دسته بندی:
10 شهریور 1405 
7 بازدید
پولیپ رحم یا پولیپ آندومتر (Endometrial Polyp) یکی از شایعترین یافتههای غیرطبیعی داخل حفرهٔ رحم است که معمولاً با خونریزی نامنظم یا خونریزی پس از یائسگی خود را نشان میدهد. بیشتر این پولیپها خوشخیماند، اما شناخت نشانهها، عوامل خطر و زمان مراجعه به پزشک برای پیشگیری از تأخیر در تشخیص موارد نادر بدخیم اهمیت دارد.
پولیپ رحم چیست؟
پولیپ آندومتر زائدهای است که از رشد بیشازحد بافت پوشانندهٔ داخلی رحم (آندومتر، Endometrium) بهوجود میآید و به داخل حفرهٔ رحم بیرونزدگی پیدا میکند. اندازهٔ این زائدهها از چند میلیمتر (بهاندازهٔ یک دانهٔ کنجد) تا چند سانتیمتر (بهاندازهٔ یک توپ گلف) متغیر است و ممکن است با یک پایهٔ نازک یا یک قاعدهٔ پهن به دیوارهٔ رحم متصل باشند. پولیپ رحم میتواند تک یا متعدد باشد.
بر اساس منابع بالینی، اوج بروز این زائدهها در سنین ۴۰ تا ۴۹ سالگی است و در مطالعات کالبدشکافی، شیوع آن در جمعیت عمومی حدود ۱۰ درصد تخمین زده شده است. در زنانی که با خونریزی غیرطبیعی رحمی مراجعه میکنند، پولیپ آندومتر در ۲۰ تا ۴۰ درصد موارد یافت میشود.
علت ایجاد پولیپ رحم چیست؟
بافت آندومتر نسبت به هورمونها، بهویژه استروژن (Estrogen)، حساس است و رشد میکند. مطالعات نشان دادهاند غلظت گیرندههای استروژن در سلولهای غدهای پولیپها افزایش یافته است؛ به همین دلیل قرارگیری طولانیمدت در معرض استروژن بدون مهار پروژسترون از عوامل زمینهساز شناختهشده است.
عوامل خطر شناختهشده
- افزایش سن و یائسگی: شیوع پولیپ با بالا رفتن سن افزایش مییابد.
- چاقی: یکی از مهمترین عوامل خطر مستقل ذکرشده در منابع بالینی است.
- فشار خون بالا (Hypertension): در کنار چاقی بهعنوان عامل خطر مطرح شده است.
- مصرف تاموکسیفن (Tamoxifen): این دارو که در درمان سرطان پستان کاربرد دارد، اثر استروژنی روی آندومتر میگذارد؛ شیوع پولیپ در مصرفکنندگان طولانیمدت تاموکسیفن ۲۰ تا ۳۵ درصد گزارش شده است.
- هورموندرمانی یائسگی و قرارگیری در معرض استروژن بدون مهار: از عوامل خطر شناختهشده است.
- یائسگی دیررس نیز در برخی منابع بهعنوان عامل خطر ذکر شده است.
نشانههای پولیپ رحم
بسیاری از پولیپهای رحمی بدون علامت هستند و بهطور اتفاقی در سونوگرافی یا در جریان بررسی ناباروری کشف میشوند؛ در یک مطالعهٔ بالینی، حدود ۴۱ درصد از بیمارانی که تحت پولیپبرداری قرار گرفتند، در زمان عمل هیچ علامتی نداشتند. با این حال، طبق مرور منابع، ۵۵ تا ۸۸ درصد پولیپها میتوانند علامتدار باشند. شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- خونریزی غیرطبیعی رحمی (شایعترین علامت؛ در مطالعات تا ۶۸ درصد بیماران علامتدار گزارش شده است)، که در زنان پیش از یائسگی معمولاً بهصورت خونریزی بین دو قاعدگی (Intermenstrual Bleeding) و در زنان یائسه بهصورت خونریزی پس از یائسگی (Postmenopausal Bleeding) بروز میکند.
- ناباروری: در برخی مطالعات تا ۳۲ درصد از بیماران علامتدار با مشکل ناباروری مراجعه کردهاند.
- درد لگنی (نسبتاً کمشیوع؛ حدود ۲ درصد).
پولیپ رحم چقدر خطر بدخیمی دارد؟
اکثریت قریببهاتفاق پولیپهای رحمی خوشخیم (Benign) هستند، اما درصد کمی از آنها میتوانند پیشبدخیم یا بدخیم باشند. بر اساس یک متاآنالیز بزرگ روی بیش از ۳۵ هزار زن، شیوع کلی پولیپ بدخیم ۲٫۷۳ درصد بوده است.
این خطر بسته به وضعیت یائسگی و علامتدار بودن بهطور قابلتوجهی متفاوت است:
- در زنان پیش از یائسگی، خطر بدخیمی حدود ۱٫۱۲ درصد گزارش شده است.
- در زنان پس از یائسگی، این خطر به حدود ۴٫۹۳ درصد افزایش مییابد.
- در زنان علامتدار (با خونریزی) خطر بدخیمی حدود ۵٫۱۴ درصد و در زنان بدون علامت حدود ۱٫۸۹ درصد بوده است.
عوامل مرتبط با افزایش خطر پیشبدخیمی یا بدخیمی در پولیپ رحم شامل سن بالاتر (بهویژه بالای ۶۰ سال)، چاقی، خونریزی غیرطبیعی رحمی، مصرف تاموکسیفن، اندازهٔ بزرگتر پولیپ و تعدد پولیپها ذکر شده است. به همین دلیل، خونریزی پس از یائسگی همواره باید توسط پزشک بررسی شود، زیرا هرچند اغلب موارد آن علل خوشخیم دارند، احتمال بدخیمی در این گروه بالاتر از زنان پیش از یائسگی است.
تشخیص پولیپ رحم
برای بررسی پولیپ رحم چند روش تصویربرداری و تشخیصی بهکار میرود که معمولاً بهترتیب زیر انجام میشوند:
سونوگرافی ترانسواژینال
در این روش یک پروب مخصوص وارد واژن میشود و با استفاده از امواج صوتی، تصاویری از رحم، تخمدانها و لولههای فالوپ ایجاد میکند. سونوگرافی ترانسواژینال (Transvaginal Ultrasound) معمولاً اولین گام تصویربرداری برای بررسی خونریزی غیرطبیعی رحمی یا خونریزی پس از یائسگی است.
سونوهیستروگرافی با تزریق سرم نمکی
در سونوهیستروگرافی (Saline Infusion Sonohysterography) مقدار کمی سرم نمکی استریل از طریق یک کاتتر نازک به داخل حفرهٔ رحم تزریق میشود تا دیوارههای رحم از هم فاصله بگیرند و تصاویر سونوگرافی دقیقتری از هرگونه توده یا زائدهٔ داخل حفرهٔ رحم بهدست آید. این روش دقت تشخیص پولیپ را نسبت به سونوگرافی ساده افزایش میدهد.
هیستروسکوپی
هیستروسکوپی (Hysteroscopy) استاندارد طلایی (Gold Standard) برای تشخیص و در بسیاری از موارد درمان همزمان پولیپ رحم است. در این روش یک دوربین نازک از طریق دهانهٔ رحم وارد حفرهٔ رحم میشود و امکان مشاهدهٔ مستقیم و برداشت بافت برای بررسی پاتولوژی را فراهم میکند. کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان (ACOG) در بیانیهٔ کمیتهٔ شمارهٔ ۸۰۰ خود تأکید کرده است که روشهای نمونهبرداری کورکورانه مانند بیوپسی آندومتر یا کورتاژ بهتنهایی برای تشخیص دقیق ضایعات داخل حفرهٔ رحم کافی نیستند و هیستروسکوپی دید مستقیم و دقیقتری فراهم میکند.
پس از برداشت پولیپ، نمونهٔ بافتی همواره برای بررسی پاتولوژی و رد احتمال بدخیمی ارسال میشود.
درمان پولیپ رحم
انتخاب روش درمان به سن بیمار، وضعیت یائسگی، اندازه و تعداد پولیپ، وجود علامت، و عوامل خطر بدخیمی بستگی دارد.
پایش بدون مداخله (Watchful Waiting)
در زنان پیش از یائسگی که پولیپ کوچک و بدون علامت دارند و عوامل خطر بدخیمی ندارند، برخی راهنماهای بالینی پایش و پیگیری دورهای را بهجای برداشت فوری پیشنهاد میکنند، زیرا برخی پولیپهای کوچک ممکن است خودبهخود برطرف شوند. با این حال، در زنان یائسه اجماع کاملی دربارهٔ رویکرد محافظهکارانه وجود ندارد و برخی منابع برداشت همهٔ پولیپهای پس از یائسگی را توصیه میکنند.
پولیپبرداری هیستروسکوپیک
پولیپبرداری هیستروسکوپیک (Hysteroscopic Polypectomy) روش استاندارد و اصلی درمان پولیپ رحم علامتدار است. در این روش پزشک با استفاده از ابزارهای مخصوص از طریق هیستروسکوپ، پولیپ را بهطور مستقیم و هدفمند خارج میکند. مطالعات نشان دادهاند این روش با نرخ بهبود علائم ۷۵ تا ۱۰۰ درصد و رضایت بالای بیماران (در یک مطالعه بیش از ۸۷ درصد رضایت زیاد) همراه است. پولیپ ممکن است پس از برداشت دوباره عود کند؛ نرخ عود در مطالعات مختلف بسته به مدت پیگیری و نوع پولیپ متفاوت گزارش شده است.
برداشت پولیپ بهویژه در موارد زیر توصیه میشود:
- وجود خونریزی غیرطبیعی یا خونریزی پس از یائسگی
- پولیپهای بزرگ یا متعدد
- وجود عوامل خطر بدخیمی (سن بالا، چاقی، مصرف تاموکسیفن)
- ناباروری بدون علت مشخص دیگر
در صورتی که پولیپ با خونریزی شدید قاعدگی همراه باشد، بررسی جداگانهٔ علل خونریزی شدید قاعدگی نیز ممکن است لازم باشد؛ برای اطلاعات بیشتر میتوانید به مقالهٔ اختصاصی «خونریزی شدید قاعدگی» در همین سایت مراجعه کنید.
جمعبندی
پولیپ رحم یکی از یافتههای شایع در بررسی خونریزی غیرطبیعی رحمی و ناباروری است و در بیشتر موارد ماهیت خوشخیم دارد. با این حال، بهدلیل احتمال کم اما واقعی بدخیمی، بهویژه در زنان یائسه، هرگونه خونریزی پس از یائسگی باید بدون تأخیر توسط پزشک متخصص زنان بررسی شود. تشخیص دقیق با سونوگرافی، سونوهیستروگرافی و در نهایت هیستروسکوپی صورت میگیرد و پولیپبرداری هیستروسکوپیک درمان اصلی موارد علامتدار یا پرخطر است.
این مطلب صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ پزشک نیست.
منابع
- StatPearls (NCBI Bookshelf) — Endometrial Polyp
- PubMed — The risk of malignancy in uterine polyps: A systematic review and meta-analysis
- PMC — Effectiveness and patient satisfaction with office hysteroscopic polypectomy in patients with symptomatic endometrial polyps
- PubMed — ACOG Committee Opinion No. 800: The Use of Hysteroscopy for the Diagnosis and Treatment of Intrauterine Pathology
- Mayo Clinic — Uterine polyps: Symptoms & causes
- Cleveland Clinic — Uterine Polyps
