک ماده‌ی مؤثر را همزمان مصرف نکنید [20][17].

• به کودکان زیر ۲ سال هیچ داروی سرفه و سرماخوردگی‌ای که ضداحتقان یا آنتی‌هیستامین دارد ندهید، چون ممکن است عوارض جدی و حتی تهدیدکننده‌ی جان ایجاد کند [20]. برچسب این محصولات در آمریکا مصرف برای زیر ۴ سال را هم منع کرده است [20].
• بعضی داروهای سرفه برای کودکان زیر ۱۲ سال مناسب نیستند [31].
• اسپری و قطره‌ی ضداحتقان بینی را بیش از ۵ روز پشت سر هم مصرف نکنید، چون ممکن است گرفتگی بینی را بدتر کند [18].

مقاله‌ی داروهای سرماخوردگی؛ کدام مؤثرند و کدام لازم نیستند؟ را هم ببینید.

آنتی‌هیستامین‌های خواب‌آور

بعد از مصرف آنتی‌هیستامین‌های خواب‌آور مثل کلرفنیرامین یا دیفن‌هیدرامین رانندگی نکنید و با دستگاه کار نکنید. الکل هم خواب‌آلودگی را بیشتر می‌کند [14]. برای مقایسه‌ی انواع آنتی‌هیستامین، راهنمای انتخاب داروی ضدحساسیت را بخوانید.

چه کسانی باید پیش از مصرف OTC مشورت کنند؟

• بارداری و شیردهی: پیش از مصرف هر دارو، مکمل یا ویتامینی با پزشک صحبت کنید. «طبیعی» بودن محصول هم دلیل بی‌خطر بودنش نیست [34]. بسیاری از داروها در بارداری ایمن نیستند [4]. بیشتر بخوانید: مصرف دارو در بارداری.
• کودکان: کودک بزرگسال کوچک نیست. مقدار دارو را از روی جثه‌ی کودک حدس نزنید و نگذارید کودک خودش دارو بخورد [2]. برای اندازه‌گیری از پیمانه یا سرنگ مخصوص استفاده کنید، نه قاشق آشپزخانه [4]. پاراستامول و ایبوپروفن را یکی در میان ندهید، مگر به توصیه‌ی پزشک یا پرستار [37].
• سالمندان: افراد ۶۵ سال به بالا بیشترین مصرف‌کننده‌ی داروهای OTC هستند و در برابر عوارض این داروها آسیب‌پذیرترند [35]. در یک مطالعه که سالمندان در داروخانه برای علائم فرضی داروی OTC انتخاب می‌کردند، ۷۹٪ دست‌کم یک نوع مصرف نادرست داشتند [35]. معمولاً به سالمندان توصیه نمی‌شود دیمن‌هیدرینات مصرف کنند [24].
• بیماری‌های مزمن: کسانی که بیماری قلبی، کبدی یا کلیوی، فشار خون بالا، دیابت، گلوکوم یا صرع دارند باید پیش از مصرف بعضی داروهای OTC، مثلاً ضداحتقان‌ها، آنتی‌هیستامین‌ها، ضداسیدها و NSAIDها، با داروساز یا پزشک مشورت کنند [4][9][14][15][18].

تداخل داروهای OTC با داروهای دیگر

FDA سه نوع تداخل را از هم جدا می‌کند: تداخل دارو با دارو، دارو با غذا یا نوشیدنی، و دارو با بیماری [33]. چند نمونه‌ی مهم:

• آرام‌بخش‌ها همراه آنتی‌هیستامین ممکن است واکنش‌ها را کند کنند و رانندگی را خطرناک کنند [33].
• ضداحتقان‌ها برای کسانی که فشار خون بالا یا بیماری قلبی دارند ممکن است خطرناک باشند [33][4].
• اگر آنتی‌هیستامین، داروی سرفه‌ی حاوی دکسترومتورفان یا داروی بی‌خوابی مصرف می‌کنید، الکل ننوشید [2].
• اگر داروهای مهارکننده‌ی MAO (گروهی از داروهای ضدافسردگی) مصرف می‌کنید یا در دو هفته‌ی گذشته قطع کرده‌اید، پیش از مصرف دکسترومتورفان به پزشک یا داروساز بگویید [16].
• تا ۲ تا ۴ ساعت بعد از ضداسید داروی دیگری نخورید، چون ضداسید ممکن است اثر آن دارو را کم کند [15].
• NSAIDها را بدون مشورت پزشک همراه داروهای ضدانعقاد، کورتون، ضدافسردگی یا داروهای فشار خون مصرف نکنید [11].

همه‌ی داروهای OTC و نسخه‌ای، مکمل‌ها، ویتامین‌ها و فرآورده‌های گیاهی‌ای که مصرف می‌کنید را به پزشک و داروساز بگویید [33]. فهرست کامل‌تر را در تداخلات دارویی خطرناک ببینید. اگر مرتب به ضداسید نیاز دارید، با داروساز یا پزشک صحبت کنید [15]. درباره‌ی گروه دیگری از داروهای معده هم می‌توانید امپرازول و مهارکننده‌های پمپ پروتون را بخوانید.

چه زمانی به‌جای خوددرمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

علائمی که با وجود مصرف دارو ادامه پیدا می‌کنند یعنی وقت مراجعه به پزشک است [2][4]. این موارد را جدی بگیرید:

• اگر برچسب را خوانده‌اید و هنوز سؤال دارید، از داروساز، پزشک یا پرستار بپرسید [2]. داروساز در صورت لزوم شما را به پزشک ارجاع می‌دهد [38].
• سرفه‌ای که بیش از ۳ هفته طول کشیده یا کاهش وزن بی‌دلیل [31]. اگر سرفه با مصرف دکسترومتورفان بیش از ۷ روز ادامه داشت هم به پزشک مراجعه کنید [16].
• اسهالی که با لوپرامیدِ بدون نسخه بیش از ۴۸ ساعت ادامه دارد [22]، یا نشانه‌های کم‌آبی مثل خستگی غیرعادی، سرگیجه هنگام ایستادن، ادرار تیره و کم، یا گریه‌ی بدون اشک در نوزاد [21].
• یبوستی که با ملین بهتر نمی‌شود. ملین را بیش از ۷ روز بدون نظر پزشک مصرف نکنید [23].
• تب در شیرخوار زیر ۳ ماه با دمای ۳۸ درجه یا بیشتر، یا در شیرخوار ۳ تا ۶ ماه با دمای ۳۹ درجه یا بیشتر، یا تبی که ۵ روز یا بیشتر طول بکشد [37].
• دل‌درد، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه در کسی که NSAID مصرف می‌کند [9].
• چشمی که هم دردناک است و هم قرمز [27]، یا بواسیری که بدتر می‌شود یا با درمان خانگی بهتر نمی‌شود [28].

مشاوره با طبیب‌یاب: اگر علائمتان ادامه پیدا کرد یا بدتر شد، یا بیماری مزمن دارید، باردار هستید یا داروی دیگری مصرف می‌کنید، پیش از مصرف داروهای OTC از داروساز بپرسید یا به پزشک مراجعه کنید. برای پیدا کردن پزشک و گرفتن نوبت، فهرست پزشکان عمومی در طبیب‌یاب یا فهرست متخصصان داخلی در طبیب‌یاب را ببینید.

سؤالات متداول

داروهای OTC چه داروهایی هستند؟

داروهایی که می‌شود آن‌ها را بدون نسخه‌ی پزشک خرید [1]. رایج‌ترینشان مسکن و تب‌بر، ضداسید، آنتی‌هیستامین، داروهای سرفه و سرماخوردگی، ORS، داروی ضداسهال، ملین و کرم ضدقارچ‌اند [5][36]. جدول بالای همین صفحه نمونه‌های ژنریک هر گروه را نشان می‌دهد.

داروی OTC برای چیست؟

برای تسکین علائم خفیف مثل درد، ناخوشی و خارش، پیشگیری از بعضی بیماری‌ها مثل پوسیدگی دندان، و کنترل مشکلات تکرارشونده مثل آلرژی و میگرن [4]. اگر علائم ادامه پیدا کرد، باید به پزشک مراجعه کنید [2].

OTC مخفف چیست و در پزشکی چه معنایی دارد؟

OTC مخفف Over-the-Counter است و به داروی بدون نسخه (nonprescription) گفته می‌شود [1]. در مقابلش داروی نسخه‌ای یا Rx است که برای مصرف زیر نظر پزشک در نظر گرفته شده است [2].

«بیماری OTC» یا «نسخه‌ی OTC» وجود دارد؟

نه. OTC اسم بیماری یا نوعی نسخه نیست. فقط می‌گوید یک دارو بدون نسخه فروخته می‌شود [1].

لیست داروهای OTC سازمان غذا و دارو را از کجا ببینم؟

فهرست داروهای بدون نسخه‌ی ایران را سازمان غذا و دارو تأیید می‌کند. نسخه‌هایی از آن را داروخانه‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی و معاونت‌های غذا و دارو منتشر کرده‌اند [39][40]. چون این فهرست‌ها به‌روزرسانی می‌شوند، نسخه‌ی امروز را از سازمان غذا و دارو یا داروساز بپرسید.

شایع‌ترین داروهای OTC کدام‌اند؟

مسکن‌ها، آنتی‌هیستامین‌ها، ضداحتقان‌ها و داروهای ضدسرفه [41]. در جعبه‌ی داروی خانه هم معمولاً مسکن ساده، ضداسید، آنتی‌هیستامین، ضداسهال و ORS پیشنهاد می‌شود [36].

مسکن OTC چیست؟

مسکنی که بدون نسخه فروخته می‌شود. دو دسته‌ی اصلی دارد: استامینوفن، و NSAIDها مثل آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن [6]. آسپیرین را به زیر ۱۶ سال ندهید [12].

چه داروهایی باید همیشه در خانه داشته باشیم؟

NHS مسکن ساده، ضداحتقان، ضداسید، آنتی‌هیستامین، داروی ضداسهال، ORS و ضدآفتاب را پیشنهاد کرده است. در کنارشان یک جعبه‌ی کمک‌های اولیه با باند، چسب زخم، دماسنج، گاز استریل، موچین و ضدعفونی‌کننده هم داشته باشید [36]. داروها را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا را مرتب چک کنید [36].

آیا آنتی‌بیوتیک جزو داروهای OTC است؟

در فهرست داروهای بدون نسخه‌ای که بررسی کردیم آنتی‌بیوتیک خوراکی نبود [39]. آنتی‌بیوتیک روی سرماخوردگی و آنفلوانزا اثری ندارد و تصمیم مصرفش با پزشک است [32].

آیا داروی بدون نسخه بی‌خطر است؟

نه همیشه. داروی OTC وقتی ایمن است که طبق برچسب و راهنمایی متخصص مصرف شود [1]. مصرف بیش از حد استامینوفن ممکن است به کبد آسیب جدی بزند [7] و NSAIDها ممکن است باعث خونریزی معده یا مشکل کلیوی شوند [11].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و مشاوره‌ی پزشک یا داروساز را نمی‌گیرد. دوز و مدت مصرف هر دارو را فقط از برچسب دارو، داروساز یا پزشک بپرسید و هیچ دارویی را خودسرانه شروع، قطع یا کم و زیاد نکنید.

منابع

1. Understanding Over-the-Counter Medicines — U.S. Food and Drug Administration (FDA). https://www.fda.gov/drugs/buying-using-medicine-safely/understanding-over-counter-medicines
2. Over-the-Counter Medicines: What’s Right for You? — FDA. https://www.fda.gov/drugs/understanding-over-counter-medicines/over-counter-medicines-whats-right-you
3. The Over-the-Counter Drug Facts Label — FDA. https://www.fda.gov/drugs/understanding-over-counter-medicines/over-counter-drug-facts-label
4. Over-the-Counter Medicines — MedlinePlus (NIH). https://medlineplus.gov/overthecountermedicines.html
5. Over-the-counter medicines (Medical Encyclopedia) — MedlinePlus. https://medlineplus.gov/ency/article/002208.htm
6. Pain Relievers — MedlinePlus. https://medlineplus.gov/painrelievers.html
7. Don’t Overuse Acetaminophen — FDA. https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/dont-overuse-acetaminophen
8. Paracetamol for adults — NHS. https://www.nhs.uk/medicines/paracetamol-for-adults/
9. Ibuprofen for adults — NHS. https://www.nhs.uk/medicines/ibuprofen-for-adults/
10. Ibuprofen (Drug Information) — MedlinePlus. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682159.html
11. NSAIDs — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/nsaids/
12. Reye’s syndrome — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/reyes-syndrome/
13. Aspirin for pain relief — NHS. https://www.nhs.uk/medicines/aspirin-for-pain-relief/
14. Antihistamines — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/antihistamines/
15. Antacids — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/antacids/
16. Dextromethorphan — MedlinePlus. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682492.html
17. Guaifenesin — MedlinePlus. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a682494.html
18. Decongestants — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/decongestants/
19. FDA Proposes Ending Use of Oral Phenylephrine as OTC Monograph Nasal Decongestant Active Ingredient After Extensive Review (2024-11-07) — FDA. https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-proposes-ending-use-oral-phenylephrine-otc-monograph-nasal-decongestant-active-ingredient-after
20. Use Caution When Giving Cough and Cold Products to Kids — FDA. https://www.fda.gov/drugs/safe-use-over-counter-otc-medicines-children/use-caution-when-giving-cough-and-cold-products-kids
21. Dehydration — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/dehydration/
22. About loperamide — NHS. https://www.nhs.uk/medicines/loperamide/about-loperamide/
23. Laxatives — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/laxatives/
24. Dimenhydrinate — MedlinePlus. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a607046.html
25. About clotrimazole cream, spray and solution — NHS. https://www.nhs.uk/medicines/clotrimazole/about-clotrimazole-cream-spray-and-solution/
26. Mebendazole — NHS. https://www.nhs.uk/medicines/mebendazole/
27. Dry eyes — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/dry-eyes/
28. Piles (haemorrhoids) — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/piles-haemorrhoids/
29. Vitamins and minerals — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/
30. Hair loss — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/hair-loss/
31. Cough — NHS. https://www.nhs.uk/symptoms/cough/
32. Antibiotics — MedlinePlus. https://medlineplus.gov/antibiotics.html
33. Drug Interactions: What You Should Know — FDA. https://www.fda.gov/drugs/resources-drugs/drug-interactions-what-you-should-know
34. Medicine and Pregnancy — FDA. https://www.fda.gov/consumers/womens-health-topics/medicine-and-pregnancy
35. Chladek JS, et al. The High Prevalence and Complexity of Over-the-Counter Medication Misuse in Older Adults. Innov Aging. 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39464723/
36. Keep a well stocked medicine cabinet at home — NHS Black Country Integrated Care Board. https://blackcountry.icb.nhs.uk/your-health/find-right-service-you/self-care/keep-well-stocked-medicine-cabinet-home
37. High temperature (fever) in children — NHS. https://www.nhs.uk/conditions/fever-in-children/
38. How pharmacies can help — NHS. https://www.nhs.uk/nhs-services/pharmacies/how-pharmacies-can-help/
39. لیست داروهای OTC (فایل PDF، «استخراج شده از سایت معاونت غذا و دارو وزارت بهداشت»)، مجموعه داروخانه‌های ۱۳ آبان، دانشگاه علوم پزشکی تهران. همچنین صفحه‌ی «داروهای بدون نسخه OTC» همین مجموعه که فهرست را «مورد تأیید سازمان غذا و دارو» معرفی کرده است.
40. فهرست داروهای بدون نسخه (OTC)، معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی اراک؛ آخرین ویرایش ۲۳ تیر ۱۳۹۷.
41. لیست داروهای بدون نسخه (OTC)، معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی زنجان.