روزاسه و علت برافروختگی و قرمزی صورت؛ علائم، انواع و درمان

صورتتان وسط یک جلسه یا بعد از یک چای داغ ناگهان گُر می‌گیرد و سرخ می‌شود، یا مدتی است گونه‌ها و بینی‌تان حتی در آرامش هم صورتی مانده و از خودتان می‌پرسید نکند روزاسه باشد؟ بیشتر برافروختگی‌ها واکنش طبیعی بدن به گرما، هیجان یا غذاست و چند دقیقه بعد می‌رود، اما قرمزی‌ای که مدام برمی‌گردد یا دیگر نمی‌رود می‌تواند نشانه‌ی روزاسه یا بیماری دیگری باشد [12][9]. خبر خوب این است که حتی روزاسه، با اینکه درمان قطعی ندارد، با درمان درست به‌خوبی کنترل می‌شود و برای تشخیص می‌توانید از طریق طبیب‌یاب به متخصص پوست نزدیک خود دسترسی پیدا کنید [10].

پاسخ کوتاه

• برافروختگی صورت یعنی چه؟ قرمزی یا داغی ناگهانی صورت، گردن یا بالای سینه که به خاطر گشاد شدن رگ‌های ریز پوست و افزایش جریان خون ایجاد می‌شود و معمولاً موقتی است [12][14].
• علت‌های شایع و بی‌خطر: گرما و تغییر ناگهانی دما، ورزش سنگین، خجالت، اضطراب یا عصبانیت، غذای تند، نوشیدنی داغ و الکل [12][14].
• بیماری‌ها: روزاسه شایع‌ترین بیماری پوستی همراه با برافروختگی است. یائسگی، برخی داروها، کرم‌های کورتون، درماتیت، آکنه، آفتاب‌سوختگی و لوپوس هم صورت را قرمز می‌کنند. علت‌های نادری مثل سندرم کارسینوئید هم وجود دارد [13][16][9].
• روزاسه چیست؟ بیماری التهابی مزمن پوست مرکز صورت با قرمزی ماندگار، برافروختگی مکرر، رگ‌های ریز و گاهی جوش‌هایی شبیه آکنه، ولی بدون جوش سرسیاه [1][8].
• درمان: قطعی نیست، ولی با پرهیز از محرک‌ها، مراقبت ملایم از پوست، ضدآفتاب و دارو یا لیزر قابل کنترل است [9][4].
• فوری: اگر قرمزی صورت با درد چشم، تاری دید، حساسیت به نور یا قرمزی چشم همراه است، یا برافروختگی با تورم گلو و زبان و تنگی نفس آمده، معطل نکنید [9][24].

علت برافروختگی و قرمزی صورت چیست؟

برافروختگی وقتی رخ می‌دهد که رگ‌های ریز پوست گشاد می‌شوند و خون بیشتری به گونه‌ها، گردن یا بالای سینه می‌رسد. روی پوست روشن قرمز یا ارغوانی دیده می‌شود و روی پوست تیره ممکن است فقط کمی تیره‌تر شود. گاهی هم با حس گرما و تعریق همراه است [12][13]. بیشتر موارد علت‌های شایع و خوش‌خیمی مثل روزاسه یا یائسگی دارند که با شرح حال و معاینه مشخص می‌شوند [16].

برافروختگی طبیعی: گرما، ورزش، احساسات، غذا و الکل

شایع‌ترین علت‌ها اصلاً بیماری نیستند [12][14]:

• گرما و تغییر ناگهانی دما، آفتاب و ورزش سنگین.
• احساسات: سرخ شدن از خجالت، اضطراب، استرس، هیجان یا عصبانیت یک پاسخ طبیعی بدن است [14][12].
• غذا و نوشیدنی: غذای تند و نوشیدنی یا غذای داغ در افراد کاملاً سالم هم برافروختگی می‌دهد [13].
• الکل: برخی افراد، به‌ویژه بسیاری از مردم شرق آسیا، آنزیمی کم‌کار دارند که باعث جمع شدن استالدهید و برافروختگی پس از نوشیدن الکل می‌شود. مصرف الکل همراه با برخی داروها، مثل مترونیدازول یا برخی آنتی‌بیوتیک‌های سفالوسپورین، هم ممکن است برافروختگی بدهد [13].

این نوع قرمزی معمولاً چند دقیقه تا چند ساعت بعد برطرف می‌شود. با آرام شدن، خنک کردن صورت و پرهیز از محرک کم می‌شود [12].

بیماری‌ها و داروهایی که صورت را قرمز می‌کنند

• روزاسه: شایع‌ترین بیماری پوستی که با تمایل به برافروختگی آسان همراه است [13]. در ادامه مفصل توضیح داده‌ایم.
• یائسگی و گرگرفتگی: گرگرفتگی یعنی صورت، گردن و سینه ناگهان خیلی داغ می‌شود. ممکن است با تعریق زیاد، تپش قلب یا اضطراب همراه باشد و چند دقیقه طول بکشد [17].
• داروها: در افراد مستعد، داروهای گشادکننده‌ی رگ، مسدودکننده‌های کانال کلسیم، نیاسین (اسید نیکوتینیک)، مواد افیونی، برخی داروهای فشار خون، کورتیکواستروئیدهای خوراکی و برخی داروهای دیابت و چربی خون ممکن است برافروختگی بدهند [13][12][14]. اگر فکر می‌کنید دارویتان باعث قرمزی است، آن را خودسرانه قطع نکنید و با پزشک تجویزکننده صحبت کنید [6].
• استفاده‌ی طولانی از کرم‌های کورتون روی صورت: کورتون موضعی قوی چند هفته بعد قرمزی، جوش‌های ریز، سوزش و گاهی رگ‌های ریز می‌دهد که به آن «روزاسه‌ی استروئیدی» می‌گویند. با قطع ناگهانی هم ممکن است بدتر شود [18].
• درماتیت تماسی و تحریکی: واکنش پوست به صابون، مواد شوینده، آرایشی‌ها یا فلزاتی مثل نیکل. پوست خارش‌دار، خشک یا ترک‌خورده می‌شود و معمولاً چند ساعت تا چند روز پس از تماس شروع می‌شود [19].
• درماتیت سبورئیک: لکه‌های صورتی و پوسته‌دار و چرب در کنار بینی، ابروها، پیشانی و پشت گوش. اغلب با شوره‌ی سر همراه است و در زمستان بدتر می‌شود [20].
• آکنه: جوش‌ها با جوش سرسیاه و سرسفید همراه‌اند و صورت، سینه و پشت را درگیر می‌کنند [21].
• آفتاب‌سوختگی: پوست پس از آفتاب قرمز و دردناک می‌شود و چند روز بعد پوسته می‌دهد [22].
• لوپوس: بثوراتی که اغلب پس از آفتاب روی بینی و گونه‌ها ظاهر می‌شود (بثورات پروانه‌ای) و معمولاً با خستگی شدید و درد مفاصل همراه است [23]. متخصص پوست گاهی برای رد لوپوس آزمایش درخواست می‌کند [4].
• تب هم صورت را برافروخته می‌کند [12].

علت‌های نادر اما مهم

گاهی برافروختگی نشانه‌ی بیماری داخلی است و پزشک برای رد آن آزمایش درخواست می‌کند [16][13]:

• سندرم کارسینوئید: نوعی تومور که با ترشح سروتونین برافروختگی می‌دهد. برافروختگی همراه با اسهال یکی از دلایل مراجعه است [13][14].
• فئوکروموسیتوم: تومور غده‌ی فوق‌کلیوی که با آزاد کردن آدرنالین و نورآدرنالین برافروختگی می‌دهد [13].
• ماستوسیتوز سیستمیک: برافروختگی به خاطر هیستامین که ممکن است با افت فشار، غش یا خس‌خس سینه همراه شود [13].
• پرکاری تیروئید: سرخ شدن صورت همراه با تورم گردن، اضطراب و تحریک‌پذیری، بی‌خوابی و خستگی [15].
• آنافیلاکسی: واکنش آلرژیک شدید و ناگهانی. یک اورژانس است [16][24].

برافروختگی گذرا یا قرمزی ثابت؟

نشانه‌هایی که باید زودتر به پزشک بروید:

• برافروختگی مکرر بدون علت روشن، یا برافروختگی همراه با اسهال یا استفراغ [12][14].
• برافروختگی همراه با خس‌خس، کهیر یا تنگی نفس [14].
• قرمزی صورت همراه با درد چشم، تاری دید یا حساسیت به نور [9].
• اورژانس: تورم گلو و زبان، تنفس سخت یا خیلی سریع، یا خس‌خس پس از غذا، دارو یا نیش حشره. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید [24].

اگر قرمزی صورت شما بیشتر در مرکز صورت است، مدام برمی‌گردد و کم‌کم ماندگار شده است، احتمال روزاسه بیشتر است [7]. ادامه‌ی مطلب درباره‌ی همین بیماری است.

روزاسه (گل‌گونگی صورت) چیست؟

روزاسه (Rosacea) یک بیماری التهابی مزمن پوست است که بیشتر مرکز صورت یعنی گونه‌ها، بینی، چانه و پیشانی را درگیر می‌کند. دوره‌های تشدید و آرام شدن دارد [1][8]. در فارسی، به خاطر سرخی گونه‌ها، به آن «گل‌گونگی صورت» هم می‌گویند. روزاسه نه از کثیفی پوست است و نه مسری است [9].

روزاسه در چه کسانی شایع‌تر است؟

• شیوع: یک مرور سیستماتیک از ۳۲ مطالعه شیوع روزاسه را حدود ۵.۵ درصد بزرگسالان برآورد کرده است. البته این عدد به روش تشخیص بستگی دارد و در پرسش‌نامه‌ها بیشتر از معاینه‌ی پزشک بوده است [25].
• سن: معمولاً بعد از ۳۰ سالگی شروع می‌شود و با افزایش سن شایع‌تر می‌شود. در کودکان نادر است [1][3].
• جنس: بیشتر در زنان تشخیص داده می‌شود ولی در مردان معمولاً شدیدتر است [9][8]. برخی مطالعات توزیع تقریباً برابری بین دو جنس نشان داده‌اند [1].
• عوامل خطر: پوست روشن، سابقه‌ی خانوادگی روزاسه یا آکنه‌ی شدید، سابقه‌ی آکنه‌ی زیاد و دوران یائسگی احتمال روزاسه را بیشتر می‌کنند [3].
• پوست تیره: روزاسه در هر رنگ پوستی رخ می‌دهد، ولی روی پوست تیره قرمزی ممکن است قهوه‌ای یا بنفش دیده شود و بیماری دیرتر تشخیص داده شود [1][8].

علائم روزاسه صورت (روزاسه چه شکلی است؟)

بیشتر افراد بعضی از این علائم را دارند، نه همه را [7][8]:

• برافروختگی آسان: اغلب اولین نشانه است. قرمزی و گرمی‌ای که می‌آید و می‌رود و کم‌کم طولانی‌تر می‌شود [2].
• قرمزی ثابت مرکز صورت: شبیه سرخی یا آفتاب‌سوختگی‌ای که نمی‌رود. شایع‌ترین نشانه‌ی روزاسه است [8].
• جوش‌های قرمز و چرکی (پاپول و پوسچول): شبیه آکنه‌اند ولی جوش سرسیاه ندارند [8][11].
• رگ‌های ریز قابل‌مشاهده (تلانژکتازی): خط‌های قرمز نازک روی گونه و بینی [11].
• سوزش، گزش، خشکی یا زبری پوست: حتی با شستن صورت با آب یا زدن کرم [2][9].
• تورم صورت، به‌ویژه دور چشم [9].
• ضخیم شدن پوست: بیشتر روی بینی و معمولاً پس از سال‌ها، و در مردان شایع‌تر [2][1].
• علائم چشمی: خشکی، سوزش، احساس شن در چشم، قرمزی و حساسیت به نور [2].

عکس بیماری روزاسه چه شکلی است؟ در تصویرهای معمول روزاسه، گونه‌ها و بینی سرخ یکدست است، گاهی رگ‌های ریز قرمز روی آن دیده می‌شود و ممکن است جوش‌های قرمز ریز بدون جوش سرسیاه روی آن باشد. در موارد پیشرفته، بینی ضخیم و برجسته می‌شود [1][2][9]. روی پوست تیره، تغییر رنگ ممکن است قهوه‌ای یا بنفش باشد و جوش‌ها گاهی اولین نشانه‌ی دیده‌شده‌اند [2].

روزاسه خفیف: در مراحل اول ممکن است فقط برافروختگی گذرا و سوزش پوست با محصولات آرایشی باشد. بدون درمان، قرمزی ماندگارتر می‌شود و ممکن است جوش و رگ‌های ریز هم اضافه شوند [9][7].

انواع روزاسه: چهار زیرگروه کلاسیک و طبقه‌بندی جدید

چهار زیرگروه کلاسیک

طبقه‌بندی قدیمی که انجمن ملی روزاسه آمریکا (NRS) در سال ۲۰۰۲ پیشنهاد کرد، روزاسه را به چهار زیرگروه تقسیم می‌کند. هنوز در بسیاری از منابع بیماران به کار می‌رود [28][11][10]:

• اریتماتوتلانژکتاتیک (عروقی): برافروختگی و قرمزی ماندگار با رگ‌های ریز.
• پاپولوپوستولار (التهابی): جوش‌های قرمز و چرکی روی زمینه‌ی قرمز.
• فایماتوز: ضخیم شدن پوست، بیشتر بینی (راینوفیما).
• چشمی: درگیری پلک و سطح چشم.

طبقه‌بندی جدید بر اساس فنوتیپ (ROSCO ۲۰۱۷ و NRS ۲۰۱۷)

مشکل زیرگروه‌ها این بود که علائم یک نفر اغلب در چند زیرگروه می‌گنجید. برای همین پانل جهانی اجماع روزاسه (ROSCO) و کمیته‌ی NRS در سال ۲۰۱۷ پیشنهاد کردند تشخیص و درمان بر اساس «فنوتیپ» یعنی تک‌تک علائمی که بیمار دارد انجام شود [26][27][28].

در عمل یعنی پزشک به جای اینکه بگوید «شما نوع دوم هستید»، هر علامت را جداگانه می‌سنجد و برای هرکدام درمان مناسب را انتخاب می‌کند. اگر چند علامت هم‌زمان باشد، معمولاً درمان ترکیبی به کار می‌رود [28][1].

فرق روزاسه و آکنه ولگاریس

روزاسه ممکن است جوش‌هایی شبیه آکنه بدهد و به همین خاطر اشتباه گرفته می‌شود [9][30]. مهم‌ترین تفاوت، نبود کومدون (جوش سرسیاه و سرسفید) در روزاسه است [8][11].

اگر جوش‌های صورتتان در بزرگسالی شروع شده، بخوانید آکنه‌ی هورمونی در بزرگسالان چه فرقی با روزاسه دارد. اگر مطمئن نیستید، داروی ضدآکنه را خودسرانه روی صورت نزنید. برخی درمان‌های آکنه پوست مستعد روزاسه را تحریک می‌کنند [10]. تشخیص درست را متخصص پوست می‌گذارد [3].

علت بیماری روزاسه چیست؟

علت دقیق روزاسه هنوز روشن نیست [3][8]. پژوهش‌ها چند عامل را با هم مطرح می‌کنند:

• اختلال تنظیم رگ‌ها و اعصاب پوست (نوروواسکولار): رگ‌های صورت راحت‌تر گشاد می‌شوند و این می‌تواند شروع زنجیره‌ی التهاب باشد [8][1].
• سیستم ایمنی ذاتی: در پوست مبتلایان، پروتئینی به نام کاتلیسیدین و سلول‌های ماست بیش از حد فعال‌اند و واکنش التهابی به محرک‌هایی مثل آفتاب و گرما شدیدتر می‌شود [1][3][8].
• کنه‌ی دمودکس: این کنه‌ی میکروسکوپی به‌طور طبیعی روی پوست تقریباً همه هست، ولی در پوست مبتلایان به روزاسه تعدادش بیشتر است. اینکه علت است یا نتیجه، هنوز قطعی نیست [3][8].
• ژنتیک: روزاسه در برخی خانواده‌ها بیشتر است و چند واریانت ژنی با آن ارتباط داشته‌اند، ولی پیوند ژنتیکی روشنی ثابت نشده است [8][10].
• سد پوستی ضعیف و میکروبیوم: آسیب سد پوست و تغییر میکروب‌های پوست و روده هم بررسی می‌شوند. نظریه‌ی باکتریایی بودن روزاسه ثابت نشده است و اثر آنتی‌بیوتیک‌ها بیشتر به خاطر خاصیت ضدالتهابی آن‌هاست [1][10].

محرک‌های روزاسه

محرک‌ها علت روزاسه نیستند، ولی آن را شعله‌ور می‌کنند. در هر فرد هم متفاوت‌اند [8][9]:

• نور آفتاب، که از شایع‌ترین علت‌های عود است [5]
• گرما، هوای مرطوب و حمام داغ [6][9]
• سرما و باد [6]
• استرس [9]
• ورزش هوازی شدید [9]
• الکل، به‌ویژه شراب قرمز [6]
• نوشیدنی داغ و غذای تند [9]
• برخی محصولات پوستی و آرایشی حاوی الکل، کافور، منتول، عطر یا سدیم لوریل سولفات [5][6]
• برخی داروها، مثلاً داروهای فشار خون، قلب، اضطراب، میگرن و گلوکوم، و ویتامین B3 [6]

برای پیدا کردن محرک‌های شخصی، چند هفته یک دفترچه‌ی روزانه از غذا، فعالیت، محصولات و وضعیت پوست نگه دارید [11][8].

روزاسه‌ی چشمی و نشانه‌های هشدار

حدود نیمی از مبتلایان به روزاسه درگیری چشمی پیدا می‌کنند. گاهی علائم چشمی حتی قبل از علائم پوستی ظاهر می‌شوند [2][7][29]. علائم شامل این موارد است [29][2]:

• خشکی، خارش، سوزش و اشک‌ریزش
• احساس جسم خارجی یا شن در چشم
• حساسیت به نور
• قرمزی چشم و التهاب لبه‌ی پلک (بلفاریت)، پوسته یا دلمه‌ی عسلی‌رنگ روی مژه‌ها، گل‌مژه و شالازیون

التهاب قرنیه (کراتیت) عارضه‌ای نادر ولی جدی است که می‌تواند بینایی را تهدید کند. در موارد شدید ممکن است به زخم قرنیه برسد [29][28][8].

اگر روزاسه دارید و چشمتان درد می‌کند، دیدتان تار شده، به نور حساس شده‌اید، چشمتان قرمز است یا حس شن در آن دارید، همان روز به پزشک یا چشم‌پزشک مراجعه کنید. این‌ها ممکن است نشانه‌ی کراتیت باشند [9]. برای علائم خفیف‌تر هم بخوانید خشکی چشم چه علت‌ها و درمان‌هایی دارد.

تشخیص روزاسه

• تشخیص بالینی است: پزشک با معاینه‌ی پوست و چشم‌ها و پرسیدن درباره‌ی علائم و محرک‌ها تشخیص می‌دهد. آزمایش اختصاصی برای روزاسه وجود ندارد [11][10][4].
• رد بیماری‌های مشابه: گاهی برای رد لوپوس آزمایش لازم است. در موارد مبهم یا شک به انواع نادر، نمونه‌برداری از پوست (بیوپسی) انجام می‌شود [4][1].
• بیماری‌هایی که با روزاسه اشتباه می‌شوند: آکنه، درماتیت تماسی و سبورئیک، لوپوس، کراتوز پیلاریس، روزاسه‌ی استروئیدی و درماتیت دور دهان [9][1].

درمان روزاسه بر اساس علائم

درمان روزاسه برای هر فرد جداگانه و بر اساس علائمش انتخاب می‌شود. پایه‌ی همه‌ی برنامه‌ها پرهیز از محرک‌ها، مراقبت ملایم پوست و ضدآفتاب است. دارو، لیزر یا نوردرمانی هم در کنار آن‌ها به کار می‌روند [4][8]. داروهای زیر فقط با تجویز پزشک مصرف می‌شوند و نوع، شکل و مدت مصرف را پزشک تعیین می‌کند.

برافروختگی گذرا

پایه‌ی کار شناسایی و پرهیز از محرک‌هاست. متخصص ممکن است داروهایی برای کم کردن برافروختگی تجویز کند. نوردرمانی با نور پالسی شدید (IPL) هم برافروختگی را کم می‌کند [4]. شواهد برای داروهای خوراکی برافروختگی، مثل برخی بتابلاکرها یا کلونیدین، محدود است و انتخابشان به تجربه‌ی بالینی پزشک بستگی دارد [10][28][1].

قرمزی ثابت

• ژل بریمونیدین یا کرم اکسی‌متازولین: رگ‌های زیر پوست را موقتاً تنگ می‌کنند و قرمزی را تا حدود ۱۲ ساعت کم می‌کنند. بعد قرمزی کم‌کم برمی‌گردد [4][30]. برخی منابع هشدار می‌دهند استفاده‌ی مداوم ممکن است پس از قطع، برگشت برافروختگی بدهد [1].
• لیزر عروقی و نور پالسی شدید (IPL): برای کم کردن قرمزی ماندگار. روی پوست تیره باید با پزشک باتجربه انجام شود، چون خطر تغییر رنگ پوست دارد [28][4].

جوش‌های قرمز و چرکی (پاپول و پوسچول)

• داروهای موضعی: آزلائیک اسید، ایورمکتین و مترونیدازول موضعی. در مرور کاکرین، شواهد کیفیت بالا برای آزلائیک اسید و ایورمکتین وجود داشت [30][4]. فرم کپسوله‌ی بنزوئیل پراکسید و فوم مینوسایکلین هم از گزینه‌های تأییدشده‌ی FDA برای جوش‌های روزاسه‌اند [4]. بنزوئیل پراکسید معمولی پوست حساس را تحریک می‌کند و برای روزاسه مناسب نیست [4].
• داروهای خوراکی: آنتی‌بیوتیک‌های خانواده‌ی تتراسایکلین، به‌ویژه داکسی‌سایکلین، که گاهی با دوز پایین ضدالتهابی و غیرآنتی‌بیوتیکی تجویز می‌شود تا برای مصرف طولانی مناسب باشد [4][30][10].
• ایزوترتینوئین خوراکی: برای روزاسه‌ی شدید یا مقاوم، فقط با تجویز متخصص پوست. این دارو در بارداری باعث ناهنجاری جنین می‌شود و زنان در سن باروری باید احتیاط‌های پیشگیری از بارداری را رعایت کنند [10][30][1].

رگ‌های ریز (تلانژکتازی)

لیزر عروقی، نور پالسی شدید و الکترودسیکاسیون (سوزاندن رگ با سوزن الکتریکی ظریف) رگ‌های ریز را کم می‌کنند. اگر این روش‌ها به‌دست فرد بی‌تجربه انجام شوند، ممکن است سوختگی، تغییر رنگ دائمی یا جای زخم بدهند [4][30].

ضخیم شدن پوست و بینی (فیما و راینوفیما)

هرچه زودتر تشخیص داده شود، درمان ساده‌تر است. در مراحل اولیه یا وقتی ناحیه ملتهب است، داکسی‌سایکلین یا ایزوترتینوئین جلوی ضخیم‌تر شدن را می‌گیرند، ولی پوست ضخیم‌شده را از بین نمی‌برند [4][1]. برای برداشتن بافت اضافه و شکل دادن دوباره، جراحی، لیزر، رادیوفرکانسی یا الکتروسرجری به کار می‌رود [4]. فیمای پیشرفته‌ی بینی ممکن است تنفس را هم مختل کند [4].

روزاسه‌ی چشمی

کمپرس گرم و تمیز کردن ملایم لبه‌ی پلک، اشک مصنوعی و گاهی مکمل امگا ۳ برای کم کردن خشکی به کار می‌روند. در صورت نیاز، آنتی‌بیوتیک چشمی، قطره‌ی سیکلوسپورین یا داکسی‌سایکلین خوراکی هم تجویز می‌شود [4][29]. آنتی‌بیوتیک‌های پوستی را هرگز داخل یا دور چشم نزنید. فقط داروی چشمی تجویزشده را استفاده کنید [4]. موارد تهدیدکننده‌ی بینایی و التهاب قرنیه باید به چشم‌پزشک ارجاع شوند [4][28].

درمان جدید روزاسه

در سال‌های اخیر چند تحول مهم رخ داده است:

• رویکرد فنوتیپی و درمان ترکیبی: هدف درمان «پاک شدن کامل» پوست است، نه فقط بهتر شدن نسبی. پاک شدن کامل می‌تواند فاصله تا عود بعدی را طولانی‌تر کند [28][1].
• داروهای موضعی جدیدتر برای قرمزی ثابت (بریمونیدین و اکسی‌متازولین) و برای جوش‌ها (ایورمکتین، فرم کپسوله‌ی بنزوئیل پراکسید و فوم مینوسایکلین) [4][30].
• لیزر عروقی و IPL که در توصیه‌های ROSCO ۲۰۱۹ به گزینه‌های درمان قرمزی ثابت اضافه شده‌اند [28].

مراقبت از پوست و ضدآفتاب در روزاسه

مراقبت درست از پوست بخشی از هر برنامه‌ی درمان روزاسه است. پوست را راحت‌تر می‌کند و نتیجه‌ی دارو را بهتر می‌کند [5][4].

• شست‌وشو: صبح و شب با یک پاک‌کننده‌ی ملایم غیرصابونی، با نوک انگشت و آب ولرم. بعد صورت را با حوله‌ی نخی آرام خشک کنید و پوست را نمالید [5][8].
• مرطوب‌کننده: بعد از شست‌وشو و بعد از داروی موضعی بزنید، چه پوستتان خشک باشد چه چرب [5].
• انتخاب محصولات: بدون عطر، مخصوص پوست حساس و غیرکومدون‌زا. از محصولات حاوی الکل، کافور، منتول، گلیکولیک اسید، لاکتیک اسید، اوره و سدیم لوریل سولفات و از تونر و اسکراب دوری کنید [5][1].
• ضدآفتاب: هر روز سال، ضدآفتاب طیف‌گسترده با SPF دست‌کم ۳۰. اگر ضدآفتاب پوستتان را می‌سوزاند، نوع مینرال (زینک اکساید یا تیتانیوم دی‌اکساید) و بدون عطر کمتر تحریک می‌کند [5][6][8]. کلاه لبه‌پهن و عینک آفتابی هم کمک می‌کنند [5].
• آرایش: کانسیلر سبزرنگ قرمزی را می‌پوشاند. آرایش پودری یا پایه‌آب کمتر تحریک می‌کند [5][8].
• کورتون موضعی: کرم یا پماد کورتون‌دار را روی صورت نزنید، مگر اینکه متخصص پوست مشخصاً تجویز کرده باشد. ممکن است روزاسه را بدتر کند [10][1].

آیا روزاسه درمان قطعی دارد و درمان چقدر طول می‌کشد؟

درمان قطعی: روزاسه درمان قطعی ندارد، ولی با درمان‌های بلندمدت به‌خوبی کنترل می‌شود [10][9]. بیماری مزمنی است که دوره‌های عود و آرامش دارد و به مراقبت طولانی نیاز دارد [1][28]. اگر درمان نشود، ممکن است بدتر شود [9]. پس از کنترل علائم، پزشک معمولاً برنامه‌ی نگهدارنده‌ی ساده‌تری می‌دهد [4].

مدت درمان:

• داروهای موضعی: ممکن است بعد از ۳ تا ۴ هفته کمی بهتر شوید، ولی تفاوت واضح معمولاً ۲ تا ۳ ماه طول می‌کشد [4]. BAD هم می‌گوید اثر دارو ممکن است دست‌کم ۸ هفته طول بکشد تا دیده شود [10].
• آنتی‌بیوتیک خوراکی: طبق NHS معمولاً برای ۶ تا ۱۶ هفته تجویز می‌شود [9].
• در کل: چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد تا علائم کم شوند [11].

آیا کرم‌های روزاسه زود اثر می‌کنند؟ بریمونیدین و اکسی‌متازولین ظرف چند ساعت قرمزی را کم می‌کنند، ولی اثرشان موقت است و قرمزی برمی‌گردد [4].

درمان خانگی روزاسه و باورهای نادرست

«درمان خانگی» روزاسه در منابع معتبر یعنی همان کارهایی که خودتان می‌توانید انجام دهید [9][6][5]:

• محرک‌های شخصی را پیدا کنید و تا حد امکان از آن‌ها پرهیز کنید.
• در هوای سرد صورت را بپوشانید.
• در گرما، با پارچه‌ی خنک و نوشیدنی سرد خودتان را خنک نگه دارید. نوشیدنی داغ را بگذارید ولرم شود.
• استرس را مدیریت کنید.
• اگر بلفاریت دارید، روزی یک بار پلک‌ها را تمیز کنید.

درمان روزاسه با سیر: سیر در راهنماها و مرورهای علمی که بررسی کردیم، از جمله مرور کاکرین روی درمان‌های روزاسه، جزو درمان‌های روزاسه نیست [30][4][1]. مالیدن سیر خام روی پوست هم ایمن نیست. مرکز ملی طب مکمل آمریکا (NCCIH) هشدار می‌دهد سیر تازه‌ی خام روی پوست می‌تواند تحریک شدید و سوختگی شیمیایی بدهد [31]. یک مرور سیستماتیک هم ۳۹ مورد سوختگی، اغلب درجه‌ی دو، پس از گذاشتن سیر خام روی پوست را گزارش کرده است [32]. روی پوستی که روزاسه دارد و از قبل حساس است، این کار خطرناک‌تر است.

چند باور نادرست دیگر:

• روزاسه مسری نیست و از بهداشت بد هم نیست [9].
• روزاسه همان آکنه نیست و داروهای ضدآکنه‌ی معمولی ممکن است آن را تحریک کنند [10].
• کرم کورتون قرمزی را «درمان» نمی‌کند و ممکن است روزاسه را بدتر کند یا روزاسه‌ی استروئیدی بدهد [10][18].
• لایه‌برداری و اسکراب صورت را صاف‌تر نمی‌کند و پوست مستعد روزاسه را تحریک می‌کند [1][5].

چه زمانی به متخصص پوست یا چشم‌پزشک مراجعه کنیم؟

• متخصص پوست یا پزشک عمومی: اگر قرمزی صورت ماندگار شده، برافروختگی مکرر دارید، جوش‌های قرمز بدون جوش سرسیاه دارید یا پوست بینی‌تان ضخیم شده است [9][4].
• اگر درمان جواب نداده: پزشک عمومی ممکن است شما را به متخصص پوست ارجاع دهد [9].
• همان روز: درد چشم، تاری دید، حساسیت به نور، قرمزی چشم یا احساس شن در چشم [9].
• اگر برافروختگی با اسهال، خس‌خس یا تپش قلب همراه است، یا قرمزی صورت با بثورات پس از آفتاب، خستگی شدید و درد مفاصل آمده، برای بررسی علت‌های داخلی به پزشک مراجعه کنید [14][23].
• اورژانس: تورم گلو و زبان یا تنفس سخت [24].

پرسش‌های متداول

برافروختگی صورت یعنی چه؟

برافروختگی یعنی قرمز یا داغ شدن ناگهانی صورت، گردن یا بالای سینه به خاطر گشاد شدن رگ‌های ریز پوست. روی پوست تیره ممکن است فقط کمی تیره‌تر شدن پوست دیده شود. معمولاً چند دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشد و خودبه‌خود برطرف می‌شود [12][14].

علت قرمز شدن ناگهانی صورت چیست؟

بیشتر وقت‌ها گرما، ورزش، خجالت یا استرس، غذای تند، نوشیدنی داغ یا الکل است. اگر قرمزی ناگهانی با تورم گلو و زبان یا تنگی نفس همراه شد، ممکن است آنافیلاکسی باشد و باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید [12][24].

علت داغی و قرمزی صورت چیست؟

داغی همراه با قرمزی، در کنار علت‌های طبیعی، در گرگرفتگی یائسگی، تب، روزاسه و برخی داروها دیده می‌شود. اگر مکرر است یا با اسهال و استفراغ همراه است، به پزشک مراجعه کنید [12][17].

چرا هنگام عصبانیت صورت قرمز می‌شود؟

سرخ شدن هنگام عصبانیت، خجالت یا هیجان یک واکنش طبیعی بدن است که با افزایش جریان خون پوست صورت ایجاد می‌شود. معمولاً با آرام شدن برطرف می‌شود. اگر سرخ شدن زندگی روزمره‌تان را مختل کرده، پزشک می‌تواند درمان‌هایی مثل گفتاردرمانی شناختی رفتاری یا دارو پیشنهاد دهد [14][12][15].

برافروختگی صورت در طب سنتی چه توضیحی دارد؟

پزشکی امروز برای برافروختگی صورت به دنبال علت مشخصی مثل روزاسه، یائسگی، دارو یا بیماری داخلی می‌گردد و درمان را بر همان اساس انتخاب می‌کند [12][14].

درمان برافروختگی پوست صورت چیست؟

به علت آن بستگی دارد. برافروختگی گاه‌به‌گاه نیاز به درمان ندارد و با آرام شدن، خنک کردن صورت و پرهیز از غذای تند و الکل کم می‌شود. اگر علت روزاسه یا بیماری دیگری باشد، پزشک درمان همان را شروع می‌کند [12][14].

انواع روزاسه کدام است؟

در طبقه‌بندی قدیمی، چهار زیرگروه دارد: اریتماتوتلانژکتاتیک، پاپولوپوستولار، فایماتوز و چشمی. طبقه‌بندی جدید ROSCO و NRS به جای زیرگروه، هر علامت را جداگانه می‌سنجد، چون بیشتر بیماران علائم چند زیرگروه را با هم دارند [11][26][27].

فرق آکنه ولگاریس و روزاسه چیست؟

آکنه جوش سرسیاه و سرسفید دارد، اغلب از بلوغ شروع می‌شود و صورت، سینه و پشت را درگیر می‌کند. روزاسه کومدون ندارد، معمولاً بعد از ۳۰ سالگی شروع می‌شود و با قرمزی ماندگار مرکز صورت، برافروختگی و رگ‌های ریز همراه است [21][8][1].

علت بیماری روزاسه چیست؟

علت دقیقش معلوم نیست. ترکیبی از اختلال تنظیم رگ‌ها و اعصاب پوست، فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی ذاتی، افزایش کنه‌ی دمودکس و زمینه‌ی خانوادگی مطرح است. آفتاب، گرما، الکل و غذای تند هم آن را شعله‌ور می‌کنند [3][8][1].

آیا روزاسه درمان قطعی دارد؟

نه. روزاسه درمان قطعی ندارد، ولی با درمان بلندمدت، مراقبت پوست و پرهیز از محرک‌ها به‌خوبی کنترل می‌شود. بدون درمان ممکن است بدتر شود [10][9].

درمان روزاسه چقدر طول می‌کشد؟

با داروهای موضعی، بهبود اولیه ممکن است بعد از ۳ تا ۴ هفته دیده شود، ولی نتیجه‌ی واضح معمولاً ۲ تا ۳ ماه طول می‌کشد. چون بیماری مزمن است، اغلب درمان نگهدارنده لازم است [4][10].

روزاسه خفیف چه علائمی دارد و خودش خوب می‌شود؟

روزاسه‌ی خفیف ممکن است فقط برافروختگی گذرا، کمی قرمزی مرکز صورت و سوزش با محصولات آرایشی باشد. خودبه‌خود از بین نمی‌رود و ممکن است بدتر شود. درمان زودهنگام جلوی پیشرفت آن را می‌گیرد [9][7].

آیا می‌توان روزاسه را با سیر درمان کرد؟

نه. سیر جزو درمان‌های روزاسه در منابع علمی نیست. سیر خام روی پوست می‌تواند تحریک شدید و سوختگی شیمیایی بدهد [31][32].

آیا روزاسه مسری است؟

نه. روزاسه مسری نیست و از بهداشت بد هم ایجاد نمی‌شود [9].

سلب مسئولیت: این مطلب مجله سلامت طبیب‌یاب فقط برای آگاهی عمومی است و جای معاینه و مشاوره با پزشک را نمی‌گیرد. هیچ دارویی را بر اساس این متن شروع، قطع یا جابه‌جا نکنید. تشخیص و انتخاب دارو، لیزر یا جراحی را به متخصص پوست بسپارید. اگر قرمزی صورت با درد چشم، تاری دید یا حساسیت به نور همراه است، یا برافروختگی با تنگی نفس و تورم گلو آمده، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

منابع

1. Kuo O (and previous contributors). Rosacea. DermNet (March 2022; minor update September 2024). https://dermnetnz.org/topics/rosacea
2. American Academy of Dermatology (AAD). Rosacea: Signs and symptoms. https://www.aad.org/public/diseases/rosacea/what-is/symptoms
3. American Academy of Dermatology (AAD). Rosacea: Causes. https://www.aad.org/public/diseases/rosacea/what-is/causes
4. American Academy of Dermatology (AAD). Rosacea: Diagnosis and treatment. https://www.aad.org/public/diseases/rosacea/treatment/diagnosis-treat
5. American Academy of Dermatology (AAD). 7 rosacea skin care tips dermatologists recommend. https://www.aad.org/public/diseases/rosacea/triggers/tips
6. American Academy of Dermatology (AAD). How to prevent rosacea flare-ups. https://www.aad.org/public/diseases/rosacea/triggers/prevent
7. American Academy of Dermatology (AAD). Is rosacea causing your red, irritated face? https://www.aad.org/public/diseases/rosacea/what-is/red-face
8. National Rosacea Society. All About Rosacea: Signs & Symptoms and Treatment. https://www.rosacea.org/patients/all-about-rosacea
9. NHS. Rosacea (page last reviewed 17 March 2023). https://www.nhs.uk/conditions/rosacea/
10. British Association of Dermatologists (BAD). Rosacea: patient information leaflet (updated May 2022). https://www.bad.org.uk/pils/rosacea
11. Cleveland Clinic. Rosacea (last updated 04/12/2023). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/12174-rosacea
12. Cleveland Clinic. Skin Flushing: What It Is, Causes & Treatment (last updated 05/02/2025). https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/skin-flushing
13. Oakley A. Flushing. DermNet. https://dermnetnz.org/topics/flushing
14. MedlinePlus Medical Encyclopedia (NLM). Skin blushing/flushing. https://medlineplus.gov/ency/article/003241.htm
15. NHS. Blushing (page last reviewed 25 July 2025). https://www.nhs.uk/symptoms/blushing/
16. Izikson L, English JC 3rd, Zirwas MJ. The flushing patient: differential diagnosis, workup, and treatment. J Am Acad Dermatol. 2006;55(2):193–208. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16844500/
17. NHS. Menopause and perimenopause symptoms (page last reviewed 19 May 2026). https://www.nhs.uk/conditions/menopause-and-perimenopause/symptoms/
18. Oakley A, Ngan V, Morrison C. Steroid rosacea. DermNet (June 2014). https://dermnetnz.org/topics/steroid-rosacea
19. NHS. Contact dermatitis (page last reviewed 03 May 2023). https://www.nhs.uk/conditions/contact-dermatitis/
20. Gaffoor Bholah N, Oakley A, et al. Seborrhoeic dermatitis. DermNet (updated July 2024). https://dermnetnz.org/topics/seborrhoeic-dermatitis
21. NHS. Acne (page last reviewed 22 September 2026). https://www.nhs.uk/conditions/acne/
22. NHS. Sunburn (page last reviewed 24 November 2025). https://www.nhs.uk/conditions/sunburn/
23. NHS. Lupus (page last reviewed 19 July 2023). https://www.nhs.uk/conditions/lupus/
24. NHS. Anaphylaxis. https://www.nhs.uk/conditions/anaphylaxis/
25. Gether L, Overgaard LK, Egeberg A, Thyssen JP. Incidence and prevalence of rosacea: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2018;179(2):282–289. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29478264/
26. Tan J, Almeida LM, Bewley A, et al. Updating the diagnosis, classification and assessment of rosacea: recommendations from the global ROSacea COnsensus (ROSCO) panel. Br J Dermatol. 2017;176(2):431–438. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27718519/
27. Gallo RL, Granstein RD, Kang S, et al. Standard classification and pathophysiology of rosacea: The 2017 update by the National Rosacea Society Expert Committee. J Am Acad Dermatol. 2018;78(1):148–155. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29089180/
28. Schaller M, Almeida LMC, Bewley A, et al. Recommendations for rosacea diagnosis, classification and management: update from the global ROSacea COnsensus 2019 panel. Br J Dermatol. 2020;182(5):1269–1276. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7317217/
29. Wong D, Oakley A. Ocular rosacea. DermNet (2014). https://dermnetnz.org/topics/ocular-rosacea
30. van Zuuren EJ, Fedorowicz Z, Carter B, van der Linden MMD, Charland L. Interventions for rosacea (Cochrane Review, CD003262; searches to July 2014). Plain language summary: Treatments for rosacea. Cochrane. https://www.cochrane.org/evidence/CD003262_treatments-rosacea
31. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Garlic (last updated February 2025). https://www.nccih.nih.gov/health/garlic
32. Hitl M, Kladar N, Gavarić N, Srđenović Čonić B, Božin B. Garlic burn injuries – a systematic review of reported cases. Am J Emerg Med. 2021;44:5–10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33571752/